Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Chapter 60

60.60.1

//ṛṣaya ūcuḥ//
ṛṣayastadvacaḥ śrutvā sūtamāhuḥ sudustaram/
kathaṃ vedā purā vyastāstanno brūhi mahāmate

60.60.2

//sūta uvāca //
dvāpare tu parāvṛtte manoḥ svāyambhuve'ntare /
brahmā manumuvācedaṃ tadvadiṣye mahāmate

60.60.3

parivṛtte yuge tāta svalpavīryā dvijātayaḥ/
saṃvṛttāṃ yuga doṣeṇa sarve caiva yathākramam

60.60.4

bhraśyamānaṃ yugavaśādalpaśiṣṭaṃ hi dṛśyate/
daśasāhasrabhāgena hyavaśiṣṭaṃ kṛtādidam

60.60.5

vīryaṃ tejo balaṃ vākyaṃ sarvañcaiva praṇaśyati/
vedavedā hi kāryāḥ syurmābhūdvedavināśanam

60.60.6

vede nāśamanuprāpte yajño nāśaṃ gamiṣyati/
yatre naṣṭe devanāśastataḥ sarvaṃ praṇaśyati

60.60.7

ādyo vedaścatuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃjñitaḥ/
punardaśaguṇaḥ kṛtsno yajño vai sarvakāmadhuk

60.60.8

evamuktastathetyuktvā manurlokahite rataḥ/
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturdhā vyabhajatprabhuḥ

60.60.9

brahmaṇo vacanāttāta lokānāṃ hitakāmyayā/
tadidaṃ varttamānena yuṣmākaṃ vedakalpanam

60.60.10

manvantareṇa vakṣyāmi vyatītānāṃ prakalpanam/
pratyakṣeṇa parokṣaṃ vai tannibodhata sattamāḥ

60.60.11

asmin yuge kṛto vyāsaḥ pārāśaryaḥ parantapaḥ/
dvaipāyana iti khyāto viṣṇoraṃśaḥ prakīrtitaḥ

60.60.12

brahmaṇā coditaḥ so'smin vedaṃ vyastuṃ pracakrame/
atha śiṣyān sa jagrāha caturo vedakāraṇāt

60.60.13

jaiminiñca sumantuñca vaiśampāyanameva ca/
pailanteṣāṃ caturthantu pañcamaṃ lomaharṣaṇam

60.60.14

ṛgvedaśrāvakaṃ pailañjagrāha vidhivad dvijam /
yajurvedapravaktāraṃ vaiśampāyanameva ca

60.60.15

jaiminiṃ sāmavedārthaśrāvakaṃ so'nvapadyata/
tathaivātharvavedasya sumantumṛṣisattamam

60.60.16

itihāsapurāṇasya vaktāraṃ samyageva hi/
māñcaiva pratijagrāha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ

60.60.17

eka āsīdyajurvedastañcaturddhā vyakalpayat/
caturhotramabhūttasmiṃstena yajñamakalpayat

60.60.18

ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhotraṃ tathaiva ca/
udgātraṃ sāmabhiśvakre brahmatvañcāpyatharvabhiḥ/
brahmatvamakarodyajñe vedenātharvaṇena tu

60.60.19

tataḥ saṛcamuddhṛtya ṛgvedaṃ samakalpa yat/
hotṛkaṃ kalpyate tena yajñavāhaṃ jagaddhitam

60.60.20

sāmabhiḥ sāmavedañca tenodgātramarocayat /
rājñastvatharvavedena sarvakarmāṇyakārayat

60.60.21

ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kulakarmabhiḥ/
purāṇasaṃhitāścakre purāṇārthaviśāradaḥ

60.60.22

yacchiṣṭantu yajurvede tena yajñamathāyujat/
yuñjānaḥ sa yajurvede iti śāstraviniścayaḥ

60.60.23

padānāmuddhṛtatvācca yajūṃṣi viṣamāṇi vai /
sa tenoddhṛtavīryastu ṛtvigbhirvedapāragaiḥ/
prayujyate hyaśvamedhastena vā yujyate tu saḥ

60.60.24

ṛco gṛhītvā pailastu vyabhajattad vidhā punaḥ /
dviṣkṛtvā saṃyuge caiva śiṣyābhyāmadadatprabhuḥ

60.60.25

indrapramataye caikāṃ dvitīyāṃ bāṣkalāya ca/
catasraḥ saṃhitāḥ kṛtvā bāṣkalirdvijasattamaḥ/
śiṣyānadhyāpayāmāsa śuśrūṣābhiratān hitān

60.60.26

bodhantu prathamāṃ śākhāṃ dvitīyāmagnimāṭharam/
pārāśaraṃ tṛtīyāntu yājñavalkyāmathāparām

60.60.27

indrapramatirekāntu saṃhitāṃ dvijasattamaḥ/
adhyāpayanmahābhāgaṃ mārkaṇḍeyaṃ yaśasvinam

60.60.28

satyaśravasamagryantu putraṃ sa tu mahāyaśāḥ/
satyaśravāḥ satyahitaṃ punaradhyāpayad dvijaḥ

60.60.29

so'pi satyataraṃ putraṃ punaradhyāpayadvibhuḥ/
satyaśriyaṃ mahātmānaṃ satyadharmaparāyaṇam

60.60.30

abhavaṃstasya śiṣyā vai trayastu sumahaujasaḥ /
satyaśriyastu vidvāsaḥ śāstragrahaṇatatparāḥ

60.60.31

śākalyaḥ prathamasteṣāṃ tasmādanyo ratha(ā)ntaraḥ /
bāṣkaliśca bharadvāja iti śākhāpravartakāḥ

60.60.32

devamitrastu śākalyo jñānāhaṅkāragarvitaḥ/
janakasyasa yajñe vai vināśamagamad dvijaḥ

60.60.33

//śāṃśapāyana uvāca//
kathaṃ vināśamagamatsa munirjñānagarvitaḥ/
janakasyāśvamedhena kathaṃ vādo babhūva ha

60.60.34

kimarthañcābhavadvādaḥ kena sārddhamathāpi vā/
sarvametadyathāvṛttamācakṣva viditantava/
ṛṣīṇāntu vacaḥ śrutvā taduttaramathābravīt

60.60.35

//sūta uvāca//
janakasyāśvamedhe tu mahānāsītsamāgamaḥ/
ṛṣīṇāntu sahasrāṇi tatrājagmuranekaśaḥ/
rājarṣerjanakasyātha taṃ yajñaṃ hi didṛkṣavaḥ

60.60.36

āgatān brāhmaṇān dṛṣṭvā jijñāsāsyābhavattataḥ/
konveṣāṃ brāhmaṇaḥ śreṣṭhaḥ kathaṃ me niścayo bhavet/
iti niścitya manasā buddhiṃ cakre janādhipaḥ

60.60.37

gavāṃ sahasramādāya suvarṇamadhikaṃ tataḥ/
grāmān ratnāni dāsāṃśca munīn prāha narādhipaḥ/
sarvānahaṃ prapannano'smi śirasā śreṣṭhabhāginaḥ

60.60.38

yadetadāhṛtaṃ vittaṃ ye vaḥ śreṣṭhatamo bhavet/
tasmai tadupanītaṃ hi vidyāvittaṃ dvijottamāḥ

60.60.39

janakasya vacaḥ śrutvā munayaste śrutikṣamāḥ/
dṛṣṭvā dhanaṃ mahāsāraṃ dhanavṛddhyā jighṛkṣavaḥ /
śraddhayāñcakruranyonyaṃ vedajñānamadolbaṇāḥ

60.60.40

manasā gatavittāste mamedaṃ dhanamityuta/
mamaivaitanna vetyanyo brūhi kiṃ vā vikalṣyate/
ityevaṃ dhanadoṣeṇa vādāṃścakruranekaśaḥ

60.60.41

tathānyastatra vai vidvān brahmavāhasutaḥ kaviḥ/
yājñavalkyo mahātejāstapasvī brahmavittamaḥ

60.60.42

brahmaṇo'ṅgāt samutpanno vākyaṃ provāca susvaram/
śiṣyaṃ brahmavidāṃ śreṣṭho dhanametad gṛhāṇa bho

60.60.43

nayasva ca gṛhaṃ vatsa mamaitannātra saṃśayaḥ/
sarvavedeṣvahaṃ vaktā nānyaḥ kaścittu matsamaḥ/
yovā na prīyate vipraḥ sa me hyavatu mā'ciram

60.60.44

tato brahmārṇavaḥ kṣubdhaḥ samudra iva samplave /
tānuvāca tataḥ svastho yājñavalkyo hasanniva

60.60.45

krodha mākārṣuvidvāṃso bhavantaḥ satyavādinaḥ/
vadāmahe yathāyuktaṃ jijñāsantaḥ parasparam

60.60.46

tato'bhyupāgamaṃsteṣāṃ vādā jagmuranekaśaḥ/
sahasradhā śubhairarthaiḥ sūkṣmadarśanasambhavaiḥ

60.60.47

loke vede tathādhyātme vidyāsthānairalaṃkṛtāḥ/
śāpottamaguṇairyuktā nṛpaughaparivarjanāḥ /
vādāḥ samabhavaṃstatra dhanahetormahātmanām

60.60.48

ṛṣayastvekataḥ sarve yājñavalkyastathaikataḥ/
sarve te munayastena yājñavalkyena dhīmatā /
ekaikaśastataḥ pṛṣṭā naivottaramathāvruvan

60.60.49

tānvijitya munīn sarvān brahmarāśirmahādyutiḥ/
śākalyamiti hovāca vādakarttāramañjasā

60.60.50

śākalya vada vaktavyaṃ kiṃ dhyāyannavatiṣṭase/
pūrṇastvaṃ jaḍamānena vātādhmāto yathā dṛtiḥ

60.60.51

evaṃ sa dharṣitastena roṣāttāmrāsyalocanaḥ/
provāca yājñavalkyaṃ taṃ puruṣaṃ munisannidhau

60.60.52

tvamasmāṃstṛṇavattyaktvā tathaivemān dvijottamān/
vidyādhanaṃ mahāsāraṃ svayaṃgrāhaṃ jighṛkṣasi

60.60.53

śākalyenaivanuktaḥ syādyājñavalkyaḥ samabravīt/
brahmiṣṭhānāṃ balaṃ viddhi vidyātattvārthadarśanam

60.60.54

kāmaścārthena sambaddhastenārthaṃ kāmayāmahe /
kāmapraśradhanā viprāḥ kāmapraśrānvadāmahe

60.60.55

paṇaścaiṣo'sya rājarṣestasmānnītaṃ dhanaṃ mayā/
etacchrutvā vacastasya śākalyaḥ krodhamūrcchitaḥ/
yājñavalkyamathovāca kāmapraśrārthamadvacaḥ

60.60.56

brūhīdānīṃ mayoddiṣṭān kāmapraśrān yathārthataḥ/
tataḥ samabhavadvādastayorbrahmavidormahān

60.60.57

sāgraṃ praśnasahasrantu śākalyastamucūcudat/
yājñavalkyo'bravītsarvān ṛṣīṇāṃ śrṛṇvatāṃ tadā

60.60.58

śākalye cāpi nirvāde yājñavalkyastamabravīt /
praśramekaṃ mamāpi tvaṃ vada śākalya kāmikam/
śāpaḥ paṇo'sya vādasya abruvan mṛtyumāvrajet

60.60.59

atha sannoditaṃ praśraṃ yājñavalkyena dhīmatā /
śākalyastamavijñāya sadyo mṛtyumavāpnuyāt

60.60.60

evaṃ mṛtaḥ sa śākalyaḥ praśravyākhyānapīḍitaḥ/
evaṃ vādaśca sumahānāsītteṣāṃ dhanārthibhiḥ/
ṛṣīṇāṃ munibhiḥ sārddhaṃ yājñavalkyasya caiva hi

60.60.61

sarvaiḥ pṛṣṭāṃstu sampraśrān śataśo'tha sahasraśaḥ/
vyākhyāya vai mune teṣāṃ praśrasāraṃ mahāgatiḥ

60.60.62

yājñavalkyo dhanaṃ gṛhya yaśo vikhyāpya cātmanaḥ/
jagāma vai gṛhaṃ svasthaḥ śiṣyaiḥ parivṛto vaśī

60.60.63

devamitrastu śākalyo mahātmā dvijasattamaḥ/
cakāra saṃhitāḥ pañcabuddhimān padavittamaḥ

60.60.64

tacchiṣyā abhavan pañca mudghalo golakastathā/
khālīyaśca tathā matsvaḥ śaiśireyastu pañcamaḥ

60.60.65

provāca saṃhitāstisraḥ śākapūrṇarathītaraḥ/
niruktañca punaścakre caturthaṃ dvijasattamaḥ

60.60.66

tasya śiṣyāstu catvāraḥ ketavo dālakistathā/
dharmaśarmā devaśarmā sarve vratadharā dvijāḥ

60.60.67

śākalye tu mṛte sarve brahmaghnāste babhūvire/
tadā cintāṃ parāṃ prāpya gatāste brahmaṇo'ntikam

60.60.68

tān jñātvā cetasā brahmā preṣitaḥ pavanaḥpure/
tatra gacchata yūyaṃ vaḥsadyaḥ pāpaṃ praṇaśyati

60.60.69

dvādaśārkaṃ namaskṛtyā tathā vai vālukeśvaram /
ekādaśa tathā rudrān vāyuputraṃ viśeṣataḥ/
kuṇḍe catuṣṭaye snātvā brahmahatyāṃ tariṣyatha

60.60.70

sarve śīghratarā bhūtvā tatpuraṃ samupāgatāḥ/
snānaṃ kṛtaṃ vidhānena devānāṃ darśanaṃ kṛtam

60.60.71

uttareśvaraṃ namaskṛtya vāḍavānāṃ prasādataḥ/
sarve pāpavinirmuktā gatāste sūryamaṇḍalam

60.60.72

tadā prabhṛti tattīrthaṃ jātaṃ pātakanāśanam/
vāyoḥ puraṃ pavitrañca vāyunā nirmitaṃ purā

60.60.73

añjanāgarbhasambhūtahanumānpavanātmajaḥ/
yadā jāto mahādevohanumānsatyavikramaḥ/
tadevaṃ nirmitaṃ tīrthaṃ vāyunā brahmayoninā

60.60.74

ūrvyāṃ jātāstu ye śūdrā brāhmaṇānāṃ niveditāḥ/
vṛttyarthaṃ brahmayajñārthaṃ karasteṣu kṛto mahān

60.60.75

anena vidhinā jātaṃ viprāṇāṃ śāsanaṃ mahat /
goghno vāpi kṛtaghno vā surāpī gurūtalpagaḥ/
vāḍādityaṃ namaskṛtya sarvapāpaiḥ pramucyate

60.60

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte mahāsthānatīrthavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc