Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.41

rāhuruvāca //
sā kāmabāṇābhihatā samīkṣya madhusūdanam //
svayaṃ vṛtavatī nāthaṃ bhartāramaparājitam

prakṛtissā vinirdiṣṭā puruṣaḥ puruṣottamaḥ //
tayā viyujyate nā'sau kadācidapi śatruhā

śaṃkaraḥ puruṣaḥ proktaḥ prakṛtiḥ pārvatī smṛtā //
puruṣaḥ pākahā proktaḥ prakṛtiśca tathā śacī //३/
hutāśanaśca puruṣaḥ svāhā ca prakṛtiḥ smṛtā //
yamaśca puruṣaḥ prokto dhūmorṇā prakṛtiḥ smṛtā

virūpākṣaśca puruṣaḥ prakṛtirnirṛtiḥ smṛtā //
varuṇaḥ puruṣaḥ prokto gaurī ca prakṛtistathā

vāyuśca puruṣo jñeyaḥ prakṛtiśca tathā śivā //
puruṣaśca dharmo vṛkṣastadviśvaprakṛtiḥ smṛtā

candramā puruṣaḥ prokto jyotsnā ca prakṛtistathā//
dharmaśca puruṣaḥ proktaḥ prakṛtiśca karīṣiṇī

yajñaśca puruṣaḥ prokto dakṣiṇā prakṛtistathā //
divasaḥ puruṣaḥ prokto prakṛtiśca tathā niśā

ākāśaḥ puruṣaḥ proktaḥ prakṛtiśca tathā mahī //
ॐkāraḥ puruṣaḥ proktaḥ sāvitrī prakṛtiḥ smṛtāḥ

prakṛtiḥ sā śubhā lakṣmīrviṣṇuḥ puruṣa ucyate //
sā sadehā videhā sā saguṇā nirguṇā ca sā

tayā sarvamidaṃ vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram //
sā kāntiḥ sā dhṛtiḥ sā śrīḥ sā prabhā ca sanātanī

sā nidrā sā śubhā vāṇī sā ca devī sarasvatī //
ratiḥ prītiḥ kṣitirdyauśca sā gaṃgā sā sarasvatī

tuṣṭiḥ puṣṭirvapuḥ prajñā svadhā medhā sarasvatī //
saiva nadyaḥ śubhā sarvāḥ saiva devī vanaspatī

sā vāstudevatā dīkṣā sā bhaktirvaiṣṇavī smṛtā //
buddhirlajjā dhṛtiḥ śāntiḥ sudhā śobhā jayā tvirā

sinīvālī kuhū rākā tvevaṃ cānumatiḥ śubhā //
kātyāyanī bhadrakālī suprabhā vijayā tathā //

aditirditirdanuḥ kālā snāyuḥ siṃhikā muniḥ //
kadrū krodhā tvirā prāvā vinatā surabhiḥ khagā

kīrtirlakṣmīrdhṛtirmedhā kṣamā śraddhā kriyā ratiḥ //
anasūyā satī bhūtirvibhūtirvāruṇī tathā

arundhatī vasurjāmī lobhā bhānurarundhatī //
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā tathaiva ca

mṛgā ca mṛgamandā ca haribhadrā yuvā tviḍā //
bhūtā ca kapilā daṃṣṭrī saramā suramā tathā

rājaśrīrbhūmipālānāṃ brahmaśrīstadvidāṃ śubhā //
puṣpaśrīḥ kānanānāṃ sā jayaśrīrjayināṃ raṇe

svargaśrīḥ svargatānāṃ sā dīkṣā sā yajñayājinām //
buddhirbuddhimatāṃ devī kṣamā devī kṣamāvatām

śikhā vahnau prabhā sūrye jyotsnā candre prakīrtitā //
kāntistārāgaṇasyoktā sā siddhiḥ sarvakarmaṇām

sahasranetrajā dṛṣṭiḥ sahasranayanasya sā //
upatyakā parvatānāṃ phalaśrīḥ sā ca śākhinām

mahodadheśca sā velā nakṣatrāṇāñca kṛttikā //
dhanurlatā ca mantrāṇāṃ hetīnāṃ cāpyaserlatā

gāndhārī sarvavidyānāṃ vṛṣṭiḥ sā jagatītale //
kārṣakāṇāṃ tathā sītā sasya śobhā mahītale

madalekhā ca nāgānāṃ bhogināñca phaṇāvalī //
ratnāvalī ca śeṣasya dhṛtirbhūmaṇḍalasya sā

sā sthitā satataṃ candre bilve nīlotpale vṛṣe //
kuñjare turage siṃhe khaṅge ca vimale śubhe

cāmare vyajane chatre bhṛṃgāre gomaye vane //
sahasrakiraṇe sūrye śakre vaiśravaṇe yame

kamale rajate hemni śaṃkhe bhadrāsane śubhe //
gomūtre sarpiṣi kṣīre dadhi kṣīraphaleṣu ca

varuṇe ca jalādhyakṣe samudreṣu jaleṣu ca //
kusumeṣu ca śukleṣu prāsādeṣu siteṣu ca

hutāśane prajvalite pārthive cāruśobhite //
ratneṣu ca vicitreṣu tathaivāmalakeṣu ca

yathā vyāptaṃ jagatsarvaṃ devadevena śārṅgiṇā //
tathā vyāptaṃ jagatsarvaṃ rājan kṣīrābdhikanyayā

svāyaṃbhuve'ntare devī bhṛgoḥ sā duhitā smṛtā //
svārociṣe tathā jātā saiva devī hutāśanāt

auttamasyāntare jātā salilādvimalācchubhā //
tāmasasyāntare rājan bhūtalātsā samutthitā

bilvātsamutthitā devī raivatasyāntare tathā //
utphullakamalodbhūtā cākṣuṣe'pi tathāntare

vaivasvate'ntare jātā tathaivā'mṛtamanthanāt //
kṣīrābdhijātāṃ tāṃ prāpya hṛdayena janārdanaḥ

dadhāra durdharāṃ devīṃ trailokye tamṛte prabhum //
ādāya sā'mṛtaṃ śuddhaṃ śubhamarkakamaṇḍalum

etasminnantare jāto vaidyo dhanvantaristathā //
amṛte jātamātre tu daityasaṃghāḥ samākulāḥ //

dhanvantarimathonmathya paribhūya ca devatāḥ //
amṛtaṃ ca samādāya jagmurdaityā niveśanam

hṛtāmṛtāndevagaṇānvipānānāśvāsya devo bhuvanasya goptā //
sthāne ca vinyasya girīndramukhyaṃ jagāma devo'suranāthaveśma

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde'mṛtamanthanaṃ nāmaikacattvāriṃśatattamo'dhyāyaḥ