Vayu Purana · Chapter 46

//sanatkumāra uvāca//
vakṣye śilāyā māhātmyaṃ śrṛṇu nārada muktidam/
yasyā gāyanti devāśca māhātmyaṃ munipuṅgavāḥ

śilā sthitā pṛthivyāṃ sā devarūpātipāvanī/
vicitrākhyaṃ śilātīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

tasyāḥ saṃsparśanāllokāḥ sarve haripuraṃ yayuḥ/
śūnye lokatraye jāte śūnyā yamapurī hyabhūt

yama indrādibhirgatvā ūce brahmāṇamadbhutam/
adhikāraṃ gṛhāṇātha yamadaṇḍaṃ pitāmaha

yamamūce tato brahmā svagṛhe dhārayasva tām/
brahmokto dharmarājastu gṛhe tāṃ samadhārayat

yamo'dhikāraṃ svaṃ cakre pāpināṃ śāsanādikam/
evaṃvidhā gurutarā śilā jagati viśrutā

yathā brahnā yathā viṣṇuryathā devo maheśvaraḥ/
brahmāṇḍe ca yathā meru statheyaṃ devarūpiṇī

gayāsurasya śirasi gurutvāddhāritā yataḥ /
ataḥ pavitrayoryogaḥ pitṝṇāṃ mokṣadāyakaḥ

pavitrayordvayoryoge hayamedha majo'karot/
bhāgārthamāgatāndṛṣṭvā viṣṇvādīnabravīcchilā

śilāsthitipratijñāṃ tu kurvantu pitṛmuktaye/
tathetyuktvā śilāyānte devā viṣṇvādayaḥ sthitāḥ

śilārūpeṇa mūrttyā ca padarūpeṇa devatāḥ/
mūrttāmūrtasvarūpeṇa sthitāḥ pūrvapratijñayā

daityasya muṇḍa pṛṣṭhe tu yasmātsā saṃsthitā śilā/
tasmātsa muṇḍapṛṣṭhādriḥ pitṝṇāṃ brahmalokadaḥ

ācchāditaḥ śilāpādaḥ prabhāsenādriṇā yataḥ/
bhāsito bhāskareṇeti prabhāsaḥ parikalpitaḥ

prabhāsaṃ hi vinirbhidya śilāṅguṣṭho vinirgataḥ/
aṅguṣṭhotthita īśo'pi prabhāseśaḥ prakīrttitaḥ

śilāṅguṣṭhaikateśo yaḥ sā ca pretaśilā smṛtā/
piṇḍadānādyatastasyāṃ pretatvānmucyate naraḥ

mahānadīprabāsādyoḥ saṅgame snānakṛnnaraḥ/
rāmo devyā saha snāto rāmatīrthaṃ tataḥ smṛtam

prārthito'tra mahānadyā rāma snāto bhaveti ca/
rāmatīrthaṃ tato bhūtvā triṣu lokeṣu viśrutam

janmāntaraśataṃ sāgraṃ yatkṛtaṃ duṣkṛtaṃ mayā/
tatsarvaṃ vilayaṃ yātu rāmatīrthābhiṣecanāt

mantreṇānena yaḥ snātvā śrāddhaṃ kurvīta mānavaḥ/
rāmatīrthe piṇḍadastu viṣṇulokaṃ prayātyasau/
tathetyuktvā sthito rāmaḥ sītayā bharatāgrajaḥ

rāma rāma mahābāho devānāmabhayaṅkara/
tvāṃ namasye'tra deveśaṃ mama naśyatu pātakam

mantreṇānena yaḥ snātvā śrāddhaṃ kuryātsapiṇḍakam /
pretatvāttasya pitaro vimuktāḥ pitṛtāṃ yayuḥ

āpastvamasi deveśa jyotiṣāṃ patireva ca/
pāpa nāśaya me deva manovākkāyakarmajam

namaskṛtya prabhāseśaṃ bhāsamānaṃ śivaṃ vrajet/
tañca śambhuṃ namaskṛtya kuryādyamabaliṃ tataḥ

rāme vanaṃ gate śailamāgatya bharataḥ sthitaḥ /
pitṛpiṇḍādikaṃ kṛtvā rāmaṃ saṃsthāpya tatra ca

rāmaṃ sītāṃ lakṣmaṇañca munīnsthāpitavānprabhuḥ/
bharatasyāśrame puṇye nityaṃ puṇyatamairvṛtam/
mataṅgasya padaṃ tatra dṛśyate sarvamānuṣaiḥ

sthāpitaṃ dharmasarvasvaṃ lokasyāsya nidarśanāt/
mataṅgasya pade śrāddhī sarvāṃstārayate pitṝn

rāmatīrthe naraḥ snātvā rāmaṃ sītāṃ samarcya ca/
rāmeśvaraṃ praṇamyātha na dehī jāyate punaḥ

śilāyā jaghanaṃ bhūyaḥ samākrāntaṃ nagena tu/
dharmarājena saṃprokto na gaccheti nagaḥ smṛtaḥ

yamarājadharmarājau niścalārthaṃ vyavasthitau/
tābhyāṃ baliṃ prayacchāmi pitṝṇāṃ mukti hetave

dvau śvānau śyāmaśabalau vaivasvatakulodbhavau/
tābhyāṃ baliṃ prayacchāmi syātāmetāvahiṃsakau

aindravāruṇa vāyanyayāmyanaiṛtyasaṃsthitāḥ/
vāyasāḥ pratigṛhṇantu bhūyo piṇḍaṃ mayā sthitam

yamo'si yamadūto'si vāyaso'si mahābala/
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ baliṃ bhuktvā vināśaya

rāme vanaṃ gate śailamāgatya bharatena hi/
pituḥ piṇḍādikaṃ kṛtvā rāmeśaḥ sthāpito'tra vai

snātvā natvā ca rāmeśaṃ rāmasītā samanvitam/
tatra śrāddhaṃ sapiṇḍañca kṛtvā viṣṇupuraṃ vrajet/
pitṛbhiḥ saha dharmātmā kulānāñca śataiḥsaha

rāmaṃ sītāṃ lakṣmaṇañca munīnsthāpitavānprabhuḥ/
bharatasyāśrame puṇye nityaṃ puṇyatamairvṛtam/
mataṅgasya padaṃ tatra dṛśyate sarvamānuṣaiḥ

vahnirdvau varuṇau rudrāścatvāraḥ pitṛmokṣadāḥ/
bharatāśramamāsādya tānnametpūjayennaraḥ

pāpebhyaścopapāpebhyo mucyate pitṛbhiḥ saha/
yatra kutrāpi devarṣe bharatasyāśrame naraḥ /
snātaḥ śrāddhādikaṃ kuryāttatkalpe'pi na hīyate

gayāyāṃ cākṣayaṃ śrāddhaṃ japahomatapāṃsi ca/
sarvamānantyamāhurvai yaddattaṃ bharatāśrame

caturyugasvarūpeṇa catasro ravimūrttayaḥ /
dṛṣṭāḥ spṛṣṭāḥ pūjitāstāḥ pitṝṇāṃ muktidāyakāḥ

muktirvāṃmana ityeva tārakākhyo vidhiḥ paraḥ/
saṃsārārṇavataptānāṃ nāvāvetau sureśvarau/
tārakaṃ brahma viśveṣāṃ mṛtānāṃ jīvatāmidam

trivikramañca brahmāṇaṃ yaḥ paśyetpuruṣottamam/
pitṛbhiḥ saha dharmātmā sa yāti paramāṃ gatim

śilāyā vāmapāde'pi tathābhyudyantako giriḥ /
sthāpitaḥ piṇḍadastatra pitṝnbrahmapuraṃ nayet

naimiṣāraṇyapārśve tu īce brahmā suraiḥ saha/
mukhyasaṃjñaṃ hi tattīrthaṃ devāstatra pade sthitāḥ

triṣu teṣu padeṣveva tīrtheṣu munisattama/
yatkiñcidaśubhaṃ karma tatpraṇaśyati nārada

tannaimiṣavanaṃ puṇyaṃ sevitaṃ puṇyapūruṣaiḥ/
tatra vyāsaḥ śukaḥ pailaḥ kaṇvo vedhāḥ śivo hariḥ

teṣāṃ darśanamātreṇa mucyate pātakairnaraḥ/
vāmahaste śilāyāstu tathā codyantako giriḥ

sa parvataḥ samānīto hyagastyena mahātmanā/
tatra brahmā haraścaiva tapaścograñca cakratuḥ

tatrāgastyasya hi varaṃ kuṇḍaṃ trailokyadurlabham/
yatra munyaṣṭakaṃ siddhaṃ tapastaptvā śivaṃ gatam/
kuṇḍe munyaṣṭakaṃ natvā pitṝnbrahmapuraṃ nayet

agastyenātha devarṣe hyudayādrermahātmanā/
śilāyā vāmahaste'pi sthāpito girirāṭ śubhaḥ/
vāditrādyairdivyagītairāḍhyo vāditrako giriḥ

tatra vidyādharo nāma gandharvāpsarasāṅgaṇaiḥ/
sameto'dyāpi kītāni divyāni saha gīyate

mohanaśca sunīthaśca śailūjo mohanottamaḥ/
parvato nāradadhyānī saṅgītī puṣpadantakaḥ/
hāhā hūhūprabhṛtayo gītadānaṃ prajakrire

tathā citraratho nāma sarvagandharvasaṃvṛtaḥ/
gāyati madhurāṇyeva gītānyadrau mahotsavam

ataḥ sa parvato devaiḥ sevyate'dyāpi nityaśaḥ/
dharmajāstatra deveśo haro bhasmāṅgarāgavān

pārvatyā sahito rudraḥ parvate gītanādite/
modate pūjitodyeyaḥ pitṝṇāṃ paramāṃ gatim

gayāyāṃ paramātmā hi gopatirvā gadādharaḥ/
hīyate vaiṣṇavī māyā tathā rudrārccayā mune

śilāyā dakṣiṇe haste bhasmakūṭo girirdhṛtaḥ/
dharmmarājena tatrāste hyagastyaḥ saha bhāryyayā

agastyasya pade snātaḥ piṇḍado brahmalokagaḥ/
brahmaṇastu varaṃ lebhe māhātmyaṃ bhuvi durlabham

lopāmudrāṃ tathā bhāryyāṃ pitṝṇāṃ paramāṃ gatim/
tatrāgastyeśvaraṃ dṛṣṭvā mucyate brahmahatyayā

agastyañca sabhāryyañca pitṝnbrahmapuraṃ nayet/
daṇḍinātha tapastepe sītādrerdakṣiṇe girau

vaṭo vaṭeśvarastatra sthitaśca prapitāmahaḥ/
tadagre rukmiṇīkuṇḍaṃ paścime kapilā nadī/
kapileśo nadītīre hyamāsomasamāgame

kapilāyāṃ naraḥ snātvā kapileśaṃ samarcya ca/
kṛte śrāddhe piṇḍadāne pitaro mokṣamāpnuyuḥ

tatrāgnidhārā girivarādāgatodyantakādanu/
tatra sārasvataṃ kuṇḍaṃ sarasvatyā prakalpitam

śukrastatra sutaiḥ sārddhaṃ ṣaṇḍāmarkkādibhiḥ prabhuḥ/
tatra tatra munīndrāṇāṃ padeṣu munisattama/
śrāddhapiṇḍādikṛtsnātaḥ pitṝṃstārayate naraḥ

śilāyā vāmahaste'pi gṛdrakūṭo girirdhṛtaḥ/
gṛdhrarūpeṇa saṃsiddhāstapastaptvā maharṣayaḥ

ato girirgṛdhrakūṭastatra gṛdhreśvaraḥ sthitaḥ/
dṛṣṭvā gṛdhreśvaraṃ natvā yāyācchambhoḥ padaṃ naraḥ

tatra gṛdhre guhāyāñca piṇḍadaḥ śivalokabhāk /
tatra gṛdhre vaṭaṃ natvā prāptakāmo divaṃ vrajet

ṛṇamokṣaṃ pāpamokṣaṃ śivaṃ dṛṣṭvā śivaṃ vrajet/
śūrakṣetrañca tatrāste piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn

ādipālena giriṇā samākrāntaṃ śilodaram/
tatrāste gajarūpeṇa vighreśo vignanāśanaḥ/
taṃ dṛṣṭvā mucyate vighnaiḥ pitṝn brahmapuraṃ nayet

nitambe muṇḍapṛṣṭhasya devadāruvanaṃ tvabhūt/
muṇḍapṛṣṭhāravindrādrī dṛṣṭvā pāpaṃ vināśayet/
gayānābhau suṣumnāyāṃ piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn

śilāyā vāmapāde tu sthāpitaḥ pretaparvataḥ/
dharmarājena pāpebhyo giriḥ pretaśilāhvayaḥ

pādena dūre nikṣiptaḥ śilāyāḥ pādabhārataḥ/
gataḥ śilāyāḥ saṃsargātpretakūṭaḥ pavitratām

pretakuṇḍañca tatrāste devāstatra pade sthitāḥ/
tatra kuṇḍādikaṃ kṛtvā pretatvānmocayetpitṝn

pṛthaksthitāśca bahavo vighnakāriṇa eva te/
śrāddhādikāriṇāṃ nṝṇāṃ tīrthe pitṛvimuktaye/
pretā dhānuṣkarūpeṇa karagrahaṇakārakāḥ

pādāṅkitāṃ muṇḍapṛṣṭhāṃ mahādevanivāsinīm/
tāṃ dṛṣṭvā sarvalokaśca muktaḥ pāpopapātakaiḥ

gayāśirasi puṇye ca sarvapāpairvivarjite/
gretādivarjitaṃ yasmāttato'tipāvanaṃ varam

kīkaṭeṣu gayā puṇyā puṇyaṃ rājagṛhaṃ vanam/
cyavanasyāśramaṃ puṇyaṃ nadī puṇyā punaḥpunā

vaikuṇṭho lohadaṇḍaśca gṛdhrakūṭaśca śoṇakaḥ/
atra śrāddhādinā sarvānpitṝnbrahmapuraṃ nayet

krauñcarūpeṇa hi munirmuṇḍapṛṣṭhe tapo'karot/
tasya pādāṅkito yasmātkrauñcapādastataḥ smṛtaḥ

snāto jalāśaye tatra nayetsvargaṃ svakaṃ kulam/
baliḥ kākaśilāyāñca kākebhya ṛṇamokṣadaḥ

muṇḍapṛṣṭhasya sānau hi lomaśo lomaharṣaṇaḥ/
dvāvetau paramaṃ taptvā tapaḥsiddhiṃ parāṃ gatau

āhūtāstu saricchreṣṭhā lomaśena mahānadī/
śarāvatī vetravatī candrabhāgā sarasvatī

kāverī sindhurīrā ca candanā ca saridvarā/
vāsiṣṭhī sarayūrgaṅgā yamunā gaṇḍakīndirā

mahāvaitaraṇī nāmnā nikṣarā ca divaukasaḥ /
sāvavyalakanandā ca hyudīcī kankāhvayā

kauśikī brahmadā jyeṣṭhā sarvasyāghavimocinī/
kṛṣṇavalvā carmmavatī dve nadyau muktidāyike

āhūte saritāṃ śreṣṭhe lomahrarṣeṇa sāhasāt /
tapasastu prabhāveṇa narmmadā munipuṅgava/
tāsu sarvāsu yaḥ snātvā piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn

brahmayoniṃ praviśyātha nirgacchedyastu mānavaḥ/
paraṃ brahma sa yātīha vimukto yonisaṅkaṭāt

nikṣarāyāṃ puṣkariṇyāṃ snātaḥ śrāddhādikaṃ naraḥ/
kuryyātkrauñcapade divye niyamādvāsaratrayam/
sarvānpitṝnnayetsvargaṃ pañcapāpina eva ca

janārdano bhasmakūṭe tasya haste tu piṇḍadaḥ/
ātmano'pyathavānyeṣāṃ savyenāpi tilairvinā/
jīvatāṃ dadhisaṃmiśraṃ sarve te viṣṇulokagāḥ

yastu piṇḍo mayā dattastava haste janārdana/
yaduddiśya tvayā deyastasminpiṇḍo mṛte prabho

eṣa piṇḍo mayā dattastava haste janārdana/
antakāle gate mahyaṃ tvayā deyo gayāśire

janārdana namastubhyaṃ namaste pitṛmokṣada/
pitṛpate namaste'stu namaste pitṛrūpiṇe

gayāyāṃ pitṛrūpeṇa svayameva janārdanaḥ/
taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ mucyate ca ṛṇatrayāt

namaste puṇḍarīkākṣa ṛṇatrayavimocaka/
lakṣmīkānta namaste'stu pitṝṇāṃ mokṣado bhava

vāmajānu susaṃpātya natvā bhīmo janārdanam/
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kṛtvā bhrātṛbhirbrahmalokabhāk/
pitṛbhiḥ saha dharmātmā kulānāñca śatena ca

śilāyāṃ vyaktarūpeṇa vyaktāvyaktātmanā sthitaḥ/
lakṣmīśo vibhudhaiḥ sārddhaṃ tasmāddevamayī śilā

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte gayāmāhātmyaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāya-