Vishnu Purana · Chapter 2.7
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe dvitīye 'ṃśe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ (6)
maitreya uvāca
kathitaṃ bhūtalaṃ brahmanbhamaitadakhilaṃ tvayā /
bhuvarlokādikāṃl lokāñ chrotumicchāmyahaṃ mune
tathaiva grahasaṃsthānaṃ pramāṇāni yathā tathā /
samācakṣva mahābhāga tanmahyaṃ paripṛcchate
śrīparāśara uvāca
ravicandramasoryāvanmayūkhair avabhāsyate /
sasamudrasaricchailā tāvatī pṛthivī smṛtā
yāvatpramāṇā pṛthivī vistāraparimaṇḍalāt /
nabhastāvanpramāṇaṃ vai vyāsamaṇḍalato dvija
bhūmeryo janalakṣe tu sauraṃ maitreya maṇḍalam /
lakṣāddivākarasyāpi maṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam
pūrṇo śatasahasre tu yojanānāṃ niśākarāt /
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtstramupariṣṭātprakāśate
dve lakṣe cottare brahman budho nakṣatramaṇḍalāt /
tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpyuśanāḥ sthitaḥ
aṅgarakopi śukrasya tatpramāṇe vyavasthitaḥ /
lakṣadvaye tu bhaumasya sthito devapurohitaḥ
saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samavasthitaḥ /
saptarṣimaṇḍalaṃ tasmāllakṣamekaṃ dvijottamā
ṛṣibhyastu sahasrāṇāṃ śatādūrdhvaṃ vyavasthitaḥ /
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya vai dhruvaḥ
trailokyametatkathitamutsedhena mahāmune /
ijyāphalasya bhūreṣā ijyā cātra pratiṣṭhitā
dhruvādūrdhvaṃ maharloko yatra te kalpavāsināḥ /
ekayojanakoṭistu yatra te kalpavāsinaḥ
dve koṭī tu jano loko yatra te brahmaṇaḥ sutāḥ /
sanandanādyāḥ prathitā maitreyāmalacetasaḥ
caturgaṇottare cordhvaṃ janalokāttapaḥ sthitaḥ /
vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ
ṣaḍguṇenatapolokānsatyaloko virājate /
apunarmārakā yatra brahmaloko hi saṃsmṛtaḥ
pādagamyantu yatkiñcidvastvasti pṛthivīmayam /
sa bhūrlokaḥ samākhyāto vistaro 'sya mayoditaḥ
bhūmimūryāntaraṃ yacca siddhādimunisevitam /
bhuvarlokastu so 'py ukto dvitīyo munisattama
dhruvasūryāntaraṃ yacca niyutāni caturdaśa /
svarlokaḥ so 'pi gadito lokasaṃsthānacintakaiḥ
trailokyamatatkṛtakaṃ maitreya paripaṭhyate /
janastapas tathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam
kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ /
śunyo bhavati kalpānte yotyantaṃ na vinaśyati
ete sapta mayā lokā maitreya kathitāstava /
pātālāni ca saptaiva brahmāṇḍasyaiṣa vistaraḥ
etadaṇḍakaṭāhena tiryak codhvamadhas tathā /
kapitthasya yathā bījaṃ sarvato vai samāvṛtam
daśottareṇa payasā maitreyāṇḍaṃ ca tadvṛtam /
sarvombuparidhānosau vahninā veṣṭito bahiḥ
vahniś ca vāyunā vāyurmaitreya nabhasā vṛtaḥ /
bhūtādinā nabhaḥ so 'pi mahatā pariveṣṭitaḥ /
deśottarāmyaśeṣāṇi maitreyaitāni sapta vai
mahāntaṃ ca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitam /
anantasya na tasyāntaḥ saṃkhyānaṃ cāpi vidyate
tadanantam asaṃkhyāta-pramāṇaṃ cāpi vai yataḥ /
hetubhūtamaśeṣasya prakṛtiḥ sā parā mune
aṇḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇyayutāni ca /
īdṛśānāṃ tathā tatra koṭikoṭiśatāni ca
hāruṇyagniryathā tailaṃ tile tadvatpumānapi /
pradhāne 'vasthito vyāpī cetanātmātmavedanaḥ
pradhānaṃ ca pumāṃścaiva sarvabhūtātmabhūtayā /
viṣṇuśaktyā mahābuddhe vṛtau saṃśrayadharmiṇau
tayoḥ saiva pṛthagbhāvakāraṇaṃ saṃśrayasya ca /
kṣobhakāraṇabhūtā ca sargakāle mahāmate
yathā saktaṃ jale vāto bibharti kaṇikāśatam /
śaktiḥ sāpi tathā viṣṇoḥ pradhānapuruṣātmakam
yathā ca pādayaur mūlaskandhaśākhādisaṃyutaḥ /
ādibījātprabhavati bījānyanyāni vai tataḥ
prabhāvantitatastebhyaḥ sambhavantyapare drumāḥ /
tepi tallakṣaṇadravyakāraṇānugatā mune
evamavyākṛtātpūrvaṃ jāyante mahadādayaḥ /
viśaṃṣāntā statastebhyaḥ saṃbhavantyasurādayaḥ /
tebhyaś ca putrāsteṣāṃ ca putrāṇāmapare sutāḥ
bījādvṛkṣapraroheṇa yathā nāpacayastaroḥ /
bhūtānāṃ bhūtasargeṇa naivāstyapacayas tathā
sannidhānādyathākāśakālādyāḥ kāraṇaṃ taroḥ /
tathaivāpariṇāmeva viśvasya bhagavānhariḥ
vrīhibīje yathā mūlaṃ nālaṃ patrāṅkurau tathā /
kāṇḍakoṣastu puṣpaṃ ca kṣīraṃ tadvacca taṇjulāḥ
tuṣāḥ kaṇāś ca santo vai yāntyāvirbhāvamātmanaḥ /
prarohahetusāmagryamāsādya munisattama
tathā karmasvanekeṣu devādyāḥ samavasthitāḥ /
viṣṇuśaktiṃ samāsādya prarohamupayānti vai
sa ca viṣṇuḥ paraṃ brahma yataḥ sarvamidaṃ jagat /
jagacca yo yatra cedaṃ yasmiṃś ca layameṣyati
tadbrahma tatparaṃ dhāma sadasatparamaṃ padam /
yasya sarvamabhedena yataścaitaccarācaram
sa eva mūla prakṛtirvyaktarūpī jagacca saḥ /
tasminneva layaṃ sarvaṃ yāti tatra ca tiṣṭhati
kattā kriyāṇāṃ sa ca ijyate kratuḥ sa evatatkarmaphalaṃ ca tasya /
strugādiyatsādhanamapyaśeṣaṃ harerna kiñcivdyatiriktamasti
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0