Vishnu Purana · Chapter 3.8
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe tṛtīyāṃśe saptamo 'dhyāyaḥ (7)
maitreya uvāca
bhagavanbhagavāndevaḥ saṃsāravijigīṣubhiḥ /
samākhyāhi jagannātho viṣṇurārādhyate yathā
ārādhitācca govindādārādhanaparair naraiḥ /
yatprāpyate phalaṃ śrotuṃ taccecchāmi mahāmune
śrīparāśara uvāca
yatpṛcchati bhavānetatsagareṇa mahātmanā /
aurvaḥ prāha yathā pṛṣṭastanme nigadataḥ śṛṇu
sagaraḥ praṇipattyainamaurvaṃ papracchabhārgavam /
viṣṇorārādhanopāyasaṃbandhaṃ munisattama
phalaṃ cārādhite viṣṇo yatpuṃsāmabhijāyate /
sa cāha pṛṣṭo yatnena tasmai tanmekhilaṃ śṛṇu
aurva uvāca
bhaumaṃ manorathaṃ svargaṃ svarge ramyaṃ ca yatpadam /
prāpnotyārādhite viṣṇau nirvāṇamapi cottamam
yadyadicchati yāvacca phalamārādhite 'cyute /
tattadāpnoti rājendra bhūri svalpamathāpi vā
yattu pṛcchasi bhūpāla kathāmārādhyate hariḥ /
tadahaṃ sakalaṃ tubhyaṃ kathayāmi nibodha me
varṇāśramācāravatā puruṣeṇaparaḥ pumān /
viṣṇurārādhyate panthā nānyastattoṣakārakaḥ
yajanyajñānyajatyenaṃ japantyenaṃ japannṛpa /
nighnannanyānhinastyenaṃ sarvabhūto yato hariḥ
tasmātsadācāravatā puruṣeṇa janārdanaḥ /
ārādhyastu svavarṇoktadharmānuṣṭhānakārimā
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śudraś ca pṛthivīpate /
svadharmatatparo viṣṇumārādhayati nānyathā
parāpavādaṃ paiśunyamanṛtaṃ ca na bhāṣate /
anyodvegakaraṃ vāpi toṣyate tenakeśavaḥ
paradāraparadravyaparahiṃsāsu yo ratim /
na karoti pumānbhūpa toṣyate tena keśavaḥ
na tāḍayati no hanti prāṇino na ca hiṃsakaḥ /
yo manuṣyo manuṣyendra toṣyate tena keśavaḥ
devādvijagurūṇāṃ ca śuśrūṣāsu sadodyataḥ /
toṣyate tena govindaḥ puruṣeṇanareśvara
yathātmani ca putre ca sarvabhūteṣu yattathā /
hitakāmo haristena sarvadā toṣyate sukham
yasya rāgādidoṣeṇa na duṣṭaṃ nṛpa mānasam /
viśuddhacetasā viṣṇustoṣyate tena sarvadā
varṇāśrameṣu ye dharmāḥ śāstroktā munisattama /
teṣu tiṣṭhannaro viṣṇumāduṣṭaṃ nṛpa mānasam
sagara uvāca
tadahaṃ śrotumicchami varṇadharmānaśeṣataḥ /
tathaivāśramadharmaṃś ca dvijavarya bravīhi tān
aurva uvāca
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śudrāṇāṃ ca yathākamam /
tvamekāgramatirbhūtvā śṛṇu dharmānmayoditān
dānaṃ dadyād yajed devān yajñiḥ svādhyāyatatparaḥ /
nityodakī bhavedvipraḥ kuryāccāgniparigraham
vṛttyarthaṃ yājayeccānyānanyānadhyāpayettathā /
kuryātpratigrahādānaṃśuklārthānnyāyato dvijaḥ
sarvabhūtahitaṃ kuryānnāhitaṃ kasyāciddvijaḥ /
maitrī samastabhūteṣu brāhmaṇasyottamaṃ dhanam
grāvṇiratne ca pārakye samabuddhirbhaveddvijaḥ /
ṛtāvabhigamaḥ patnyāṃ śastate cāsya pārthiva
dānāni dadyādicchāto dvijebhyaḥ kṣatriyopi vā /
yajecca vividhair yajñair adhīyīta ca pārthivaḥ
śastrājīvo mahīrakṣā pravarā tasya jīvikā /
tatrāpi prathamaḥ kalpaḥ pṛthivīparipāranam
dharitrīpālanenaiva kṛtakṛtyā narādhipāḥ /
bhavanti tṛpateraṃśā yato yajñādikarmaṇām
duṣṭānāṃ śāsanādrājā śiṣṭānāṃ paripālanāt /
prāpnotyabhimatāṃllokānvarṇasaṃsthāṃ karoti yaḥ
pāśupālyaṃ ca vāṇijyaṃ kṛṣiṃ ca manujeśvara /
vaiśyāya jīvikāṃ brahmā dadau lokapitāmahaḥ
tasyāpyadhyayanaṃ yajño dānaṃ dharmaś ca śasyate /
nityanaimittikādīnāmanuṣṭhānaṃ ca karmaṇām
dvijātisaṃśritaṃ karma tādarthyaṃ tena poṣaṇam /
krayavikrayajair vāpi dhanaiḥ kārūdbhavena vā
śudrasya sannatiḥ śaucaṃ sevā svāminyamāyayā /
amantrayajño hyasteyaṃ tatsaṃgo viprarakṣaṇam
dānaṃ ca dadyācchūdropi pākayajñair yajeta ca /
pitryādikaṃ ca tatsarvaṃ śudraḥ kurvīta tena vai
bhṛtyādibharaṇārthāya sarveṣāṃ ca parigrahaḥ /
ṛtukālebhigamanaṃ svadāreṣu mahīpate
dayā samastabhūteṣu titikṣā nātimānitā /
satyaṃ śaucamanāyāso maṅgalaṃ priyavāditā
maitryaspṛhā tathā tadvadakārpaṇyaṃnareśvara /
anusūyā ca sāmānyavarṇānāṃ kathitā guṇāḥ
āśramāṇāṃ ca sarveṣāmete sāmānyalakṣaṇāḥ /
guṇāṃstathāvaddharmāṃś ca viprādīnāmimāñchṛṇu
kṣāttraṃ karma dvijasyoktaṃ vaiśyaṃ karma tathā padi /
rājanyasya ca vaiśyoktaṃ śūdrakarma na caitayoḥ
sāmarthye sati tattyājyamubhābhyāmapi pārthiva /
tadevāpadi kartavyaṃ na kuryātkarmasaṃkaram
ityete kathitā rājanvarṇadharmā mayā tava /
dharmānāśramiṇāṃ samyagbruvato me niśāmaya
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0