Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Chapter 35

35.35.1

manuṣyaprakṛtīn devān kīrtyamānānnibodhata /
saṅkarṣaṇo vāsudevaḥ pradyumnaḥ sāmba eva ca

35.35.2

aniruddhaśca pañcaite vaṃśavīrāḥ prakīrttitāḥ/
saptarṣayaḥ kuberaśca yakṣo maṇivarastathā

35.35.3

śālakī badaraścaiva vidvān dhanvantaristathā/
nandinaśca mahādevaḥ śālaṅkāyana ucyate/
ādidevastadā jiṣṇurebhiśca saha daivataiḥ

35.35.4

//ṛṣaya ūcuḥ //
viṣṇuḥ kimarthaṃ sambhūtaḥ smṛtāḥ sambhūtayaḥ kati/
bhaviṣyāḥ kati vānye tu prādurbhāvā mahātmanaḥ

35.35.5

brahmakṣetre yugānteṣu kimarthamiha jāyate /
punaḥ punarmmanuṣyeṣu tannaḥ prabrūhi pṛcchatām

35.35.6

vistareṇaiva sarvāṇi karmmāṇi ripughātinaḥ/
śrotumicchāmahe samyag dehaiḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ

35.35.7

karmmaṇāmānupūrvyañca prādurbhāvāśca ye prabho /
yā cāsya prakṛtiḥ sūta tāścāsmān vaktumarhasi

35.35.8

kathaṃ sa bhagavān viṣṇuḥ sureṣvariniṣūdanaḥ/
vasudevakule dhīmān vāsudevatvamāgataḥ

35.35.9

amaraiḥ sūta kiṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhiralaṃkṛtam/
devalokaṃ samutsṛjya martyalokamihāgataḥ

35.35.10

devamānuṣayornetā bhūrbhuvaḥprasavo hariḥ/
kimarthaṃ divyamātmānaṃ mānuṣe samaveśayat

35.35.11

yaścakraṃ vartayatyeko manuṣyāṇāṃ manomayam/
manuṣye sa kathaṃ buddhiṃ cakre cakrabhṛtāṃ varaḥ

35.35.12

gopāyanaṃ yaḥ kurute jagatāṃ sārvvalaukikam/
sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇurgopamanvakarotprabhuḥ

35.35.13

mahābhūtāni bhūtātmā yo dadāra cakāra ha/
śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ

35.35.14

yena lokān kramairjittvā tribhistrīṃstridaśepsayā/
sthāpitā jagato mārgāstrivargapravarāstrayaḥ

35.35.15

yo'ntakāle jagatpītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ/
lokamekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena vartmanā

35.35.16

yaḥ purāṇe purāṇātmā vārāhaṃ vapurāsthitaḥ/
dadau jittvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ

35.35.17

yena saiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā dvidhākṛtvā ca yatpunaḥ/
pūrvvadaityo mahāvīryyo hiraṇyakaśipurhataḥ

35.35.18

yaḥ purā hyanalo bhūtvā aurvvaḥ saṃvarttako vibhuḥ/
pātālastho'rṇavagataḥ papau toyamayaṃ haviḥ

35.35.19

sahasracaraṇaṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ sahasraśaḥ/
sahasraśirasaṃ devaṃ yamāhurvai yuge yuge

35.35.20

nābhyāraṇyāḥ samudbhūtaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham/
ekārṇavagate loke tatpaṅkajamapaṅkajam

35.35.21

yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye/
sarvvadevamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ

35.35.22

garuḍasthena cotsiktaḥ kālanemirnipātitaḥ/
uttarāṃśe samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadheḥ/
yaḥ śete śāśvataṃ yogamāsthāya timiraṃ mahat

35.35.23

purāṇī garbhamadhatta divyaṃ tapaḥprakarṣādaditiḥ purā yam/
śakrañca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvamānena bhṛśaṃ cakāra

35.35.24

yadānilo lokapadāni hṛtvā cakāra daityān salileśayāṃstān /
kṛtvādidevastridivasya devāṃścakre sureśaṃ puruhūtameva

35.35.25

gārhapatyena vidhinā anvāhāryyeṇa karmmaṇā/
agnimāhavanīyañca vediñcaiva kuśasravam

35.35.26

prokṣaṇīyaṃ sruvañcaiva avabhṛthaṃ tathaiva ca/
atha trīniha yaścakre havyabhāga pradānmakhe

35.35.27

havyādāṃśca surāṃścakre kavyādāṃśca pitṝnapi/
bhogārthaṃ yajñavidhinā yo yajño yajñakarmmaṇi

35.35.28

yūpān samitsruvaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīnapi/
yajñiyāni ca dravyāṇi yajñīyāṃśca tathānalān

35.35.29

sadasyān yajamānāṃśca aśvamedhān kratūttamān/
vibabhrāja purā yaśca pārameṣṭhyena karmmaṇā

35.35.30

yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā trīllom̐kān hi yathākramam/
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāśca kalāstraikālameva ca

35.35.31

muhūrttāstithayo māsā dinasaṃvatsarāstathā/
ṛtavaḥ kālayogāśca pramāṇaṃ trividhantathā

35.35.32

āyuḥ kṣetrāṇyupacayaṃ lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam/
medhā vittaṃ ca śauryyañca śāstrasyaiva ca pāraṇam

35.35.33

trayo varṇāstrayo lokāstraividyaṃ pāvakāstrayaḥ/
traikālyaṃ trīṇi karmmāṇi tisro māyāstrayo guṇāḥ

35.35.34

sṛṣṭā lokāḥ surāścaiva yenātyantena karmmaṇā/
sarvvabhūtagaṇāḥ sṛṣṭāḥ sarvvabhūtagaṇātmanā

35.35.35

nṛṇāmindriyapūrvveṇa yogena ramate ca yaḥ /
gatāgatānāṃ yo netā sarvvatra vividheśvaraḥ

35.35.36

yo gatirdharmayuktānāmagatiḥ pāpakarmmaṇām/
cāturvarṇyasya prabhavaścāturvarṇyasya rakṣitā

35.35.37

cāturvidyasya yo vettā caturāśramasaṃśrayaḥ/
digantaraṃ nabho bhūmirāpo vāyurvibhāvasuḥ

35.35.38

candrasūryyadvayaṃ jyotiryugeśaḥ kṣaṇadācaraḥ/
yaḥ paraḥ śrūyate devo yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ

35.35.39

yaḥ parantapasaḥ prāhuryaḥ paramparamātmavān/
ādityādistu yo devo yaśca daityāntako vibhuḥ

35.35.40

yugānteṣvantako yaśca yaśca lokāntakāntakaḥ/
seturyo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmmaṇām

35.35.41

vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhuryaḥ prabhavātmanām/
somabhūtastu bhūtānāmagnibhūto'gnivarcasām

35.35.42

manuṣyāṇāṃ manobhūtastapobhūtastapasvinām /
vinayo nayatṛptānāṃ tejastejasvināmapi

35.35.43

vigraho vigrahāṇāṃ yo gatirgatimatāmapi/
ākāśa prabhavo vāyurvāyuprāṇā hutāśanaḥ

35.35.44

divā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo'gnermadhusūdanaḥ/
raso'bhavacchoṇitaṃ vai śoṇitānmāṃsamucyate

35.35.45

māṃsāttu medaso janma medaso'sthi nirūpyate/
asthnā majjā samabhavanmajjātaḥ śukrasambhavaḥ

35.35.46

śukrādgharbhaḥ samabhavadrasamūlena karmmaṇā/
tatrāpi prathamañcāpastāḥ saumyarāśirucyate

35.35.47

garbhoṣmasambhavo jñeyo dvitīyo rāśirucyate/
śukraṃ somātmakaṃ vidyādārttavaṃ pāvakātmakam

35.35.48

bhāvau rasānugāvetau vīryye ca śaśipāvakau/
kaphavarge'bhavacchukraṃ pittavarge ca śoṇitam

35.35.49

kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam/
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānantu manasaḥ smṛtam

35.35.50

nābikoṣṭhāntaraṃ yattu tatra devo hutāśanaḥ/
manaḥ prajāpatirjñeyaṃ kaphaḥ somo vibhāvyate

35.35.51

pittamagniḥ smṛtāvetāvagnisomātmakaṃ jagat/
evaṃ pravarttito garbho varttate'mbudasannibhaḥ

35.35.52

vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṅgataḥ paramātmanā/
sa pañcadhā śarīrastho vidyate varddhayet punaḥ

35.35.53

prāṇāpānau samānaśca udāno vyāna eva ca/
prāṇo'sya paramātmānaṃ varddhayan parivarttate

35.35.54

apānaḥ paścimaṃ kāyamudānorddhvaśarīragaḥ/
vyāno vyānasyate yena samānaḥ sarvvasandhiṣu

35.35.55

bhūtāvāptistatastasya jāyatendriyagocarā/
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam

35.35.56

sarvvendriyā niviṣṭāstaṃ svaṃ svaṃ yogaṃ pracakrire/
pārthivaṃ dehamāhustaṃ prāṇātmānaṃ ca mārutam

35.35.57

chidrāṇyākāśayonīni jalāsrāvaṃ pravarttate /
tejaścakṣuḥṣvitā jyotsnā teṣāṃ yannāmataḥ smṛtam/
saṅgrāmā viṣayāścaiva yasya vīryyātpravarttitāḥ

35.35.58

ityetān puruṣaḥ sarvvān sṛjam̐llokān sanātanaḥ/
naidhane'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇurāgataḥ

35.35.59

eṣa naḥ saṃśayo dhīmanneṣa vai vismayo mahān /
kathaṃ gatirgatimatāmāpanno mānuṣīṃ tanum

35.35.60

śrotumicchāmahe viṣṇoḥ karmmāṇi ca yathākramam/
āścaryyāṇi paraṃ viṣṇurvedadevaiśca kathyate

35.35.61

viṣṇorutpattimāścaryyaṃ kathayasva mahāmate/
etadāścaryyamākhyānaṃ kathyatāṃ vai sukhāvaham

35.35.62

prakhyātabalavīryyasya prādurbhāvā mahātmanaḥ/
karmmaṇāścaryyabhūtasya viṣṇoḥ sattvamihocyatām

35.35.63

//sūta uvāca//
ahañca kīrttayiṣyāmi prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ/
yathā sa bhagavāñjāto mānuṣeṣu mahātapāḥ

35.35.64

saptasaptatapaḥ proktā bhṛguśāpena mānuṣe/
jāyate ca yugānteṣu devakāryyarthasiddhaye

35.35.65

tasya divyatanuṃ viṣṇorgadato me nibodhata/
yugadharmme parāvṛtte kāle ca śithile prabhuḥ

35.35.66

kartuṃ dharmmavyavasthānaṃ jāyate mānuṣeṣviha/
bhṛgoḥ śāpanimittena devāsurakṛtena ca

35.35.67

//ṛṣaya ūcuḥ//
kathaṃ devāsurakṛte adhyāhāramavāpnuyāt/
etadveditumicchāmo vṛttaṃ daivāsuraṃ katham

35.35.68

//sūta uvāca//
daivāsuraṃ yathāvṛttaṃ bruvatastannibodhata/
hiraṇyakaśipurdaityastrailokyaṃ prāk praśāsati

35.35.69

balinādhiṣṭhitaṃ rāṣṭraṃ punarlokatraye kramāt/
sakhyamāsītparaṃ teṣāṃ devānāmasuraiḥ saha

35.35.70

yugaṃ vai daśasaṅkīrṇamāsīdavyāhataṃ jagat/
nideśasthāyinaścaiva tayordevāsurābhavan

35.35.71

balavān vai vivādo'yaṃ saṃpravṛttaḥ sudāruṇaḥ/
devāsurāṇāṃ ca tadā ghorakṣayakaro mahān

35.35.72

teṣāṃ dāyanimittaṃ vai saṃgrāṇā bahavo'bhavan/
vārāhe'smin daśa dvau ca ṣaṇḍāmārkottarāḥ smṛtā

35.35.73

nāmatastu samāsena śrṛṇudhvaṃ tān vivakṣataḥ/
prathamo nārasiṃhastu dvitīyaścāpi vāmanaḥ

35.35.74

tṛtīyaḥ sa tu vārāhaścaturtho'mṛtamandhanaḥ/
saṃgrāmaḥ pañcamaścaiva sughorastārakāmayaḥ

35.35.75

ṣaṣṭho hyāḍībakasteṣāṃ saptamastraipuraḥ smṛtaḥ/
andhakāro'ṣṭamasteṣāṃ dhvajaśca navamaḥ smṛtaḥ

35.35.76

vārttaśca daśamo jñeyastato hālā halaḥ smṛtaḥ/
smṛto dvādaśamasteṣāṃ ghorakolāhalo'paraḥ

35.35.77

hiraṇyakaśipurdaityo narasiṃhena sūditaḥ/
vāmanena balirvaddhastrailokyākramaṇe kṛte

35.35.78

hiraṇyākṣo hato dvandve prativāde tu daivataiḥ/
mahābalo mahāsattvaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ

35.35.79

daṃṣṭrāyāntu varāheṇa samudrādbhūryadā kṛtā /
prāhlādo nirjito yuddhe indreṇāmṛtamanthane

35.35.80

virocanastu prāhlādirnityamindravadhodyataḥ/
indreṇaiva sa vikramya nihatastārakāmaye

35.35.81

bhavādavadhyatāṃ prāpya viśeṣāstrādibhistu yaḥ/
sañjabho nihataḥ ṣaṣṭhe śakrāviṣṭena viṣṇunā

35.35.82

aśaknuvanto deveṣu puraṃ goptuṃ tridaivatam /
nihatā dānavāḥ sarve tripurastryambakeṇa tu

35.35.83

aṣṭame tvasurāścaivaṃ rākṣasāścāndhakārakāḥ/
jitadevamanuṣyaistu pitṛbhiścaiva saṅgatān

35.35.84

saṃvṛtān dānavāṃścaiva saṅgatān kṛtsnaśaśca tān /
tathā viṣṇusahāyena mahendreṇa nibarhitāḥ

35.35.85

hato dhvajo mahendreṇa māyācchannaśca yodhayan/
dhvaje lakṣyaṃ samāviśya vipravarttirmahābhujaḥ

35.35.86

daityāṃśca dānavāṃścaiva saṃhatān kṛtsnaśaśca tān/
rajiḥ kolāhale sarvān devaiḥ parivṛto'jayat/
yajñāmṛtena vijitau ṣaṇḍāmārkau tu daivataiḥ

35.35.87

ete daivāsurā vṛttāḥ saṃgrāmā dvādaśaiva tu/
devāsurakṣayakarāḥ prajānāmaśivāya ca

35.35.88

hiraṇyakaśipū rājā varṣāṇāmarbudaṃ babhau/
tathā śatasahasrāṇi hyadikāni dvisaptatiḥ /
aśītiṃ ca sahasrāṇi trailokyasyeśvaro'bhavat

35.35.89

paryāye tasya rājā'nu balirvarṣārbudaṃ punaḥ /
ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi triṃśataṃ niyutāni ca

35.35.90

bale rājyādhikārastu yāvatkālaṃ babhūva ha/
prahlādena gṛhīto'bhūttāvatkālaṃ tadāsuraiḥ

35.35.91

indrāstrayaste vikhyātā asurāṇāṃ mahaujasaḥ /
daityasaṃsthamidaṃ sarvamāsīddaśayugaṃ kila

35.35.92

asapatnaṃ tataḥ sarvaṃ rāṣṭraṃ daśayugaṃ purā/
trailokyamavyayamidaṃ mahendreṇa tu pālyate

35.35.93

prahlādasya tataścādastrailokyaṃ kālaparyayāt /
paryāyeṇa ca saṃprāpte trailokye pākaśāsanaḥ

35.35.94

tato'surān parityajya yajñe devā upāgaman /
yajñe devānatha gate kāvyaṃ te hyasurābruvan

35.35.95

kṛtaṃ no miṣatāṃ rāṣṭraṃ tyaktvā yajñaṃ punargatāḥ/
sthātuṃ na śaknumo hyadya praviśāmo rasātalam

35.35.96

evamukto'bravīdetān viṣaṇṇaḥ sāntvayan girā/
mābhaiṣṭa dhārayiṣyāmi tejasā svena cāsurāḥ

35.35.97

vṛṣṭiroṣadhayaścaiva rasā vasu ca yadvayam/
kṛtsnā mayi ca tiṣṭhanti pādasteṣāṃ sureṣu vai/
yuṣmadarthaṃ pradāsyāmi tatsarvaṃ dhāryate mayā

35.35.98

tato devāsurān dṛṣṭvā dhṛtān kāvyena dhīmatā/
amantrayaṃstadā te vai saṃvignā vijigīṣayā

35.35.99

eṣa kāvya idaṃ sarvaṃ vyāvarttayati no balāt /
sādhu gacchāmahe tūrṇaṃ kṣīṇānnāpyāyayasva tān /
prasahya hatvā śiṣṭān vai pātālaṃ prāpayāmahe

35.35.100

tato devāḥ susaṃrabdhā dānavānabhisṛtya vai/
jadhnustai rvadhyamānāste kāvyamevābhidudruvuḥ

35.35.101

tataḥ kāvyastu tāndṛṣṭvā tūrṇaṃ devairabhidrutān/
samare'ktrakṣatārttāṃstān devebhyastān diteḥ sutān

35.35.102

kāvyo dṛṣṭvā sthitān devān tatra devo'bhyacintayat/
tānuvāca tato dhyātvā pūrvavṛttamanusmaran

35.35.103

trailokyaṃ vijitaṃ sarvaṃ vāmanena tribhiḥ kramaiḥ /
balirbaddho hato jambho nihataśca virocanaḥ

35.35.104

mahārheṣu dvādaśasu saṃgrāmeṣu surairhatāḥ/
taistairupāyairbhūyiṣṭhā nihatā ye pradhānataḥ

35.35.105

kiñcicchiṣṭāstu vai yūyaṃ yuddheṣvantyeṣu vai svayam/
nītiṃ vo hi vidhāsyāmi kālaḥ kaścitpratīkṣyatām

35.35.106

yāsyāmyahaṃ mahādevaṃ mantrārthe vijayāya vaḥ/
agnimāpyāyayeddhotā mantraireva bṛhaspatiḥ

35.35.107

tato yāsyāmyahaṃ devaṃ mantrārthe nīlalohitam/
yuṣmānanugrahīṣyāmi punaḥ paścādihāgataḥ

35.35.108

yūyaṃ tapaścaradhvaṃ vai saṃvṛtā valkalairvane/
na vai devā vadhiṣyanti yāvadāgamanaṃ mama

35.35.109

apratīpāṃstato mantrān devāt prāpya maheśvarāt/
yotsyāmahe punardevāṃstataḥ prāpsyatha vai jayam

35.35.110

tataste kṛtasaṃvādā devānūcustato'surāḥ/
nyastavādā vayaṃ sarve lokān yūyaṃ kramantu vai

35.35.111

vayaṃ tapaścariṣyāmaḥ saṃvṛtā valkalairvane/
prahlādasya vacaḥ śrutvā satyavyāharaṇaṃ tu tat

35.35.112

tato devā nivṛttā vai vijvarā muditāśca ha/
nyastaśastreṣu daityeṣu svān vai jagmuryathāgatān

35.35.113

tatastānabravītkāvyaḥ kañcitkālamupāsyatām/
nirutsukaistapoyuktaiḥ kālaṃ kāryārthasādhakaiḥ/
piturmamāśramasthā vai sarve devāḥ savāsavāḥ

35.35.114

sa sandiśyāsurān kāvyo mahādevaṃ prapadya ca/
praṇamyenasuvācātha jagatprabhavamīśvaram

35.35.115

mantrānicchāmyahaṃ deva me nasanti bṛhaspatau/
parābhavāya devānāmasureṣvabhayāvahān

35.35.116

evamukto'bravīddevo mantrānicchasi vai dvija/
vrataṃ cara mayo ddiṣṭaṃ brahmacārī samāhitaḥ

35.35.117

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ vai kuṇḍadhūmamavākśirāḥ/
yadyupāsyasi bhadrante matto mantramavāpsyasi

35.35.118

tathokto deva devena sa śukrastu mahātapāḥ/
pādau saṃspṛśya devasya bāḍhamityabhyabhāṣata

35.35.119

vrataṃ carāmyahaṃ śeṣaṃ yathoddiṣṭo'smi vai prabho/
tato niyukto devena kuṇḍadhāro'sya dhūmakṛt

35.35.120

asurāṇāṃ hitārthāya tasmiñchukre gate tadā/
mantrārthaṃ tatra vasati brahmacarye maheśvaraḥ

35.35.121

tadbuddhvā nātipūrvantu rājyaṃ nyastaṃ tadāsuraiḥ/
tasmiñchidre tadāmarṣā devāstān samabhidravan/
niśitāttāyudhāḥ sarve bṛhaspatipurogamāḥ

35.35.122

dṛṣṭvāsuragaṇā devān pragṛhītāyudhān punaḥ/
utpetuḥ sahasā sarve santrastāste tato'bhavan

35.35.123

nyastaśastre jaye datte ācāryavratamāsthite/
santyajya. samayaṃ devāste sapatnajighāṃsavaḥ

35.35.124

anācāryāstu bhadraṃ vo viśvastāstapasi sthitāḥ/
cīravalkājinadharā niṣkriyā niṣparigrahāḥ

35.35.125

raṇe vijetuṃ devān vai naśakṣyāmaḥ kathañcana/
aśuddhena prapadyāmaḥ śaraṇaṃ kāvyamātaram

35.35.126

jñāpayāmastatamidaṃ yāvadāgamanaṃ guroḥ/
vinivṛtte tataḥ kāvye yotsyāmo yudhi tān surān

35.35.127

evamuktvā surān yogyaṃ śaraṇaṃ kāvyamātaram/
prāpadyanta tato bhītāstadā caiva tadā'bhayam

35.35.128

dattanteṣāntu bhītānāṃ daityā nāmabhayārthinām/
na bhetavyaṃ na bhetavya bhayantyajata dānavāḥ

35.35.129

matsannidhau vartatāṃ vo na bhīrbhavitumarhati/
bhayāccāpyabhipannāṃstān dṛṣṭvā devāsurāṃstadā

35.35.130

abhijagmuḥ prasahyaitānavicārya balābalam/
tāṃstrastān vadhyamānāṃśca devairdṛṣṭvāsurāṃstadā

35.35.131

devī kruddhābravīdenānanindratvaṃ karomyaham/
saṃstabhya śīghraṃ saṃrambhādindraṃ sā'bhyacarattataḥ

35.35.132

tataḥ saṃstambhitaṃ dṛṣṭvā śakraṃdevāstu yūpavat/
vyadravanta tato bhītā dṛṣṭvā śakraṃ vaśīkṛtam

35.35.133

gateṣu surasaṅgheṣu viṣṇurindramabhāṣata/
māṃtvaṃ praviśa bhadrante neṣyāmi tvāṃ sureśvara

35.35.134

evamuktastato viṣṇuṃ praviveśa purandaraḥ/
viṣṇunā rakṣitaṃ dṛṣṭvā devī kruddhā vaco'vadat

35.35.135

eṣā tvāṃ viṣṇunā sārddhaṃ dahāmi maghavāniva/
miṣatāṃ sarvabhūtānāṃ dṛśyatāṃ me tapobalam

35.35.136

tayābhibhūtau tau devāvindraviṣṇū jajalpatuḥ/
kathaṃ mucyeva sahitau viṣṇurindramabhāṣata

35.35.137

indro'bravījjahi hyenāṃ yāvannau na dahedvibho/
viśeṣeṇābhibhūto'hamatastvañca hi mā ciram

35.35.138

tataḥ samīkṣya tāṃ viṣṇuḥ strīvadhaṃ karttumāsthitaḥ/
abhidhyāya tataścakramāpannaḥ satvaraṃ prabhuḥ

35.35.139

tasyāḥ satvaramāṇāyāḥ śīghrakārī surārihā/
striyā viṣṇustato devyā krūraṃ buddhvā cikīrṣitam/
kruddhastadastramāviddhya śiraściccheda mādhavaḥ

35.35.140

taṃ dṛṣṭvā strīvadhaṃ ghoraṃ cukopa bhṛgurīśvaraḥ/
tato'bhiśasto bhṛguṇā viṣṇurbhāryāvadhe tadā

35.35.141

yasmātte jānatā dharmānavadhyā strī niṣūditā/
tasmāttvaṃ saptakṛtvo vai mānuṣeṣu prapatsyasi

35.35.142

tatastenābhiśāpena naṣṭe dharme punaḥ punaḥ/
loke sarvahitārthāya jāyate mānuṣeṣviha

35.35.143

anuvyāhṛtya viṣṇuṃ sa tadādāya śiraḥ svayam/
samānīya tataḥ kāye apo gṛhyedamabravīt

35.35.144

eṣa tvāṃ viṣṇunā satye hatāṃ saṃjīvayāmyaham /
yadi kṛtsno mayā dharmaścarito jñāyate'pi vā/
tena satyena jīvasva yadi satyaṃ bravīmyaham

35.35.145

satyābhivyāhṛtā tasyā devī saṃjīvitā tadā/
tadā tāṃ prokṣya śītābhiradbhirjīveti so'bravīt

35.35.146

tatastāṃ sarvabhūtāni dṛṣṭvā suptotthitāmiva/
sādhu sādhvityadṛśyānāṃ vācastāḥ sasvarurdiśaḥ

35.35.147

dṛṣṭvā sañjīvitāmevaṃ devīṃ tāṃ bhṛguṇā tadā/
miṣatāṃ sarvabhūtānāṃ tadadbhutamivābhavat

35.35.148

asaṃbhrāntena bhṛguṇā patnīṃ sañjīvitāṃ tataḥ/
dṛṣṭvā śakro na lebhe'tha śarma kāvyabhayāttataḥ

35.35.149

prajāgare tataścendro jayantīmātmanaḥ sutām/
provāca matimān vākyaṃ svāṃ kanyāṃ pākaśāsanaḥ

35.35.150

eṣa kāvyo hyanindrāya carate dāruṇaṃ tapaḥ/
tenāhaṃ vyākulaḥ putri kṛto dhṛtimatā dṛḍham

35.35.151

gaccha sambhāvayasvainaṃ śramāpanayanaiḥ śubhaiḥ/
taistairmanonukūlaiśca hyupacārairatandritā

35.35.152

devī sā hīndratuhitā jayantī śubhacāriṇī/
yuktadhyānañca śāmyaṃ taṃ durbalaṃ dhṛtimāsthitam

35.35.153

pitrā yathoktaṃ kāvyaṃ sā kāvye kṛtavatī tadā/
gīrbhiścaivānukūlābhiḥ stuvatī valgubhāṣiṇī

35.35.154

gātrasaṃvāhanaiḥ kāle sevamānā sukhāvahaiḥ /
śuśrūṣantyanukūlā ca uvāsa bahulāḥ samāḥ

35.35.155

pūrṇe dhūmavrate cāpi ghore varṣasahasrike /
vareṇa cchandayāmāsa kāvyaṃ prīto'bhavattadā

35.35.156

evaṃ bruvaṃstvayaikena cīrṇaṃ nānyena kenacit/
tasmāttvaṃ tapasā buddhyā śrutena ca balena ca

35.35.157

tejasā cāpi vibudhān sarvānabhibhaviṣyasi/
yacca kiñcinmama brahman vidyate bhṛgunandana

35.35.158

sāṅgañca sarahasyañca yajñopaniṣadāntathā/
pratibhāsyati te sarvaṃ taccādyantaṃ na kasyacit

35.35.159

sarvābhibhāvī tena tvaṃ dvijaśreṣṭho bhaviṣyasi/
evaṃ dattvā varāṃstasmai bhārgavāya punaḥ punaḥ

35.35.160

ajeyatvaṃ dhaneśatvamavadhyatvaṃ ca vai dadau/
etān labdhvā varān kāvyaḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ

35.35.161

harṣāt prādurbabhau tasya devastotraṃ maheśvaram/
tadā tiryaksthitastvevaṃ tuṣṭuve nīlalohitam

35.35.162

namo'stu śitikaṇṭhāya surāpāya suvarcase/
ririhāṇāya lopāya vatsarāya jagatpate

35.35.163

kapardine hyūrddhvaromṇe hayāya karaṇāya ca/
saṃskṛtāya sutīrthāya devadevāya raṃhase

35.35.164

uṣṇīṣiṇe suvakrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe/
vasuretāya rudrāya tapase cīravāsase

35.35.165

hrasvāya muktakeśāya senānye rohitāya ca

35.35.166

kavaye rājavṛddhāya takṣakakrīḍanāya ca/
giriśāyārkanetrāya yatine jāmbavāya ca/
suvṛttāya suhastāya dhanvine bhārgavāya ca

35.35.167

sahasrabāhave caiva sahasrāmalacakṣuṣe/
sahasrakukṣaye caiva sahasracaraṇāya ca

35.35.168

sahasraśirase caiva bahurūpāya vedhase/
bhavāya viśvarūpāya śvetāya puruṣāya ca

35.35.169

niṣaṅgiṇe kavacine sūkṣmāya kṣapaṇāya ca/
tāmrāya caiva bhīmāya ugrāya ca śivāya ca

35.35.170

babhrave ca piśaṅgāya piṅgalāyāruṇāya ca/
mahādevāya śarvvāya viśvarūpaśivāya ca

35.35.171

hiraṇyāya ca śiṣṭāya śreṣṭhāya madhyamāya ca /
pinākine ceṣumate citrāya rohitāya ca

35.35.172

dundubhyāyaikapādāya arhāya buddhaye tathā/
mṛgavyādhāya sarpāya sthāṇave bhīṣaṇāya ca

35.35.173

bahurūpāya cogrāya trinetrāyeśvarāya ca/
kapilāyaikavīrāya mṛtyave tryambakāya ca

35.35.174

vāstoṣpate vinākāya śaṅkarāya śivāya ca/
āraṇyāya guhasthāya yatine brahmacāriṇe

35.35.175

sāṅkhyāya caiva yogāya dhyānine dīkṣitāya ca/
antarhitāya śarvvāya mānyāya māline tathā

35.35.176

buddhāya caiva puṇyāya dhārmikāya śubhāya ca/
rodhase cekitānāya brahmiṣṭhāya maharṣaye

35.35.177

catuṣpādāya medhyāya dharmiṇe śīghragāya ca/
śikhaṇḍine kapālāya daṃṣṭriṇe viśvamedhase

35.35.178

apratīghātāya dīptāya bhāskarāya sumedhase/
krūrāya vikṛtāyaiva bībhatsāya śivāya ca

35.35.179

saumyāya caiva puṇyāya dhārmikāya śubhāya ca/
avadhyāya mṛtāṅgāya nityāya śāśvatāya ca

35.35.180

sādyāya śarabhāyaiva śūline ca tricakṣuṣe/
somapāyājyapāyaiva dhūmapāyoṣmapāya ca

35.35.181

śucaye rerihāṇāya sadyojātāya mṛtyave/
piśitāśāya kharvāya medhāya vaidyutāya ca

35.35.182

vyāśritāya śraviṣṭāya bhāratāyāntarikṣaye/
kṣamāya saha mānāya satyāya tapanāya ca

35.35.183

tripuraghnāya dīptāya cakrāya romaśāya ca/
tigmāyudhāya medhyāya siddhāya ca pulastaye

35.35.184

rocamānāya khaṇḍāya sphītāya ṛṣabhāya ca/
bhogine puñjamānāya śāntāyaivorddhvaretase

35.35.185

aghaghnāya makhghnāya mṛtyave yajñiyāya ca/
kṛśānave pracetāya vahnaye kiśalāya ca

35.35.186

sikatyāya prasannāya vareṇyāyaiva cakṣuṣe/
kṣipregave sudhanvāya pramedhyāya priyāya ca

35.35.187

rakṣoghnāya paśughnāya vighnāya śayanāya ca/
vibhrāntāya mahantāya antaye durgamāya ca

35.35.188

dakṣāya ca jaghanyāya lokānāmīśvarāya ca/
anāmayāya corddhvāya saṃhatyādhiṣṭhitāya ca

35.35.189

hiraṇyabāhave caiva satyāya śamanāya ca/
asikalyāya māghāya rīriṇyāyaikacakṣuṣe

35.35.190

śreṣṭhāya vāmadevāya īśānāya ca dhīmate/
mahākalpāya dīptāya rādenāya hasāya ca

35.35.191

vṛtadhanvane kavicine rathine ca varūthine/
bhṛgunāthāya śukrāya vahniriṣṭāya dhīmate

35.35.192

aghāya aghaśaṃsāya vipriyāya priyāya ca /
digvāsaḥkṛttivāsāya bhagaghnāya namo'stu te

35.35.193

paśūnāṃ pataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ/
praṇane ṛgyajuḥsāmne svadhāyai ca sudhāya ca

35.35.194

vaṣaṭkāratamāyaiva tubhyamantātmane namaḥ /
sraṣṭre dhātre tathā hotre hartre ca kṣapaṇāya ca

35.35.195

bhūtabhavyabhavāyaiva tubhyaṃ kālātmane namaḥ/
vasave caiva sādhyāya rudrādityāśvināya ca

35.35.196

viśvāya marute caiva tubhyandevātmane namaḥ/
agnisomartvigijyāya paśumantrauṣadhāya ca

35.35.197

dakṣiṇāvabhṛthāyaiva tubhyaṃ yajñātmane namaḥ /
tapase caiva satyāya tyāgāya ca śamāya ca

35.35.198

ahiṃsāyāpyalobhāya suveśāyātiśāya ca/
sarvabhūtātmabhūtāya tubhyaṃ yogātmane namaḥ

35.35.199

pṛthivyai cāntarikṣāya divāya ca mahāya ca/
janastapāya satyāya tubhyaṃ lokātmane namaḥ

35.35.200

avyaktāyātha mahate bhūtāyaivondriyāya ca /
tanmātrāya mahāntāya tubhyaṃ tattvātmane namaḥ

35.35.201

nityāya cārthaliṅgāya sūkṣmāya cetanāya ca/
śuddhāya vibhave caiva tubhyaṃ nityātmane namaḥ

35.35.202

namaste triṣu lokeṣu svarānteṣu bhavādiṣu/
satyānteṣu mahānteṣu caturṣu ca namo'stu te

35.35.203

namaḥstotre mayā hyasmin sadasadvyāhṛtaṃ vibho/
madbhakta iti brahmaṇya sarvantat kṣantumarhasi

35.35

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte viṣṇumāhātmye śambhustavakīrttanaṃ nāma pañcatriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc