Vishnu Purana · Chapter 2.12
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe dvitīyeṃśa ekādaśo 'dhyāyaḥ (11)
śrīparāśara uvāca
rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ /
vāmadakṣiṇato yuktā daśatena caratyasau
vīthyāśrayāṇi ṛkṣāṇi dhruvādhāreṇa veginā /
hrāsavṛddhikramastasya raśmīnāṃ savituryathā
arkasyeva hi tasyāśvāḥ sakṛdyuktā vahanti te /
kalpamekaṃ muniśreṣṭha vārīgarbhasamudbhavāḥ
kṣīṇaṃ pītaṃ suraiḥ somamāpyāyayati dīptimān /
maitreyaikakalaṃ santaṃ raśminaikena bhāskaraḥ
krameṇa yena pīto 'sau devais tena niśākaram /
āpyāyayatyanudinaṃ bhāskaro vāritaskaraḥ
saṃbhṛtaṃ cārdhamāsena tatsomasthaṃ sudhāmṛtam /
pibandi devā maitreya sudhāhārā yato 'marāḥ
trayāstriṃśatsahasrāṇi trayastriṃśacchatāni ca /
trayastriṃśattathā devāḥ pibanti kṣaṇadākaram
kalādvayāviśiṣṭastu praviṣṭaḥ sūryamaṇḍalam /
amākhyāraśmau vasati amāvāsyā tataḥ smṛtā
apsu tasminnahorātre pūrvam viśati candramāḥ /
tato vīrutsu vasati prayātyarkaṃ tataḥ kramāt
chinatti virudho yastu vīrutsaṃsthe niśākare /
patraṃ vā pātayatyekaṃ brahmahatyāṃ sa vindati
somaṃ pañcadaśe bhāge kiñcicchiṣṭe kalātmake /
apārāhne pitṛgaṇājaghanyaṃ paryupāsate
pibanti dvikalākāraṃ śiṣṭā tasya kalā tu yā /
sudhāmṛtamayī puṇyā tāmindoḥ pitaro mune
niḥsṛtantadamāvāsyāṃ gabhastibhyaḥ sudhāmṛtam /
māsaṃ tṛptimavāpyāgryāṃ pitaraḥ santi nirvṛtāḥ /
saumyā barhiṣadaścaiva agniṣvāttāś ca te tridhā
evaṃ devān site pakṣe kṛṣṇapakṣe tathā pitṝn /
vīrudhaścāmṛtamayaiḥ śītair apparamāṇubhiḥ
vīrudhauṣadhiniṣpattyā manuṣyapaśukīṭakān /
āpyāyayati śītāṃśuḥ prākāśyāhlādanena tu
vāyvagnidravyasaṃbhūto rathaścandrasutasya ca /
piśaṅgais turagair yuktaḥ so 'ṣṭābhir vāyuvegibhiḥ
savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūsaṃbhavair hayaiḥ /
sopāsaṃgapatākastu śukrasyāpi ratho mahān
aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmānbhaumasyāpi ratho mahān /
padmarāgāruṇair aśvaiḥ saṃyukto vahnisambhavaiḥ
aṣṭābhiḥ pāṇḍurair yukto vājibhiḥ kāñcanorathaḥ /
tasmiṃstiṣṭhati varṣānte rāśaurāśau vṛhaspatiḥ
ākāśasambhavair aśvaiḥ śabalaiḥ syandanaṃ yutam /
tamāruhya śanair yāti mandagāmīśanaiścaraḥ
svarbhānosturagā hyaṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham /
sakṛdyuktāstu maitreya vahantyavirataṃ sadā
ādityānniḥsṛto rāhuḥ somaṃ gacchati parvasu /
ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu
tathā keturathasyāśvā apyaṣṭau vātaraṃhasaḥ /
palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ
ete mayā grahāṇāṃ vai tavākhyātā rathā nava /
sarve dhruve mahābhāga prabaddhā vāyuraśmibhiḥ
graharkṣatārādhiṣṇyāni dhruve baddhānyaśeṣataḥ /
bhramantyucitacāreṇa maitreyānilaraśmibhiḥ
yāvāntyaścaiva tārāstā tāvanto vātaraśmayaḥ /
sarve dhruve nibaddhāste bhramanto bhrāmayanti tam
tailapīḍā yathā cakraṃ bhramanto bhrāmayanti vai /
tathā bhramanti jyotīṃṣi vātaviddhāni sarvaśaḥ
alātacakravadyānti vātacakreritāni tu /
yasmajyotīṃṣi vahati pravahastena sa smṛtaḥ
śiśumārastu yaḥ proktaḥ sa dhruvo yatra tiṣṭhati /
sanniveśaṃ ca tasyāpi śṛṇuṣva munisattama
yadahnā kurute pāpaṃ taṃ dṛṣṭvā niśi mucyate /
yāvantyaścaiva tārāstāḥ śiśumārāśritā divi /
tāvantyeva tu varṣāṇi jīvatyabhyadhikānica
uttānapādastasyādho vijñeyo hyuttaro hanuḥ /
yajño 'dharaś ca vijñeyo dharmo mūrdhānamāśritaḥ
hṛdi nārāyaṇaścāste aśvinau pūrvapādayoḥ /
varuṇaścāryamā caiva paścime tasya sakthinī
śiśraḥ saṃvatsarastasya mitro 'pānaṃ samāśritaḥ
pucchegniś ca mahendraś ca kasyapotha tato dhruvaḥ /
tārakā śiśumārasya nāstameti catuṣṭayam
ityeṣa sanniveśo 'yaṃ pṛthivyā jyotiṣāṃ tathā /
dvīpānāmudadhīnāṃ ca parvatānāṃ ca kīrtitaḥ
varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca ye ca teṣu vasanti vai /
teṣāṃ svarūpamākhyātaṃ saṃkṣepaḥ śruyatāṃ punaḥ
yadambu vaiṣṇavaḥ kāyastato vipra vasundharā /
padmākārā samudbhūtā parvatābdhyādisaṃyutā
jyotīṣi viṣṇurbhuvanāni viṣṇurvanāni viṣṇurgirayo diśaś ca /
nadyaḥ samudrāś ca sa eva sarvaṃ yadasti yannāsti ca vipravarya
jñānasvarūpo bhagavānyatosā vaśeṣamūrtirna tu vastubhūtaḥ /
tato hi śailabdhidharādibhedāñjānīhi vijñānavijṛmbhitāni
yadā tu śuddhaṃ nijarūpi sarvaṃ karmakṣaye jñānamapāstadoṣam /
tadā hi saṃkalpataroḥ phalāni bhavanti no vastuṣu vastubhedāḥ
vastvasti kiṃ kutrācidādimadhyaparyantahīnaṃ satataikarūpam /
yaccānyathātvaṃ dvija yāti bhūyo na tattathā tatra kuto hi tattvam
mahī ghaṭatvaṃ ghaṭataḥ kapālikā kapālikācūrṇarajastato 'ṇuḥ /
janaiḥ svakarmastimitātmaniścayair ālakṣyate brūhi kimatra vastu
tasmān na vijñānam ṛte 'sti kiṃcit kvacit kadācid dvija vastujātam /
vijñānam ekaṃ nijakarmabhedavibhinnacitter bahudhābhyupetam
jñānaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ viśo kamaśeṣalobhādinirastasaṅgam /
ekaṃ sadaikaṃ paramaḥ sa vāsudevo na yato 'nyadasti
sadbhāva evaṃ bhavato mayokto jñānaṃ yathā satyamastayatyamanyat /
etattu yatsaṃvyavahārabhūtaṃ tatrāpi coktaṃ bhuvanāśritaṃ te
yajñaḥ paśurvahniraśeṣaṛtviksomaḥ surāḥ svargamayaś ca kāmaḥ /
ityādikarmāśritamārgadṛṣṭaṃ bhūrādibhogāś ca phalāni teṣām
yaccaitadbhuvanagataṃ mayā tavoktaṃ sarvatra vrajati hi tatra karmavaśyaḥ /
jñātvaivaṃ dhruvamacalaṃ sadaikarūpaṃ tatkuryādviśati hi yena vāsudevam
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0