Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.116.120

3.116
mārkaṇḍeya uvāca //
vaidikenejyāvidhānena sāttvatoktena darśanavidhihomena saptāhaṃ pratyahamarcāṃ kuryāt /
tataḥ saptamehni bṛhatsnapanaṃ kṛtvā kalpakaḥ kalaśapāṇiḥ yā oṣadhaya iti toraṇānyabhiṣiṃcet //
gandhadvāreṇetyanulepanenārcayet /
puṣpavatīti puṣpaiḥ //
agnirmūrdheti dīpena /
dhūrasīti dhūpena/
sāvitrāṇi sāvitrasyeti naivedyena //
tataḥ prāguttaraṃ tataḥ pūrvaṃ tato dakṣiṇataḥ paścime śrīviṣṇugāyatryā toraṇānyuddharet //
sarva eṣa ṛtvijatoraṇānyādāya gajapṛṣṭhagā aśvarathapṛṣṭhagā gorathapṛṣṭhagāḥ śibikāgatā vā nadīṃ gaccheyuḥ /
tatra ca svasti na indra iti mantreṇākṣipeyuḥ //
bhadraṅkarṇeti śrīdevatāgṛhaṃ vrajeyuḥ yaśceha bhagavāniti praviśeyuḥ //
tato bhogavidhipūrvakeṇa sarveṇa pratiṣṭhoktena vidhinā śrībhagavantamanvayeyuḥ /
tato bhuktavatsu vipreṣu muñcāmi tveti mantreṇa yajamānasya dīkṣākaraṇaṃ baddhaṃ muñcet //
kavacena ca rakṣaṇaṃ kuryāt //
toraṇoddharaṇavarjaṃ māsimāsi saptāhoktaṃ vidhiṃ kuryāta //
yāvatsaṃvatsaraṃ nityamevaṃ sarvakāmadaṃ karma tat //
pratiṣṭhākalpametatte mayoktaṃ pārthivottama //
sarvapāpaharaṃ jñeyamāyuṣyamaparājitam //
anena vidhinā kṛtvā sthāpanaṃ śārṅgiṇo naraḥ//
sarvakāmānavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati //
oṣadhyaḥ pavanaṃ vṛkṣā yatkiṃcidupayujyate //
pratiṣṭhāyāṃ hi tatsarvaṃ viṣṇuloke mahīyate //
pratiṣṭhāṃ ye'pi paśyanti kriyamāṇāṃ narādhipa //
abhinandanti ye bhaktāstepi svargārjino narāḥ //
sāttvatoktena vidhinā nityameva pratiṣṭhitam //
pūjayeddevadeveśaṃ ya icchecchāśvataṃ padam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde toraṇoddhāravidhivarṇano nāma ṣoḍaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ

3.117
mārkaṇḍeya uvāca //
atha devayātrāvidhirbhavati /
yasya devasya yā tithiḥ svakīyā uktā tasya tasyāṃ tithau yātrāṃ kuryāt //
yasya tithirna jñāyate tasya paurṇamāsyāṃ kuryāt //
śrībhagavato vāsudevasya sarvā eva tithayaḥ nāsya tithirnāma tatrādāveva sudhāvadātaṃ sucitritaṃ devakulaṃ kṛtvā śubhehni vināyaka pūjanaṃ kuryāt //
dvitīyehni graharkṣapūjanaṃ, tṛtīyehni nāgapūjanam,
caturthehni pramathapūjanam,
pañcamehni brāhmaṇapūjanam, dīnānāthadānaṃ ca ṣaṣṭhehni snapanam //
tatra bṛhatsnapanaṃ kṛtvā sarve eva nāgarajanāḥ suśuklavāsasaḥ pavitrakṛtapāṇayaḥ mahatā vādyaghoṣeṇa subhagānartitena saraḥsaritprasravaṇāgāraṃ nagarasaṃnikarṣamāsannatamaṃ gaccheyuḥ / tasmādudakakalaśānādāya gajapṛṣṭhagatān vā vāsasā śubhenācchāditānpraveśayet /
praveśya śrībhagavantaṃ snāpayeta, bhogavidhipūrvakena pratiṣṭhoktena vidhinā pūjayet, nṛtyavādyagītaiśca śrībhagavantamarcayet, tato yātrādine prāpte svalpārcāṃ pratimākhyām / kūṭāgāre manohare nānāprakāravasanācchādite sakiṅkiṇīke ratnamālyapatākopaśobhite rathe dṛḍhīkṛtvā aśvairdā ntairvyāyatairvā puruṣairnagaraṃ bhrāmayet /
nāgareṇa ca janena suveśena cāpamātrapāṇinā kūṭāgārasya purastādbhramaṇaṃ kartavyam //
anyaiśca kusumamālāvikiraṇaṃ kartavyam /
stutīśca kuryuḥ /
vandino maṅgalapāṭhakāśca purato bhaveyuḥ /
vāditrāṇi vādayaṃścaturaṅgabalānuyāto rājā cānugamanaṃ kuryāt //
nagarādhikṛto vā tadadhikṛto vā gajapṛṣṭhagataḥ sāṃvatsareṇānugamanaṃ kuryāt // nimittāni ca paśyet /
vināvātaṃ dhvajabhaṅge rājñāṃ maraṇamādiśet /
chatrabhaṅge janapadavināśaḥ /
īṣadbhaṅge rājapatnīmaraṇam //
rajjucchede bālapīḍā //
aśvadāntanaravipattau janapada pīḍā, mātṛkācchede rājamātuḥ pīḍā //
arcābhaṅgapatane lokanāśaḥ, samagrakūṭāgārasya patane sarājakasya rāṣṭrasya vināśaḥ, visvareṣu vāditreṣu paracakrāgamaḥ, dhvajastho gavyādeḥ samarabhayam /
apṛṣṭajanapade durbhikṣabhayam //
śubhabhe śubhaṃ bālakā yatra kuryuḥ tat tathāvidhameva bhavati /
yasya ca puruṣasya tasminnahani yādṛśe sukhaduḥkha bhavatāma //
tādṛśepi saṃvatsare tasya jñeye /
tasmāttatrāhni svāśitena suvāsasā prakṛṣṭena nāgareṇa bhavitavyama //
evaṃ nagare saṃbhrāmya cihnāgasaṃ jñātvā praviṣṭāyāṃ pratimārcāyāṃ mahadutsavaṃ kuryāt /
dvitīyadivasādārabhya yāvatsāmarthyaṃ pratyahaṃ naṭanartakanartakīmallendrajālikādīnāṃ prekṣāpūrvakaṃ dhanaṃ dadyāt //
prekṣākāle ca prekṣakaṃ janaṃ mālyatāmbūlānulepanā didānenārcayet /
adṛśyānāṃ prekṣakāṇāṃ bhūtānāṃ raṅgādidigvidikṣu sodakamannādyaṃ phalāni puṣpāṇi palalollopikāmodakāni vikiret //
prekṣakāṇāṃ yathāgatānāṃ ca śreyaścā'stvityudīrayet /
yathāgatāśca prekṣakā āgāminīṃ yātrāṃ paśyaṃtvityudīrayeta //
aśubhanimittotpattau tadupaśamanāyānena vidhinā punaryātrāṃ samyakkuryāt //
anena vidhinā yastu yātrāṃ kuryātsurālaye //
sa sarvakāmānāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati //
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ rājñāṃ ca vijayapradam //
nāgarāṇāṃ hitakaraṃ yātrākarma prakīrtitam //
tuṣṭyarthaṃ triśendrāṇāṃ hitārthaṃ nagarasya ca//
janasya rājankartavyaṃ yātrākarma jayāvaham//
ativṛṣṭikaraṃ proktaṃ tvanāvṛṣṭivināśanam //
yātrākarma tvidaṃ kāryaṃ devatāyatanaṃ sadā//
pratisaṃvatsaraṃ rājanrājā vijayamicchatā //
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde yātrāvidhivarṇano nāma saptadaśottaraśata tamodhyāyaḥ / ११७ //
3.118
vajra uvāca //
kāṃkāṃ vipṇostanuṃ bhaktaḥ kena kāmena pūjayeta //
etanme saṃśayaṃ chindhi tvaṃ hi sarvaṃ vijānase

//
mārkaṇḍeya uvāca //
sarvakāmapradaṃ devaṃ caturmūrtiṃ tu pūjayet //
pūjayedaniruddhantu dharmakāmo naraḥ sadā

tathā saṅkarṣaṇaṃ devamarthakāmastu pūjayeta//
kāmakāmo'pi rājendra pradyumnaṃ pūjayedvibhum

pūjayenmokṣakāmastu vāsudevaṃ jagatprabhum //
putrakāmastathā rājanpadmanābhaṃ ca pūjayet

tathāśvaśirasaṃ devaṃ vidyākāmastu pūjayet//
bhogānāmāptakāmastu pūjayedbhogaśāyinama

bhogibhogāsanāsīnaṃ sthānakāmastu pūjayet //
matsyaṃ saṃpūjayeddevaṃ dhānyakāmo naraḥ sadā

tathaivārogyakāmastu kūrmadevaṃ ca pūjayet //
jña kāmastathā haṃsaṃ nṛsiṃhamatha vā vibhum

vidyākāmo'tha vālmīkiṃ vyāsaṃ vāpyatha pūjayet//
sāṃkhyajñānaparijñānahetave kapilaṃ tathā

bhūtikāmo varāhaṃ tu nṛvarāhamathārcayet//
vyavahāre raṇe dyūte jayakāmastathā pṛthak

dharmakāmastathā dharmaṃ brahmāṇaṃ cāpi pūjayeta //
śatrūṇāṃ nāśakāmastu mahādevaṃ tu pūjayet

pūjayedbhārgavaṃ rāmaṃ pratijñāpāraṇecchayā //
atha vā rājaśārdūlaṃ rāmaṃ daśarathātmajam

śrīkāmastu mahārāja śrīsahāyaṃ ca pūjayet //
balakāmastathā devaṃ balabhadraṃ prapūjayet

tameva rājaśārdūlaṃ kṛṣikarmaprasiddhaye //
sarvakāmapradaṃ devaṃ yatheṣṭīṃ tanumāsthitam

pūjayetsarvaśaktitvātsarvakāmaphalapradān //
nirāśiṣaḥ pūjayito vareṇyaṃ deveśvaraṃ vāsudevaṃ purāṇam //
yatheṣṭadehopagataṃ nṛvāraṃ sthānaṃ taduktaṃ paramaṃ hi yatsyāt

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde tattatkāmapūjanavarṇano nāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ

3.119
vajra uvāca//
kasminkarmaṇi saṃprāpte kāṃ kāṃ saṃpūjayettanum //
kāryasiddhimabhiprepsustanme vada mahāmune

mārkaṇḍeya uvāca //
samudrapotayātrāyāṃ matsyaṃ saṃpūjayedvibhum //
varāhaṃ vā mahābhāga nadyuttāre tathaiva ca

saṃpūjayedaśvaśiro vidyārambhe tu mānavaḥ //
trivikramaṃ tathā devaṃ yātrākāle tu pūjayet

vivāhakāle saṃprāpte pradyumnaṃ pūjayennṛpa //
saṃskāreṣu ca sarveṣu dattātreyaṃ ca pūjayet

kāvyārambhe tu kartavyaṃ vālmīkiṃ vyāsameva ca //
abhiṣeke tathā rājā mṛtyuṃ vainyaṃ ca pūjayeta

avaśyaṃ vyavahāre ca saṃgrāme dyūta eva vā //
varāhaṃ pūjayeddevaṃ prārambhe kṛṣikarmaṇi

atha vāpi mahārāja devaṃ saṅkarṣaṇaṃ vibhum //
nṛsiṃhaṃ pūjayedeva karmaṇyarivināśane

pratijñāpāraṇe rāmaṃ bhārgavaṃ vātha rāghavama //
auṣadhasya samārambhe kūrmaṃ strīrūpameva vā

tīrthayātrāsamārambhe haṃsaṃ saṃpūjayedvibhum //
vāṇijyasya samārambhe tathaiva garuḍadhvajam

śilpa karmasamārambhe viśvarūpaṃ samarcayet //
tapasaśca samārambhe naranārāyaṇāvubhau

gṛhapraveśe ca tathā devaṃ bhogiśayaṃ vibhum //
dharmaṃ saṃpūjayeddevaṃ dharmakāryapravartane

varāhaṃ pūjayecchrāddhe dānavānyajñakarmaṇi //
vyālakuñjaradurgeṣu ripucorabhayeṣu ca

pūjayennarasiṃhaṃ tu sarvabādhā vināśanam //
yatheṣṭarūpaṃ dharmajña sarvakāryeṣu cārcayet

yenayeneha kāmena yāṃyāṃ saṃpūjayettanuma //
sāsā tasya dhruvaṃ dadyāttaṃtaṃ kāmamasaṃśayam

saṃpūjito devavarassakāmairyathepsitaṃ vajra dadāti kāmam //
sarvāsvathārcāsu yatheṣṭasaṃsthāstvakāmakāmairvidadhāti mokṣam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde kāryārambhaprādurbhāvapūjanaṃ nāmaikonaviṃśaśatatamo'dhyāyaḥ

3.120
vajra uvāca // //
kasminkāle tu devasya prādurbhāvaṃ kamarcayet //
etanme saṃśayaṃ chindhi bhṛguvaṃśavivardhana

// mārkaṇḍeya uvāca // //
nṛhayaṃ nṛvarāhaṃ ca narasiṃhaṃ ca vāmanam //
trivikramaṃ tu dharmajña pañcasvabdeṣu pūjayet

vāsudevaṃ haladharaṃ pūjayedayanadvaye //
pradyumnamaniruddhaṃ ca tathā bhogaśayaṃ prabhum

padmanābhaṃ dāśarathiṃ rāmaṃ bhārgavameva ca

vasantādiṣu dharmajña pūjayedṛtuṣu kramāt //
gajendramokṣaṇaṃ caivaṃ pṛthuṃ vālmīkimeva ca

vyāsaṃ ca kṛṣṇaṃ ca naraṃ naranārāyaṇau tathā //
rāmaṃ rāmaṃ tathā rāmaṃ hariṃ caitrādiṣu kramāt

vahniṃ prajāpatiṃ somaṃ rudraṃ strīrūpiṇaṃ tathā//
vyāsaṃ śeṣaṃ varāhaṃ ca pradyumnaṃ cārjunaṃ nṛpa

ādityaṃ viśvakarmāṇaṃ cakraṃ devaṃ nṛkesarim //
garuḍaṃ puruhūtaṃ ca kapilaṃ padmameva ca

viśvarūpaṃ ca brahmāṇa tathā devaṃ trivikrama //
gavāṃ kūrmaṃ naraṃ caiva tathā nārāyaṇaṃ harim //
rāmaṃ kṛṣṇaṃ ca varadaṃ kṛttikādiṣu pūjayet //
nṛhayaṃ nṛvarāhaṃ ca tathā devaṃ trivikramama

kapilaṃ bhogiśayanaṃ varāhaṃ matsyameva ca //
rāmaṃ rāmaṃ ca dharmajña kūrmaṃ haṃsaṃ ca yādava

pradyumnaṃ baladevaṃ ca varāhaṃ ca tathā kramāt //
tithiṣu prathamādyāsu krameṇaiva samarcayeta

yatheṣṭamūrtigaṃ devaṃ sarvakālamathārcayeta //
tasya sarvātithiryasmānmahāśakterjagadguroḥ // १३ / /
sa sarvaśaktirbhagavānmahātmā pūjyaḥ sadā bhaktimupetya rājan //
saṃpūjanaṃ devavarasya tasya bhakti pradhānā na hi kālayogaḥ // १४ / /
iti viṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajra saṃvāde kālaniyamapūjāvarṇano nāma viṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāya