Vayu Purana · Chapter 55

//ṛṣaya ūcuḥ//
guṇakarmaprabhāvaiśca ko'dhiko vadatāṃ varaḥ/
śrotumicchāmahe samyagāścaryaṃ guṇavistaram

//sūta uvāca//
atrāpyudāharantīmamiti hāsaṃ purātanam /
mahādevasya māhātmyaṃ vibhutvañca mahātmanaḥ

pūrvaṃ trailokyavijaye viṣṇunā samudāhṛtam/
baliṃ baddhvā mahaujāstu trailokyādhi patiḥ purā

praṇaṣṭeṣu ca daityeṣu prahṛṣṭe ca śacīpatau/
athājagmuḥ prabhuṃ draṣṭuṃ sarve devāḥ savāsavāḥ

yatrāste viśvarūpātmā kṣīrodasya samī pataḥ/
siddhabrahmarṣayo yakṣā gandharvāpsarasāṅgaṇāḥ

nāgā devarṣayaścaiva nadyaḥ sarve ca parvatāḥ/
abhigamya mahātmānaṃ stuvanti puruṣaṃ harim

tvaṃ dhātā tvañca karttā'sya tvaṃ lokān sṛjasi prabho/
tvatprasādācca kalyāṇaṃ prāptaṃ trailokyamavyayam/
asurāśca jitāḥ sarve balirbaddhaśca vai tvayā

eva muktaḥ surairviṣṇuḥ siddhaiśca paramarṣibhiḥ/
pratyuvāca tato devān sarvāṃstān puruṣottamaḥ

śrūyatāmabhidhāsyāmi kāraṇaṃ surasattamāḥ/
yaḥ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kālaḥ kālakaraḥ prabhuḥ

yena hi brahmaṇā sārddhaṃ sṛṣṭā lokāśca māyayā/
tasyaiva ca prasādena ādau siddhatvamāgatam

purā tamasi cāvyakte trailokye grāsite mayā/
udarastheṣu bhūteṣu loke'haṃ śayitastadā

sahasraśīrṣā bhūtvā ca sahasrākṣaḥ sahasrapāt/
śaṅkhacakragadā pāṇiḥ śayito vimale'mbhasi

etasminnantare dūrāt paśyāmi hyamitaprabham/
śatasūryapratīkāśaṃ jvalantaṃ svena tejasā

caturvakraṃ mahā yogaṃ puruṣaṃ kāñcanaprabham/
kṛṣṇājinadharaṃ devaṃ kamaṇḍaluvibhūṣitam/
nimeṣāntaramātreṇa prāpto'sau puruṣottamaḥ

tato māmabravīdbrahmā sarvaloka namaskṛtaḥ/
kastvaṃ kuto vā kiñceha tiṣṭhase vada me vibho

ahaṃ karttā'smi lokānāṃ svayambūrviśvatomukhaḥ/
evamuktastadā dena brahmaṇāhamuvāca tam

ahaṃ karttā ca lokānāṃ saṃharttā ca punaḥ punaḥ/
evaṃ sambhāṣamāṇābhyāṃ parasparajayaiṣiṇām/
uttarāṃ diśamāsthāya jvālā dṛṣṭāpyadhiṣṭhitā

jvālāntatastāmālokya vismittau ca tadānayoḥ /
tejasā caiva tenātha sarvaṃ jyotiḥkṛtaṃ jalam

varddhamāne tadā vahnāvatyantaparamādbhute/
atidudrāva tāṃ jvālāṃ brahmā cāhañca satvaraḥ

divaṃ bhūmiñca viṣṭabhya tiṣṭhantaṃ jvālamaṇḍalam/
tasya jvālasya madhye tu paśyāvo vipulaprabham

prādeśamātramavyaktaṃ liṅgaṃ paramadīpitam/
na ca tatkāñcanaṃ madhye na śailaṃ na ca rājatam

anirddeśyamacintyañca lakṣyālakṣyaṃ punaḥ punaḥ/
mahaujasaṃ mahāghoraṃ varddhamānaṃ bhṛśaṃ tadā/
jvālāmālāyataṃ nyastaṃ sarvabhūtabhayaṅkaram

asya liṅgasya yo'ntaṃ vai gacchate mantrakāraṇam/
ghora rūpiṇamatyarthaṃ bhindantamiva rodasī

tato māmabravīdbrahmā adho gaccha tvatandritaḥ/
antamasya vijānīmo liṅgasya tu mahātmanaḥ

ahamūrddhvaṃ gamiṣyāmi yāvadanto'sya dṛśyate/
tadā tau samayaṃ kṛtvā gatāvūrddhvamadhaśca ha

tato varṣasahasrantu ahaṃ punaradho gataḥ/
na ca paśyāmi tasyāntaṃ bhītaścāhaṃ na saṃśayaḥ

tathā brahmā ca śrāntaśca na cāntantasya paśyati/
samāgato mayā sārddhaṃ tatraiva ca mahāmbhasi

tato vismayamāpannāvubhau tasya mahātmanaḥ //
māyayā mohitau tena naṣṭasaṃjñau vyavasthitau

tato dhyānagatantatra īśvaraṃ sarvatomukham/
prabhavaṃ nidhaऩñcaiva lokānāṃ prabhumavyayam

brahmāñjalipuṭo bhūtvā tasmai śarvāya śūline/
mahābhairavanādāya bhīmarūpāya daṃṣṭriṇe/
avyaktāya mahāntāya namaskāraṃ prakurmahe

namo'stu te lokasureśa deva namo'stu te bhūtapate mahāṃśca/
namo'stu te śāśvata siddhayone namo'stu te sarvajagatpratiṣṭha

parameṣṭhī paraṃ brahma akṣaraṃ paramaṃ padam/
śreṣṭhastvaṃ vāmadevaśca rudraḥ skandaḥ śivaḥ prabhuḥ

tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭ‌kārastvamoṅkāraḥ paraṃ padam/
svāhākāro namaskāraḥ saṃskāraḥ sarvakarmaṇām

svadhākāraśca jāpyaśca vratāni niyamāstathā/
vedā lokāśca devāśca bhagavāneva sarvaśaḥ

ākāśasya ca śabdastvaṃ bhūtānāṃ prabhavāvyayam/
bhūmergandho rasaśvāpāṃ tejorūpaṃ maheśvara

vāyoḥ ruparśaśca devaśca vapuścandramasastathā /
budho jñānañca deveśa prakṛtau bījameva ca

tvaṃ karttā sarvabhūtānāṃ kālo mṛtyuryamo'ntakaḥ/
tvaṃ dhārayasi lokāstrīṃstvameva sṛjasi prabho

pūrveṇa vadanena tvamindratvañca prakāśase/
dakṣiṇena ca vakreṇa lokān saṃkṣīyase prabho

paścimena tu vakreṇa varuṇatvaṃ karoṣi vai/
uttareṇa tu vakreṇa saumyatvañca vyavasthitam

rājase bahudhā deva lokānāṃ prabhavāvyayaḥ/
ādityā vasavo rudrā marutaścāśvinīsutau

sādhyā vidyādharā nāgāśvāraṇāśca tapodhanāḥ.
vālakhilyā mahātmānastapaḥ siddhāśca suvratāḥ

tvattaḥ prasūtā deveśa ye cānye niyatavratāḥ/
umā sītā sinī vālī kuhūrgāyatrireva ca

lakṣmīḥ kīrttirdhṛtirmedhā lajjā kṣāntirvapuḥ svadhā/
tuṣṭiḥ puṣṭhiḥ kriyā caiva vācāṃ devī sarasvatī/
tvattaḥ prasūtā deveśa sandhyā rātristathaiva ca

sūryāyutānāmayutaprabhā ca namo'stu te candrasahasragocara/
namo'stu te parvatarūpadhāriṇe namo'stu te sarvaguṇākarāya

namo'stu te paṭṭiśarūpadhāriṇe namo'stu te carmavibhūtidhāriṇe /
namo'stu te rudrapinākapāṇaye namo'stu te sāyakacakradhāriṇe

namo'stu te bhasmavibhūṣitāṅga namo'stu te kāmaśarīranāśana/
namo'stu te deva hiraṇyavāsase namo'stu te deva hiraṇyabāhave

namo'stu te deva hiraṇyarūpa namo'stu te deva hiraṇyanābha/
namo'stu te netrasahasracitra namo'stu te deva hiraṇyaretaḥ

namo'stu te deva hiraṇyavarṇa namo'stu te deva hiraṇyagarbha/
namo'stu te deva hiraṇyacīra namo'stu te deva hiraṇyadāyine

namo'stu te deva hiraṇyamāline namo'stu te deva hiraṇyavāhine/
namo'stu te deva hiraṇyacīra namo'stu te bhairavanādanādine

namo'stu te bhairavavegavega namo'stu te śaṅkara nīlakaṇṭha/
mano'stu te divyasahasrabāho namo'stu te narttanavādanapriya

evaṃ saṃstūyamānastu vyakto bhūtvā mahāmatiḥ/
bhāti devo mahāyogī sūryakoṭisamaprabhaḥ

abhibhāṣyastadā hṛṣṭo mahādevo maheśvaraḥ/
vakrakoṭisahasreṇa grasamāna ivāparam

ekagrīvastvekajaṭo nānābhūṣaṇbhūṣitaḥ/
nānācitravicitrāṅgo nānāmālyānulepanaḥ

pinākapāṇirbhagavān vṛṣabhāsanaśūladhṛk /
daṇḍakṛṣṇājinadharaḥ kapālī ghorarūpadhṛk

vyālayajñopavītī ca surāṇāmabhayaṅkaraḥ/
dundubhisvananirghoṣaparjanyaninadopamaḥ/
mukto hāsastadā tena nabhaḥ sarvamapūrayat

tena śabdena mahatā vayaṃ bhītā mahātmanaḥ/
tadovāca mahāyogī prīto'haṃ surasattamau

paśyetāñca mahāmāyāṃ bhayaṃ sarvaṃ pramucyatām /
yuvāṃ prasūtau gātreṣu mama pūrvasanātanau

ayaṃ me dakṣiṇo bāhurbrahmā lokapitāmahaḥ/
vāmo bāhuśca me viṣṇurnityaṃ yuddheṣu tiṣṭhati/
prīto'haṃ yuvayoḥ samyagvaraṃ dajhi yathepsitam

tataḥ prahṛṣṭamanasau praṇatau pādayoḥ punaḥ /
ūcatuśca mahātmānau punareva tadānaghau

yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varaśca nau/
bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi deva sureśvara

//bhagavānuvāca//
evamastu mahābhāgau sṛjatāṃ vividhāḥ prajāḥ/
evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyata

evameṣa mayokto vaḥ prabhāvastasya yoginaḥ/
tena sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ hetumātrā vayantviha

etaddhi rūpamajñātamavyaktaṃ śivasaṃjñitam/
acintyaṃ tadadṛśyañca paśyanti jñānacakṣuṣaḥ

tasmai devādhipatyāya namaskāraṃ prayuṅkta ha/
yena sūkṣmamacintyañca paśyanti jñānacakṣuṣaḥ

mahādeva namaste'stu maheśvara namo'stu te/
surāsuravara śreṣṭha manohaṃsa namo'stu te

//sūta uvāca//
etacchrutvā gatāḥ sarve surāḥ svaṃ svaṃ niveśanam/
namaskāraṃ prayuñjānāḥ śaṅkarāya mahātmane

imaṃ stavaṃ paṭhedyastu īśvarasya mahātmanaḥ/
kāmāṃśca labhate sarvān pāpebhyastu vimucyate

etatsarvaṃ sadā tena viṣṇunā prabhaviṣṇunā/
mahādevaprasādena uktaṃ brahma sanātanam/
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mayā māheśvaraṃ balam

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte liṅgodbhavastavo nāma pañcapañcāśo'dhyāyaḥ