Vigrahavyāvartanī · Verses 61-70
na hi vayaṃ dharmāṇāṃ svabhāvaṃ pratiṣedhayāmaḥ | dharmavinirmuktasya vā kasyacid arthasya svabhāvam abhyupagacchāmaḥ | nanv evaṃ sati ya upālambho bhavati | yadi dharmā niḥsvabhāvāḥ kasya khalv idānīm anyasyārthasya dharmavinirmuktasya svabhāvo bhavati | sa yuktam evopadeṣṭam iti | dūrāpakṛṣṭam evaitat bhavati |
yat punar bhavatoktaṃ |
sata eva pratiṣedho nāsti ghaṭo geha ity ayaṃ yasmāt |
dṛṣṭaḥ pratiṣedho 'yaṃ mataḥ svabhāvasya te tasmāt | [11] ity
atra brūmaḥ |
sata eva pratiṣedho yadi śūnyatvaṃ nanv apratisiddham idam /
pratiṣedhayate hi hhavān bhāvānāṃ niḥsvabhāvatvaṃ
yadi svata eva pratiṣedho bhavati | nāmato bhāvānāṃ niḥsvabhāvatvaṃ pratiṣedhayati | nanu pratisidhaṃ sarvabhāvānāṃ niḥsvabhāvatvaṃ tvadvacanena | pratiṣedhayasi tvaṃ sadbhāvāt | niḥsvabhāvatvasya ca sarvabhāvānāṃ pratisidhatvāt | pratisiddhā śūnyateti
pratiṣedhayase atha tvaṃ śūnyatvaṃ tac ca nāsti śūnyatvam /
pratiṣedhaḥ sata iti te nanv eṣa vihīyate vādaḥ
atha śūnyatvaṃ pratiṣedhayasi tvaṃ | sarvabhāvānāṃ niḥsvabhāvatvaṃ śūnyatvaṃ nāsti tac ca śūnyatvam | yā tarhi te pratijñā sataḥ pratiṣedho bhavati nāsata iti sā hīnā ||
kiñcānyat |
pratiṣedhayāmi nāhaṃ kiñcit pratiṣedhyam asti na ca kiñcit /
tasmāt pratiṣedhayasīty adhilaya eva tvayā kriyate
evam api tu kṛtvā yady ahaṃ kiñcit pratiṣedhayāmi tato yuktam eva vaktuṃ syāt | na caivahaṃ kiñcit pratiṣedhayāmi tasmān na kiñcit prati ṣedhavyam asti | tasmāt śūnyeṣu sarvabhāveṣv avidyamāne pratiṣedhye pratiṣedhayasīty eṣa tvayātra sadbhūto 'dhilayaḥ kriyata iti ||
yat punar bhavatoktaṃ |
atha nāsti sa svabhāvaḥ kin nu pratiṣidhyate tvayānena
vacanena rte vacanāt pratiṣedhaḥ sidhyate hy asataḥ || [12]
atra brūmaḥ |
yac cāhaṃ te vacanād asataḥ pratiṣedhavacanasiddhir iti /
atra jñāpayate vāg asad iti tan na pratinihanti
ya ca bhavān bravīti | sate 'pi vacanād asataḥ pratiṣedhaḥ pratisiddhaḥ tatra kin niḥsvabhāvāḥ sarvabhāvāḥ iti | etad vacanaṃ karotīti || atra brūmaḥ niḥsvabhāvā iti etat khalu vacanaṃ na niḥsvabhāvān sarvabhāvān karoti | kintv asata svabhāva bhāvānām asata svabhāvānām iti jñāpayati | tatra kaścit brūyād avidyamāhagṛhe devadattas tam asti gṛhe devadatta iti | tatrainaṃ kaścit pratibrūyān nāstīti | na tad. + + + + + devadattasyāsaṃbhavāṃ karoti | kintu jñāpayati kevalam asadbhāvaṃ gṛhe devadattasyeti || tadvā nāsti svabhāvo bhāvānām ity etadvacanaṃ na svabhāvānāṃ niḥsvabhāvatvaṃ karoti | bhāveṣu svabhāvasyābhāvaṃ jñāpayati || tatra yad bhavatoktaṃ kim asati svabhāve nāsti svabhāva ity etadvacanaṃ karoti | ṛte 'pi vacanāt prasiddhiḥ svabhāvasyābhāva iti | tat te na yuktaṃ
yad uktaṃ
bālānām iva mṛgatṛṣṇāyāṃ sa yathājalagrāhaḥ |
evaṃ mithyāgrāhaḥ syāt te prasidhyate hy asataḥ | [13]
yat punar bhavato mṛgātṛṣṇāyām ity atra brūmaḥ |
mṛgatṛṣṇādṛṣṭānte yaḥ punar uktaṃ tvayā mahāṃś carcaḥ /
tatrāpi nirṇayaṃ śṛṇu yathā sa dṛṣṭānta upapannaḥ
ya eva tvayā mṛgatṛṣṇādṛṣṭānte mahāṃś carca uktaḥ | tatrāpi tayā nirṇayaḥ sa śrūyatāṃ upapanna eva dṛṣṭānto bhavati |
sa yadi svabhāvataḥ syād bhāvo na syāt pratītya samudbhūtaḥ /
yaś ca pratītya hhavati grāho nanu śūnyatā saiva
yadi ca mṛgatṛṣṇāyāṃ sa yathājalagrāhaḥ svabhāvataḥ syāt | na syāt pratītyasamutpanno | yato mṛgatṛṣṇāñ ca pratītya viparītañ ca darśanaṃ pratītya yoniśomanaskārañ ca pratītya prādurbhūto ataḥ pratītyasamutpannaḥ yataś ca pratītyasamutpanno 'taḥ svabhāvataḥ śūnya eva | yathā pūrvam uktaṃ tathā
kiñcānyat |
yadi ca svabhāvataḥ syād grāhaḥ kas taṃ vinivartayed grāham /
śeṣeṣv apy eṣa vidhiḥ tasmād eṣo 'nupālambhaḥ
yadi ca mṛgatṛṣṇāyāṃ jalagrāhaḥ svabhāvataḥ syāt | ka eva taṃ vinivartayetā | na hi svabhāvaḥ śakyo nivartayituṃ | tathāgner uṣṇatvam apāṃ dravatvam ākāśasya niravavaraṇatvaṃ | dṛṣṭaṃ cāsya vinivartanaṃ | tasmāc chūnyasvabhāvaḥ grāhaḥ | yadā caitad evaṃ śeṣeṣv api dharmeṣv eṣa kramaḥ pratyavagantavyaḥ grāhyapravṛttiṣu pañcasu | tatra yad bhavato + + + + pād aśūnyāḥ sarvabhāvā iti tan na ||
yat punar bhavatoktaṃ |
hetoś ca te na siddhir naiḥsvabbāvyāt kuto hi te hetuḥ
nirhetukasya siddhir na copapannāsya te 'rthasya [l7] iti ||
atra brūmaḥ |
etena hetvabhāvaḥ pratyuktaḥ pūrvam eva sa samatvāt /
mṛgatṛṣṇādṛṣṭāntavyāvṛttividhau ya uktaḥ prāg
etenaiva cedānīṃ carcena pūrvoktena hetvabhāvo 'pi pratyavagantavyaḥ | ya eva hi carcaḥ pūrvasmin hetāv uktaḥ ṣaṭkapratiṣe + + + + + + hāpi carcayitavyaḥ |
yat punar bhavatoktaṃ |
pūrvaṃ cet pratiṣedhaḥ paścāt pratiṣedhyam ily anupapannaṃ |
paścāc cānupapanno yugapac ca yataḥ svabhāvo 'sana || [20]
atra brūmaḥ |
yat traikālye hetuḥ pratyuktaṃ pūrvam eva sa samatvāt /
traikālyapratihetuś ca śūnyabhāvādinā prāptaḥ
sa eṣa hetuḥ traikālye pratiṣedhavācī sa tūktottaraḥ pratyavamantaḥ | kasmāt sādhyasamatvāt | yathā hi pratiṣedhas traikālye nopapady.e + + + + + + pratiṣedhapratiṣedhe 'pi | tasmāt pratiṣedhapratiṣedhye 'sati bhavān manyate pratiṣedhaḥ pratisiddha iti tan na | yataś caiṣa trikālapratiṣedhavācī hetur eṣa eva śūnyatāvādināṃ prāptaḥ sarvabhāvasvabhāvapratiṣedhakatvān na bhavataḥ |
atha vā katham etad uktottaraṃ |
pratiṣedhayāmi nāhaṃ kiñcit pratiṣedhyam asti na ca kiñcit
tasmāt pratiṣedhayasīty adhilaya eṣa tvayā kriyata [63] iti ||
atha manyase triṣv api kāleṣu + + + + + + + dṛṣṭaḥ pūrvakālīno 'pi hetuḥ uttarakālīno 'pi | yugapatkālīno 'pi hetuḥ | kathaṃ pūrvakalīnaḥ | yathā pitā putrasya tvadvacanena paścātkālīnaḥ | yathā śiṣyācāryasya yugapatkālīnaḥ yathā pradīpaḥ prakāśasyeti || atra brūmaḥ | na caitad eva yuktā hy etasmiṃ traye pūrvadoṣaḥ || api ca punaḥ yady evaṃ kamaḥ | pratiṣedhasadbhāvas tvayābhyupagamyate | pratijñāhāniś ca te bhavati | e + + + + + + + svabhā + + + .edho 'pi si + + bhavatīti |
prabhavati ca śūnyateyaṃ yasya prabhavanti tasya sarvārthāḥ /
prabhavati na tasya kinna prabhavati śūnyatā yasyeti
Original text: Vigrahavyāvartanī · Edition: Yoshiyasu Yonezawa: "Vigrahavyāvartanī, Sanskrit Transliteration and Tibetan Translation", Journal of Naritasan Institute for Buddhist Studies 31 (2008), pp. 209-333. = Vv · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0