Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 2.7

2.7.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe dvitīye 'ṃśe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ (6)
maitreya uvāca
kathitaṃ bhūtalaṃ brahmanbhamaitadakhilaṃ tvayā /
bhuvarlokādikāṃl lokāñ chrotumicchāmyahaṃ mune

2.7.2

tathaiva grahasaṃsthānaṃ pramāṇāni yathā tathā /
samācakṣva mahābhāga tanmahyaṃ paripṛcchate

2.7.3

śrīparāśara uvāca
ravicandramasoryāvanmayūkhair avabhāsyate /
sasamudrasaricchailā tāvatī pṛthivī smṛtā

2.7.4

yāvatpramāṇā pṛthivī vistāraparimaṇḍalāt /
nabhastāvanpramāṇaṃ vai vyāsamaṇḍalato dvija

2.7.5

bhūmeryo janalakṣe tu sauraṃ maitreya maṇḍalam /
lakṣāddivākarasyāpi maṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam

2.7.6

pūrṇo śatasahasre tu yojanānāṃ niśākarāt /
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtstramupariṣṭātprakāśate

2.7.7

dve lakṣe cottare brahman budho nakṣatramaṇḍalāt /
tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpyuśanāḥ sthitaḥ

2.7.8

aṅgarakopi śukrasya tatpramāṇe vyavasthitaḥ /
lakṣadvaye tu bhaumasya sthito devapurohitaḥ

2.7.9

saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samavasthitaḥ /
saptarṣimaṇḍalaṃ tasmāllakṣamekaṃ dvijottamā

2.7.10

ṛṣibhyastu sahasrāṇāṃ śatādūrdhvaṃ vyavasthitaḥ /
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya vai dhruvaḥ

2.7.11

trailokyametatkathitamutsedhena mahāmune /
ijyāphalasya bhūreṣā ijyā cātra pratiṣṭhitā

2.7.12

dhruvādūrdhvaṃ maharloko yatra te kalpavāsināḥ /
ekayojanakoṭistu yatra te kalpavāsinaḥ

2.7.13

dve koṭī tu jano loko yatra te brahmaṇaḥ sutāḥ /
sanandanādyāḥ prathitā maitreyāmalacetasaḥ

2.7.14

caturgaṇottare cordhvaṃ janalokāttapaḥ sthitaḥ /
vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ

2.7.15

ṣaḍguṇenatapolokānsatyaloko virājate /
apunarmārakā yatra brahmaloko hi saṃsmṛtaḥ

2.7.16

pādagamyantu yatkiñcidvastvasti pṛthivīmayam /
sa bhūrlokaḥ samākhyāto vistaro 'sya mayoditaḥ

2.7.17

bhūmimūryāntaraṃ yacca siddhādimunisevitam /
bhuvarlokastu so 'py ukto dvitīyo munisattama

2.7.18

dhruvasūryāntaraṃ yacca niyutāni caturdaśa /
svarlokaḥ so 'pi gadito lokasaṃsthānacintakaiḥ

2.7.19

trailokyamatatkṛtakaṃ maitreya paripaṭhyate /
janastapas tathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam

2.7.20

kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ /
śunyo bhavati kalpānte yotyantaṃ na vinaśyati

2.7.21

ete sapta mayā lokā maitreya kathitāstava /
pātālāni ca saptaiva brahmāṇḍasyaiṣa vistaraḥ

2.7.22

etadaṇḍakaṭāhena tiryak codhvamadhas tathā /
kapitthasya yathā bījaṃ sarvato vai samāvṛtam

2.7.23

daśottareṇa payasā maitreyāṇḍaṃ ca tadvṛtam /
sarvombuparidhānosau vahninā veṣṭito bahiḥ

2.7.24

vahniś ca vāyunā vāyurmaitreya nabhasā vṛtaḥ /
bhūtādinā nabhaḥ so 'pi mahatā pariveṣṭitaḥ /
deśottarāmyaśeṣāṇi maitreyaitāni sapta vai

2.7.25

mahāntaṃ ca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitam /
anantasya na tasyāntaḥ saṃkhyānaṃ cāpi vidyate

2.7.26

tadanantam asaṃkhyāta-pramāṇaṃ cāpi vai yataḥ /
hetubhūtamaśeṣasya prakṛtiḥ sā parā mune

2.7.27

aṇḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇyayutāni ca /
īdṛśānāṃ tathā tatra koṭikoṭiśatāni ca

2.7.28

hāruṇyagniryathā tailaṃ tile tadvatpumānapi /
pradhāne 'vasthito vyāpī cetanātmātmavedanaḥ

2.7.29

pradhānaṃ ca pumāṃścaiva sarvabhūtātmabhūtayā /
viṣṇuśaktyā mahābuddhe vṛtau saṃśrayadharmiṇau

2.7.30

tayoḥ saiva pṛthagbhāvakāraṇaṃ saṃśrayasya ca /
kṣobhakāraṇabhūtā ca sargakāle mahāmate

2.7.31

yathā saktaṃ jale vāto bibharti kaṇikāśatam /
śaktiḥ sāpi tathā viṣṇoḥ pradhānapuruṣātmakam

2.7.32

yathā ca pādayaur mūlaskandhaśākhādisaṃyutaḥ /
ādibījātprabhavati bījānyanyāni vai tataḥ

2.7.33

prabhāvantitatastebhyaḥ sambhavantyapare drumāḥ /
tepi tallakṣaṇadravyakāraṇānugatā mune

2.7.34

evamavyākṛtātpūrvaṃ jāyante mahadādayaḥ /
viśaṃṣāntā statastebhyaḥ saṃbhavantyasurādayaḥ /
tebhyaś ca putrāsteṣāṃ ca putrāṇāmapare sutāḥ

2.7.35

bījādvṛkṣapraroheṇa yathā nāpacayastaroḥ /
bhūtānāṃ bhūtasargeṇa naivāstyapacayas tathā

2.7.36

sannidhānādyathākāśakālādyāḥ kāraṇaṃ taroḥ /
tathaivāpariṇāmeva viśvasya bhagavānhariḥ

2.7.37

vrīhibīje yathā mūlaṃ nālaṃ patrāṅkurau tathā /
kāṇḍakoṣastu puṣpaṃ ca kṣīraṃ tadvacca taṇjulāḥ

2.7.38

tuṣāḥ kaṇāś ca santo vai yāntyāvirbhāvamātmanaḥ /
prarohahetusāmagryamāsādya munisattama

2.7.39

tathā karmasvanekeṣu devādyāḥ samavasthitāḥ /
viṣṇuśaktiṃ samāsādya prarohamupayānti vai

2.7.40

sa ca viṣṇuḥ paraṃ brahma yataḥ sarvamidaṃ jagat /
jagacca yo yatra cedaṃ yasmiṃś ca layameṣyati

2.7.41

tadbrahma tatparaṃ dhāma sadasatparamaṃ padam /
yasya sarvamabhedena yataścaitaccarācaram

2.7.42

sa eva mūla prakṛtirvyaktarūpī jagacca saḥ /
tasminneva layaṃ sarvaṃ yāti tatra ca tiṣṭhati

2.7.43

kattā kriyāṇāṃ sa ca ijyate kratuḥ sa evatatkarmaphalaṃ ca tasya /
strugādiyatsādhanamapyaśeṣaṃ harerna kiñcivdyatiriktamasti

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc