વેણીસંહાર · ભાગ 120

નોતે: થિસ્ એ-તેxત્ ઇસ્ ચોન્વેર્તેદ્ fરોમ્ ઉનિચોદે દેવનગરિ એન્ચોદિન્ગ્.
થેરેfઓરે wઓર્દ્ બોઉન્દરિએસ્ અરે નોત્ સ્પચેદ્.
*...** = સ્તગે
&...&: = સ્પેઅકેર્
{પ્ક્ત્_ન્} = પ્રક્રિત્ તેxત્
સ્ક્ત્છ્_ન્: = સન્સ્ક્રિત્ છય ઓf પ્રક્રિત્ તેxત્
[સ્...] = દિવિસિઓન્સ્ ઓf થે પ્લોત્
ભટ્ટનારાયણ: વેણીસંહાર
દ્રમતિસ્ પેર્સોનએ:
સ્તગે દિરેચ્તોર્
અસ્સિસ્તન્ત્ ઓf થે સ્તગે દિરેચ્તોર્
યુધિષ્ઠિર
ભીમસેન
અર્જુન
સહદેવ
કૃષ્ણ
ધૃતરાષ્ટ્ર
દુર્યોધન
કર્ણ
કૃપ
અશ્વત્થામન્
સંજય
સુન્દરક, અન્ અત્તેન્દન્ત્ ઓન્ કર્ણ
છમ્બેર્લૈન્ ઓf યુધિષ્ઠિર
છમ્બેર્લૈન્ ઓf દુર્યોધન
રાક્ષસ (રુધિરપ્રિય), અન્ અત્તેન્દન્ત્ ઓન્ હિડિમ્બા
રાક્ષસ, અ fરિએન્દ્ ઓf દુર્યોધન
છરિઓતેએર્સ્, દોઓર્કેએપેર્સ્
દ્રૌપદી
ભાનુમતી, wઇfએ ઓf દુર્યોધન
ગાન્ધારી
દુઃશલા, સિસ્તેર્ ઓf દુર્યોધન અન્દ્ wઇfએ ઓf જયદ્રથ
રાક્ષસી, wઇfએ ઓf રુધિરપ્રિય
મોથેર્ ઓf જયદ્રથ
અત્તેન્દન્ત્સ્ ઓન્ દ્રૌપદી અન્દ્ ભાનુમતી
વેણીસંહારમ્ ।
અચ્ત્_1
પ્રથમો ઽઙ્કઃ ।
વેર્સે_1.1
નિષિદ્ધૈરપ્યેભિર્લુલિતમકરન્દો મધુકરૈઃ $ કરૈરિન્દોરન્તશ્છુરિત ઇવ સંભિન્નમુકુલઃ &

વિધત્તાં સિદ્ધિં નો નયનસુભગામસ્ય સદસઃ ē̃ પ્રકીર્ણઃ પુષ્પાણાં હરિચરણયોરઞ્જલિરયમ્ ॥ 1.1 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_1.2
કાલિન્દ્યાઃ પુલિનેષુ કેલિકુપિતામુત્સૃજ્ય રાસે રસં $ ગચ્છન્તીમનુગચ્છતો ઽશ્રુકલુષાં કંસદ્વિષો રાધિકામ્ &
તત્પાદપ્રતિમાનિવેશિતપદસ્યોદ્ભૂતરોમોદ્ગતે- ē̃ રક્ષુણ્ણો ઽનુનયઃ પ્રસન્નદયિતાદૃષ્ટસ્ય પુષ્ણાતુ વઃ ॥ 1.2 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_1.3
દૃષ્ટઃ સપ્રેમ દેવ્યા કિમિદમિતિ ભયાત્સંભ્રમાચ્ચાસુરીભિઃ $ શાન્તાન્તસ્તત્ત્વસારૈઃ સકરુણમૃષિભિર્વિષ્ણુના સસ્મિતેન &
આકૃષ્યાસ્ત્રં સગર્વૈરુપશમિતવધૂસંભ્રમૈર્દૈત્યવીરૈઃ ē̃ સાનન્દં દેવતાભિર્મયપુરદહને ધૂર્જટિઃ પાતુ યુષ્માન્ ॥ 1.3 ॥
*નાન્દ્યન્તે**
&સૂત્રધારઃ&:
અલમતિપ્રસઙ્ગેન ।
વેર્સે_1.4
શ્રવણાઞ્જલિપુટપેયં વિરચિતવાન્ભારતાખ્યમમૃતં યઃ ।
તમહમરાગમકૃષ્ણં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં વન્દે ॥ 1.4 ॥
*સમન્તાદવલોક્ય**
તદ્ભવન્તઃ પરિષદગ્રેસરાઃ વિજ્ઞાપ્યં નઃ કિંચિદસ્તિ ।
વેર્સે_1.5
કુસુમાઞ્જલિરપર ઇવ પ્રકીર્યતે કાવ્યબન્ધ એષો ઽત્ર ।
મધુલિહ ઇવ મધુબિન્દૂન્વિરલાનપિ ભજત ગુણલેશાન્ ॥ 1.5 ॥
તદિદં કવેર્મૃગરાજલક્ષ્મણો ભટ્ટનારાયણસ્ય કૃતિં વેણીસંહારં નામ નાટકં પ્રયોક્તુમુદ્યતા વયમ્ । તદત્ર કવિપરિશ્રમાનુરોધાદ્વોદાત્તકથાવસ્તુગૌરવાદ્વા નવનાટકદર્શનકુતૂહલાદ્વા ભવદ્ભિરવધાનં દીયમાનમભ્યર્થયે ।
*નેપથ્યે**
ભાવ ત્વર્યતાં ત્વર્યતામ્ । એતે ખલ્વાર્યવિદુરાજ્ઞયા પુરુષાઃ સકલમેવ શૈલૂષજનં વ્યાહરન્તિ । પ્રવર્ત્યન્તામપરિહીયમાનમાતોદ્યવિન્યાસાદિકા વિધયઃ । પ્રવેશકાલઃ કિલ તત્રભવતઃ પારાશર્યનારદતુમ્બુરુજામદગ્ન્યપ્રભૃતિભિર્મુનિવૃન્દારકૈરનુગમ્યમાનસ્ય ભરતકુલહિતકામ્યયા સ્વયં પ્રતિપન્નદૌત્યસ્ય દેવકીસૂનોશ્ચક્રપાણેર્મહારાજદુર્યોધનશિબિરં પ્રતિ પ્રસ્થાતુકામસ્યેતિ ।
&સૂત્રધારઃ&:
*આકર્ણ્ય સાનન્દમ્**
અહો નુ ખલુ ભો ભગવતા જગત્પ્રભવસ્થિતિનિરોધપ્રભવિષ્ણુના વિષ્ણુનાદ્યાનુગૃહીતમિદં ભરતકુલં સકલં ચ રાજકમનયોઃ કુરુપાણ્ડવરાજપુત્રયોરાહવકલ્પાન્તાનલપ્રશમહેતુના સ્વયં સંધિકારિણા કંસારિણા દૂતેન । તત્કિમિતિ પારિપાર્શ્વિક નારમ્ભયસિ કુશીલવૈઃ સહ સંગીતકમ્ ।
*પ્રવિશ્ય**
&પારિપાર્શ્વિકઃ&:
ભવતુ । આરમ્ભયામિ । કં સમયમાશ્રિત્ય ગીયતામ્ ।
&સૂત્રધારઃ&:
નન્વમુમેવ તાવચ્ચન્દ્રાતપનક્ષત્રક્રૌઞ્ચહંસકુલસપ્તચ્છદકુમુદપુણ્ડરીકકાશકુસુમપરાગધવલિતગગનદિઙ્મણ્ડલં સ્વાદુજલજલાશયં શરત્સમયમાશ્રિત્ય પ્રવર્ત્યતાં સંગીતકમ્ । તથા હ્યસ્યાં શરદિ
વેર્સે_1.6
સત્પક્ષા મધુરગિરઃ પ્રસાધિતાશા મદોદ્ધતારમ્ભાઃ ।
નિપતન્તિ ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ કાલવશાન્મેદિનીપૃષ્ઠે ॥ 1.6 ॥
&પારિપાર્શ્વિકઃ&:
*સસંભ્રમમ્**
ભાવ શાન્તં પાપં પ્રતિહતમમઙ્ગલમ્ ।
&સૂત્રધારઃ&:
*સવૈલક્ષ્યસ્મિતમ્**
મારિષ શરત્સમયવર્ણનાશંસયા હંસા ધાર્તરાષ્ટ્રા ઇતિ વ્યપદિશ્યન્તે । તત્કિં શાન્તં પાપં પ્રતિહતમમઙ્ગલમ્ ।

&પારિપાર્શ્વિકઃ&:
ન ખલુ ન જાને । કિં ત્વમઙ્ગલાશંસયાસ્ય વો વચનસ્ય યત્સત્યં કમ્પિતમિવ મે હૃદયમ્ ।
&સૂત્રધારઃ&:
મારિષ નનુ સર્વમેવેદાનીં પ્રતિહતમમઙ્ગલં સ્વયં પ્રતિપન્નદૌત્યેન સંધિકારિણા કંસારિણા । તથા હિ
વેર્સે_1.7
નિર્વાણવૈરદહનાઃ પ્રશમાદરીણાં $ નન્દન્તુ પાણ્ડુતનયાઃ સહ માધવેન &
રક્તપ્રસાધિતભુવઃ ક્ષતવિગ્રહાશ્ચ ē̃ સ્વસ્થા ભવન્તુ કુરુરાજતનયાઃ સભૃત્યાઃ ॥ 1.7 ॥
*નેપથ્યે । સાધિક્ષેપમ્**
આઃ દુરાત્મન્વૃથામઙ્ગલપાઠક શૈલૂષાપસદ ।
વેર્સે_1.8
લાક્ષાગૃહાનલવિષાન્નસભાપ્રવેશૈઃ $ પ્રાણેષુ વિત્તનિચયેષુ ચ નઃ પ્રહૃત્ય &
આકૃષ્ટપાણ્ડવવધૂપરિધાનકેશાઃ ē̃ સ્વસ્થા ભવન્તિ મયિ જીવતિ ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ ॥ 1.8 ॥
[સંધ્યઙ્ગ । વલુએ="ઉપક્ષેપ" રેસ્પ્="વ્ 6.69" fરોમ્="પ્લ્1"]
*સૂત્રધારપારિપાર્શ્વિકાવાકર્ણયતઃ**
&પારિપાર્શ્વિકઃ&:
ભાવ કુત એતત્ ।
&સૂત્રધારઃ&:
*પૃષ્ઠતો વિલોક્ય**
અયે એષ ખલુ વાસુદેવગમનાત્કુરુસંધાનમમૃષ્યમાણઃ પૃથુલલાટતટઘટિતવિકટકીનાશતોરણત્રિશૂલાયમાનભીષણભ્રુકુટિરાપિબન્નિવ નઃ સર્વાન્દૃષ્ટિપાતેન સહદેવાનુગમ્યમાનઃ ક્રુદ્ધો ભીમસેન ઇત એવાભિવર્તતે । તન્ન યુક્તમસ્ય પુરતઃ સ્થાતુમ્ । તદિત આવામન્યત્ર ગચ્છાવઃ ।
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તૌ**
પ્રસ્તાવના ।
*તતઃ પ્રવિશતિ સહદેવાનુગમ્યમાનઃ ક્રુદ્ધો ભીમસેનઃ**
&ભીમસેનઃ&:
આઃ દુરાત્મન્વૃથામઙ્ગલપાઠક શૈલૂષાપસદ* ।લાક્ષાગૃહેત્યાદિ પુનઃ પઠતિ**
&સહદેવઃ&:
*સાનુનયમ્**
આર્ય મર્ષય મર્ષય । અનુમતમેવ નો ભરતપુત્રસ્યાસ્ય વચનમ્ । નિર્વાણવૈરદહના ઇતિ યથાર્થમેવ । સભૃત્યાઃ કુરવઃ ક્ષતજાલંકૃતવસુંધરાઃ ક્ષતશરીરાશ્ચ સ્વર્ગસ્થા ભવન્ત્વિતિ બ્રવીતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
*સોપાલમ્ભમ્**
ન ખલુ ન ખલ્વમઙ્ગલાનિ ચિન્તયિતુમર્હન્તિ ભવન્તઃ કૌરવાણામ્ । સંધેયાસ્તે ભ્રાતરો યુષ્માકમ્ ।
&સહદેવઃ&:
*સરોષમ્**
આર્ય
વેર્સે_1.9
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય તનયાન્કૃતવૈરાન્પદે પદે ।
રાજા ન ચેન્નિષેદ્ધા સ્યાત્કઃ ક્ષમેત તવાનુજઃ ॥ 1.9 ॥
&ભીમસેનઃ&:
એવમિદમ્ । અત એવાહમદ્યપ્રભૃતિ ભિન્નો ભવદ્ભ્યઃ । પશ્ય ।
વેર્સે_1.10
પ્રવૃદ્ધં યદ્વૈરં મમ ખલુ શિશોરેવ કુરુભિ- $ ર્ન તત્રાર્યો હેતુર્ન ભવતિ કિરીટી ન ચ યુવામ્ &

જરાસંધસ્યોરઃસ્થલમિવ વિરૂઢં પુનરપિ ē̃ ક્રુધા સંધિં ભીમો વિઘટયતિ યૂયં ઘટયત ॥ 1.10 ॥
[સંધ્યઙ્ગ । વલુએ="પરિકર" રેસ્પ્="વ્" fરોમ્="પ્લ્2"]
&સહદેવઃ&:
*સાનુનયમ્**
આર્ય એવમતિસંભૃતક્રોધેષુ યુષ્માસુ કદાચિત્ખિદ્યતે ગુરુઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
કિં નામ ખિદ્યતે ગુરુઃ । ગુરુઃ ખેદમપિ જાનાતિ । પશ્ય ।
વેર્સે_1.11
તથાભૂતાં દૃષ્ટ્વા નૃપસદસિ પાઞ્ચાલતનયાં $ વને વ્યાધૈઃ સાર્ધં સુચિરમુષિતં વલ્કલધરૈઃ &
વિરાટસ્યાવાસે સ્થિતમનુચિતારમ્ભનિભૃતં ē̃ ગુરુઃ ખેદં ખિન્ને મયિ ભજતિ નાદ્યાપિ કુરુષુ ॥ 1.11 ॥
તત્સહદેવ નિવર્તસ્વ । એવં ચાતિચિરપ્રવૃદ્ધામર્ષોદ્દીપ્તસ્ય ભીમસ્ય વચનાદ્વિજ્ઞાપય રાજાનમ્ ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય કિમિતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
એવં વિજ્ઞાપય ।
વેર્સે_1.12
યુષ્મચ્છાસનલઙ્ઘનાંહસિ મયા મગ્નેન નામ સ્થિતં $ પ્રાપ્તા નામ વિગર્હણા સ્થિતિમતાં મધ્યે ઽનુજાનામપિ &
ક્રોધોલ્લાસિતશોણિતારુણગદસ્યોચ્છિન્દતઃ કૌરવા- ē̃ નદ્યૈકં દિવસં મમાસિ ન ગુરુર્નાહં વિધેયસ્તવ ॥ 1.12 ॥
*ઇત્યુદ્ધતં પરિક્રામતિ**
&સહદેવઃ&:
*તમેવાનુગચ્છન્નાત્મગતમ્**
અયે કથમાર્યઃ પાઞ્ચાલ્યાશ્ચતુઃશાલં પ્રવિષ્ટઃ । ભવતુ તાવદહમત્રૈવ તિષ્ઠામિ* ।ઇતિ સ્થિતઃ**
&ભીમસેનઃ&:
*પ્રતિનિવૃત્યાવલોક્ય ચ**
સહદેવ ગચ્છ ત્વં ગુરુમનુવર્તસ્વ । અહમપ્યાયુધાગારં પ્રવિશ્યાયુધસહાયો ભવામિ ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય નેદમાયુધાગારં પાઞ્ચાલ્યાશ્ચતુઃશાલમિદમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
*સવિતર્કમ્**
કિં નામ નેદમાયુધાગારં પાઞ્ચાલ્યાશ્ચતુઃશાલમિદમ્* ।કિંચિદ્વિહસ્ય સહર્ષમ્**
આમન્ત્રયિતવ્યા મયા પાઞ્ચાલી* ।સપ્રણયં સહદેવં હસ્તે ગૃહીત્વા**
વત્સ આગમ્યતામ્ । યદાર્યઃ કુરુભિઃ સંધાનમિચ્છન્નસ્માન્પીડયતિ તદ્ભવાનપિ પશ્યતુ ।
*ઉભૌ પ્રવેશં નાટયતઃ**
&સહદેવઃ&:
આર્ય ઇદમાસનમાસ્તીર્ણમ્ । અત્રોપવિશ્ય પ્રતિપાલયત્વાર્યઃ કૃષ્ણાગમનમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
*ઉપવિશ્ય**
વત્સ કૃષ્ણાગમનમિત્યનેનોપોદ્ઘાતેન સ્મૃતમ્ । અથ ભગવાન્કૃષ્ણઃ કેન પણેન સંધિં કર્તું સુયોધનં પ્રતિ પ્રહિતઃ ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય પઞ્ચભિર્ગ્રામૈઃ ।

&ભીમસેનઃ&:
*કર્ણૌ પિધાય**
અહહ હન્ત દેવસ્યાજાતશત્રોરપ્યયમીદૃશસ્તેજોપકર્ષ ઇતિ યત્સત્યં કમ્પિતમિવ મે હૃદયમ્* ।પરિવૃત્ય સ્થિત્વા**
તદ્વત્સ ન ત્વયા કથિતં ન મયા શ્રુતમ્ ।
વેર્સે_1.13
યત્તદૂર્જિતમત્યુગ્રં ક્ષાત્રં તેજો ઽસ્ય ભૂપતેઃ ।
દીવ્યતાક્ષૈસ્તદાનેન નૂનં તદપિ હારિતમ્ ॥ 1.13 ॥
*નેપથ્યે**
{પ્ક્ત્_1}સમસ્સસદુ સમસ્સસદુ ભટ્ટિણી ।
સ્ક્ત્છ્_1: સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ ભટ્ટિની ।
&સહદેવઃ&:
*નેપથ્યાભિમુખમવલોક્યાત્મગતમ્**
અયે કથં યાજ્ઞસેની મુહુરુપચીયમાનબાષ્પપટલસ્થગિતનયનાર્યસમીપમુપસર્પતિ । તત્કષ્ટતરમાપતિતમ્ ।
વેર્સે_1.14
યદ્વૈદ્યુતમિવ જ્યોતિરાર્યે ક્રુદ્ધે ઽદ્ય સંભૃતમ્ ।
તત્પ્રાવૃડિવ કૃષ્ણેયં નૂનં સંવર્ધયિષ્યતિ ॥ 1.14 ॥
*તતઃ પ્રવિશતિ યથાનિર્દિષ્ટા દ્રૌપદી ચેટી ચ । દ્રૌપદી સાસ્રં નિશ્વસિતિ**
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_2}સમસ્સસદુ સમસ્સસદુ ભટ્ટિણી । અબણૈસ્સદિ દે મણ્ણું ણિચ્ચાણુબદ્ધકુરુવેલો કુમાલો ભીમસેણો ।
સ્ક્ત્છ્_2: સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ ભટ્ટિની । અપનેષ્યતિ તે મન્યું નિત્યાનુબદ્ધકુરુવૈરઃ કુમારો ભીમસેનઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_3}હઞ્જે બુદ્ધિમદિએ હોદિ એદં જૈ મહારાઅસ્સ પડિઉલો હુવિસ્સદિ ।
સ્ક્ત્છ્_3: હઞ્જે બુદ્ધિમતિકે ભવત્યેતદ્યદિ મહારાજસ્ય પ્રતિકૂલો ભવિષ્યતિ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_4}*વિલોક્ય**
એસો કુમાલો ચિટ્ઠદિ । તા ણં ઉબસપ્પદુ ભટ્ટિણી ।
સ્ક્ત્છ્_4: એષ કુમારસ્તિષ્ઠતિ । તદેનમુપસર્પતુ ભટ્ટિની ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_5}હઞ્જે એવ્વં કરેમ્હ ।
સ્ક્ત્છ્_5: હઞ્જે એવં કુર્વઃ ।
*ઇતિ પરિક્રામતઃ**
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_6}*ઉપસૃત્ય**
જઅદુ જઅદુ કુમાલો ।
સ્ક્ત્છ્_6: જયતુ જયતુ કુમારઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
*અશૃણ્વન્યત્તદૂર્જિતમિતિ પુનઃ પઠતિ**
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_7}*પરિવૃત્ય**
ભટ્ટિણિ પરિકુબિદો વિઅ કુમાલો લક્ખીઅદિ ।

સ્ક્ત્છ્_7: ભટ્ટિનિ પરિકુપિત ઇવ કુમારઃ લક્ષ્યતે ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_8}હઞ્જે જૈ એવ્વં તા અવહીરણા બિ એસા મં અસ્સાસઅદિ । તા એત્થ ઉબવિટ્ઠા ભવિઅ સુણોમિ દાવ ણાહસ્સ વવસિદં ।
સ્ક્ત્છ્_8: હઞ્જે યદ્યેવં તદવધીરણાપ્યેષા મામાશ્વાસયતિ । તદત્રોપવિષ્ટા ભૂત્વા શૃણોમિ તાવન્નાથસ્ય વ્યવસિતમ્ ।
*ઉભે તથા કુરુતઃ**
&ભીમસેનઃ&:
*સક્રોધં સહદેવમધિકૃત્ય**
કિં નામ પઞ્ચભિર્ગ્રામૈઃ સંધિઃ ।
વેર્સે_1.15
મથ્નામિ કૌરવશતં સમરે ન કોપા- $ દ્દુઃશાસનસ્ય રુધિરં ન પિબામ્યુરસ્તઃ &
સંચૂર્ણયામિ ગદયા ન સુયોધનોરૂ ē̃ સંધિં કરોતુ ભવતાં નૃપતિઃ પણેન ॥ 1.15 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_9}*સહર્ષં જનાન્તિકમ્**
ણાહ અસ્સુદપુવ્વં ખુ દે ઈદિસં વઅણં । તા પુણો બિ દાવ ભણાહિ ।
સ્ક્ત્છ્_9: નાથ અશ્રુતપૂર્વં ખલુ ત ઈદૃશં વચનમ્ । તત્પુનરપિ તાવદ્ભણ ।
&ભીમસેનઃ&:
*અશૃણ્વન્નેવ મથ્નામીત્યાદિ પુનઃ પઠતિ**
&સહદેવઃ&:
આર્ય કિં મહારાજસ્ય સંદેશો ઽવ્યુત્પન્ન ઇવ ગૃહીતઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
કા પુનરત્ર વ્યુત્પત્તિઃ ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય એવં ગુરણા સંદિષ્ટમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
કસ્ય ।
&સહદેવઃ&:
સુયોધનસ્ય ।
&ભીમસેનઃ&:
કિમિતિ ।
&સહદેવઃ&:
વેર્સે_1.16
ઇન્દ્રપ્રસ્થં વૃકપ્રસ્થં જયન્તં વારણાવતમ્ ।
પ્રયચ્છ ચતુરો ગ્રામાન્કંચિદેકં તુ પઞ્ચમમ્ ॥ 1.16 ॥
&ભીમસેનઃ&:
તતઃ કિમ્ ।
&સહદેવઃ&:
તદેવમનયા પ્રતિનામગ્રામપ્રાર્થનયા પઞ્ચમસ્ય ચાકીર્તનાદ્વિષભોજનજતુગૃહદાહદ્યૂતસભાદ્યપકારસ્થાનોદ્ઘાટનમેવેદં મન્યે ।
&ભીમસેનઃ&:
*સાટોપમ્**
વત્સ એવં કૃતે કિં કૃતં ભવતિ ।

&સહદેવઃ&:
આર્ય એવં કૃતે લોકે તાવત્સ્વગોત્રક્ષયાશઙ્કિ હૃદયમાવિષ્કૃતં ભવતિ કુરુરાજસ્યાસંધેયતા ચ દર્શિતા ભવતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
સર્વમપ્યેતદનર્થકમ્ । કુરુરાજસ્ય તાવદસંધેયતા તદૈવ નિવેદિતા યદૈવાસ્માભિરિતો વનં ગચ્છદ્ભિઃ સર્વૈરેવ કુરુકુલસ્ય નિધનં પ્રતિજ્ઞાતમ્ । લોકે ઽપિ ચ ધાર્તરાષ્ટ્રકુલક્ષયઃ કિં લજ્જાકરો ભવતામ્ । અપિ ચ રે મૂર્ખ
વેર્સે_1.17
યુષ્માન્હ્રેપયતિ ક્રોધાલ્લોકે શત્રુકુલક્ષયઃ ।
ન લજ્જયતિ દારાણાં સભાયાં કેશકર્ષણમ્ ॥ 1.17 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_10}*જનાન્તિકમ્**
ણાહ ણ લજ્જન્તિ એદે । તુમં બિ દાવ મા વિસુમરેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_10: નાથ ન લજ્જન્ત એતે । ત્વમપિ તાવન્મા વિસ્માર્ષીઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
*સસ્મરણમ્**
વત્સ કથં ચિરયતિ પાઞ્ચાલી ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય કા ખલુ વેલા તત્રભવત્યાઃ પ્રાપ્તાયાઃ । કિં તુ રોષાવેશવશાદાગતાપ્યાર્યેણ નોપલક્ષિતા ।
&ભીમસેનઃ&:
*દૃષ્ટ્વા સાદરામ્**
દેવિ સમુદ્ધતામર્ષૈરસ્માભિરાગતાપિ ભવતી નોપલક્ષિતા । અતો ન મન્યું કર્તુમર્હસિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_11}ણાહ ઉદાસીણેસુ તુમ્હેસુ મણ્ણૂ ણ ઉણ કુબિદેસુ ।
સ્ક્ત્છ્_11: નાથ ઉદાસીનેષુ યુષ્માસુ મન્યુર્ન પુનઃ કુપિતેષુ ।
&ભીમસેનઃ&:
યદ્યેવમપગતપરીભવમાત્માનં સમર્થયસ્વ* ।હસ્તં ગૃહીત્વા પાર્શ્વે સમુપવેશ્ય મુખમવલોક્ય**
કિં પુનરત્રભવતીમુદ્વિગ્નામિવોપલક્ષયામિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_12}ણાહ કિં ઉવ્વેઅકાલણં તુમ્હેસુ સણ્ણિહિદેસુ ।
સ્ક્ત્છ્_12: નાથ કિમુદ્વેગકારણં યુષ્માસુ સંનિહિતેષુ ।
&ભીમસેનઃ&:
કિમિતિ નાવેદયસિ* ।કેશાનવલોક્ય**
અથ વા કિમાવેદિતેન
વેર્સે_1.18
જીવત્સુ પાણ્ડુપુત્રેષુ દૂરમપ્રોષિતેષુ ચ ।
પાઞ્ચાલરાજતનયા વહતે યદિમાં દશામ્ ॥ 1.18 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_13}હઞ્જે બુદ્ધિમદિએ ણિવેદેહિ દાવ ણાહસ્સ । કો અણ્ણો મહ પરિહવેણ ખિજ્જદિ ।
સ્ક્ત્છ્_13: હઞ્જે બુદ્ધિમતિકે નિવેદય તાવન્નાથસ્ય । કો ઽન્યો મમ પરીભવેન ખિદ્યતે ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_14}જં દેવી આણવેદિ* ।ભીમમુપસૃત્યાઞ્જલિં બદ્ધ્વા**
કુમાલ ઇદો બિ અહિઅં અજ્જ મણ્ણુકાલણં આસી દેવીએ ।

સ્ક્ત્છ્_14: યદ્દેવ્યાજ્ઞાપયતિ । કુમાર ઇતો ઽપ્યધિકમદ્ય મન્યુકારણમાસીદ્દેવ્યાઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
કિં નામાસ્માદપ્યધિકતરમ્ । તત્કથય કથય ।
વેર્સે_1.19
કૌરવ્યવંશદાવે ઽસ્મિન્ક એષ શલભાયતે ।
મુક્તવેણીં સ્પૃશન્નેનાં કૃષ્ણાં ધૂમશિખામિવ ॥ 1.19 ॥
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_15}સુણાદુ કુમાલો । અજ્જ ખુ દેવી અમ્બાસહિદા સુભદ્દપ્પમુહેણ સબત્તિવગ્ગેણ પરિવુદા અજ્જાએ ગન્ધાલીએ પાદવન્દણં કાદું ગદા આસી ।
સ્ક્ત્છ્_15: શૃણોતુ કમારઃ । અદ્ય ખલુ દેવ્યમ્બાસહિતા સુભદ્રાપ્રમુખેણ સપત્નીવર્ગેણ પરિવૃતાર્યાયા ગાન્ધાર્યાઃ પાદવન્દનં કર્તું ગતાસીત્ ।
&ભીમસેનઃ&:
યુક્તમેતત્ । વન્દ્યાઃ ખલુ ગુરવઃ । તતસ્તતઃ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_16}તદો પડિણિઉત્તમાણા ભાણુમદીએ દિટ્ઠા ।
સ્ક્ત્છ્_16: તતઃ પ્રતિનિવર્તમાના ભાનુમત્યા દૃષ્ટા ।
&ભીમસનઃ&:
*સક્રોધમ્**
આઃ શત્રોર્ભાર્યયા દૃષ્ટા । હન્ત સ્થાનં ક્રોધસ્ય દેવ્યાઃ । તતસ્તતઃ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_17}તદો તાએ દેવિં પેક્ખિઅ સહીવઅણદિણ્ણદિટ્ઠીએ સગવ્વં ઈસિ વિહસિઅ ભણિદં ।
સ્ક્ત્છ્_17: તતસ્તયા દેવીં પ્રેક્ષ્ય સખીવદનદત્તદૃષ્ટ્યા સગર્વમીષદ્વિહસ્ય ભણિતમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
ન કેવલં દૃષ્ટોક્તા ચ । અહો કિં કુર્મઃ । તતસ્તતઃ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_18}ઐ જણ્ણસેણિ પઞ્ચ ગામા પત્થીઅન્તિ ત્તિ સુણીઅદિ । કીસ દાણિં બિ દે કેસા ણ સંજમીઅન્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_18: અયિ યાજ્ઞસેનિ પઞ્ચગ્રામાઃ પ્રાર્થ્યન્ત ઇતિ શ્રૂયતે । કસ્માદિદાનીમપિ તે કેશા ન સંયમ્યન્તે ।
&ભીમસેનઃ&:
સહદેવ શ્રુતમ્ ।
&સહદેવઃ&:
કિમિહોચ્યતે । દુર્યોધનકલત્રં હિ સા । પશ્ય ।
વેર્સે_1.20
સ્ત્રીણાં હિ સાહચર્યાદ્ભવન્તિ ચેતાંસિ ભર્તૃસદૃશાનિ ।
મધુરાપિ હિ મૂર્ચ્છયતે વિષવિટપિસમાશ્રિતા વલ્લી ॥ 1.20 ॥
&ભીમસેનઃ&:
બુદ્ધિમતિકે તતો દેવ્યા કિમભિહિતમ્ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_19}કુમાલ જૈ પરિજણહીણા ભવે તદો દેવી ભણાદિ ।
સ્ક્ત્છ્_19: કુમાર યદિ પરિજનહીના ભવેત્તદા દેવી ભણતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
કિં પુનરભિહિતં ભવત્યા ।
&ચેટી&:

{પ્ક્ત્_20}મએ એવ્વં ભણિદં । ઐ ભાણુમદિ તુમ્હાણં અમુક્કેસુ કેસેસુ કહં અમ્હાણં દેવીએ કેસા સંજમીઅન્તિ ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_20: મયા એવં ભણિતમ્ । અયિ ભાનુમતિ યુષ્માકમમુક્તેષુ કેશેષુ કથમસ્માકં દેવ્યાઃ કેશાઃ સંયમ્યન્ત ઇતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
*સપરિતોષમ્**
સાધુ બુદ્ધિમતિકે સાધુ । તદભિહિતં યદસ્મત્પરિજનોચિતમ્* ।સ્વાભરણાનિ બુદ્ધિમતિકાયૈ પ્રયચ્છતિ**
અત્રભવતિ પાઞ્ચાલરાજતનયે શ્રૂયતામ્ । અચિરેણૈવ કાલેન
વેર્સે_1.21
ચઞ્ચદ્ભુજભ્રમિતચણ્ડગદાભિઘાત- $ સંચૂર્ણિતોરુયુગલસ્ય સુયોધનસ્ય &
સ્ત્યાનાવનદ્ધઘનશોણિતશોણપાણિ- ē̃ રુત્તંસયિષ્યતિ કચાંસ્તવ દેવિ ભીમઃ ॥ 1.21 ॥
[સંધ્યઙ્ગ । વલુએ="પરિન્યાસ" રેસ્પ્="વ્ 6.71" fરોમ્="પ્લ્3"]
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_21}કિં ણાહ દુક્કરં તુએ પરિકુબિદેણ ।
અણુગેણ્હન્તુ એદં વવસિદં દે ભાદરો ।
સ્ક્ત્છ્_21: કિં નાથ દુષ્કરં ત્વયા પરિકુપિતેન । અનુગૃહ્ણન્ત્વેતદ્વ્યવસિતં તે ભ્રાતરઃ ।
[સંધ્યઙ્ગ । વલુએ="વિલોભન" રેસ્પ્="વ્ 6.72" fરોમ્="છ્21" તો="પ્લ્4"]
&સહદેવઃ&:
અનુગૃહીતમેતદસ્માભિઃ ।
*નેપથ્યે મહાન્કલકલઃ । સર્વે સવિસ્મયમાકર્ણયન્તિ**
&ભીમસેનઃ&:
વેર્સે_1.22
મન્થાયસ્તાર્ણવામ્ભઃપ્લુતકુહરવલન્મન્દરધ્વાનધીરઃ $ કોણાઘાતેષુ ગર્જત્પ્રલયઘનઘટાન્યો ઽન્યસંઘટ્ટચણ્ડઃ &
કૃષ્ણાક્રોધાગ્રદૂતઃ કુરુકુલનિધનોત્પાતનિર્ઘાતવાતઃ ē̃ કેનાસ્મત્સિંહનાદપ્રતિરસિતસખો દુન્દુભિસ્તાડ્યતે ઽયમ્ ॥ 1.22 ॥
*પ્રવિશ્ય સંભ્રાન્તઃ**
&કઞ્ચુકી&:
કુમાર એષ ખલુ ભગવાન્વાસુદેવઃ ।
*સર્વે કૃતાઞ્જલયઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ**
&ભીમસેનઃ&:
*સસંભ્રમમ્**
ક્વાસૌ ભગવાન્ ।
&કઞ્ચુકી&:
પાણ્ડવપક્ષપાતામર્ષિતેન સુયોધનેન સંયન્તુમારબ્ધઃ ।
*સર્વે સંભ્રમં નાટયન્તિ**
&ભીમસેનઃ&:
કિં સંયતઃ ।
&કઞ્ચુકી&:
ન હિ ન હિ સંયન્તુમારબ્ધઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
કિં કૃતં દેવેન ।
&કઞ્ચુકી&:
તતઃ સ મહાત્મા દર્શિતવિશ્વરૂપતેજઃસંપાતમૂર્ચ્છિતમવધૂય કુરુકુલમસ્મચ્છિબિરસંનિવેશમનુપ્રાપ્તઃ । કમારમવિલમ્બિતં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ ।

&ભીમસેનઃ&:
*સોપહાસમ્**
કિં નામ દુરાત્મા સુયોધનો ભગવન્તં સંયન્તુમિચ્છતિ* ।આકાશે દત્તદૃષ્ટિઃ**
આઃ દુરાત્મન્કુરુકુલપાંસન એવમતિક્રાન્તમર્યાદે ત્વયિ નિમિત્તમાત્રેણ પાણ્ડવક્રોધેન ભવિતવ્યમ્ ।
&સહદેવઃ&:
આર્ય કિમસૌ દુરાત્મા સુયોધનો વાસુદેવમપિ ભગવન્તં સ્વેન રૂપેણ ન જાનાતિ ।
&ભીમસેનઃ&:
વત્સ મૂઢઃ ખલ્વયં દુરાત્મા । કથં જાનાતુ । પશ્ય ।
વેર્સે_1.23
આત્મારામા વિહિતમતયો નિર્વિકલ્પે સમાધૌ $ જ્ઞાનોદ્રેકાદ્વિઘટિતતમોગ્રન્થયઃ સત્ત્વનિષ્ઠાઃ &
યં વીક્ષન્તે કમપિ તમસાં જ્યોતિષાં વા પરસ્તા- ē̃ ત્તં મોહાન્ધઃ કથમયમમું વેત્તુ દેવં પુરાણમ્ ॥ 1.23 ॥
આર્ય જયંધર કિમિદાનીમધ્યવસ્યતિ ગુરુઃ ।
&કઞ્ચુકી&:
સ્વયમેવ ગત્વા મહારાજસ્યાધ્યવસિતં જ્ઞાસ્યતિ કુમારઃ ।
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
*નેપથ્યે કલકલાનન્તરમ્**
ભો ભો દ્રુપદવિરાટવૃષ્ણ્યન્ધકસહદેવપ્રભૃતયો ઽસ્મદક્ષૌહિણીપતયઃ કૌરવચમૂપ્રધાનયોધાશ્ચ શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ ।
વેર્સે_1.24
યત્સત્યવ્રતભઙ્ગભીરુમનસા યત્નેન મન્દીકૃતં $ યદ્વિસ્મર્તુમપીહિતં શમવતા શાન્તિં કુલસ્યેચ્છતા &
તદ્દ્યૂતારણિસંભૃતં નૃપવધૂકેશામ્બરાકર્ષણૈઃ ē̃ ક્રોધજ્યોતિરિદં મહત્કુરુવને યૌધિષ્ઠિરં જૃમ્ભતે ॥ 1.24 ॥
&ભીમસેનઃ&:
*આકર્ણ્ય । સહર્ષમ્**
જૃમ્ભતાં જૃમ્ભતામપ્રતિહતપ્રસરમાર્યસ્ય ક્રોધજ્યોતિઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_22}ણાહ કિં દાણિં એસો પલઅજલહરત્થણિદમંસલો ખણે ખણે સમરદુન્દુહી તાડીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_22: નાથ કિમિદાનીમેષ પ્રલયજલધરસ્તનિતમાંસલઃ ક્ષણે ક્ષણે સમરદુન્દુભિસ્તાડ્યતે ।
&ભીમસેનઃ&:
દેવિ કિમન્યત્ । યજ્ઞઃ પ્રવર્તતે ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_23}*સવિસ્મયમ્**
કો એસો જણ્ણો ।
સ્ક્ત્છ્_23: ક એષ યજ્ઞઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
રણયજ્ઞઃ । તથા હિ
વેર્સે_1.25
ચત્વારો વયમૃત્વિજઃ સ ભગવાન્કર્મોપદેષ્ટા હરિઃ $ સંગ્રામાધ્વરદીક્ષિતો નરપતિઃ પત્ની ગૃહીતવ્રતા &
કૌરવ્યાઃ પશવઃ પ્રિયાપરિભવક્લેશોપશાન્તિઃ ફલં ē̃ રાજન્યોપનિમન્ત્રણાય રસતિ સ્ફીતં યશોદુન્દુભિઃ ॥ 1.25 ॥
&સહદેવઃ&:
આર્ય ગચ્છામો વયમિદાનીં ગુરુજનાનુજ્ઞાપ્તા કિક્રમાનુરૂપમાચરિતુમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:

વત્સ એતે વયમુદ્યતા એવાર્યસ્યાનુજ્ઞાનમનુષ્ઠાતુમ્* ।
ઉત્થાય**
દેવિ ગચ્છામો વયમિદાનીં કુરુકુલક્ષયાય ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_24}*બાષ્પં ધારયન્તી**
ણાહ અસુરસમરાહિમુહસ્સ હરિણો વિઅ મઙ્ગલં તુમ્હાણં હોદુ ।
સ્ક્ત્છ્_24: નાથ અસુરસમરાભિમુખસ્ય હરેરિવ મઙ્ગલં યુષ્માકં ભવતુ ।
&ઉભૌ&:
પ્રતિગૃહીતં મઙ્ગલવચનમસ્માભિઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_25}અણ્ણં ચ ણાહ પુણો બિ તુમ્હેહિં સમરાદો આઅચ્છિઅ અહં સમાસાસૈદવ્વા ।
સ્ક્ત્છ્_25: અન્યચ્ચ નાથ પુનરપિ યુષ્માભિઃ સમરાદાગત્યાહં સમાશ્વાસયિતવ્યા ।
&ભીમસેનઃ&:
નનુ પાઞ્ચાલરાજતનયે કિમદ્યાપ્યલીકાશ્વાસનયા ।
વેર્સે_1.26
ભૂયઃ પરિભવક્લાન્તિલજ્જાવિધુરિતાનનમ્ ।
અનિઃશેષિતકૌરવ્યં ન પશ્યસિ વૃકોદરમ્ ॥ 1.26 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_26}ણાહ મા ખુ મા ખુ જણ્ણસેણીપરિહવુદ્દીબિદકોબાણલા અણવેક્ખિદસરીરા સંચરિસ્સહ । જદો અપ્પમત્તસંચરણિજ્જાઇં રિઉબલાઇં સુણીઅન્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_26: નાથ મા ખલુ મા ખલુ યાજ્ઞસેનીપરિભવોદ્દીપિતકોપાનલા અનપેક્ષિતશરીરાઃ સંચરિષ્યથ । યતો ઽપ્રમત્તસંચરણીયાનિ રિપુબલાનિ શ્રૂયન્તે ।
&ભીમસેનઃ&:
અયિ સુક્ષત્રિયે
વેર્સે_1.27
અન્યો ઽન્યાસ્ફાલભિન્નદ્વિપરુધિરવસામાંસમસ્તિષ્કપઙ્કે $ મગ્નાનાં સ્યન્દનાનામુપરિકૃતપદન્યાસવિક્રાન્તપત્તૌ &
સ્ફીતાસૃક્પાનગોષ્ઠીરસદશિવશિવાતૂર્યનૃત્યત્કબન્ધે ē̃ સંગ્રામૈકાર્ણવાન્તઃપયસિ વિચરિતું પણ્ડિતાઃ પાણ્ડુપુત્રાઃ ॥ 1.27 ॥
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તાઃ સર્વે**
ઇતિ પ્રથમો ઽઙ્કઃ ।
અચ્ત્_2
દ્વિતીયો ઽઙ્કઃ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ કઞ્ચુકી**
&કઞ્ચુકી&:
આદિષ્ટો ઽસ્મિ મહારાજદુર્યોધનેન । વિનયંધર સત્વરં ગચ્છ ત્વમ્ । અન્વિષ્યતાં દેવી ભાનુમતી । અપિ નિવૃત્તામ્બાયાઃ પાદવન્દનસમયાન્ન વેતિ । યતસ્તાં વિલોક્ય નિહતાભિમન્યવો રાધેયજયદ્રથપ્રભૃતયો ઽસ્મત્સેનાપતયઃ સમરભૂમિં ગત્વા સભાજયિતવ્યા ઇતિ । તન્મયા દ્રુતતરં ગન્તવ્યમ્ । અહો પ્રભવિષ્ણુતા મહારાજસ્ય યન્મમ જરસાભિભૂતસ્ય મર્યાદામાત્રમેવાવરોધવ્યાપારઃ । અથ વા કિમિતિ જરામુપાલભેય યતઃ સર્વાન્તઃપુરિકાણામેવ વ્યાવહારિકો વેષશ્ચેષ્ટા ચ । તથા હિ
વેર્સે_2.1
નોચ્ચૈઃ સત્યપિ ચક્ષુષીક્ષિતમલં શ્રુત્વાપિ નાકર્ણિતં $ શક્તેનાપ્યધિકાર ઇત્યધિકૃતા યષ્ટિઃ સમાલમ્બિતા &
સર્વત્ર સ્ખલિતેષુ દત્તમનસા યાતં મયા નોદ્ધતં ē̃ સેવાસ્વીકૃતજીવિતસ્ય જરસા કિં નામ યન્મે કૃતમ્ ॥ 2.1 ॥
*પરિક્રમ્ય દૃષ્ટ્વાકાશે**
વિહંગિકે અપિ શ્વશ્રૂજનપાદવન્દનં કૃત્વા પ્રતિનિવૃત્તા ભાનુમતી* ।કર્ણં દત્ત્વા**
કિં કથયસિ । એષા ભાનુમતી દેવી પત્યુઃ સમરવિજયાશંસયા નિર્વર્તિતગુરુદેવપાદવન્દનાદ્યપ્રભૃત્યારબ્ધનિયમા બાલોદ્યાને તિષ્ઠતીતિ । તદ્ભદ્રે ગચ્છ ત્વમાત્મવ્યાપારાય યાવદહમપ્યત્રસ્થાં દેવીં મહારાજાય નિવેદયામિ* ।ઇતિ પરિક્રમ્ય**
સાધુ પતિવ્રતે સાધુ સ્ત્રીભાવે ઽપિ વર્તમાના વરં ભવતી ન પુનર્મહારાજઃ યો ઽયમુદ્યતેષુ બલવત્સ્વબલવત્સુ વા વાસુદેવસહાયેષુ પાણ્ડુપુત્રેષ્વરિષ્વદ્યાપ્યન્તઃપુરવિહારમનુભવતિ* ।વિચિન્ત્ય**
ઇદમપરમયથાતથં સ્વામિનશ્ચેષ્ટિતમ્ । કુતઃ

વેર્સે_2.2
આ શસ્ત્રગ્રહણાદકુણ્ઠપરશોસ્તસ્યાપિ જેતા મુને- $ સ્તાપાયાસ્ય ન પાણ્ડુસૂનુભિરયં ભીષ્મઃ શરૈઃ શાયિતઃ &
પ્રૌઢાનેકધનુર્ધરારિવિજયશ્રાન્તસ્ય ચૈકાકિનો ē̃ બાલસ્યાયમરાતિલૂનધનુષઃ પ્રીતો ઽભિમન્યોર્વધાત્ ॥ 2.2 ॥
સર્વથા દૈવં નઃ સ્વસ્તિ કરિષ્યતિ । તદ્યાવદત્રસ્થાં દેવીં મહારાજાય નિવેદયામિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
વિષ્કમ્ભકઃ ।
*તતઃ પ્રવિશત્યાસનસ્થા દેવી ભાનુમતી સખી ચેટી ચ**
&સખી&:
{પ્ક્ત્_27}સહિ ભાણુમદિ કીસ દાણિં તુમં સિબિણઅદંસણમેત્તસ્સ કિદે અહિમાણિણો મહારાઅદુજ્જોહણસ્સ મહિસી ભવિઅ એવ્વં વિઅલિઅધીરભાવા અદિમેત્તં સંતપ્પસિ ।
સ્ક્ત્છ્_27: સખિ ભાનુમતિ કસ્માદિદાનીં ત્વં સ્વપ્નદર્શનમાત્રસ્ય કૃતે ઽભિમાનિનો મહારાજદુર્યોધનસ્ય મહિષી ભૂત્વૈવં વિગલિતધીરભાવાતિમાત્રં સંતપ્યસે ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_28}ભટ્ટિણિ સોહણં ભણાદિ સુવઅણા । સિબિણઅન્તો જણો કિં ણ ખુ પલબદિ ।
સ્ક્ત્છ્_28: ભટ્ટિનિ શોભનં વદતિ સુવદના । સ્વપઞ્જનઃ કિં ન ખલુ પ્રલપતિ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_29}હઞ્જે એવ્વં એદં । કિં દુ એદં સિબિણઅં અદિમેત્તં અકુસલદંસણં મે પડિભાદિ ।
સ્ક્ત્છ્_29: હઞ્જે એવમેતત્ । કિં ત્વયં સ્વપ્નો ઽતિમાત્રમકુશલદર્શનો મે પ્રતિભાતિ ।
&સખી&:
{પ્ક્ત્_30}પિઅસહિ જૈ એવ્વં તા કહેહિ સિબિણઅં જેણ અમ્હે બિ પડિટ્ઠાબઅન્તીઓ ધમ્મપ્પસંસાએ દેવદાસંકિત્તણેણ દુવ્વાદિપડિગ્ગહેણ અ પડિહડિસ્સામો ।
સ્ક્ત્છ્_30: પ્રિયસખિ યદ્યેવં તત્કથય સ્વપ્નં યેનાવામપિ પ્રતિષ્ઠાપયન્ત્યૌ ધર્મપ્રશંસયા દેવતાસંકીર્તનેન દૂર્વાદિપરિગ્રહેણ ચ પરિહરિષ્યાવઃ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_31}સોહણં ક્ખુ ભણાદિ સુવઅણા । અકુસલદંસણા સિબિણઆ દેવદાણં પસંસાએ કુસલપરિણામા હોન્તિ ત્તિ સુણીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_31: શોભનં ખલુ ભણતિ સુવદના । અકુશલદર્શનાઃ સ્વપ્ના દેવતાનાં પ્રશંસયા કુશલપરિણામા ભવન્તીતિ શ્રૂયતે ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_32}જૈ એવ્વં તા કહૈસ્સં । અવહિદા દાવ હોહિ ।
સ્ક્ત્છ્_32: યદ્યેવં તત્કથયિષ્યે । અવહિતા તાવદ્ભવ ।
&સખી&:
{પ્ક્ત્_33}અવહિદમ્હિ । કહેદુ પિઅસહી ।
સ્ક્ત્છ્_33: અવહિતાસ્મિ । કથયતુ પ્રિયસખી ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_34}હલા ભએણ વિસુમરિદમ્હિ । તા ચિટ્ઠ જાવ સવ્વં સુમરિઅ કહૈસ્સં* ।ઇતિ ચિન્તાં નાટયતિ**
સ્ક્ત્છ્_34: હલા ભયેન વિસ્મૃતાસ્મિ । તત્તિષ્ઠ યાવત્સર્વં સ્મૃત્વા કથયિષ્યામિ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ દુર્યોધનઃ કઞ્ચુકી ચ**
&દુર્યોધનઃ&:
સૂક્તમિદં કસ્યચિત્ ।
વેર્સે_2.3
ગુપ્ત્યા સાક્ષાન્મહાનલ્પઃ સ્વયમન્યેન વા કૃતઃ ।
કરોતિ મહતીં પ્રીતિમપકારો ઽપકારિણામ્ ॥ 2.3 ॥
યેનાદ્ય દ્રોણકર્ણજયદ્રથાદિભિર્હતમભિમન્યુમુપશ્રુત્ય સમુચ્છ્વાસિતમિવ નશ્ચેતસા ।
&કઞ્ચુકી&:
દેવ નેદમતિદુષ્કરમાચાર્યશસ્ત્રપ્રભાવાણાં કર્ણજયદ્રથયોર્વા । કા નામાત્ર શ્લાઘા ।
&રાજા&:

વિનયંધર કિમાહ ભવાન્ । એકો બહુભિર્બાલો લૂનશરાસનશ્ચ નિહત ઇત્યત્ર કા શ્લાઘા કુરુપુંગવાનામિતિ । મૂઢ પશ્ય ।
વેર્સે_2.4
હતે જરતિ ગાઙ્ગેયે પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ।
યા શ્લાઘા પાણ્ડુપુત્રાણાં સૈવાસ્માકં ભવિષ્યતિ ॥ 2.4 ॥
&કઞ્ચુકી&:
*સવૈલક્ષ્યમ્**
દેવ ન મમાયં સંકલ્પઃ । કિં તુ ભવત્પૌરુષપ્રતીઘાતો ઽસ્માભિર્નાવલોકિતપૂર્વ ઇત્યત એવં વિજ્ઞાપયામિ ।
&રાજા&:
એવમિદમ્ ।
વેર્સે_2.5
સહભૃત્યગણં સબાન્ધવં સહમિત્રં સસુતં સહાનુજમ્ ।
સ્વબલેન નિહન્તિ સંયુગે ન ચિરાત્પાણ્ડુસુતઃ સુયોધનમ્ ॥ 2.5 ॥
&કઞ્ચુકી&:
*કર્ણૌ પિધાય સભયમ્**
શાન્તં પાપમ્ । પ્રતિહતમમઙ્ગલમ્ ।
&રાજા&:
વિનયંધર કિં મયોક્તમ્ ।
&કઞ્ચુકી&:
*સહભૃત્યગણં સબાન્ધવં સહમિત્રં સસુતં સહાનુજમ્ । સ્વબલેન નિહન્તિ સંયુગે ન ચિરાત્પાણ્ડુસુતં સુયોધનઃ ॥ ઇતિ પઠતિ**
એતદ્વિપરીતમભિહિતં દેવેન ।
&રાજા&:
વિનયંધર અદ્ય ખલુ ભાનુમતી યથાપૂર્વં મામનામન્ત્ર્ય વાસભવનાત્પ્રાતરેવ નિષ્ક્રાન્તેતિ વ્યાક્ષિપ્તં મે મનઃ । તદાદેશય તમુદ્દેશં યત્રસ્થા ભાનુમતી ।
&કઞ્ચુકી&:
ઇત ઇતો દેવઃ ।
*ઉભૌ પરિક્રામતઃ**
&કઞ્ચુકી&:
*પુરો ઽવલોક્ય સમન્તતો ગન્ધમાઘ્રાય**
દેવ પશ્ય પશ્ય । એતત્તુહિનકણશિશિરસમીરણોદ્વેલ્લિતબન્ધનચ્યુતશેફાલિકાવિરચિતકુસુમપ્રકરમીષદાલોહિતમુગ્ધવધૂકપોલપાટલલોધ્રપ્રસૂનવિજિતશ્યામલતાસૌભાગ્યમુન્મીલિતબકુલકુન્દકુસુમસુરભિશીતલં પ્રભાતકાલરમણીયમગ્રતસ્તે બાલોદ્યાનમ્ । તદવલોકયતુ દેવઃ । તથા હિ
વેર્સે_2.6
પ્રાલેયમિશ્રમકરન્દકરાલકોશૈઃ $ પુષ્પૈઃ સમં નિપતિતા રજનીપ્રબુદ્ધૈઃ &
અર્કાંશુભિન્નમુકુલોદરસાન્દ્રગન્ધ- ē̃ સંસૂચિતાનિ કમલાન્યલયઃ પતન્તિ ॥ 2.6 ॥
&રાજા&:
*સમન્તાદવલોક્ય**
વિનયંધર ઇદમપરમમુષ્મિન્નુષસિ રમણીયમ્ । પશ્ય ।
વેર્સે_2.7
જૃમ્ભારમ્ભપ્રવિતતદલોપાન્તજાલપ્રવિષ્ટૈ- $ ર્હસ્તૈર્ભાનોર્નૃપતય ઇવ સ્પૃશ્યમાના વિબુદ્ધાઃ &
સ્ત્રીભિઃ સાર્ધં ઘનપરિમલસ્તોકલક્ષ્યાઙ્ગરાગા ē̃ મુઞ્ચન્ત્યેતે વિકચનલિનીગર્ભશય્યાં દ્વિરેફાઃ ॥ 2.7 ॥
&કઞ્ચુકી&:
દેવ નન્વેષા દેવી ભાનુમતી સુવદનયા તરલિકયા ચ પર્યુપાસ્યમાના તિષ્ઠતિ । તદુપસર્પતુ દેવઃ ।
&રાજા&:

*દૃષ્ટ્વા**
આર્ય વિનયંધર ગચ્છ ત્વં સાંગ્રામિકં મે રથમુપકલ્પયિતુમ્ । અહમપ્યેષ દેવીં દૃષ્ટ્વાનુપદમાગત એવ ।
&કઞ્ચુકી&:
એષ કૃતો દેવાદેશઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&સખી&:
{પ્ક્ત્_35}પિઅસહિ અબિ સુમરિદં તુએ ।
સ્ક્ત્છ્_35: પ્રિયસખિ અપિ સ્મૃતં ત્વયા ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_36}સહિ સુમરિદં । અજ્જ કિલ પમદવણે આસીણાએ મમ અગ્ગદો કેણ બિ અદિસૈદદિવ્વરૂબિણા ણૌલેણ અહિસદં વાબાદિદં ।
સ્ક્ત્છ્_36: સખિ સ્મૃતમ્ । અદ્ય કિલ પ્રમદવન આસીનાયા મમાગ્રતઃ કેનાપ્યતિશયિતદિવ્યરૂપિણા નકુલેનાહિશતં વ્યાપાદિતમ્ ।
&ઉભે&:
{પ્ક્ત્_37}*અપવાર્યાત્મગતમ્**
સન્તં પાબં પડિહદં અમઙ્ગલં* ।પ્રકાશમ્**
તદો તદો ।
સ્ક્ત્છ્_37: શાન્તં પાપં પ્રતિહતમમઙ્ગલમ્ । તતસ્તતઃ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_38}અદિસંદાબોબગહીઅહિઅઆએ વિસુમરિદં મએ । તા પુણો બિ સુમરિઅ કહૈસ્સં ।
સ્ક્ત્છ્_38: અતિસંતાપોપગૃહીતહૃદયયા વિસ્મૃતં મયા । તત્પુનરપિ સ્મૃત્વા કથયિષ્યે ।
&રાજા&:
અહો દેવી ભાનુમતી સુવદનાતરલિકાભ્યાં સહ કિમપિ મન્ત્રયમાણા તિષ્ઠતિ । ભવતુ । અનેન લતાજાલેનાન્તરિતઃ શૃણોમિ તાવદાસાં વિશ્રબ્ધાલાપમ્* ।ઇતિ તથા સ્થિતઃ**
&સખી&:
{પ્ક્ત્_39}સહિ અલં સંદાબેણ । કહેદુ પિઅસહી ।
સ્ક્ત્છ્_39: સખિ અલં સંતાપેન । કથયતુ પ્રિયસખી ।
&રાજા&:
કિં નુ ખલ્વસ્યાઃ સંતાપકારણમ્ । અથ વાનામન્ત્ર્ય મામિયમદ્ય વાસભવનાન્નિષ્ક્રાન્તેતિ સમર્થિત એવાસ્યા મયા કોપઃ । અયિ ભાનુમતિ અવિષયઃ ખલુ દુર્યોધનો ભવત્યાઃ કોપસ્ય ।
વેર્સે_2.8
કિં કણ્ઠે શિથિલીકૃતો ભુજલતાપાશઃ પ્રમાદાન્મયા $ નિદ્રાચ્છેદવિવર્તનેષ્વભિમુખં નાદ્યાસિ સંભાવિતા &
અન્યસ્ત્રીજનસંકથાલઘુરહં સ્વપ્ને ત્વયા લક્ષિતો ē̃ દોષં પશ્યસિ કં પ્રિયે પરિજનોપાલમ્ભયોગ્યે મયિ ॥ 2.8 ॥
*વિચિન્ત્ય**
અથ વા
વેર્સે_2.9
ઇયમસ્મદુપાશ્રયૈકચિત્તા મનસા પ્રેમનિબદ્ધમત્સરેણ ।
નિયતં કુપિતાતિવલ્લભત્વાત્સ્વયમુત્પ્રેક્ષ્ય મમાપરાધલેશમ્ ॥ 2.9 ॥
તથાપિ શૃણુમસ્તાવત્કિં વક્ષ્યતીતિ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_40}હલા હં તદો તસ્સ અદિસૈદદિવ્વરૂબિણો ણૌલસ્સ દંસણેણ ઉસ્સુઆ જાદા ।
સ્ક્ત્છ્_40: હલા અહં તતસ્તસ્યાતિશયિતદિવ્યરૂપિણો નકુલસ્ય દર્શનેનોત્સુકા જાતા ।
&રાજા&:
*સવૈલક્ષ્યમ્**
કિં નામાતિશયિતદિવ્યરૂપિણો નકુલસ્ય દર્શનેનોત્સુકા જાતા । તત્કિમનયા પાપયા માદ્રીસુતાનુરક્તયા વયમેવં વિપ્રલબ્ધાઃ* ।સોત્પ્રેક્ષમિયમસ્મદિતિ પઠિત્વા**

મૂઢ દુર્યોધન કુલટાવિપ્રલભ્યમાનમાત્માનં બહુમન્યમાનો ઽધુના કિં વક્ષ્યસિ* ।કિં કણ્ઠ ઇત્યાદિ પઠિત્વા દિશો ઽવલોક્ય**
અહો એતદર્થમેવાસ્યાઃ પ્રાતરેવ વિવિક્તસ્થાનાભિલાષઃ સખીજનસંકથાસુ ચ પક્ષપાતઃ । દુર્યોધનસ્તુ મોહાદવિજ્ઞાતબન્ધકીહૃદયસારઃ ક્વાપિ પરિભ્રાન્તઃ । આઃ પાપે મત્પરિગ્રહપાંસુલે
વેર્સે_2.10
તદ્ભીરુત્વં તવ મમ પુરઃ સાહસાનીદૃશાનિ $ શ્લાઘા સાસ્મદ્વપુષિ વિનયવ્યુત્ક્રમે ઽપ્યેષ રાગઃ &
તચ્ચૌદાર્યં મયિ જડમતૌ ચાપલે કો ઽપિ પન્થાઃ ē̃ ખ્યાતે તસ્મિન્વિતમસિ કુલે જન્મ કૌલીનમેતત્ ॥ 2.10 ॥
&સખી&:
{પ્ક્ત્_41}તદો તદો ।
સ્ક્ત્છ્_41: તતસ્તતઃ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_42}તદો ઉજ્ઝિઅ તં આસણટ્ઠાણં લદામણ્ડબં પવિટ્ઠા । તદો સો બિ મં અણુસરન્તો એવ્વ લદામણ્ડબં પવિટ્ઠો ।
સ્ક્ત્છ્_42: તત ઉજ્ઝિત્વા તદાસનસ્થાનં લતામણ્ડપં પ્રવિષ્ટા । તતઃ સો ઽપિ મામનુસરન્નેવ લતામણ્ડપં પ્રવિષ્ટઃ ।
&રાજા&:
અહો કુટલોચિતમસ્યાઃ પાપાયા અશાલીનત્વમ્ ।
વેર્સે_2.11
યસ્મિંશ્ચિરપ્રણયનિર્ભરબદ્ધભાવ- $ માવેદિતો રહસિ મત્સુરતોપભોગઃ &
તત્રૈવ દુશ્ચરિતમદ્ય નિવેદયન્તી ē̃ હ્રીણાસિ પાપહૃદયે ન સખીજને ઽસ્મિન્ ॥ 2.11 ॥
&ઉભે&:
{પ્ક્ત્_43}તદો તદો ।
સ્ક્ત્છ્_43: તતસ્તતઃ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_44}તદો તેણ સગવ્વં પસારિઅકરેણ અપહરિઅં મે થણંસુઅં ।
સ્ક્ત્છ્_44: તતસ્તેન સગર્વં પ્રસારિતકરેણાપહૃતં મે સ્તનાંશુકમ્ ।
&રાજા&:
*વિચિન્ત્ય**
સગર્વં પ્રસારિતકરેણાપહૃતં મે સ્તનાંશુકમ્* ।સક્રોધમ્**
અલમતઃ પરં શ્રુત્વા । ભવતુ તાવત્તસ્ય પરવનિતાસ્કન્દનપ્રગલ્ભસ્ય માદ્રીસુતહતકસ્ય જીવિતમપહરામિ* ।કિંચિદ્ગત્વા વિચિન્ત્ય**
અથ વેયમેવ તાવત્પાપશીલા પ્રથમમનુશાસનીયા* ।ઇતિ નિવર્તતે**
&ઉભે&:
{ન્_45}તદો તદો ।
સ્ક્ત્છ્_45: તતસ્તતઃ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_46}તદો હં અજ્જૌત્તસ્સ પભાદમઙ્ગલતૂરરવમિસ્સેણ વારવિલાસિણીસંગીદસદ્દેણ પડિબોધિદમ્હિ ।
સ્ક્ત્છ્_46: તતો ઽહમાર્યપુત્રસ્ય પ્રભાતમઙ્ગલતૂર્યરવમિશ્રેણ વારવિલાસિનીસંગીતશબ્દેન પ્રતિબોધિતાસ્મિ ।
&રાજા&:
*સવિતર્કમ્**
કિં નુ પ્રતિબોધિતાસ્મીતિ સ્વપ્નદર્શનમનયા વર્ણિતં ભવેત્* ।વિચિન્ત્ય**
ભવતુ સખીવચનાદ્વ્યક્તિર્ભવિષ્યતિ ।
*ઉભે સવિષાદમન્યો ઽન્યં પશ્યતઃ**
&સુવદના&:
{પ્ક્ત્_47}જં કિં બિ એત્થ અચ્ચાહિદં તં ભાઈરહીપ્પમુહાણં ણઈણં સલિલેણ અવહરીઅદુ । ભઅવદાણં બમ્હણાણં બિ આસીસાએ આહુદિહુદેણ પજ્જલિદેણ ભઅવદા હુદાસણેણ અ ણસ્સદુ ।

સ્ક્ત્છ્_47: યત્કિમપ્યત્રાત્યાહિતં તદ્ભાગીરથીપ્રમુખાણાં નદીનાં સલિલેનાપહ્રિયતામ્ । ભગવતાં બ્રાહ્મણાનામપ્યાશિષાહુતિહુતેન પ્રજ્વલિતેન ભગવતા હુતાશનેન ચ નશ્યતુ ।
&રાજા&:
અલં વિકલ્પેન । સ્વપ્નદર્શનમેવૈતદનયા વર્ણિતમ્ । મયા પુનર્મન્દધિયાન્યથૈવ સંભાવિતમ્ ।
વેર્સે_2.12
દિષ્ટ્યાર્ધશ્રુતિવિપ્રલમ્ભજનિતક્રોધાદહં નો ગતો $ દિષ્ટ્યા નો પરુષં રુષાર્ધકથને કિંચિન્મયા વ્યાહૃતમ્ &
માં પ્રત્યાયયિતું વિમૂઢહૃદયં દિષ્ટ્યા કથાન્તં ગતા ē̃ મિથ્યાદૂષિતયાનયા વિરહિતં દિષ્ટ્યા ન જાતં જગત્ ॥ 2.12 ॥
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_48}હલા કહેહિ કિં એત્થ સુહસૂઅઅં ।
સ્ક્ત્છ્_48: હલા કથય કિમત્ર શુભસૂચકમ્ ।
&સખી ચેટી ચ&:
{પ્ક્ત્_49}*અન્યો ઽન્યમવલોક્યાપવાર્ય**
એત્થ ણત્થિ થોઅં બિ સુહસૂઅઅં । જૈ એત્થ અલીઅં કહૈસ્સં તા પિઅસહીએ અબરાહિણી ભવિસ્સં । સો એવ્વ સિણિદ્ધો જણો જો પુચ્છિદો પરુસં બિ હિદં ભણાદિ* ।પ્રકાશમ્**
સહિ સવ્વં એવ્વ એદં અસુહણિવેદણં । તા દેવદાણં પણામેણ દુજાદિજણપડિગ્ગહેણ અ અન્તરીઅદુ । ણ હુ દાઠિણો ણૌલસ્સ વા દંસણં અહિસદવહં અ સિબિણએ પસંસન્તિ વિઅક્ખણા ।
સ્ક્ત્છ્_49: અત્ર નાસ્તિ સ્તોકમપિ શુભસૂચકમ્ । યદ્યત્રાલીકં કથયિષ્યે તત્પ્રિયસખ્યા અપરાધિની ભવિષ્યામિ । સ એવ સ્નિગ્ધો જનો યઃ પૃષ્ટઃ પરુષમપિ હિતં ભણતિ । સખિ સર્વમેવૈતદશુભનિવેદનમ્ । તદ્દેવતાનાં પ્રણામેન દ્વિજાતિજનપ્રતિગ્રહેણ ચાન્તર્યતામ્ । ન ખલુ દંષ્ટ્રિણો નકુલસ્ય વા દર્શનમહિશતવધં ચ સ્વપ્ને પ્રશંસન્તિ વિચક્ષણાઃ ।
&રાજા&:
અવિતથમાહ સુવદના । નકુલેન પન્નગશતવધઃ સ્તનાંશુકાપહરણં ચ નિયતમરિષ્ટોદર્કં તર્કયામિ ।
વેર્સે_2.13
પર્યાયેણ હિ દૃશ્યન્તે સ્વપ્નાઃ કામં શુભાશુભાઃ ।
શતસંખ્યા પુનરિયં સાનુજં સ્પૃશતીવ મામ્ ॥ 2.13 ॥
*વામાક્ષિસ્પન્દનં સૂચયિત્વા**
આઃ મમાપિ નામ દુર્યોધનસ્યાનિમિત્તાનિ હૃદયક્ષોભમાવેદયન્તિ* ।સાવષ્ટમ્ભમ્**
અથ વા ભીરુજનહૃદયપ્રકમ્પનેષુ કા ગણના દુર્યોધનસ્યૈવંવિધેષુ । ગીતશ્ચાયમર્થો ઽઙ્ગિરસા ।
વેર્સે_2.14
ગ્રહાણાં ચરિતં સ્વપ્નો ઽનિમિત્તાન્યુપયાચિતમ્ ।
ફલન્તિ કાકતાલીયં તેભ્યઃ પ્રાજ્ઞા ન બિભ્યતિ ॥ 2.14 ॥
તદ્ભાનુમત્યાઃ સ્ત્રીસ્વભાવસુલભામલીકાશઙ્કામપનયામિ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_50}હલા સુવઅણે પેક્ખ દાવ ઉદઅગિરિસિહરન્તરિદવિમુક્કરહવરો વિઅલિદસંઝારાઅપ્પસણ્ણદુરાલોઅમણ્ડલો જાદો ભઅવં દિઅહણાહો ।
સ્ક્ત્છ્_50: હલા સુવદને પશ્ય તાવદુદયગિરિશિખરાન્તરિતવિમુક્તરથવરો વિગલિતસંધ્યારાગપ્રસન્નદુરાલોકમણ્ડલો જાતો ભગવાન્દિવસનાથઃ ।
&સખી&:
{પ્ક્ત્_51}સહિ રોસાણિદકણઅપત્તસરિસેણ લદાજાલન્તરોબહિદકિરણણિવહેણ પિઞ્જરિદુજ્જાણભૂમિભાઓ દુપ્પેક્ખણિજ્જો ભઅવં સહસ્સરસ્સી સંવુત્તો । તા સમઓ દે લોહિદચન્દણકુસુમગબ્ભેણ અગ્ઘેણ પજ્જુબટ્ઠાદું ।
સ્ક્ત્છ્_51: સખિ રોષાણિતકનકપત્રસદૃશેન લતાજાલાન્તરોપહિતકિરણનિવહેન પિઞ્જરિતોદ્યાનભૂમિભાગો દુઃપ્રેક્ષણીયો ભગવાન્સહસ્રરશ્મિઃ સંવૃત્તઃ । તત્સમયસ્તે લોહિતચન્દનકુસુમગર્ભેણાર્ઘેણ પર્યુપસ્થાતુમ્ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_52}હઞ્જે તરલિએ ઉબણેહિ મે અગ્ઘભાઅણં જાવ ભઅવદો સહસ્સરસ્સિણો સબરિઅં ણિવ્વત્તેમિ ।
સ્ક્ત્છ્_52: હઞ્જે તરલિકે ઉપનય મે ઽર્ઘ્યભાજનં યાવદ્ભગવતઃ સહસ્રરશ્મેઃ સપર્યાં નિર્વર્તયામિ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_53}જં દેવી આણબેદિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તા**
સ્ક્ત્છ્_53: યદ્દેવ્યાજ્ઞાપયતિ ।
&રાજા&:
અયમેવ સાધુતરોવસરઃ પ્રિયાસમીપમુપગન્તુમ્* ।ઇત્યુપસર્પતિ**

*પ્રવિશ્ય**
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_54}ભટ્ટિણિ એદં અગ્ઘભાઅણં । તા ણિવ્વત્તીઅદુ ભઅવદો સહસ્સરસ્સિણો સબરિઆ ।
સ્ક્ત્છ્_54: ભટ્ટિનિ ઇદમર્ઘ્યભાજનમ્ । તન્નિવર્ત્યતાં ભગવતઃ સહસ્રરશ્મેઃ સપર્યા ।
&સખી&:
{પ્ક્ત્_55}*વિલોક્યાત્મગતમ્**
કહં મહારાઓ આઅદો । હન્ત જાદો સે ણિઅમભઙ્ગો ।
સ્ક્ત્છ્_55: કથં મહારાજ આગતઃ । હન્ત જાતો ઽસ્યા નિયમભઙ્ગઃ ।
*રાજોપસૃત્ય સંજ્ઞયા પરિજનમુત્સાર્ય સ્વયમેવાર્ઘ્યપાત્રં ગૃહીત્વા દદાતિ**
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_56}*દિનકરાભિમુખી ભૂત્વા**
ભઅવં અમ્બરમહાસરેક્કસહસ્સપત્ત પુવ્વદિહાવહૂમુહમણ્ડલકુઙ્કુમવિસેસઅ સઅલભુઅણેક્કરઅણપ્પદીબ જં એત્થ સિબિણઅદંસણે કિં બિ અચ્ચાહિદં તં ભઅવદો પણામેણ સભાદુઅસ્સ અજ્જૌત્તસ્સ કુસલપરિણામિ હોદુ* ।અર્ઘ્યં દત્ત્વા**
હઞ્જે તરલિએ ઉબણેહિ મે કુસુમાઇં । અબરાણં બિ દેવદાણં સબરિઅં ણિવ્વત્તેમિ* ।હસ્તૌ પ્રસારયતિ**
સ્ક્ત્છ્_56: ભગવન્નમ્બરમહાસરએકસહસ્રપત્ર પૂર્વદિશાવધૂમુખમણ્ડલકુઙ્કુમવિશેષક સકલભુવનૈકરત્નપ્રદીપ યદત્ર સ્વપ્નદર્શને કિમપ્યત્યાહિતં તદ્ભગવતઃ પ્રણામેન સભ્રાતૃકસ્યાર્યપુત્રસ્ય કુશલપરિણામિ ભવતુ । હઞ્જે તરલિકે ઉપનય મે કુસુમાનિ । અપરાસામપિ દેવતાનાં સપર્યાં નિર્વર્તયામિ ।
*રાજા પુષ્પાણ્યુપનયતિ સ્પર્શસુખમભિનીય ચ કુસુમાનિ ભૂમૌ પાતયતિ**
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_57}*સરોષમ્**
અહો પમાદો પરિઅણસ્સ* ।પરિવૃત્ય દૃષ્ટ્વા સસંભ્રમમ્**
કહં અજ્જૌત્તો ।
સ્ક્ત્છ્_57: અહો પ્રમાદઃ પરિજનસ્ય । કથમાર્યપુત્રઃ ।
&રાજા&:
દેવિ અનિપુણઃ પરિજનો ઽયમેવંવિધે સેવાવકાશે । તત્પ્રભવત્યત્રાનુશાસને દેવી ।
*ભાનુમતી લજ્જાં નાટયતિ**
&રાજા&:
અયિ પ્રિયે
વેર્સે_2.15
વિકિર ધવલદીર્ઘાપાઙ્ગસંસર્પિ ચક્ષુઃ $ પરિજનપથવર્તિન્યત્ર કિં સંભ્રમેણ &
સ્મિતમધુરમુદારં દેવિ મામાલપોચ્ચૈઃ ē̃ પ્રભવતિ મમ પાણ્યોરઞ્જલિઃ સેવિતું ત્વામ્ ॥ 2.15 ॥
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_58}અજ્જૌત્ત અબ્ભણુણ્ણાદાએ તુએ અત્થિ મે કસ્સિં બિ ણિઅમે અહિલાસો ।
સ્ક્ત્છ્_58: આર્યપુત્ર અભ્યનુજ્ઞાતાયાસ્ત્વયાસ્તિ મે કસ્મિન્નપિ નિયમે ઽભિલાષઃ ।
&રાજા&:
શ્રુતવિસ્તાર એવાસ્મિ ભવત્યાઃ સ્વપ્નવૃત્તાન્તં પ્રતિ । તદલમેવં પ્રકૃતિસુકુમારમાત્માનં ખેદયિતુમ્ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_59}અજ્જૌત્ત અદિમેત્તં મે સઙ્કા બાહેઇ । તા અણુમણ્ણદુ મં અજ્જૌત્ત ।
સ્ક્ત્છ્_59: આર્યપુત્ર અતિમાત્રં માં શઙ્કા બાધતે । તદનુમન્યતાં મામાર્યપુત્રઃ ।
&રાજા&:
*સગર્વમ્**
દેવિ અલમનયા શઙ્કયા । પશ્ય ।
વેર્સે_2.16

કિં નો વ્યાપ્તદિશાં પ્રકમ્પિતભુવામક્ષૌહિણીનાં ફલં $ કિં દ્રોણેન કિમઙ્ગરાજવિશિખૈરેવં યદિ ક્લામ્યસિ &
ભીરુ ભ્રાતૃશતસ્ય મે ભુજવનચ્છાયાં સુખોપસ્થિતા ē̃ ત્વં દુર્યોધનકેસરીન્દ્રગૃહિણી શઙ્કાસ્પદં કિં તવ ॥ 2.16 ॥
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_60}અજ્જૌત્ત ણ હુ કિં બિ મે સઙ્કાકાલણં તુમ્હેસુ સણ્ણિહિદેસુ । કિં તુ અજ્જૌત્તસ્સ એવ્વ મણોરહસંપત્તિં અભિણન્દામિ ।
સ્ક્ત્છ્_60: આર્યપુત્ર ન ખલુ કિમપિ મે શઙ્કાકારણં યુષ્માસુ સંનિહિતેષુ । કિં ત્વાર્યપુત્રસ્યૈવ મનોરથસંપત્તિમભિનન્દામિ ।
&રાજા&:
અયિ સુન્દરિ એતાવન્ત એવ મનોરથા યદહં દયિતયા સંગતઃ સ્વેચ્છયા વિહરામીતિ । પશ્ય ।
વેર્સે_2.17
પ્રેમાબદ્ધસ્તિમિતનયનાપીયમાનાબ્જશોભં $ લજ્જાયોગાદવિશદકથં મન્દમન્દસ્મિતં વા &
વક્ત્રેન્દું તે નિયમમુષિતાલક્તકાગ્રાધરં વા । ē̃ પાતું વાઞ્છા પરમસુલભં કિં નુ દુર્યોધનસ્ય ॥ 2.17 ॥
*નેપથ્યે મહાન્કલકલઃ । સર્વ આકર્ણયન્તિ**
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_61}*સભયં રાજાનં પરિષ્વજ્ય**
પરિત્તાઅદુ પરિત્તાઅદુ અજ્જૌત્તો ।
સ્ક્ત્છ્_61: પરિત્રાયતાં પરિત્રાયતામાર્યપુત્રઃ ।
&રાજા&:
*સમન્તાદવલોક્ય**
પ્રિયે અલં સંભ્રમેણ । પશ્ય ।
વેર્સે_2.18
દિક્ષુ વ્યૂઢાઙ્ઘ્રિપાઙ્ગસ્તૃણજટિલચલત્પાંશુદણ્ડો ઽન્તરિક્ષે $ ઝાંકારી શર્કરાલઃ પથિષુ વિટપિનાં સ્કન્ધકાષૈઃ સધૂમઃ &
પ્રાસાદાનાં નિકુઞ્જેષ્વભિનવજલદોદ્ગારગમ્ભીરધીર- ē̃ શ્ચણ્ડારમ્ભઃ સમીરો વહતિ પરિદિશં ભીરુ કિં સંભ્રમેણ ॥ 2.18 ॥
&સખી&:
{પ્ક્ત્_62}મહારાઓ પવિસદુ એદં દારુપવ્વઅપાસાદં । ઉવ્વેઅકારી ખુ અઅં ઉત્થિદપરુસરઅકલુસીકિદણઅણો ઉમ્મૂલિદતરુવરસદ્દવિત્તત્થમન્દુરાપરિબ્ભટ્ઠવલ્લહતુલંગમપજ્જાઉલીકિદજણપદ્ધઈ ભીસણો સમીરણાસારો ।
સ્ક્ત્છ્_62: મહારાજઃ પ્રવિશત્વિમં દારુપર્વતપ્રાસાદમ્ । ઉદ્વેગકારી ખલ્વયમુત્થિતપરુષરજઃકલુષીકૃતનયન ઉન્મૂલિતતરુવરશબ્દવિત્રસ્તમન્દુરાપરિભ્રષ્ટવલ્લભતુરંગમપર્યાકુલીકૃતજનપદ્ધતિર્ભીષણઃ સમીરણાસારઃ ।
&રાજા&:
*સહર્ષમ્**
ઉપકારિ ખલ્વિદં વાત્યાચક્રં સુયોધનસ્ય । યસ્ય પ્રસાદાદયત્નપરિત્યક્તનિયમયા દેવ્યા સંપાદિતો ઽસ્મન્મનોરથઃ । કથમિતિ ।
વેર્સે_2.19
ન્યસ્તા ન ભ્રુકુટિર્ન બાષ્પસલિલૈરાચ્છાદિતે લોચને $ નીતં નાનનમન્યતઃ સશપથં નાહં સ્પૃશન્વારિતઃ &
તન્વ્યા મગ્નપયોધરં ભયવશાદાબદ્ધમાલિઙ્ગિતં ē̃ ભઙ્ક્તાસ્યા નિયમસ્ય ભીષણમરુન્નાયં વયસ્યો મમ ॥ 2.19 ॥
તત્સંપૂર્ણમનોરથસ્ય મે કામચારઃ સંપ્રતિ વિહારેષુ । તદિતો દારુપર્વતપ્રાસાદમેવ ગચ્છામઃ ।
*સર્વે વાત્યાબાધાં રૂપયન્તો યત્નતઃ પરિક્રામન્તિ**
&રાજા&:
વેર્સે_2.20
કુરુ ઘનોરુ પદાનિ શનૈઃ શનૈરયિ વિમુઞ્ચ ગતિં પરિવેપિનીમ્ ।
પતસિ બાહુલતોપરિબન્ધનં મમ નિપીડય ગાઢમુરઃસ્થલમ્ ॥ 2.20 ॥
*પ્રવેશં રૂપયિત્વા**
પ્રિયે અલબ્ધાવકાશઃ સમીરણઃ સંવૃતત્વાદ્ગર્ભગૃહસ્ય । વિસ્રબ્ધમુન્મીલય ચક્ષુરુન્મૃષ્ટરેણુનિકરમ્ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_63}*સહર્ષમ્**

દિટ્ઠિઆ ઇહ દાવ ઉપ્પાદસમીરણો ણ બાધેદિ ।
સ્ક્ત્છ્_63: દિષ્ટ્યેહ તાવદુત્પાતસમીરણો ન બાધતે ।
&સખી&:
{પ્ક્ત્_64}મહારાઅ આરોહણસંભમણિસ્સહં પિઅસહીએ ઊરુજુઅલં । તા કીસ દાણિં મહારાઓ આસણવેદિં ણ ભૂસેદિ ।
સ્ક્ત્છ્_64: મહારાજ આરોહણસંભ્રમનિઃસહં પ્રિયસખ્યા ઊરુયુગલમ્ । તત્કસ્માદિદાનીં મહારાજ આસનવેદીં ન ભૂષયતિ ।
&રાજા&:
*દેવીમવલોક્ય**
ભવતિ અનલ્પમેવાપકૃતં વાત્યાસંભ્રમેણ । તથા હિ
વેર્સે_2.21
રેણુર્બાધાં વિધત્તે તનુરપિ મહતીં નેત્રયોરાયતત્વા- $ દુત્કમ્પો ઽલ્પો ઽપિ પીનસ્તનભરિતમુરઃ ક્ષિપ્તહારં દુનોતિ &
ઊર્વોર્મન્દે ઽપિ યાતે પૃથુજઘનભરાદ્વેપથુર્વર્ધતે ઽસ્યા ē̃ વાત્યા ખેદં કૃશાઙ્ગયાઃ સુચિરમવયવૈર્દત્તહસ્તા કરોતિ ॥ 2.21 ॥
*સર્વ ઉપવિશન્તિ**
&રાજા&:
તત્કિમિત્યનાસ્તીર્ણં કઠિનં શિલાતલમધ્યાસ્તે દેવી ।
વેર્સે_2.22
લોલાંશુકસ્ય પવનાકુલિતાંશુકાન્તં $ ત્વદ્દૃષ્ટિહારિ મમ લોચનબાન્ધવસ્ય &
અધ્યાસિતું તવ ચિરં જઘનસ્થલસ્ય ē̃ પર્યાપ્તમેવ કરભોરુ મમોરુયુગ્મમ્ ॥ 2.22 ॥
*પ્રવિશ્ય પટાક્ષેપેણ સંભ્રાન્તઃ**
&કઞ્ચુકી&:
દેવ ભગ્નં ભગ્નમ્ ।
*સર્વે સાતઙ્કં પશ્યન્તિ**
&રાજા&:
કિં નામ ।
&કઞ્ચુકી&:
ભગ્નં ભીમેન ।
&રાજા&:
આઃ કિં પ્રલપસિ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_65}અજ્જ કિં અણત્થં મન્તેસિ ।
સ્ક્ત્છ્_65: આર્ય કિમનર્થં મન્ત્રયસે ।
&કઞ્ચુકી&:
*સભયમ્**
નનુ ભગ્નં ભીમેન ભવતઃ ।
&રાજા&:
ધિક્પ્રલાપિન્વૃદ્ધાપસદ કો ઽયમદ્ય તે વ્યામોહઃ ।
&કઞ્ચુકી&:
દેવ ન ખલુ કશ્ચિદ્વ્યામોહઃ । સત્યમેવ બ્રવીમિ ।
વેર્સે_2.23
ભગ્નં ભીમેન ભવતો મરુતા રથકેતનમ્ ।
પતિતં કિઙ્કિણીક્વાણબદ્ધાક્રન્દમિવ ક્ષિતૌ ॥ 2.23 ॥

&રાજા&:
બલવત્સમીરણવેગાત્કમ્પિતે ભુવને ભગ્નઃ સ્યન્દનકેતુઃ । તત્કિમિત્યુદ્ધતં પ્રલપસિ ભગ્નં ભગ્નમિતિ ।
&કઞ્ચુકી&:
દેવ ન કિંચિત્ । કિં તુ શમનાર્થમસ્યાનિમિત્તસ્ય વિજ્ઞાપયિતવ્યો દેવ ઇતિ સ્વામિભક્તિર્માં મુખરયતિ ।
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_66}અજ્જૌત્ત પરિહરીઅદુ એદં અણિમિત્તં પસણ્ણબમ્હણવેઆણુઘોસેણ હોમેણ અ ।
સ્ક્ત્છ્_66: આર્યપુત્ર પરિહાર્યતામેતદનિમિત્તં પ્રસન્નબ્રાહ્મણવેદાનુઘોષેણ હોમેન ચ ।
&રાજા&:
*સાવજ્ઞમ્**
નનુ ગચ્છ । પુરોહિતસુમિત્રાય નિવેદય ।
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
*પ્રવિશ્ય**
&પ્રતીહારી&:
{પ્ક્ત્_67}*સોદ્વેગમુપસૃત્ય**
જઅદુ જઅદુ મહારાઓ । મહારાઅ એસા ખુ જામાદુણો સિન્ધુરાઅસ્સ માદા દુસ્સલા અ પડિહારભૂમીએ ચિટ્ઠદિ ।
સ્ક્ત્છ્_67: જયતુ જયતુ મહારાજઃ । મહારાજ એષા ખલુ જામાતુઃ સિન્ધુરાજસ્ય માતા દુઃશલા ચ પ્રતીહારભૂમૌ તિષ્ઠતિ ।
&રાજા&:
*કિંચિદ્વિચિન્ત્યાત્મગતમ્**
કિં જયદ્રથમાતા દુઃશલા ચેતિ । કચ્ચિદભિમન્યુવધામર્ષિતૈઃ પાણ્ડુપુત્રૈર્ન કિંચિદત્યાહિતમાચેષ્ટિતં ભવેત્* ।પ્રકાશમ્**
ગચ્છ । પ્રવેશય શીઘ્રમ્ ।
&પ્રતીહારી&:
{પ્ક્ત્_68}જં મહારાઓ આણબેદિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
સ્ક્ત્છ્_68: યન્મહારાજ આજ્ઞાપયતિ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ સંભ્રાન્તા જયદ્રથમાતા દુઃશલા ચ । ઉભે સાસ્રં દુર્યોધનસ્ય પાદયોઃ પતતઃ**
&માતા&:
{પ્ક્ત્_69}પરિત્તાઅદુ પરિત્તાઅદુ કુલુણાહો ।
સ્ક્ત્છ્_69: પરિત્રાયતાં પરિત્રાયતાં કુરુનાથઃ ।
*દુઃશલા રોદિતિ**
&રાજા&:
*સસંભ્રમમુત્થાપ્ય**
અમ્બ સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ । કિમત્યાહિતમ્ । અપિ કુશલં સમરાઙ્ગણેષ્વપ્રતિરથસ્ય જયદ્રથસ્ય ।
&માતા&:
{પ્ક્ત્_70}જાદ કુદો કુસલં ।
સ્ક્ત્છ્_70: જાત કુતઃ કુશલમ્ ।
&રાજા&:
કથમિવ ।
&માતા&:
{પ્ક્ત્_71}*સાશઙ્કમ્**
અજ્જ ખુ પુત્તવહામરિસુદ્દીબિદેણ ગણ્ડીવિણા અણત્થમિદે દિઅસણાહે તસ્સ વહો પડિણ્ણાદો ।