Vayu Purana · Verses 42-2

//sūta uvāca//
sarovarebhyaḥ puṇyodā deva nadyo vinirgatāḥ/
mahaughatoyā nadyaśca tāḥ śrṛṇudhvaṃ yathākramam

ākāśāmbhonidheryo'sau soma ityabhidhīyate/
ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ

tasmāt pravṛttā puṇyodā nadī hyākāśagāminī/
saptamenānilapathā prayātā vimalodakā

sā jyotiṣi nivartantī jyotirgaṇaniṣevitā/
tārākojisahasrāṇāṃ nabhasaśca samāyatā

māhendreṇa gajendreṇa ākāśapathayāyinā/
krīḍitā hyantaratale yā sā vikṣobhitodakā

naikairvimānasaṅghātaiḥ prakrāmadbhirnabhastalam/
siddhairupaspṛṣṭajalā mahāpuṇyajalā śivā

vāyunā preryamāṇā ca anekābhogagāminī/
parivarttatyaharaharyathā sūryastathaiva sā

catvāryaśītiḥ pratatā yojanānāṃ samantataḥ/
vegena kurvatī meruṃ sā prayātā pradakṣiṇam

vibhidyamānā salilaistaijasenānilena ca/
meroruttarakūṭeṣu patitātha caturṣvapi

merukūṭataṭāntebhya utkṛṣṭebhyo nivartitā/
vikīryamāṇa salilā caturddhāsaṃsṛtodakā

ṣaṣṭiyojanasāhasraṃ nirālambanamambaram/
nipapāta mahābhāga merostasya caturddiśam

sā caturṣvabhitaścaiva mahāpādeṣu śobhanā/
puṇyā mandarapūrveṇa patitā hi mahānadī

pūrveṇāṃśena devānāṃ sarvasiddhagaṇālayam/
suvarṇacitrakaṭakaṃ naikanirjharakandaram

plāvayantī saśailendraṃ mandarañcārukandaram/
vaprapratāpaśamanairanekaiḥ sphāṭikodakaiḥ

tathā caitrarathaṃ ramyaṃ plāvayantī pradakṣiṇam/
praviṣṭā hyambaranadī hyaruṇodasarovaram

aruṇodānnivṛttā'tha śītānte ramyanirjhare/
śaile siddhagaṇāvāse nipapāta sugāminī

sītā nāma mahā puṇyā nadīnāṃ pravarā nadī/
sā nikuñjaniruddhā tu anekābhogagāminī

śītāntāśikharādbhraṣṭā sukuñje varaparvate/
nipapāta mahābhāgā tasmādapi sumañjasam

tasmānmālyavataṃ śailaṃ bhāvayantī varāpagā/
vaikaṅkaṃ samanuprāptā vaikaṅkānmaṇiparvatam/
maṇiparvatānmahāśailaṃ ṛṣabhaṃ naikakandaram

evaṃ śailasahasrāṇi dārayantī mahānadī/
patitā'tha mahāśaile jaṭhare siddhasevite

tasmādapi mahāśailaṃ devakūṭaṃ taraṅgiṇī/
tasya kukṣisamudrāntā krameṇa pṛthivīṃ gatā

saivaṃ sthalīsahasrāṇi śailarājaśatāni ca/
vanāni ca vicitrāṇi sarāṃsi vividhāni ca

srāvayantī mahābhāgā visphāreṣvavalīkadā/
nadī sahasrānugatā pravṛttā ca mahānadī

bhadrāśvaṃ sumahādvīpaṃ plāvayantī varāpagā/
praviṣṭā hyarṇavaṃ pūrvaṃ pūrve dvīpe mahānadī

dakṣiṇe'pi prapannā yā śailendre gandhamādane/
citraiḥ prapātairvidhairnaikavisphālitodakā

tadghandhamādanavanaṃ nandanaṃ devanandanam/
plāvayantī mahābhāgā prayātā sā pradakṣiṇam

nāmnā hyalakanandeti sarvalokeṣu viśrutā/
praviśatyuttarasaro mānasaṃ devamānasam

mānasācchailarājānaṃ ramyaṃ triśikharaṃ gatā/
trikūṭācchailaśikharāt kaliṅgaśikharaṃ gatā

kaliṅgaśikharādbhraṣṭā rucake nipapāta sā/
rucakānniṣadhaṃ prāptā tāmrābhaṃ niṣadhādapi

tāmrābhaśikharārdbhraṣṭā gatā śvetodaraṃ girim /
tasmātsumūlaṃ śailendraṃ vasudhārañca parvatam

hemakūṭaṃ gatā tasmāddevaśrṛṅge tato gatā/
tasmādgatā mahāśailaṃ tataścāpi piśācakam

piśācakācchailavarāt pañcakūṭaṅgatā punaḥ/
pañcakūṭāttu kailāsaṃ devāvāsaṃ śiloccayam

tasya kukṣiṣu vibhrāntā naikakandarasānuṣu/
himavatyuttamanadī nipapātācalottame

saivaṃ śailasahasrāṇi dārayantī mahānadī/
sthalīśatānyanekāni plāvayantyāśugāṇinī

vanānāñca sahasrāṇi kandarāṇāṃ śatāni ca /
srāvayantī mahābhāgā prayātā dakṣiṇodadhim

ramyā yojanavistīrṇā śailakukṣiṣu saṃvṛtā/
yādhṛtā devadevena śaṅkareṇa mahātmanā

pāvanī dvijaśārdūla ghorāṇāmapi pāpmanām/
śaṅkarasyāṅkasaṃsparśānmahādevasya dhīmataḥ/
dviguṇaṃ pavitrasalilā sarvaloke mahānadī

anuśailaṃ samantācca nirgatā bahubhirmukhaiḥ/
atho'nyenābhidhānena khyātā nadyaḥ sahasraśaḥ

tasmāddhimavato gaṅgā gatā sā tu mahānadī/
evaṃ gaṅgeti nāmnādiprakāśā siddhasevitā

dhanyāste sattamā deśā yatra gaṅgā mahānadī/
rudrasāddhyānilādityairjuṣṭatoyā yaśasvatī

mahāpādaṃ pravakṣyāmi merorapi hi paścimam/
nānāratnākāraṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhirniṣevitam

vipulaṃ śailarājānaṃ vipulodarakandaram /
nitambakuñja kaṭakairvimalairmmaṇḍitodaram

api yā tryambakasyaiṣā tridaśaiḥ sevitodakā/
vāyuvegā gatābhogā lateva bhrāmitā punaḥ

merukūṭataṭādbhraṣṭā prahataiḥ svāditodakā/
vistīryyamāṇasalilā nirmmalāṃśukasannibhā

tasya kūṭe'mbaranadī siddhacāraṇasevitā /
pradakṣiṇamathāvṛtya patitā sā tu gāminī

devabhrājaṃ mahābhrājaṃ savaibhrājaṃ mahāvanam/
plāvayantī mahābhāgā nānāpuṣpaphalodakā

pradakṣiṇaṃ prakurvāṇā nānāvanavibhūṣitā/
praviṣṭā paśvimasaraḥ sitodaṃ vimalodakam

sā sitodādviniṣkrāntā supakṣaṃ parvvataṃ gatā/
supakṣatastu puṇyodāttato devarṣisevitā

supakṣakūṭataṭagā tasmācca saṃśitodakā/
nipapāta mahābhāgā ramaṇyaṃ śikhiparvvatam

śikheśca parvatāt kaṅkaṃ kaṅkādvaidūryyaparvvatam/
vaidūryyāt kapilaṃ śailaṃ tasmācca gandhamādanam

tasmādgirivarāt prāptā piñjaraṃ varaparvvatam/
piñjarāt sarasaṃ yātā tasmācca kumudācalam

madhumantaṃ janañcaiva mukuṭañca śiloccayam/
mukuṭācchailaśikharāt kṛṣṇaṃ yātā mahāgirim

kṛṣṇāt śvetaṃ mahāśailaṃ mahānaganiṣevitam/
śvetāt sahasraśikharaṃ śailendraṃ patitā punaḥ

anekābhiḥ sravantībhirāpyāyitajalā śivā /
evaṃ śailasahasrāṇi sādayantī mahānadī/
pārijāte mahāśaile nipapātāśugāminī

anekanirjharanadī guhāsānuṣu rājate/
tasya kukṣiṣvanekāsu bhrāntatoyā taraṅgiṇī

vyāhanyamānasaṃvegā gaṇḍaśailairanekaśaḥ/
saṃvidyamānasalilā gatā ca dharaṇītale

ketumālaṃ mahādvīpaṃ nānāmleccha gaṇairyutam /
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimārṇavam

suvarṇacitrapārśve tu supārśve'pyuttare girau /
merościtramahāpāde mahāsattvaniṣevite

merukūṭataṭādbhraṣṭā pavaneneritodakā/
anekābhogavakrāṅgī kṣipyamāṇā nabhastale

ṣaṣṭiyojanasāhasre nirālambe'mbare śubhe/
vikīryamāṇā māleva nipapāta mahānadī

evaṃ kūṭataṭairbhraṣṭā naikairdevarṣisevitaiḥ/
vikīryamāṇasalilā naikapuṣpoḍupotkacā

nānāratnavanoddeśamaraṇyaṃ saviturvvanam/
mahāvanaṃ mahābhāgā plāvayantī pradakṣiṇam

sarovaraṃ mahāpuṇyaṃ mahābhāganiṣevitam/
tatrāviveśa kalyāṇī mahābhadraṃ sitodakā

bhadrasometi nāmnā hi mahāpārā mahājavā/
mahānadī mahāpuṇyā mahābhadrā vinirgatā

naikanirjharavaprāḍhyā śaṃkhakūṭataṭe tu sā/
tatra kūṭe giritaṭe nipapātāśugāminī

śaṃkhakūṭataṭādbhraṣṭā papāta vṛṣaparvvatam/
vṛṣaparvvatādvatsagiriṃ nāgaśailaṃ tato gatā

tasmānnīlaṃ nagaśreṣṭhaṃ saṃprāptā varṣaparvvatam/
nīlāt kapiñjalañcaiva indranīlaṃ ca nimnagā

tataḥ paraṃ mahānīlaṃ hemaśrṛṅgañca sā yayau /
hemaśrṛṅgādgatā śvetaṃ śvetācca sunagaṃ yayau

sunagāt śataśrṛṅgañca saṃprāptā sā mahānadī/
śataśrṛṅgānmahāśailaṃ puṣkaraṃ puṣpamaṇḍitam

puṣkarācca mahāśailaṃ dvirājaṃ sumahābalam /
varāhaparvvataṃ tasmānmayūrañca śiloccayam

mayūrāccaikaśikharaṃ kandarodaramaṇḍitam /
jārudhiṃ śaila śikharaṃ nipapātāśugāminī

evaṃ girisahasrāṇi dārayantī mahānadī/
triśrṛṅgaṃ śrṛṅgakalilaṃ maryādāparvataṃ gatā

triśrṛṅgataṭavibhraṣṭā mahābhāganiṣevitā/
merukūṭataṭādbhraṣṭā pavaneneritodakā

viruddhaṃ parvatavaraṃ papāta vimalodakā/
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimārṇavam

suvarṇabhuvi pārśve tu supārśvepyuttare girau //
merośvitre mahāpāde mahāsattvaniṣevite

kandarodaravibhraṣṭā tasmādapi taraṅgiṇī/
naikabhogā papātorvīṃ citrapuṣpoḍhupotkacā

plāvayantī pramuditā uttarān sā kurūn śivā/
mahādvīpasya madhyena prayātā sottarārṇavam

evaṃ tāstu mahānadyaścatasro vimalodakāḥ/
mahāgiritaṭabhraṣṭāḥ saṃprayātāścaturdiśam

tatseyaṃ kathitaprāyā pṛthivī bahuvistarā/
meruśailamahākīrṇā'viśacca sarvatodiśam

caturmahādvīpavatī caturākrīḍakānanā/
catuṣketumahāvṛkṣā caturvarasarasvatī

caturmahāśailavatī caturbhujagasaṃśrayā/
aṣṭottaramahāśailā tathāṣṭavaraparvatā

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ