Vayu Purana · Chapter 50
//sanatkumāra uvāca//
yajñañcakre gayo rājā bahvannaṃ bahudakṣiṇam/
yatra dravyasamūhānāṃ saṃkhyā karttuṃ na śakyate
sthitā gayāyāmannādiparvvatāḥ pañcaviṃśatiḥ/
praśaṃsanti dvijāstatra deśe deśe supūjitāḥ
naiva pūrvvaṃ kepyakurvvanna kariṣyanti cāpare/
sikatā vā yathā loke yathā ca divi tārakāḥ
tathā bahusuvarṇādyairasaṅkhyātāstu dakṣiṇāḥ /
naiveha pūrve ye kecinna kariṣyanti cāpare
praśaṃsanti dvijāstṛptā deśe deśe supūjitāḥ/
gayaṃ viṣṇvādayastuṣṭā varaṃ brūhīti cābruvan
gayastānprārthayāmāsa hyabhiśaptāśca ce purā/
brahmaṇā te dvijāḥ pūtā bhavantu kratupūjitāḥ
gayāśrāddhavidhānāya dvijā mūrttāścadurddaśa/
teṣāṃ vākyaṃ prakurvvīta yadi brahmā svayaṃ bhavet
gautamaṃ kāśyapaṃ kautsaṃ kauśikaṃ kaṇvameva ca/
bhāradvājaṃ hyauśanasaṃ vātsyaṃ pārāśaraṃ tathā
haritkumāramāṇḍavyaṃ lokākṣiṃ lokasaṃmahat/
vāsiṣṭhañca tathātreyaṃ gotrāṇyeṣāṃ caturddaśa
gayāpurīti mannāmnā khyātā brahma purī yathā/
evamastu varaṃ dattvā tathā cāntardadhuḥ surāḥ
gayaśca bhogānsambhujya viṣṇulokaṃ paraṃ yayau/
viśālāyāṃ viśālo'bhūdrājā'putro 'bravīddvijān
kathaṃ putrādayo me syurviśālaṃ cābruvandvijāḥ/
gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvvaṃ bhaviṣyati
viśālo'pi gayāśīrṣa piṇḍadaḥ putravānabhūt/
dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamabravīt
ke yūyaṃ teṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakam/
ahaṃ sitaste janaka indralokādihāgataḥ
mama putra pitā rakto brahmahā pāpakṛttamaḥ /
ayaṃ pitāmahaḥ kṛṣṇa ṛṣayo yena ghātitāḥ
avīcinarakaṃ prāptau muktau tvatpiṇḍadānataḥ/
pitṝnpitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān
prīṇayāmīti yattoyaṃ tvayā dattamarindama/
tenāsmadyugapadyogo jāto vākyena sattama
muktiḥ kṛtā tvayā putra vrajāmaḥ svargamuttamam/
evaṃ putraiḥ pitṝṇāṃ ca kartavyā muktiruttamā
tvañca rājyaṃ ciraṃ kṛtvā bhuktvā bhogāṃśca durllabhān/
yajñānsadakṣiṇānkṛtvā yāyādviṣṇupuraṃ tataḥ
evaṃ labdhavaro rājā rājyaṃ kṛtvā divaṃgataḥ/
pretarājaḥ saha pretairgayāśrāddhāddivaṃ gataḥ
pretaḥ kaścidvimuktyarthaṃ vaṇijaṃ kañcidabravīt/
mama nāmnā gayāśīrṣe piṇḍanirvvāpaṇaṃ kuru
pretabhāvavimuktyarthaṃ tvaṃ gṛhāṇa dhanaṃ mama/
tadvanaṃ sarvvamādāya gayāśrāddhavyayaṃ kuru
ṣoḍaśapañcabhāgāṃśca tubhyaṃ vai dattavānaham/
svanāmāni yathānyāyaṃ samyagākhyātavānaham
gatvā gayāṃ gayāśīrṣa pretarājāya piṇḍakam/
samadādbandhubhiḥ sārddhaṃ svapitṛbhyastato dadau
pretaḥ pretatvanirmmukto vaṇik svagṛhamāgataḥ /
evaṃ gayasya śambhośca kṣetraṃ viṣṇo ravestathā
upoṣito'tha gāyatrītīrthe mahānadīsthite/
gāyatryāḥ purataḥ snātvā prātaḥsandhyāmupāsayet
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kṛtvānayedbrahmaṇyatāṃ kulam/
tīrthe samudite snātvā sāvitryāḥ purato naraḥ
sandhyāmupāsya madhyāhne nayetkulaśatandivam/
piṇḍadānaṃ tataḥ kuryyātpitṝṇāṃ muktikāmyayā
prācīsarasvatītīrthe snātvā cāpi yathāvidhi/
sandhyāmupāsya sāyāhne viṣṇulokaṃ nayetpitṝn
bahujanmakṛtātsandhyālopānmuktastrisandhya kṛt/
viśālāyāṃ lelihāne tīrthe ca bharatāśrame
pādāṅkite muṇḍapṛṣṭhe gadādharasamīpataḥ/
tīrthe cākāśagaṅgāyāṃ girikarṇamukheṣu ca
snāto'tha piṇḍado brahmalokaṃ kulaśataṃ nayet/
devanadyāṃ vaitaraṇyāṃ snātaḥ svargaṃ nayetpitṝn
snāto godo vaitaraṇyāṃ triḥsaptakulamuddharet/
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vaitaraṇyāṃ tu nārada
ekaviṃśatikulānyāhustārayennātra saṃśayaḥ/
yā sā vaitaraṇī nāma nadī trailokyaviśrutā
sāvatīrṇā gayākṣetre pitṝṇāṃ taraṇāya vai/
godāvaryyāṃ vaitaraṇyāṃ yamunāyāṃ tathaiva ca
devanadyāṃ gopracāre śrāddhadaḥ svarnayetpitṝn/
puṣkariṇyāṃ ghṛtakulyāṃ madhukulyāṃ tathaiva ca
koṭitīrthe rukmiṇīye piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn/
trirātropoṣaṇenaiva tīrthābhigamanena ca
adattvā kāñcanaṅgāśca daridro jāyate naraḥ/
ghṛtakulyā madhukulyā devikā ca mahānadī
śilāyāḥ saṅgamo yatra madhusravā prakīrtitā/
ayutaṃ cāśvamedhānāṃ snānakṛllabhate naraḥ
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kṛtvā piṇḍadānaṃ tathaiva ca/
kulānāṃ śatamuddhṛtya viṣṇulokaṃ nayennaraḥ
daśāśca medhike haṃsatīrthe cāmarakaṅkaṭe/
koṭitīrthe rukmakuṇḍe piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn
vaitaraṇyāṃ ghṛtakulyāṃ madhukulyāṃ tathaiva ca/
koṭitīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā koṭīśvarañca yaḥ
koṭijanma bhavedvipro dhanāḍhyo vedapāragaḥ /
mārkaṇḍeyeśakocīśau natvā syātpitṛtārakaḥ
rukma pārijātavane pārvvatyā saha śaṅkaraḥ/
rahasye saṃsthito reme yugānāmayutaṃ purā
marīciḥ phalapuṣpārthaṃ pārijātavanaṃ gataḥ/
dṛṣṭvā śapto maheśena yasmātsukhavighātakaḥ
duḥkhī bhaveti tadbhīto maricistuṣṭuve śivam/
tuṣṭaḥ provāca taṃ śambhurvṛṇīṣva varamuttamam
śāpād bhavatu muktirmme marīciḥ prāha śaṅkaram/
bhavedgayāyāṃ muktiste śivoktaḥ prayayau gayām
śilāsthitastapastepe sarvveṣāṃ duṣkarañca yat/
marīcirīśvarācchaptaḥ kṛṣṇatvamagamatpurā
tapasā dāruṇeneha sa vipraḥ śuklatāṃ gataḥ /
harirūce marīciñca varaṃ vṛṇuhi putraka
kimalabhyaṃ tvayi tuṣṭe marīciḥ prāha mādhavam/
haraśāpādvimukto'haṃ śilā bhavatu pāvanī
pitṛmuktikarī ca syāttathetyuktvā divaṃ gataḥ/
divaukasāṃ puṣkariṇīṃ samāsādya naraḥ śuciḥ
yatra dattaṃ pitṛbhyastu bhavatyakṣayamityuta/
tatra snāto divaṃ yāti svaśarīreṇa mānavaḥ
pāpmānaṃ prajahātyeṣa jīrṇatvacamivoragaḥ/
tatpaṅgajavanaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhirniṣevitam
pāṇḍuśilā vai tatrāste śrāddhaṃ yatrākṣayaṃ bhavet/
yudhiṣṭhirastu tasyāṃ hi śrāddhaṃ karttuṃ yayau mune
tatra kāle pāṇḍunoktaṃ maddhaste dehi piṇḍakam/
hastaṃ tyaktvā śilāyāñca piṇḍadānañcakāra saḥ
śilāyāṃ piṇḍadānena prahṛṣṭo vyāsanandanaḥ/
varaṃ dadau svaputrāya rājyaṃ kuru mahītale
akaṇṭakantu sampūrṇaṃ tvaṃ me trātā hi putraka/
svargaṃ vraja śarīreṇa bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ
dṛṣṭimātreṇa sampūtānnarakasthāndivaṃ naya/
ityuktvā prayayau pāṇḍuḥ śāśvataṃ padamavyayam
udbhijjāḥ svedajā vāpi hyaṇḍajā ye jarāyujāḥ/
madhusravāṃ samāsādya mṛtāḥ svargapuraṃ yayuḥ
daśāśvamedhike haṃsatīrthe śrāddhāddivaṃ vrajet/
daśāśvamedhahaṃsau ca natvā śivapuraṃ vrajet
bharatasyāśrame śrāddhānnayedbrahmālayaṃ pitṝn/
mataṅgasya pade śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn
nirmmathyāgniṃ śamīgarbhe vidhirviṣṇvādibhiḥ saha/
lebhe tīrthantu yajñārthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
makhasaṃjñantu tattīrthaṃ pitṝṇāṃ mukti dāyakam/
snātvā ca tarpaṇaṃ kṛtvā piṇḍado muktimāpnuyāt
pitṝnsvargaṃ nayennatvā saṅgame'ṅgārakeśvarau/
gayākūṭe piṇḍadānādaśvamedhaphalaṃ labhet
bhasmakūṭe bhasmanāthaṃ natvā ca tārayetpitṝn /
tyaktapāpo bhavenmuktaḥ saṅgame snānamācaret
iṣṭiṃ cakre'śvamedhākhyaṃ vasiṣṭho munisattamaḥ/
iṣṭito nirgataḥ śambhurvaraṃ vṛṇu vasiṣṭhakam
prāheti taṃ vasiṣṭho'pi śiva tuṣṭho'si me yadi/
vastavyaṃ cātra deveśa tathetyuktvā śivaḥ sthitaḥ
piṇḍado dhenukāraṇye kāmadhenupadeṣu ca/
snātvā natvātha sampūjya brahmalokaṃ nayetpitṝn
karddamāle gayānābhau muṇḍapṛṣṭhasamīpataḥ/
snātvā śrāddhādikaṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet
phalgucaṇḍīśmaśānākṣīmaṅgalādyāḥ samarccayet/
gayāyāñca vṛṣotsargātriḥ saptakulamuddharet
yatra tatra sthitā devā ṛṣayo'pi jitendriyāḥ /
ādyaṃ gadādharaṃ dhyāyañchrāddhapiṇḍādidānataḥ
kulānāṃ śatamuddhṛtya brahmalokaṃ nayet pitṝn/
gayā gayo gayā dityo gāyatrī ca gadādharaḥ
gayā gayāsuraścaiva ṣaṅgayā muktidāyakāḥ/
gayākhyānamidaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhetsatataṃ naraḥ
śrṛṇuyācchraddhayā yastu sa yāti paramāṃ gatim/
pāṭhayedvā gayākhyānaṃ viprebhyaḥ puṇyakṛnnaraḥ
gayāśrāddhaṃ kṛtaṃ tena kṛtaṃ tena suniścitam/
gayāyā mahimānañca hyabhyasedyaḥ samāhitaḥ
teneṣṭaṃ rājasūyena aśvamedhena nārada/
likhedvā lekhayedvāpi pūjayedvāpi pustakam
tasya gehe sthirā lakṣmīḥ suprasannā bhaviṣyati/
upākhyānamidaṃ puṇyaṃ gṛhe tiṣṭhati pustakam
sarpāgnicaurajanitaṃ bhayaṃ tatra na vidyate/
śrāddhakāle paṭhedyastu gayāmāhātmyamuttamam
vidhihīnantu tatsarvaṃ pitṝṇāntu gayāsamam/
yāni tīrthāni trailokye tāni dṛṣṭāni tatra vai/
yena jñātaṃ gayākhyānaṃ śrutaṃ vā paṭhitaṃ mune
//sūta uvāca//
sanatkumāro munipuṅgavāya puṇyāṃ kathāñcātha nivedya bhaktyā/
svamāśramaṃ puṇyavanairupetaṃ visṛjya saṃgītaguruṃ jagāma
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte gayāmahātmyaṃ nāma pañcāśattamo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0