Vayu Purana · Chapter 8

//sūta uvāca//
gandharvāpsarasaḥ puṇyā mauneyāḥ parikīrttitāḥ/
citrasenograsenaśca ūrṇāyuranaghastathā

dhṛtarāṣṭraḥ pulomā ca sūryavarccāstathaiva ca/
yugapattṛṇapatkālirditiścitraratha stathā

trayodaśo bhramiśirāḥ parjanyaśca caturdaśaḥ/
kaliḥ pañcadaśaśvaiva nāradaścaiva ṣoḍaśaḥ/
ityete devagandharvā mauneyāḥ parikīrttitāḥ

catustriṃśadyavīyasyasteṣāmapsarasaḥ śubhāḥ /
antarā dāravatyā ca priyamukhyā surottamā

miśrakeśī tathā śācī parṇinī vāpyalambuṣā/
mārīcī putrikā caiva vidyudvarṇā tilottamā

adrikā lakṣaṇā caiva devī rambhā manoramā/
suvarā ca subāhuśca pūrṇitā supratiṣṭhitā

puṇḍarīkā sugandhā ca sudantā surasā tathā/
hemāsarā sutī caiva suvṛttā kamalā ca yā

subhujā haṃsapādā ca laukikyo'psarasastathā/
gandharvāpsaraso hyetā mauneyāḥ parikīrtitāḥ

gandharvāṇāṃ duhitaro mayā yāḥ parikīrttitāḥ/
tāsāṃ nāmāni sarvāsāṃ kīrttyamānāni me śrṛṇu

suyaśā prathamā tāsāṃ gāndharvī tadanantaram /
vidyāvatī cārumukhī sumukhī ca varānanā

tatreme suyaśāputrā mahābalaparākramāḥ/
pracetasaḥ sutā yakṣāsteṣāṃ nāmāni me śrṛṇu

kambalo harikeśaśca kapilaḥ kāñcanastathā/
meghamālītu yakṣāṇāṃ gaṇa eṣa udāhṛtaḥ

suyaśāyā duhitaraścatasro'psarasaḥ smṛtāḥ/
tāsāṃ nāmāni vai samyag bruvato me nibodhata

loheyī tvabhavajjyeṣṭhā bharatā tadanantaram/
kṛśāṅgī ca viśālā ca rūpeṇāpratimā tathā

tābhyo'pare yakṣagaṇāścatvāraḥ parikīrttitāḥ/
utpāditā viśālena vikrāntena mahātmanā

loheyo bharateyaśca kṛśāṅgeyaśca viśrutaḥ /
viśāleśca yakṣāṇāṃ purāṇe prathitā gaṇāḥ

ityetairasurairghorairmahābalaparākramaiḥ/
lokairyakṣagaṇairvyāptā lokāloka vidāṃvarāḥ

gandharvāścātha vāleyā vikrāntena mahātmanā/
utpāditā mahāvīryā mahāgandharvanāyakāḥ

vikramaudāryasampannā mahābalaparākramāḥ/
teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

citrāṅgado mahāvīryaścitravarmā tathaiva ca/
citraketurmahābhāgaḥ somadatto'tha vīryavān/
tisro duhitaraścaiva tāsāṃ nāmāni vakṣyate

prathamā tvagnikā nāma kambalā tadanantaram/
tathā vasumatī nāma rūpeṇāpratimaujasaḥ

tābhyaḥ pare kumāreṇa gaṇā utpāditāstvime/
trayo gandharvamukhyānāṃ vikrāntā yuddhadurmadāḥ

āgneyāḥ kāmbaleyāśca tathā vasumatīsutāḥ/
tairgaṇairvividhairvyāptamidaṃ lokacarācaram

vidyāvantaśca tenaiva vikrāntena mahātmanā/
utpāditā mahābhāgā rūpavidyādhaneśvarāḥ

teṣāmudīrṇa vīryāṇāṃ gandharvāṇāṃ mahātmanām/
nāmāni kīrttyamānāni śrṛṇudhvaṃ me vivakṣataḥ

hiraṇyaromā kapilaḥ sulomā māgadhastathā/
candraketuśca vai gāṅgo godaścaiva mahābalaḥ

mahāvidyāvadātānāṃ vikrāntānāṃ tapasvinām/
ityevamādirhi gaṇo dve cānye ca sulocane

śivā ca sumanāścaiva tābhyāmapi mahātmanā/
utpāditā viśravasā vidyācaraṇagocarāḥ

śaiveyāścaiva vikrāntāstathā saumanaso gaṇāḥ/
etairvyāptamidaṃ lokaṃ vidyādharagaṇaistribhiḥ

ebhyo'nekāni jātāni ambarāntaracāriṇām/
loke gaṇaśatānyeva vidyāgharaviceṣṭitāt

aśvamukhāśca tenaiva vikrāntena mahātmanā/
utpāditā hyaśvamukhāḥ kinnarāṃstānnibodhata

samudraḥ senaḥ kālindo mahānetro mahābalaḥ/
suvarṇaghoṣaḥ sugrīvo mahāghoṣaśca vīryavān

ityevamādirhi gaṇaḥ kinnarāṇāṃ mahātmanām/
hayānanānāṃ vidvadbhirvistīrṇaḥ parikīrttyate

tathāsamutthitenaiva vikrāntena mahātmanā/
utpāditā naramukhāḥ kinnarāḥ śāṃśapāyanāḥ

hariṣeṇaḥ suṣeṇaśca vāriṣeṇaśca vīryavān/
rudradattendradattau ca candradruma mahādrumau

binduśca bindusāraśca candravaṃśāśca kinnarāḥ/
ityete kinnarāḥ śreṣṭhā loke khyātāḥ suśobhanāḥ

nṛtyagītapragalbhānāmeteṣāṃ dvijasattamāḥ/
loke gaṇaśatānyeva kinnarāṇāṃ mahātmanām

yakṣā yakṣopaśāntaśca lauheyā rūpaśālinī/
duhītā suravindeti prakāśā siddhasammatā

upāyāketanasyāhi svayamutpādito gaṇaḥ /
karālakena bhūtānāṃ teṣāṃ nāmāni me śrṛṇu

bhūtā bhūtagaṇairjñeyā āveśakaniveśakāḥ/
ityevamādirhi gaṇo bhūmigocarakaḥ smṛtaḥ

vijñeya iha loke'smin bhūtānāṃ bhūtanāyakaḥ/
ye utkṛṣṭā bhavantyeṣāmambarāntaracāriṇām/
vṛkṣāgramātramākāśaṃ te caranti na saṃśayaḥ

tatreme devagandharvāḥ prāyeṇa kathitā mayā/
devopasthānaniratā vijñeyāste yaśasvinaḥ

nārāyaṇaṃ suraguruṃ virajaṃ puṣkarekṣaṇam/
hiraṇyagarbhañca tathā caturvaktraṃ svayambhuvam

śaṅkarañca mahādevamīśānañca jagatprabhum/
indrapūrvāṃstathā dityān rudrāṃśca vasubhiḥ saha

upatasthuḥ sagandharvā nṛttyagītaviśāradāḥ/
tridaśāḥ sarvalokasthā nipuṇā gītavādinaḥ

haṃso jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho'nyo madhyamau ca hahā huhūḥ/
caturtho dhiṣaṇaścaiva tato vāsirucistathā

ṣaṣṭhastu tumburusteṣāṃ tato viśvāvasuḥ smṛtaḥ/
imāścāpsaraso divyā vihitāḥ puṇyalakṣaṇāḥ

suṣuve'ṣṭau mahābhāgā variṣṭhā devapūjitāḥ/
anavadyāmanavaśāmanvatāṃ madanapriyām/
arūṣāṃ subhagāṃ bhāsī mariṣṭā'ṣṭau vyajāyata

manovatī sukeśā ca tumburostu sute ubhe/
pañcacūḍāstvimā divyā daivikyo'psaraso daśa

menakā sahajanyā ca parṇinī puñjikasthalā/
ghṛtasthalā ghṛtācī ca viśvācī pūrvacītyapi/
pramlocetyabhivikhyātānumlocantī tathaiva ca

anādinidhanasyātha jajñe nārāyaṇasya yā/
ūroḥ sarvānavadyāṅgī urvaśyekādaśī smṛtā

menasya menakā kanyā brahmaṇo hṛṣṭacetasaḥ /
sarvāśca brahma vādinyo mahāyogāśca tāḥ smṛtāḥ

gaṇā apsarasāṅkhyātāḥ puṇyāste vai caturddaśa/
āhūtāḥ śobhayantaśca gaṇā hyete caturddaśa

brahmaṇo mānasāḥ kanyāḥ śobhayantyo manoḥ sutāḥ/
vegavantyastvariṣṭāyā ūrjjāyāścāgnisambhavāḥ

āyuṣmantyaśca sūryasya raśmijātāḥ subhā svarāḥ/
vārijā hyamṛtotpannā amṛtā nāmataḥ smṛtāḥ

vāyūtpannā mudā nāma bhūmijātā bhavāstu vai /
vidyutaśca ruco nāma mṛtyoḥ kanyāśca bhairavāḥ

śobhayantyaḥ kāmaguṇā gaṇāḥ proktāścaturddaśa/
sendropendraiḥ suragaṇaiḥ rūpātiśayanirmitāḥ

śubharūpā mahābhāgā divyā nārī tilottamā/
brahmaṇaścāgnikuṇḍācca devanārī prabhāvatī/
rūpayauvanasampannā utpannā lokaviśrutā

ve dītalasamutpannā caturvaktrasya dhīmataḥ/
nāmnā vedavatī nāma suranārī mahāprabhā

tathā yamasya duhitā rūpayauvanaśālinī/
varahemavibhā hemā devanārī sulocanā

ityete bahusāhasraṃ bhāsvarā hyapsarogaṇāḥ/
devatānāmṛṣīṇāñca patnyastā mātaraśca ha

sugandhāścampavarṇāśca sarvāścāpsarasaḥ samāḥ/
samprayoge tu kāntena mādyanti madirāṃ vinā/
tāsāmāpyāyate sparśādānandaśca vivarddhate

parvate nārade pūrvaṃ retaḥ skannaṃ prajāpateḥ/
parvatastatra saṃbhūto nāradaścaiva tāvubhau//
tayoryavīyasī caiva tṛtīyārandhatī smṛtā/
devarukhyo sūryajanma tasminnāradaparvatau//(pāṭhabhedaḥ)
vinatāyāstu putrau dvāvaruṇo garuḍaśca ha/
ṣaṭ‌triṃśattu svasāraśca yavīyasyastu tāḥ smṛtāḥ

gāyatryādīni cchandāṃsi sauparṇeyāśca pakṣiṇaḥ/
ityevāhāni sarvāṇi dikṣu sannihitāni ca

kadrūrnāgasahasraṃ vai carā caramajījanat /
anekaśirasāṃ teṣāṃ khecarāṇāṃ mahātmanām/
bahudhānāmadheyānāṃ prāyaśastu nibodhata

teṣāṃ pradhānanāgāśca śeṣavāsukitakṣakāḥ/
sakaṇīraśca jambhaśca añjano vāmanastathā

airāvatamahāpajhau kambalāśvatarāvubhau/
ailapatraśca śaṅkhaśca karkoṭakadhanañjayau

mahākarṇo mahānīlo dhṛtarāṣṭrabalāhakau/
kumāraḥ puṣpadantaśca sumukho durmukhastathā

śilīmukho dadhimukhaḥ kālīyaḥ śālipiṇḍakaḥ /
bindupādaḥ puṇḍarīko nāgaścāpūraṇastathā

kapilaścāmbarīṣaśca dhṛtapādaśca kacchapaḥ /
prahlādaḥ pajhacitraśca gandharvo'tha namasvikaḥ

nahuṣaḥ khararomā ca maṇirityevamādayaḥ/
kādraveyā mayā khyātāḥ khaśāyāṃstu nibodhata

khaśā vijajñe putrau dvau viśrutau puruṣādakau/
jyeṣṭhaṃ paścimasaṅkhyāyāṃ pūrvasyāṃ manujāstathā

vilohitaṃ vikarṇañca pūrvaṃ sā'janayat sutam/
caturbhujaṃ catuṣpādaṃ dvimūrddhānaṃ dvidhāgatim

sarvāṅgakeśaṃ sthūlāṅgaṃ tuṅganāsaṃ mahodaram/
sthūlaśīrṣaṃ mahākarṇaṃ muñjākeśaṃ manoratham

hastyoṣṭhaṃ dīrghajaṅghañca aśvadaṃṣṭhraṃ mahāhanum/
raktajihvaṃ jaṭākṣañca sthūlāsyaṃ dīrghanāsikam

guhyakaṃ śitikarṇañca mahānandaṃ mahāmukham/
evaṃvidhaṃ khaśāputraṃ vijajñe sā'tibhīṣaṇam

tasyānujaṃ dvitīyantu khaśā caiva vyajāyata/
triśīrṣañca tripādañca trihastaṃ kṛṣṇalocanam

ūrddhvakeśaṃ haricchmaśruṃ śilāsaṃhananaṃ dṛḍham /
hrasva kāyaṃ subāhuñca mahākāyaṃ mahābalam

ākarṇadāritāsyañca lambabhrūṃ sthūlanāsikam/
sthūloṣṭhamaṣṭadaṃṣṭrañca dvijihvaṃ śaṅkukarṇakam

piṅgalodvṛttanayanaṃ jaṭilaṃ piṅgalaṃ tathā/
mahākarṇaṃ mahoraskaṃ kaṭihīnaṃ kṛśodaram/
nakhinaṃ lohitagrīvaṃ sā kaniṣṭhaṃ prasūyate

sadyaḥ prasūyamātrau tu vivṛddhau ca pramāṇataḥ/
upabhogasamarthābhyāṃ śarīrābhyāmupasthitau/
sadyojātavivṛddhāṅgau mātaraṃ paryabhūṣyatām

jyāyāṃstayostu yaḥ krūro mātaraṃ so'bhyakarṣata/
abravīnmātarāyāhi bhakṣārthe kṣudhayārdditaḥ

nyaṣedhayat punarhyenaṃ jyāyāṃsantu kaniṣṭhakaḥ/
abravīt so'sakṛttaṃ vai rakṣemāṃ mātaraṃ khaśām/
bāhubhyāṃ parigṛhyainaṃ mātaraṃ tāṃ vyamocayat

etasminneva kāle tu prādurbhūtastayoḥ pitā /
tau dṛṣṭvā vikṛtākārau vasatāṃ hītyabhāṣata

tau tu taṃ pitaraṃ dṛṣṭvā balavantau tvarānvitau /
mātureva punasvāṅke pralapetāṃ svamāyayā

atho'bravīdṛṣirbhāryāmāvābhyāmuktavatyasi /
pūrvamācakṣva tattvena tathaivābhyāṃ vyatikramam

mātulaṃ bhajate putraḥ pitṝn bhajati kanyakā/
yathāśīlā bhavenmātā tathāśīlo bhavet sutaḥ

yadvarṇā tu bhavedbhūmistadvarṇaṃ salilaṃ dhruvam/
mātṝṇāṃ śīladoṣeṇa tathā śīlaguṇaiḥ punaḥ/
vibhinnāstu prajāḥ sarvāstathā khyātivaśena ca

balaśīlādibhistāsāmaditirdharmatatparā/
dharmaśīlādibhiścaiva prabodhabalaśālinī

(gandhaśīlā ditiścaiva pravārdhyayanaśālinī/)
gītaśīlā tathā'riṣṭā māyāśīlā danuḥ smṛtā/
vinatā tu punarddevī vaihāyasagatipriyā

tapomayena śīlena surabhiḥ samalaṃkṛtā/
krodhaśīlā tathā kadrūḥ krodhenāsukhaśīlakā

danāyuṣāyāḥ śīlaṃ vai vairanugraha lakṣaṇam/
tvañca devi mahābhāge krodhaśīlā matāsi me

ityetāni saśīlāni svabhāvāllokanānnṛṇām/
karmato yatnato buddhyā rūpato balatastathā/
kṣamātaścaiva bhinnāni bhāvitārthabalena ca

rajaḥsattvatamovṛtterviśvarūpāḥ svabhāvataḥ/
mātulantvanuyātāste putrakā guṇavṛttibhiḥ

ityevamuktvā bhagavān khaśāmapratimāṃ tadā/
putrāvāhūya sāmnā vai cakre somamabhītayaḥ

tābhyāñca yat kṛtaṃ tasyāstadācaṣṭa tadā khaśā/
mātrā yathā samākhyātaṃ karma tābhyāṃ pṛthak pṛthak/
tena dhātvarthayogena tattvadarśī cakāra ha

yakṣa ityeṣa dhāturvai khādane kṛṣaṇe ca saḥ/
yakṣayetyuktavān yasmāt tasmādyakṣo bhavatyayam

rakṣa ityeṣa dhāturyaḥ pālane sa vibhāvyate/
uktavāṃścaiva yasmāttu rakṣa me mātaraṃ khaśām/
nāmnā'yaṃ rākṣasastasmāt bhaviṣyati tavātmajaḥ

sa tadā tadvidhān dṛṣṭvā vismitaḥ parimṛgya ca/
tayoḥ prādiśadāhāraṃ prajāpatirasṛgvase

pitā tau kṣudhitau dṛṣṭvā varañcemaṃ tayordadau/
yuvayorhastasaṃsparśo naktamena tu sarvaśaḥ

naktāhāravihārau ca divā svapnopabhoginau/
naktañcaiva balīyāṃsau divā suptāvubhau yuvām

mātaraṃ rakṣatañcaiva dharmaścaivānuśiṣyatām/
ityuktvā kaśyapaḥ putrau tatraivāntaradhīyata

gate pitari tau vīrau nisargādeva dāruṇau/
viparyayeṇa varttantau kimbhakṣau prāṇihiṃsakau

mahābalau mahāsattvau mahākāyau durāsadau/
māyāvinau ca dṛśyau tāvantarddhānagatāvubhau

tau kāmarūpiṇau ghorau vikṛtājñau svabhāvataḥ/
rūpānurūpairāhāraiḥ prabhavetāmubhāvapi

devā surānṛṣīṃścaiva gandharvān kinnarānapi/
piśācāṃśca manuṣyāṃśca pannagān pakṣiṇaḥ paśūn

bhakṣārthamapi lipsantau sarvatastau niśācarau/
indreṇa tu varau caiva dhṛtau dattvā suvadhyatām

yakṣastu na kadācidvai niśīthai hyekakaściram/
āhāraṃ sa parīpsan vai śabdenānucacāra ha

āsasāda piśācau dvau jantucaṇḍau ca tāvubhau/
piṅgākṣāvūrddhvaromāṇau vṛttākṣau tu sudārūṇau

asṛṅmāṃsavasāhārau puruṣādau mahābalau/
kanyābhyāṃ sahitau tau tu tābhyāṃ priyacikīrṣayā

dve kanye kāmarūpiṇyau tadācāre ca te śubhe/
āhārārthamaṭantau tau kanyābhyāṃ sahitāvubhau

te'paśyan rākṣasaṃ tatra kāmarūpaṃ mahābalam/
sahasā sannipāte tu dṛṣṭvā caiva parasparam

rakṣamāṇau tato'nyonyaṃ parasparajighṛkṣavaḥ/
pitarāvūcatuḥ kanye yuvāmānayata drutam

jīvagrāhaṃ vigṛhyainaṃ visphurantaṃ pade pade/
tataḥ samabhisṛtyainaṃ kanye jagṛhatustadā/
gṛhītvā hastayostābhyāmānīte pitṛsaṃsadi

tābhyāṃ kare gṛhītaṃ taṃ piśācamatha rākṣasam/
pṛcchatāṃ ko'si kasya tvaṃ sa ca sarvamabhāṣata

tasya karmābhivijñātaṃ jñātvā tau rākṣasarṣabhau/
ajañca śaṇḍaṃ tasyaite pratyapādayatāṃ sute/
tau tuṣṭau karmaṇā tasya kanye dve dadatuḥ sute

paiśāceva vivāhena sudatyā buddhavāhanaḥ/
ajaḥ khaṇḍaśca tābhyāṃ tau tadāśrāvayatāṃ dhanam

iyaṃ brahmadhanā nāma mama kanyā hyalomikā /
brahmasattvadhanāhārā iti khaṇḍobhyabhāṣata

iyaṃ jantudhanā nāma kanyā sarvāṅgasundarī/
jantavo'syā dhanāhārāstāvaśrāvayatāṃ dhanam

sarvāṅgakeśī nāmnā ca kanyā jantudhanā tathā/
akarṇāntāpyaromā ca kanyā brahmadhanā tu yā

brahmadhanaṃ prasūtā sā dhanānāccaiva kanyakā/
evaṃ piśācakanye te mithune dve prasūyatām/
tayoḥ prajāvisargañca bruvato me nibodhata

hetiḥ prahetirugraśca pauruṣeyo vadhastathā/
visphūrjiścaiva vātaśca āpo vyāghrastathaiva ca

sarpaśca rākṣasā hyete yātudhānātmajā daśa/
sūryasyānucarā hyete saha tena bhramanti ca

hetiputrastathā laṅkurlaṅkordvāveva cātmajau/
mālyavāṃśca sumālī ca prahetitanayān śrṛṇu/
prahetitanayaḥ śrīmān pulomā nāma viśrutaḥ

vadhaputro nikumbhaśca krūro vai brahmarākṣasaḥ/
vātaputro virāgastu āpaputrastu jambukaḥ

vyāghraputro nirānando jantūnāṃ vighnakārakaḥ/
ityete vai parikrāntāḥ krūrāḥ sarve tu rākṣasāḥ

kīrtitā yātudhānāstu brahmadhānān nibodhata/
yajñaḥ pitā dhuniḥ kṣemo brahmā pāpo'tha yajñahā

svākoṭakaḥ kaliḥ sarpo brahmadhānātmajā daśa/
svasāro brahmarākṣasyasteṣāñcemāḥ sudāruṇāḥ

raktakarṇā mahājihvā'kṣayā caivopahāriṇī/
etāsāmanvaye jātāḥ pṛthivyāṃ brahmarākṣasāḥ

śleṣmātakataruṣvete prāyaśastu kṛtālayāḥ/
ityete rākṣasāḥ krāntā yakṣasyāpi nibodhata

cakame'psarasaṃ yakṣa pañcasthūlāṃ kratusthalīm/
tāṃ lipsuścintamānaśca nandanaṃ sa cacāra ha

vaibhrājaṃ surabhiñcaiva tathā caitrarathañca yat/
dṛṣṭavān nandane tasminnapsarobhiḥ sahāsatīm

nopāyaṃ vindate tatra tasyā lābhāya cintayan/
dūṣitaḥ svena rūpeṇa karmmaṇā tena dūṣitaḥ

mamodvijante bhūtāni bhayāvṛttasya sarvaśaḥ/
tatkathaṃ nāma cārvaṅgīṃ prāpnuyāmahamaṅganām

dṛṣṭvopāyaṃ tataḥ so'tha śīghrakārī vyavarttata/
kṛtvā rūpaṃ bahumataṃ gandharvasya tu guhyakaḥ/
tataḥ so'psarasāṃ madhye tāṃ jagrāha kratusthalīm

buddhvā ca suruciṃ taṃ sā bhāvenaivābhyavarttata/
saṃvṛtaḥ sa tayā sārddhaṃ dṛśyamāno'psarogaṇaiḥ

sa tatra siddhakaraṇaḥ sadyo jātaḥ suto'sya vai /
pariṇāhocchrayairyuktaḥ sadyo vṛtto jvalan śriyā

rājāhamiti nābhirhi pitaraṃ so'bhyabhāṣata/
tavātra jāte na bhītiḥ pitā taṃ pratyuvāca ha

mātrānurūpo rūpeṇa piturvīryeṇa jāyate/
jāte sa tasmin harṣeṇa svarūpaṃ pratyapadyata

svabhāvaṃ pratipadyante bṛhanto yakṣarākṣasāḥ /
mriyamāṇāḥ prasuptāśca kruddhā bhītāḥ praharṣitāḥ

tato'bravīdapsarasaḥ smayamānaḥ sa guhyakaḥ/
gṛhaṃ me gaccha suśroṇi saputrā varavarṇinī

ityuktvā sahasā tañca dṛṣṭvā svaṃ rūpamāsthitam/
vibhrāntāḥ prādravan bhītāḥ krodhamānā'psarogaṇāḥ

gacchantīranvagacchadyā putrastāṃ sāntvayan girā/
gandharvāpsarasāṃ madhyetāṃ nītvā sa nyavarttata

tāñca dṛṣṭvā samutpattiṃ yakṣasyāpsarasāṃ gaṇāḥ/
yakṣāṇāṃ tvaṃ janitrīti procustāṃ vai kratusthalīm

jagāma saha putreṇa tato yakṣaḥ svamālayam/
nyagrodharohiṇaṃ nāma guhyakā yatra śerate/
tasminnivāso yakṣāṇāṃ nyagrodhaḥ sarvataḥ priyaḥ

yakṣo rajatanābhastu guhyakānāṃ pitāmahaḥ/
anuhrādasya daityasya bhadrāmativarāṃ sutām/
upayeme sa bhadrāyāṃ yasyāṃ maṇivaro vaśī

jajñe sā maṇibhadrañca śakratulyaparākramam/
tayoḥ patnyau bhaginyau tu kratusthalyātmaje śubhe

nāmnā puṇyajanī caiva tathā devajanī ca yā/
vijajñe maṇibhadrāttu putrān puṇyajanī śubhān

siddhārthaṃ sūryatejañca sumantaṃ nandanaṃ tathā/
kanyakaṃ yavikñcaiva maṇidattaṃ vasuṃ tathā

sarvānubhūtaṃ śaṅkhañca piṅgākṣaṃ bhīrumeva ca/
tathā mandaraśobhiñca pajhaṃ candraprabhaṃ tathā

maghapūrṇaṃ subhadrañca pradyotañca mahaujasam/
dyutimatketumantau ca mitraṃ maulisudarśanau

catvāro viṃśatiścaiva putrāḥ puṇyajanāḥ śubhāḥ /
jajñire maṇibhadrasya te sarve puṇyalakṣaṇāḥ /
teṣāṃ putrāśca pautrāśca yakṣā puṇyajanāḥ śubhāḥ

vijajñe devajananī putrān maṇivarātmajāt /
pūrṇabhadraṃ hemarathaṃ maṇimannandivarddhanau

kustumburuṃ piśaṅgābhaṃ sthūlakarṇaṃ mahājayam/
śvetañca vipulañcaiva puṣpavantaṃ bhayāvaham

padmavarṇaṃ sunetrañca yakṣaṃ bālaṃ bakaṃ tathā/
kumudaṃ kṣemakañcaiva varddhamānaṃ tathā damam

padmanābhaṃ varāṅgañca suvīraṃ vijayaṃ kṛtim/
pūrṇamāsaṃ hiraṇyākṣaṃ surūpañcaivamādayaḥ

putrā maṇivarasyaite yakṣā vai guhyakāḥ smṛtāḥ /
surūpāśca virūpāśca sragviṇaḥ priyadarśanāḥ/
teṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo'tha sahasraśaḥ

khaśāyāstvapare putrā rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ /
teṣāṃ yathā pradhānān vai varṇyamānānnibodhata

lālāviḥ kuthano bhīmaḥ sumālī madhureva ca/
visphūrjjito vidyujjihvo mātaṅgo dhūmritastatā

candrārkaḥ sukaro budhnaḥ kapilomā prahāsakaḥ/
krīḍaḥ paraśunābhaśca cakrākṣaśca niśācaraḥ

triśirāḥ śatadaṃṣṭraśca tuṇḍakeśaśca rākṣasaḥ/
yakṣaścākampanaścaiva durmukhaśca śilīmukhaḥ

ityete rākṣasavarā vikrāntā gaṇarūpiṇaḥ.
sarvalokacarāste tu tridaśānāṃ samakramāḥ

sapta cānyā duhitarastāḥ śrṛṇudhvaṃ yathākramam/
tāsāñca yaḥ prajāsargo yena cotpāditā gaṇāḥ

ālambā utkacā kṛṣṇā niṛto kapilā śivā/
keśinī ca mahābhāgā bhaginyaḥ sapta yāḥ smṛtāḥ

tābhyo lokāmiṣādaśca hantāro yuddhadurmadāḥ/
udīrṇā rākṣasagaṇā ime utpāditāḥ śubhāḥ

ālambeyo gaṇaḥ krūra utkaceyo gaṇastathā/
tathā kārṣṇeyaśaiveyā rākṣasā hyuttamā gaṇāḥ

tathaiva naiṛto nāma tryambakānucareṇa ha/
utpāditaḥ prajāsargo gaṇeśvaracareṇa tu

utpāditā balavatā udīrṇā yakṣarākṣasāḥ /
vikrāntāḥ śauryasampannā naiṛtā devarākṣasāḥ/
yeṣāmadhipatiryukto nāmnā khyāto virūpakaḥ

teṣāṃ gaṇaśatānekā uddhṛtānāṃ mahātmanām/
prāyeṇānucarantyete śaṅkaraṃ jagataḥ prabhum

daityarājena kumbhena mahākāyā mahātmanā /.
utpāditā mahāvīryā mahābalaparākramāḥ

kapileyā mahāvīryā udīrṇā daityarākṣasāḥ/
kampanena ca yakṣeṇa keśinyāste pare janāḥ

utpāditā mahāvātā udīrṇā yakṣarākṣasāḥ/
keśinīduhituścaiva nīlāyāḥ kṣudramānasāḥ

ālambeyena janitā naikāḥ surasikena hi/
nailā iti samākhyātā durjayā ghoravikramāḥ

caranti pṛtivīṃ kṛtsnāṃ tatra te devalaukikāḥ/
bahutvāccaiva sargasya teṣāṃ vaktuṃ na śakyate

tasyāstvapi ca nīlāyā vikacā nāma rākṣasī/
duhitā svabhāvavikacā mandasattvaparākramā

tasyā api virūpeṇa naiṛteneha ca prajāḥ/
utpāditāḥ surā ghorāḥ śrṛṇu tāstvanupūrvaśaḥ

daṃṣṭrākarālavikṛtā mahākarṇā mahodarāḥ/
hārakā bhīṣakāścaiva tathaiva krāmakāḥ pare

vainakāśca piśācāśca vāhakāḥ prāśakāḥ pare/
bhūmirākṣasakā hyete mandāḥ puruṣavikramāḥ

carantyadṛṣṭapūrvāśca nānākārā hyanekaśaḥ/
utkṛṣṭa balasattvā ye te ca vai khecarāḥ smṛtāḥ

lakṣamātreṇa cākāśaṃ svalpāḥ svalpaṃ caranti vai /
etairvyāptamimaṃ lokaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

bhūmī rākṣasakaiḥ sarvairanekaiḥ kṣudrarākṣasaiḥ/
nānāprakārairākrāntā nānādeśāḥ samantataḥ

samāsābhihatāśvaiva hyaṣṭau rākṣasamātaraḥ/
aṣṭau vibhāgā hyeṣāṃ hi vikhyātā anupūrvaśaḥ

bhadrakā nikarāḥ kecidyajñaniṣpattihetukāḥ/
sahasrasatasaṅkhyātā marttyalokavicāriṇaḥ

pūtanā mātṛsāmānyāstathā bhūtabhayaṅkarāḥ/
bālānāṃ mānuṣe loke grahā vaimānahetukāḥ

skandagrahādayaścaiva āpakāstrāsakādayaḥ/
kaumārāste tu vijñeyā bālānāṃ grahavṛttayaḥ

skandagrahaviśeṣāṇāṃ māyikānāṃ tathaiva ca/
pūtanānāmabhūtānāṃ ye ca lokavināyakāḥ

sahasraśata saṅkhyānāṃ martyalokavicāriṇām/
evaṃ gaṇaśatānyeva caranti pṛthivīmimām

yakṣāḥ puṇyatamā nāma tathā ye ke'pi guhyakāḥ/
yakṣā devajanā ścaiva tathā puṇyajanāśca ye

guhyakānāñca sarveṣāmagastyā ye ca rākṣasāḥ /
paulastyā rākṣasā ye ca viśvāmitrāśca ye smṛtāḥ

yakṣāṇāṃ rākṣasānāñca paulastyāgastyayaśca ye /
teṣāṃ rājā mahārājaḥ kubero hyalakādhipaḥ

yakṣā dṛṣṭvā pibantīha nṛṇāṃ māṃsamasṛgvasām/
rakṣāṃsyanupraveśena piśācāḥ paripīḍanaiḥ

sarvalakṣaṇasampannāḥ samakṣetrāśca daivataiḥ/
bhāsvarā balavantaśca īśvarāḥ karāmarūpiṇaḥ

anābhibhakṣā vikrāntāḥ sarvalokanamaskṛtāḥ/
sūkṣmāścaujasvino medhyā varadā yajñiyāśca ye

devānāṃ tulyadharmāṇāṃ hyasurāḥ sarvaśaḥ smṛtāḥ/
tribhiḥ pādhaistu gandharvā devai rhīnāḥ prabhāvataḥ

gandharvebhyastribhiḥ pādairhīnā vai sarvaguhyakāḥ/
prabhāvatulyā yakṣāṇāṃ vijñeyāḥ sarvarākṣasāḥ/
aiśvaryahīnā yakṣebhyaḥ piśācāstri guṇaṃ punaḥ

evaṃ dhanena rūpeṇa āyuṣā ca balena ca/
dharmaiśvaryeṇa buddhyā ca tapaḥśrutaparākramaiḥ

devāsurebhyo hīyante trīn pādān vai parasparam/
gandharvādyāḥ piśācāntāścatasro devayonayaḥ

//sūta uvāca//
ataḥ śrṛṇuta bhadraṃ vaḥ prajāḥ krodhavaśatmakāḥ /
krodhāyāṃ kanyakā jajñe dvādaśa hyātmasambhavāḥ/
tā bhāryāḥ pulahasyāsannāmatastā nibodhata

mṛgī ca mṛgamandā ca haribhadrā irāvatī/
bhūtā ca kapiśā daṃṣṭrā niśā tiryā tathaiva ca/
śvetā caiva svarā caiva surasā ceti viśrutāḥ

mṛgyāstu hariṇāḥ putrā mṛgāścānye śaśāstathā/
nyaṅkavaḥ śarabhā ye ca ruravaḥ pṛṣatāśca ye

mṛgarājā mṛgamandāyā gavayāścāpare tathā/
mahiṣoṣṭravarāhāśca khaḍgagauramukhāstathā

harestu harayaḥ putrā golāṅgulatarakṣavaḥ /
vānarāḥ kinnarāścaiva vyāghrāḥ kimpuruṣāstathā/
ityevamādayo'nye'pi irāvatyā nibodhata

sūryasyāṇḍakapāle dve samānīya tu bhauvanaḥ/
hastābhyāṃ parigṛhyātha rathantaramagāyata

sāmnā prasūyamānena sadya eva gajo'bhavat/
sa prāyacchadirāvatyai putrārthaṃ sa tu bhauvanaḥ

irāvatyāḥ suto yasmāttasmādairāvataḥ smṛtaḥ /
devarājopavāhyatvāt prathamaḥ sa mataṅgarāṭ/
śubhrābhrabhāścaturddaṃṣṭraḥ śrīmānairāvato gajaḥ

apsujasyaikamūlasya suvarṇābhasya hastinaḥ /
ṣaḍdantasya hi bhadrasya aupāvāhyaśca vai balaḥ

tasya putro'ñjanaścaiva supratīko'tha vāmanaḥ/
padmaścaiva caturtho'bhūddhastinī cābhramustathā

diggajāṃstāṃśca catvāraḥ śvetā'janayatāśugān /
bhadraṃ mṛgañca mandaṃ ca saṅkīrṇaṃ caturaḥ sutān

saṅkīrṇo'pyañjano yastu upavāhyo yamasya tu/
bhadro yaḥ supratīkastu haritaḥ sa hyapāmpateḥ

padmo mandastu yo gauro dvipo hyailavilasya saḥ/
mṛgaḥ śyāmastu yo hastī upavāhyaḥ sa pāvakaiḥ

padmottarastu yaḥ padmau gajo vai varuṇo gaṇaḥ/
upalepanameṣaśca tasyāṣṭau jajñire sutāḥ

udagrabhāvenopetā jāyante tasya cānvaye/
śvetabālanakhāḥ piṅgā varṣmavanto mataṅgajāḥ/
mataṅgajān pravakṣyāmi nāgānanyānapi kramāt

kapilaḥ puṇḍarīkaśca sumanābho rathāntaraḥ/
jātau nāmnā sutau tābhyāṃ supratiṣṭhapramarddanau

śūlāḥ sthūlāḥ śirodāntāḥ śuddhabālanakhāstathā/
balinaḥ śaktinaścaiva smṛtāstvākulikā gajāḥ

puṣpadanto bṛhatsāmā ṣaḍdanto danta puṣpavān/
tāmravarṇaśca tatputraḥ sahacāriviṣāṇitaḥ

anvaye cāsya jāyante lamboṣṭhāścārudarśinaḥ/
śyāmāḥ sudarśanāścaṇḍā nānāpīḍāyatānanāḥ

vāmadevo'ñjanaśyāmaḥ sāmno jajñe'tha vāmanaḥ/
bhāryā caivāṅgadā tasya nīlavallakṣaṇau sutau

caṇḍaścātraśiro grīvā vyūḍhoraskāstarasvinaḥ/
narairbaddhāḥ kule teṣāṃ jāyante vikṛtā gajāḥ

supratīkastu rūpeṇa nāstyasya sadṛśo gajaḥ /
tasya prahārī sampātī pṛthuścittisutāstrayaḥ

paśavo dīrghatālvauṣṭhāḥ suvibhaktaśirodarāḥ/
jāyante mṛdusambhūtā vaṃśe tasya mataṅgajāḥ

añjanādañjanā sāmno vijajñe cāñjanāvatī/
evaṃ mātā tayoścāpi prathitāyurajaḥsutau

mahāvibhaktaśirasaḥ snigdhajīmūtasannibhāḥ/
sudarśanāḥ suvarṣmāṇaḥ padmābhāḥ parimaṇḍalāḥ/
śūnāḥ pītāyatamukhā gajāstasyānvaye'bhavan

jajñe candramasaḥ sāmnaḥ piṅgalā kumudadyutiḥ/
piṅgalāyāḥ sutau tasyā mahāpadmormimālinau

samāyavaradāṃścaṇḍān pravṛddhabalinodarān /
hastiyuddhe priyānnāgān viddhi tasya kulodbhavān

etān devāsure yuddhe jayārthe jagṛhuḥ surāḥ/
kṛtārthaiśca visṛṣṭāstaiḥ pūrvoktāḥ prayayurdiśaḥ

eteṣāmanvaye jātān vinītāṃstridaśā daduḥ /
aṅgāya lomapādāya sūtrakārāya vai dvipān

dvirado dviradābhyāñca hastāddhastī karātkarī/
varaṇādvāraṇo dantī dantābhyāṃ garjanādgajaḥ

kuñjaraḥ kuñjacāritvānnāgo nagavirodhataḥ /
mataṅgāditi mātaṅgo dvipo dvābhyāmapi smṛtaḥ/
sāmajaḥ sāmajātatvāditi nirvacanakramaḥ

eṣāṃ jihvāparāvṛttirivāktaṃ hyagniśāpajam/
balasyānavato yā tu yā caiṣāṃ gūḍhamuṣkatā/
ubhayaṃ dantināmetatsvayambhūsūraśāpajam

devadānavagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ/
kanyāsu jātā diṅnāgairnānāsāttvāstato gajāḥ

sambhūtiśca prabhūtiśca nāmanirvacanaṃ tathā/
etadgajānāṃ vijñeyaṃ yeṣāṃ rājā vibhāvasuḥ

kauśikādyāḥ samudrāttu gaṅgāyāstadanantaram/
añjanasyaikamūlasya prācyānnāgavanantu tat

uttarā tasya vindhyasya gaṅgāyā dakṣiṇañca yat/
gaṅgodbhedātkarūṣebhyaḥ supratīkasya tadvanam

apareṇotkalāccaiva hyāvedibhyaśca pañcamam/
ekabhūtātmanosyaitadvāmanasya vanaṃ smṛtam

apareṇa tu lauhityamāsindhoḥ paścimena tu/
yamasyaitadvanaṃ proktamanuparvatameva tat

bhūtirvijajñe bhūtāṃśca rudrasyānucarān prabhoḥ/
sthūlān kṛśāṃśca dīrghāṃśca vāmanān hrasvakān samān

lambakarṇān pralamboṣṭhān lambajihvāstanodarān/
ekarūpān dvirūpāṃśca lambasphiksthūlapiṇḍikān

sarovarasamudrādinadīpulinavāsinaḥ/
kṛṣṇān gaurāṃśca nīlāṃśca śvetāṃśca lohitāruṇān

babhrūn vai śabalān dhūmrān kadrūn rāsabhadārūṇān/
muñjakeśān hṛṣīkeśān sarpayajopavītinaḥ

visṛṣṭākṣān virūpākṣān kṛśākṣānekalocanān/
bahuśīrṣān viśīrṣāṃśca ekaśīrṣāṃśca śīrṣakān

caṇḍāṃśca vikaṭāṃścaiva viromān romaśāṃstathā/
andhāṃsva jaṭilāṃścaiva kuñjān heṣakavāmanān

sarovarasamudrādinadīpulinasevinaḥ/
ekakarṇān mahākarṇān śaṅkukarṇānakarṇikān

daṃṣṭriṇo nakhinaścaiva nirddantāṃśca dvijihvakān/
ekahastān dvihastāṃśca trihastāṃścāpyahastakān

ekapādān dvipādāṃśca tripādān bahupādakān /
mahāyogān mahāsattvān sutapakvān mahābalān

sarvatragānapratighān brahmajñān kāmarūpiṇaḥ /
ghorān krūrāṃśca medhyāṃśca śivān puṇyān savādinaḥ

kuśahastān mahājihvān mahākarṇānmahānanān/
hastādāṃśca mukhādāṃśca śirodāṃśca kapālinaḥ

dhanvino mudgaradharānasiśūladharāṃstathā/
dīptāsyān dīptanetrāṃśca citra mālyānuleṣanān

annādān piśitādāṃśca bahurūpān surūpakān /
rātrisandhyācarān ghorān vkacitsaumyān divācarān/
naktañcarān suduṣprekṣyān ghorāṃstān vai niśācarān

paratve ca bhayaṃ daiva sarve te gatamānasāḥ/
naiṣāṃ bhāryā'sti putro vā sarve te hyūrddhvaretasaḥ

śatantāni sahasrāṇi bhūtānāmātmayoginām/
ete sarve mahātmāno bhūtyāḥ putrāḥ prakīrttitāḥ

kapiśā caiva kūṣmāṇḍīkūṣmāṇḍāñjajñire punaḥ /
mithunāni piśācānāṃ varṇena kapiśena ca/
kapiśatvāt piśācāste sarve ca piśitāśanāḥ

yugmāni ṣoḍaśānyāni varttamānāstadanvayāḥ/
nāmatastān pravakṣyāmi puruṣādāṃstadanvayān

chagalaśchagalī caiva vakro vakramukhī tathā/
ṣoḍaśānāṃ gaṇāścaiva sūcī sūcīmukhastathā

sumbhapā traśca kumabhī ca vajradaṃṣṭraśca dundubhiḥ/
upacāropacāraśca ulūkhala ulūkhalī

anarkaśca anarkā ca kukhaṇḍaśca kukhaṇḍikā/
pāṇipātraḥ pāṇipātrī pāṃśuḥ pāṃśumatī tathā

nituṇḍaśca nituṇḍī ca nipuṇā nipuṇastathā/
chalādoccheṣaṇā caiva praskandaḥ skandikā tathā/
ṣoḍaśānāṃ piśācānāṃ gaṇāḥ proktāstu ṣoḍaśa

ajāmukhā vakramukhāḥ pūriṇaḥ skandinastathā/
vipādāṅgārikāścaiva kumbhapātrāḥ prakundakāḥ

upacārolūkhalikā hyanarkāśca kukhaṇḍikāḥ/
pāṇipātrāśca naituṇḍā ūrṇāśā nipuṇāstathā

sūcīmukhoccheṣaṇādāḥ kulānyetāni ṣoḍaśa/
ityetā hyabhijātāstu kūṣmāṇḍānāṃ prakīrtitāḥ

piśācāste tu vijñeyāḥ sukalpā iti jajñire/
bībhatsaṃ vikṛtācāraṃ putrapautramanantakam/
atasteṣāṃ piśācānāṃ lakṣaṇañca nibodhata

sarvāṅgakeśā vṛttākhyā daṃṣṭriṇo nakhinastathā/
tiryaṅgāḥ puruṣādāśca piśācāste hyadhomukhāḥ

akeśakā hyaromāṇastvagvasāścarmavāsasaḥ/
kūṣmāṇḍikāḥ piśācāste tilabhakṣāḥ sadāmiṣāḥ

vakrāṅgahastapādāśca vakraśīlāgatāstathā/
jñeyā vakrapiśācāste vakragāḥ kāmarūpiṇaḥ

lambodarāstuṇḍanāśā hrasvakāyaśirobhujāḥ/
nitundakāḥ piśācāste tilatakṣāḥ priyaśravāḥ

vāmanākṛtayaścaiva vācālāḥ plutagāminaḥ/
piśācānarkamarkāste vṛkṣavāsādanapriyāḥ

ūrddhvabāhūrddhvaromāṇa ūrddhvavṛkṣāstathālayāḥ/
muñcanti pāṃśūnaṅgebhyaḥ piśācāḥ pāṃśavaśca te

dhamanīmatakāḥ śuṣkāḥ śmaśrulāścīravāsasaḥ/
upavīrāḥ piśācāśca śmaśānāyatanāstathā

viṣṭabdhākṣā mahājihvā lelihānā hyudūkhalāḥ/
hastyuṣṭrasthūlaśiraso viratā baddhapiṇḍakāḥ

piśācāḥ sumbhapātrāste adṛṣṭānnāni bhuñjate/
sūkṣmāstu romaśāḥ piṅgā dṛṣṭādṛṣṭāścaranti vai

ayuktāśca viśantīha nipuṇāste piśācakāḥ.
ākarṇa dāritāsyāśca lambaśrūsthūlanāsikāḥ

hastapādākrāntagaṇā hrasvakāḥ kṣitidṛṣṭayaḥ/
bālādāste piśācā vai sūtikāgṛhasevinaḥ

pṛṣṭhataḥ pāṇipādāśca hrasvakā vātaraṃhasaḥ/
piśitādāḥ piśācāste saṃgrāme rudhirāśinaḥ

nagnakā hyaniketāśca lambakeśāśca piṇḍakāḥ/
piśācāḥ skandinaste vai anyā ucchusanāśinaḥ /
ṣoḍaśa jātayasteṣāṃ piśācānāṃ prakīrttitāḥ

evaṃvidhānpiśācāṃstu dīnāndṛṣṭvānukampayā/
tebhyo brahmā varaṃ prādātkāruṇyādalpacetasaḥ/
antarddhānaṃ prajāsteṣāṃ kāmarūpatvameva ca

ubhayoḥ sandyayoścāraṃ sthānānyājīvameva ca/
gṛhāṇi yāni bhagnāni śūnyānyalpajanāni ca

vidhvastāni ca yāni syuranācāroṣitāni ca/
asaṃspṛṣṭopa liptāni saṃskārairvarjitāni ca

rājamārgoparathyāśca niṣkuṇṭhāścatvarāṇi ca/
dvārāṇyaṣṭālakāścaiva nirmamānsaṃkramāṃstathā

patho nadyo'tha tīrthāni caityavṛkṣānmahāpathān /
piśācā viniviṣṭā vai sthāneṣveteṣu sarvaśaḥ

adhārmikā janāste vai ājīvā vihitāḥ suraiḥ/
varṇāśramāḥ saṅkarikāḥ kāruśilpijanāstathā

amṛtopamasattvānāṃ cauraviśvāsaghātinām/
etairanyaiśca bahubiranyāyopārjjitairdhanaiḥ /
ārabhante kriyā yāstu piśācāstatra devatāḥ

madhumāṃsaudanairdadhnā tilacūrṇasurāsavaiḥ/
dhūpairhāridrakṛśaraistailabhadraguḍaudanaiḥ

kṛṣṇāni caiva vāsāṃsi dhūpāḥ sumanasastathā/
evaṃ yuktāḥ subalayasteṣāṃ vai parvasandhiṣu/
piśācānāmanujñāya brahmā so'dhipatirdadau

sarvabhūtapiśācānāṃ giriśaṃ śūlapāṇinam /
dṛṣṭvā tvajanayanputrānvyāghrānsiṃhāṃśca bhāminī

dvipinaśca sutāstasyā vyāleyāścāmiṣāśinaḥ/
ṛṣayaścāpi kārtsnyena prajāsargaṃ nibodhata/
tasyā duhitaraḥ pañca tāsāṃ nāmāni me śrṛṇu

mīnā mātā tathā vṛttā parivṛttā tathaiva ca/
anuvṛttā tu vijñeyā tāsāṃ vai śrṛṇuta prajāḥ

sahasradantā makarāḥ pāṭhīnāstāmarohitāḥ/
ityevamādirhi gaṇo maino vistīrṇa ucyate

grāhāścaturvidhā jñeyāstathānujyeṣṭhakā api/
niṣkāṃśca śiśumārāṃśca matā vyajanayatprajāḥ

vṛttā kūrmavikārāṇi naikāni jalacāriṇām/
tathā śaṅkhavikārāṇi janayāmāsa naikaśaḥ

maṇḍūkānāṃ vikārāṇi anuvṛttā vyajāyata/
aiṇeyānāṃ vikārāṇi śambūkānāṃ tathaiva ca

tathā śuktivikārāṇi varāṭakakṛtāni ca/
tathā śaṅkhavikārāṇi parivṛttā vyajāyata

kālakūṭavikārāṇi jalaukavihitāni ca /
ityeṣa hi ṛṣervaṃśaḥ pañcaśākhāḥ prakīrttitāḥ

tiryagaṃ hetukamādyādurbahulaṃ vaṃśavistaram/
saṃsvedajavikārāṇi yathā yebhyo bhavanti ha

svastipikaśarīrebhyo jāyantyutpādakā dvijāḥ/
manuṣyāḥ svedamalajāḥ uśanā nāma jantavaḥ/
nānāpipīlikagaṇāḥ kīṭakā baddhapādakāḥ

śaṅkhopalavikārāṇi kīlakācārakāṇi ca/
ityevamādibahulāḥ svedajāḥ pārthivā gaṇāḥ

tathā gharmāditaptābhyastvadbhyo vṛṣṭibhya eva ca/
naikā mṛgaśarīrebhyo jāyante jantavastvime

mīnakāḥ pippalā daṃśāstathā tittiraputrikāḥ/
nīlacitrāśca jāyante hyalakā bahuvistarāḥ

jalajāḥ svedajāścaiva jāyante jantavastvime/
kāśāto yañjakāḥ kīṭanaladā bahupādakāḥ

sihalā romalāścaiva picchalāḥ parikīrttitāḥ/
ityemādirhi gaṇo jalajaḥ svedajaḥ smṛtaḥ

sarpirbhyo māṣamudgānāṃ jāyante kramaśastathā/
jambubilvāmrapūgebhyaḥ phalebhyaścaiva jantavaḥ

mudgebhyaḥ panasebhyaśca taṇḍulebhyastathaiva ca/
tathā koṭaraśuṣkebhyo nihitebhyo bhavanti hi

anyebhyo'pi ca jāyante na hi tebhyaściraṃ sadā/
jantavasturagādibhyo viṣādibhyastathaiva ca

bahūnyahāni niḥkṣipte sambhavanti ca gomaye/
jāyante kṛmayo viprā kāṣṭhebhyaśca ghuṇādayaḥ

kramād‌drumāṇāṃ jāyante vividhā nīlamakṣikāḥ/
tathā śuṣkavikārebhyaḥ putrikāḥ prabhavanti ca

kālikā śatikebhyaśca sarpā jāyanti sarvaśaḥ/
saṃsvedajāśca jāyante vṛścikāḥ śuṣkagomayāt

gobhyo hi mahiṣebhyaśca jāyante jantavaḥ prabho/
matsyādayaśca vividhā aṇḍakukṣau viśeṣataḥ

caivīrikāśca jāyante tathā gojākulāni ca/
tathānyāni ca sūkṣmāṇi jalaukādīni jātayaḥ

makṣikāṇāṃ vikārāṇi jāyante jāta yo'pare /
prāyeṇa tu vasantyasminnucchiṣṭodakakarddame

maśakānāṃ vikārāṇi bhramarāṇāṃ tathaiva ca/
tṛṇebhyaścaiva jāyante putrikā putrabhāsakāḥ

maṇicchedāstathā vyālāḥ potajāḥ parikīrttitāḥ/
śataverivikārāṇi karīṣebhyo bhavantiha

evamādirasaṅkhyāto gaṇaḥ saṃsvedajo mayā/
samāsābhihito hyeṣa prākkarmavaśajaḥ smṛtaḥ

tathā'nye naiṛtāḥ sattvāste smṛtā upasargajāḥ/
pūtāstu yonijāḥ kecitkecidautpattikāḥ smṛtāḥ

prāyeṇa devāḥ sarve vai vijñeyā hyupapattijāḥ /
kecittu yonijā devāḥ kecidevānimittataḥ

tūlālāghaśca kolaśca śivā kanyā tathaiva ca/
apatyaṃ saramāyāstu gaṇā vai saramādayaḥ

śyāmaśca śabalaścaiva arjuno haritastathā/
kṛṣṇo dhūmrārūṇaścaiva tūlālāghaśca kadrukāḥ

surasātha vijajñe tu śatamekaṃ śiro matam/
sarpāṇāṃ takṣako rājā nāgānāñcāpi vāsukiḥ /
dra. garuḍapurāṇe १.१९७.१२ madhye vāsukeḥ pārthivamaṇḍale evaṃ takṣakasya vāyumaṇḍale sthitiḥ
tamobahula ityeṣa gaṇaḥ krodhavaśātmakaḥ

pulahasyātmajā sargastāmrāyāstannibodhata/
bahvanyāstvabhivikhyātāstāmrāyāśca vijajñire

śyenī bhāsī tathā krauñcī dhṛtarāṣṭrī śukī tathā/
aruṇasya bhāryā śyenī tu vīryavantau mahābalau/
sampātiñca jaṭāyuñca prasūtā pakṣisattamau

sampātirajanat putraṃ kanyāmekāṃ tathaiva ca/
jaṭāyuṣaśca ye putrāḥ kāka gṛdhrāścakarṇinaḥ

bhāryā garutmataścāpi bhāsī krauñcī tathā śukī/
dhṛtarāṣṭrī ca bhadrā ca tāsvapatyāni vakṣyate

śukī garutmataḥ putrān suṣuve ṣaṭ pariśrutān /
triśiraṃ sumukhañcaiva balaṃ pṛṣṭhaṃ mahābalam

triśaṅkhanetraṃ sumukhaṃ surūpaṃ surasaṃ balam/
eṣāṃ putrāśca pautrāśca garuḍānāṃ mahātmanām

caturdaśa sahasrāṇi krūrāṇāṃ pannagāśinām/
putrapautravisargācca teṣāṃ vai vaṃśavistaraḥ

vyāptāni yāni deśāni tāni vakṣye yathākramam/
śālmalidvīpamakhilaṃ devakūṭañca parvatam

maṇimantañca śailendraṃ sahasraśikharaṃ tathā/
parṇamālaṃ sukeśañca śataśrṛṅgaṃ tathācalam

kaurajaṃ pañcaśikharaṃ hemakūṭañca parvatam/
pracaṇḍavāyuprabhavairdīpitaiḥ pajharāgibhiḥ

śailajālāni vyāptāni gāruḍaistairmahātmabhiḥ /
bhāsīputrāḥ smṛtā bhāsā ulūkā kākakukkuṭāḥ

mayūrāḥ kalaviṅkāśca kapotā lāvatittirāḥ/
krauñcī vārddhīṇasān śyenī kurarānsārasānbakān

ityevamādayonye'pi kravyādā ye ca pakṣiṇaḥ/
dhṛtarāṣṭrī ca haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca bhāminī

cakravākāṃśca vihagānsarvāṃścaivādakān dvijān/
etāneva vijajñe'tha putrapautramanantakam

garuḍasyātmajāḥ proktā irāyāḥ śrṛṇuta prajāḥ/
irā prajajñe kanyā vaitisraḥ kamalalocanāḥ

vana spatīnāṃ vṛkṣāṇāṃ vīrudhāñcaiva mātaraḥ/
latā caivātha vallī ca vīrudhā ceti tāstu vai

latā vanaspatīñjajñe hyapuṣpān pulinasthitān /
yuktānpuṣpaphalairvṛkṣān latā vai samprasūyate

atha vallī tu gulmāṃśca tvaksārāstṛṇajātayaḥ/
vīrudhā tadapatyāni vaṃśaścātra samāpyate

ete kaśyapadāyādā vyākhyātāḥ sthāṇujaṅgamāḥ /
teṣāṃ putrāśca pautrāśca yairidaṃ pūritaṃ jagat

iti sargaikadeśasya kīrtito'vayavo mayā/
mārīco'yaṃ prajā sargaḥ samāsena prakīrtitaḥ/
na śakyaṃ vyāsato vaktumapi varṣaśatairdvijāḥ

aditirdharmaśīlā tu balaśīlā ditiḥ smṛtā/
tapaḥśīlā tu surabhi rmāyāśīlā danuḥ smṛtā

krūraśīlā tathā kadruḥ krauñcyatha śrutiśālinī /
irā grahaṇaśīlā tu danāyurbhakṣaṇe ratā

vāhaśīlā tu vinatā tāmrā vai pāśaśālinī/
svabhāvā lokamātṝṇāṃ śīlānyetāni sarvaśaḥ

dharmataḥ śīlato buddhyā kṣamayā balarūpataḥ/
rajaḥ sattvatamo vṛttā dhārmikādhārmikāstu vai

mātṛtulyāścābijātāḥ kaśyapasyātmajāḥ prajāḥ/
devatāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ/
piśācāḥ paśavaścaiva mṛgāḥ pataṅgavīrudhaḥ

yasmāddākṣāyaṇīṣvete jajñire mānuṣīṣviha/
manvantareṣu sarveṣu tasmācchreṣṭhāstu mānuṣāḥ

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mānuṣāḥ sādhakāstu vai/
tato'dhaḥ srotasaste vai utpadyante surāsurāḥ

jāyante kāryasiddhayarthaṃ mānuṣeṣu punaḥ punaḥ/
ityevaṃ vaṃśaprabhavaḥ prasaṅkhyātastapasvinām

surāṇāmasurāṇāñca gandharvāpsarasāṃ tathā/
yakṣarakṣaḥpiśācānāṃ suparṇoragapakṣiṇām

vyālānāṃ śikhināñcaiva oṣadhīnāñca sarvaśaḥ/
kṛmikīṭapataṅgānāṃ kṣudrāṇāṃ jalajāśca ye/
paśūnāṃ brāhṇānāñca śrīmatāṃ puṇyalakṣaṇam

āyuṣyaścaiva dhanyaśca śrīmān hitasukhāvahaḥ/
śrotavyaścaiva satataṃ grāhyaścaivānusūyatā

imantu vaṃśaṃ niyamena yaḥ paṭhenmahātmanāṃ brāhṇavaidyasaṃsadi /
apatyalābhaṃ hi labetsupuṣkalaṃ śriyaṃ dhanaṃ pretya ca śobhanāṃ gatim

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte kaśyapīyaprajāsargo nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ