Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 4.4

4.4.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇecaturthāṃśe tṛtīyo 'dhyāyaḥ (3)
śrīparāśara uvāca
kāśyapaduhitā mumatirvidarbharājatanayā keśinī ca dve bhārye sagarasyāstām

4.4.2

tābhyāṃ cāpatyārthamaurvaḥ parameṇa samādhinārādhito varamadāt

4.4.3

ekā vaṃśakaramekaṃ putramaparā ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇāṃ janayiṣyatīti yasyā yadabhimataṃ tadicchayā gṛhyatāmityukte keśinyekaṃ varayāmāsa

4.4.4

sumatiḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ vavre

4.4.5

tathetyukte alpair ahobhiḥ keśinī putramekamasamañjasanāmānaṃ vaṃśakaramasūta

4.4.6

kāśyapatanayāyāstu sumatyāḥ ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇyabhavan

4.4.7

tasmādasamañjasādaṃśumānnāma kumāro jajñe

4.4.8

sa tvasasaṃjaso bālo bālyādevāsadvṛttobhūt

4.4.9

pitā cāsyācintayadayamatītabālyaḥ subuddhimān bhaviṣyatīti

4.4.10

atha tatrāpi ca vayasyatīte asaccārītamenaṃ pitā tatyāja

4.4.11

tānyapi ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇyasamañjasacāritamevānucakruḥ

4.4.12

tataścāsasamajasacaritānukāribhiḥ sāgarair apadhvastayajñaiḥ sanmārge jagati devāḥsakalavidyāmayamasaṃspṛṣṭamaśeṣadoṣair bhagavataḥ puruṣottamasyāṃśabhūta kapilaṃ praṇamya tadarthamūcuḥ

4.4.13

bhagavannebhiḥ sagaratanayair asamañjasacaritamanugamyate

4.4.14

katham ebhir asadvṛttamanusaradbhir jagad bhaviṣyatīti

4.4.15

atyārta jagatparitrāṇāya ca bhagavatotra śarīragrahaṇamityākarṇya bhagavānāhālpair eva dinair vinaṅkṣyantīti

4.4.16

atrāntare ca sagaro hayamedhamārabhata

4.4.17

tasya ca putrair adhiṣṭhitamasyāśvaṃ kopyapahṛtya bhuvo bilaṃ praviveśa

4.4.18

tatastattanayāścāśvakhuragatinirvandhenāvanīmekaiko yojanaṃ cakhnuḥ

4.4.19

pātāle cāśvaṃ paribhramantaṃ tamavanīpatitanayāste dadṛśuḥ

4.4.20

nātidūre 'vasthitaṃ ca bhagavantamapaghane śaratkālerkamiva tejobhir avanatamūrdhamadhaścāśeṣadiśaścodbhāsayamānaṃ hayahartāraṃ kapilarṣimapaśyan

4.4.21

tataścodyatāyudhā durātmāno 'yamasmadapakārī yajñavidhnakārī hanyatāṃ hayahartā hanyatāmītyavocnnabhyadhāvaṃś ca

4.4.22

tatastenāpi bhagavatā kiñcidīṣatparivartitalocanenāvalokitāḥsvaśarīrasamutthenāgninādahyamānā vineśuḥ

4.4.23

sagaropyavagamyāśvānusāri tatputrabalamaśeṣaṃ paramarṣiṇā kapilena tejasā dagdhaṃ tatoṃśumantamasamañjasaputramaśvānayanāyayuyoja

4.4.24

sa tu sagarakatayakhātamārgeṇa kapilamupagamya bhaktinamrastadā tṛṣṭāva

4.4.25

athainaṃ bhagavānāha

4.4.26

gacchainaṃ pitāmahāyāśvaṃ prāpaya varaṃ vṛṇīṣva ca putraka pautrāś ca cate svargādgaṅgāṃ bhuvamāneṣyanta iti

4.4.27

athāṃśumānapi svaryātānāṃ brahmadaṇḍahatānāmasmatpitṝṇāmasvargayogyānāṃ svargaprāptikaraṃ varamasmākaṃ prayaccheti pratyāha

4.4.28

tadākarṇya taṃ ca bhagavānāha uktamevaitanmayādya pautraste tridivādgaṅgāṃbhuvamānayiṣyatīti

4.4.29

tadaṃbhasā ca saṃspṛṣṭeṣvasthibhasmāsu ete ca svargamārokṣyanti

4.4.30

bhagavadviṣṇupādāṅguṣṭhanirgatasya hi jalasyaitanmāhātmyam

4.4.31

yanna kevalam abhisaṃdhipūrvakaṃ snānādyupabhogeṣūpakārakamanabhisāṃdhitamapyasyāṃ pretaprāṇasyāsthicarmasnāyukeśādyupaspṛṣṭaṃ śarīrajamapi patitaṃ sadyaḥ śarīriṇaṃ svargaṃ nayatītyuktaḥ praṇamya bhavagate 'śvamādāya pitāmahāyajñamājagām

4.4.32

sagaropyaśvamāsādya taṃ yajñaṃ samāpayāmāsa

4.4.33

sāgaraṃ cātmajaprītyā putratve kalpitavān

4.4.34

tasyāṃśumato dilīpaḥ putrobhavat

4.4.35

dilīpasya bhagīrathaḥ yo 'sau gaṅgāṃ svargādihānīya bhagīrathīsaṃjñāṃ cakāra

4.4.36

bhagīrathātsuhotraḥsuhotrācchutaḥ tasyāpi nābhāgaḥ tatoṃbarīṣaḥ tatputraḥsiṃdhudvīpaḥ siṃdhudvīpādayutāyuḥ

4.4.37

tatputraś ca ṛtuparṇaḥ yo 'sau nalasahāyokṣahṛdayajñobhūt

4.4.38

ṛtuparṇaputraḥsarvakāmaḥ

4.4.39

tattanayaḥsudāsaḥ

4.4.40

sudāsātsaudāso mitra sahanāmā

4.4.41

sa cāṭavyāṃ mṛgayārtho paryaṭan vyāgradvayamapaśyat

4.4.42

tābhyāṃ tadvanamapamṛgaṃ kṛtaṃ matvaikaṃ tayorbāṇena jaghāna

4.4.43

mriyamāṇaścāsāvatibhīṣaṇākṛtiratikarālavadano rākṣaso 'bhūt

4.4.44

dvitīyopi pratikriyāṃ te kariṣyāmītyuktvāntardhānaṃ jagāma

4.4.45

kālena gacchatā saudāso yajñamayajat

4.4.46

pariniṣṭhitayajñe ācārye vasiṣṭhe niṣkrānte tadrakṣo vasiṣṭharūpamāsthāya yajñāvasāne mama naramāṃsabhojanaṃ deyamiti tatsaṃskriyatāṃ kṣaṇādāgamiṣyāmītyuktvā niṣkrāntaḥ

4.4.47

bhūyaś ca sūdaveṣaṃ kṛtvā rājājñayā mānuṣaṃ māṃsaṃ saṃskṛtya rājñe nyavedayat

4.4.49

asāvapi hiraṇyapātre māṃsamādāya vasiṣṭhāgamanapratīkṣako 'bhavat // 48 //
āgatāya vasiṣṭhāya niveditavān

4.4.50

sa cāpyacintayadahosya rājño dauḥśīlyaṃ yenaitanmāṃsamasmākaṃ prayacchati kimetaddravyajātamiti dhyānaparobhavat

4.4.51

apaśyacca tanmāṃsaṃmānuṣam

4.4.52

ataḥ krodhakaluṣīkṛtacetā rājani sāpamutsasarja

4.4.53

yasmādabhojyametadasmadvidhānāṃ tapasvināmavagacchannapi vānmahyaṃ dadāti tasmāttavaivātra lolupatā bhaviṣyatīti

4.4.54

anantaraṃ ca tenāpi bhagavataivābhihitosmītyukte kiṃ mayābhahitamiti muniḥ punarapi samādhau tasthau

4.4.55

samādhivijñānavigatārthaścānugrahaṃ tasmai cakāra nātyantikametaddvādaśābdaṃ tava bhojanaṃ bhaviṣyatīti

4.4.56

asāvapi pratigṛhyodakāñjaliṃ muniśāpapradānāyodyato bhagavannayamasmadgururnārhasyenaṃ kuladevatābhūtamācāryaṃ śaptumiti madayantyā svapatnyā prasāditaḥsasyāṃbudarakṣaṇārthaṃ tacchāpāṃvu norvyāṃ na cākāse cikṣepa kiṃ tu tenaiva svapadau siṣeca

4.4.57

tena ca kvodhāśritenāṃ cabunā dagdhacchāyau tatpādau kalmāṣatāmupagatau tataḥsa kalmāṣapādasaṃjñāmavāpa

4.4.58

vasiṣṭhaśāpācca ṣaṣṭheṣaṣṭhe kāle rākṣasasvabhāvametyā ṭavyāṃ paryaṭannanekaśo mānuṣānabhakṣayat

4.4.59

ekadā tu kañcinmunimṛtukāle bhāryāsaṃgataṃ dadarśa

4.4.60

tayoś ca tamatibhīṣaṇaṃ rākṣasasvarūpamavalokya trāsāddaṃpatyoḥ pradhāvitayorbrahmaṇaṃ jagraha

4.4.61

tataḥsā brahmaṇī bahuśastamabhiyācitavatī

4.4.62

prasīdekṣvākukulatilakabhūtastvaṃ mahārājo miyatrasaho na rākṣasaḥ

4.4.63

nārhasi strīdharmasukhābhijño mayyakṛtārthāyāmasmadbhartāraṃ hantumityevaṃ bahuprakāraṃ vilapantyāṃ vyāghraḥ paśumivāraṇye 'bhimataṃ taṃ brāhmaṇamabhakṣayat

4.4.64

tataścātikopasamanvitā brāhmaṇī taṃ rājānaṃ śaśāpa

4.4.65

yasmādevaṃ mayyatṛṣaptāyāṃ tvayāyaṃ matpatirbhakṣitaḥ tasmāttvamapi kāmopabhogapravṛttontaṃ prāpsyasīti

4.4.66

śaptvā caiva sāgniṃ praviveśa

4.4.67

tatastasya dvādaśābdaparyaye vimuktaśāpasya strīviṣayābhilāṣiṇo madayantī taṃ smārayāmāsa

4.4.68

tataḥ paramasau strībhogaṃ tatyāja

4.4.69

vasiṣṭhaścāputreṇa rājñā putrārthamabhyarthito madayantyāṃ garbhādhānaṃ cakāra

4.4.70

yadā ca saptavarṣāṇyasau garbheṇa jajñe tatastaṃ garbhamaśmanā sā devī jaghāna

4.4.71

putraścājāyata

4.4.72

tasya cāśmaka ityeva nāmābhavat

4.4.73

aśmasya mūlako nāma putro 'bhavat

4.4.74

yosau niḥkṣatre kṣmātalesmin kriyamāṇe strībhir vivastrabhiḥ parivārya rakṣitaḥ tatastaṃ nārīkavacamudāharanti

4.4.75

mūlakāddaśarathastasmādilivilastataś ca viśvasahaḥ

4.4.76

tasmācca khaṭvāṅgaḥ yosau devāsurasaṃgrāme devair abhyarthito 'surāñjaghāna

4.4.77

svarge ca kṛtapriyair devair varagrahaṇāya coditaḥ prāha

4.4.78

yadyavaśyaṃ varo grāhyaḥ tanmamāyuḥ kathyatāmiti

4.4.79

anantaraṃ ca tair uktaṃ muhūrtam ekaṃ pramāṇaṃ tavāyurityuktothāḥsvalitagatinā vimānena laghimādiguṇo martyalokamāgamyedamāha

4.4.80

yathā na brāhmaṇebhyaḥ sakāśādātmāpi me priyataraḥ na ca sva dharmollaṅghanaṃ mayā kadaṭacidapyanuṣṭhitaṃ na ca sakaladevamānuṣapaśupakṣivṛkṣādikeṣvacyutavyatirekavatī dṛṣṭirmamābhūt tathā tamevaṃ munijanānusmṛtaṃ bhagavantamaskhalitagatiḥ prāpayeyamityaśeṣadevagurau bhagavatyanirdeśyavapuṣi sattāmātrātmanyātmānaṃ paramātmani vāsudevākhye yuyoja tatraiva ca layamavāpa

4.4.81

atrāpi śrūyate śloko gītaḥsaptarṣibhiḥ purā /
khaṭvāṅgena samo nānyaḥ kaścidurvyāṃ bhaviṣyati

4.4.82

yena svargādihāgamya muhūrtaṃ prāpya jīvitam /
trayotisaṃdhitā lokā buddhyā satyena caiva hi

4.4.83

khaṭvāṅgāddīrghabāhuḥ putro 'bhavat

4.4.84

tato raghurabhavat

4.4.85

tasmādapyajaḥ

4.4.86

ajāddaśarathaḥ

4.4.87

tasyāpi bhagavānabjanābho jagataḥ sthityarthamātmāṃśena rāmalakṣmaṇabharataśatrughnarūpeṇa caturdhā putratvamāyāsīt

4.4.88

rāmopi bāla eva viśvamitrayāgarakṣaṇāya gacchaṃstāṭakāṃ jaghāna

4.4.89

yajñe ca mārīcamiṣuvātāhataṃ samudre cikṣepa

4.4.90

subāhupramukhāṃś ca kṣayamanayat

4.4.91

darśanamātreṇāhalyāmapāpāṃ cakāra

4.4.92

janakagṛhe ca māheśvaraṃ cāpamanāyāsena babhañja

4.4.93

sītāmayonijāṃ janakarājatanayāṃ vīryaśulkāṃ lebhe

4.4.94

sakalakṣatriyakṣayakāriṇamaśeṣahaihayakuladhūmaketubhūtaṃ ca paraśurāmamapāstavīryabalāvalepaṃ cakāra

4.4.95

pitṛvacanāccāgaṇitarājyābhilāṣo bhrātṛbhāryāsameto vanaṃ praviveśa

4.4.96

virādhakharadūṣaṇādīn kabandhavālinau ca nijaghāna

4.4.97

baddhā cāṃbhonidhimaśeṣarākṣasakulakṣayaṃ kṛtvā daśānanāpahṛtāṃ bhāryaṃ tadvadhādapahṛtakalaṅkāmapyanalapraveśaśuddhāmaśeṣadevasaṅghaiḥ stūyamānaśīlāṃ janakarājakanyāmayodhyāmāninye

4.4.98

tataścābhiṣekamaṅgalaṃ maitreya varṣaśatenāpi vaktuṃ na śakyate saṃkṣepeṇa śrūyatām

4.4.99

lakṣmaṇabharataśatrughnavibhīṣaṇasugrīvāṅgadajāmbavaddhanumatprabhṛtibhiḥ samutphullavadanaiś chatracāmarādiyutaiḥ sevyamāno daśarathirbrahmendrāgnijarṛtivaruṇavāyukubereśānaprabhṛtibhiḥ sarvāmarair vasiṣṭhavāmadevavālmīkimārkaṇḍeyaviśvāmitrabharadvājāgastayaprabhṛtibhir munivaraiḥ ṛgyajusāmātharvaiḥ saṃstūyamāno nṛtyagītavādyādyakhilalokamaṅgalavādyaurvīṇāveśumṛdaṅgabherīpaṭahaśaṅkhakāhalagomukhaprabhṛtibhiḥ sunādaiḥ samastabhūbhaṭatāṃ madhye sakalalokarakṣārthaṃ yathocitamabhiṣikto dāśarathiḥ kosalendro raghukulatilako jānakīpriyo bhrātṛtrayapriyaḥsiṃhāsanagata ekādasābdasahasraṃ rājyamakarot

4.4.100

bharatopi gandharvaviṣayasādhanāya gacchan saṃgrāme gandharvakoṭīstistro jaghāna

4.4.101

śatrughnenāpyamitabalaparākramo madhuputro lavaṇo nāma rābhaso nihāto mathurā ca niveśitā

4.4.102

ityevamādyatibalaparākramavikramaṇeradituṣṭasaṃhāriṇośeṣasya jagato niṣpāditasthitayo rāmalakṣamaṇa bharataśatrughnāḥ punarapi divamārūḍhāḥ

4.4.103

ye 'pi teṣu bhagavadaṃśeṣvanurāgiṇaḥ kosalanagarajānapadāstepi tanmanasastatsālokyatā mavāpuḥ

4.4.104

atiduṣṭasaṃhāriṇo rāmasya kuśalavo dvau putrau lakṣmaṇasyāṅgadacandraketū takṣapuṣkalau bharatasya subāhuśurasenau śatrughnasya

4.4.105

kuśasyātithiratitherapi niṣadhaḥ putro 'bhūt

4.4.106

niṣadhasyāpyanalastasmādapi nabhaḥ nabhasaḥ puṇḍarīkastattanayaḥ kṣemadhanvā tasya ca devānīkastasyāpyahīnako 'hīnakasyāpi rurustasya ca pāriyātrakaḥ pāriyātrāddevalo devalādvaccalaḥ tasyāpyutkaḥ utkācca vajranābhasta smācchaṅkhaṇastamādyuṣitāsvastataś ca viśvasaho jajñe

4.4.107

tasmāddhiraṇyanābhaḥ yo mahāyogīsvarājjaimineḥ śaṣyādyājñavaḥkyādyogamavāya

4.4.108

hiraṇyanābhasya putraḥ puṣyastasmād dhruvasaṃdhistataḥsudarśanastasmādagnivarmastataḥ śīghragastasmādapi maruḥ putro 'bhavat

4.4.109

yosau yogamāsthāyādyāpi kalāpagrāmamaśritya tiṣṭhati

4.4.110

āgāmiyuge sūryaśakṣatravrata āvartayitā bhaviṣyati

4.4.111

tasyātmajaḥ praśuśrukastasyapi susaṃdhistataścāpyamarṣastasya ca sahasvāṃstataś ca viśvabhavaḥ

4.4.112

tasya bṛhadbalaḥ yorjunatanayenābhimanyunābhāratayuddhe kṣayamanīyata

4.4.113

ete ikṣvākubhūpālāḥ prādhānyena mayeritāḥ /
eteṣāṃ caritaṃ śṛṇvan sarvapāpaiḥ pramucyate

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc