Vayu Purana · Chapter 34

sūta uvāca//
sātvatī rūpasampannaṃ kauśalyā suṣuve sutam/
bhajinaṃ bhajamānaṃ ca divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpam

andhakañca sahābhojaṃ vṛṣṇiñca yadunandanam/
teṣāṃ hi sargāścatvāraḥ śrṛṇudhvaṃ vistareṇa vai

bhajamānasya śrṛñjayyāṃ bāhyaścopari bāhyakaḥ/
śrṛñjayasya sute dve tu bāhyakaste udāvahat

tasya bhārye bhaginyau te prāsūteti sutān bahūn/
nimiśca paṇavaścaiva vṛṣṇiḥ parapurañjayaḥ

ye bāhyakāryyaśrṛñjayyāṃ bhajamānādvijajñire/
ayutāyutasāhasra śatajidatha vāmakaḥ

bāhyakāryyābhaginyāṃ ye bhajamānā dvijajñire/
teṣāṃ devāvṛdho rājā cacāra paramaṃ tapaḥ

putraḥ sarvaguṇopeto mama bhūyāditi sma ha/
saṃyojyātmānamevaṃ savarṇā sā jalamaspṛśat

sā copasparśanāttasya cakāra ṛṣimāpagā/
kalyāṇañca narapatestasya sā nimnagottamā

cintayābhiparītāṅgā jagāmātha viniścayam/
nādhigacchāmi tāṃ nārīṃ yasyāmevaṃvidhaḥ sutaḥ

bhavetsarvaguṇopeto rājño devāvṛdhasya hi/
tasmādasya svayaṃ cāhaṃ bhavāmyadya sahavratā/
jajñe tasyāḥ svayaṃ hasto bhāvastasya yatheritaḥ

atha bhūtvā kumārī tu sāvitrī paramaṃ vacaḥ/
cintayāmāsa rājānaṃ tāmiyeṣa sa parthivaḥ

tasyāmādhatta garbhaṃ sa tejasvinamudāradhīḥ/
atha sā navame māsi suṣuve saritāṃvarā

putraṃ sarvaguṇopetaṃ yathā devāvṛdhepsitaḥ/
tatra vaṃśe purāṇajñā gāthāṃ gāyanti vai dvijāḥ

guṇān devāvṛdhasyāpi kīrttayanto mahātmanaḥ/
yathaiva śrṛṇute dūrāt saṃpaśyati tathāntikāt

babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ/
puruṣāḥ pañcaṣaṣṭiśca sahasrāṇi ca saptatiḥ/
ye'mṛtatvamanuprāptā babhrurdevāvṛdhādapi

yajvā dānapatirvīro brahmaṇyaḥ satya vāg budhaḥ/
kīrttimāṃśca mahābhāgaḥ sāttvatānāṃ mahārathaḥ

tasyānvavāye sumahābhojayemārtikāvalāḥ/
gāndhārī caiva mādrī ca vṛṣṇerbhāryye babhūvatuḥ

gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam/
mādrī yudhājitaṃ putraṃ sā tu vai devamīḍhuṣam

anamitraṃ sutañcaiva tāvubhau puruṣottamau/
anamitrasuto nighno nighnasya dvau babhūvatuḥ

prasenaśca mahābhāgaḥ śakrajicca sutāvubhau/
tasya śakrajitaḥ pūrvaḥ sakhā prāṇasamo'bhavat

sa kadācinniśāpāye rathena rathināṃvaraḥ/
toyakūlādapaḥ spraṣṭumupasthātuṃ yayau ravim

tasyopatiṣṭhataḥ sūryo vivasvānagrataḥ sthitaḥ/
aspaṣṭamūrtirbhagavāṃ stejomaṇḍalavān vibhuḥ

atha rājā vivasvantamuvāca sthitamagrataḥ/
yathaiva vyomni paśyāmi tvāmahaṃ jyotiṣāmpate

tejomaṇḍalinañcaiva tathaivāpyagrataḥ sthitam/
ko viśeṣo vivasvaṃste sākṣādupagatena vai

etacchrutvā sa bhagavān maṇiratnaṃ syamantakam/
svakaṇṭhādavamucyātha babandha nṛpatestadā

tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatistadā/
pratimāmatha tāṃ dṛṣṭvā muhūrttaṃ kṛtavāṃstathā

tamatiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa śakrajit/
provācāgnisavarṇaṃ tvaṃ yena lokān prayāsyati/
tadaiva maṇiratnaṃ tanmāṃ bhavān dātumarhati

syamantakaṃ nāma maṇiṃ dattavāṃstasya bhāskaraḥ/
sa tamābaddhya nagaraṃ praviveśa mahīpatiḥ

taṃ janāḥ paryadhāvanta sūryo'yaṃ gacchatīti ha/
sabhāṃ vismāyayitvātha purīmantaḥpuraṃ tathā

taṃ prasenijite divyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam/
dadau bhrātre narapatiḥ premṇā śakrajiduttamam

syamantako nāma maṇiryasya rāṣṭre sthito bhevat /
kālavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ tadā

lipsāṃ cakre prasenāttu maṇiratnaṃ syamantakam/
govindo na ca taṃ lebhe śakto'pi na jahāra ca

kadā cinmṛgayāṃ yātaḥ prasenastena bhūṣitaḥ/
syamantakakṛte siṃhādvadhaṃ prāptaḥ sudāruṇam

jāmbavānṛkṣarājastu taṃ siṃhaṃ nijaghāna vai /
ādāya ca maṇiṃ divyaṃ svaṃ bilaṃ praviveśa ha

tatkarma kṛṣṇasya tato vṛṣṇyandhakamahattarāḥ/
maṇaugṛdhnuntu manvānāstameva viśaśaṅkire

mithyābhiśastiṃ tebhyastāṃ balavānarisūdanaḥ/
amṛṣyamāṇo bhagavān vanaṃ sa vicacāra ha

sa tu prasenamṛgayāmacarattatra cāpyatha/
prasenasya padaṃ gṛhya puruṣai rāptakāribhiḥ

ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyañca nagamuttamam/
anveṣaṇapariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ

sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ taṃ nāvindattatra vai maṇim/
atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ

ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ pādaiṛkṣasya sūcitām/
padairanveṣayāmāsa guhāmṛkṣasya yādavaḥ

mahatyatibile vāṇīṃ śuśrāva pramaderitām/
dhātryā kumāramādāya sutaṃ jāmbavato dvijāḥ/
prītimatyātha maṇinā mārodīrityudīritām

//dhātryuvāca//
prasenamavadhīt siṃhaḥ siṃho jāmbavatā hataḥ/
sukumāraka mārodīstava hyeṣa syamantakaḥ

vyaktīkṛtañca śabdaṃ taṃ tūrṇaṃ so'pi yayau bilam/
apaśyacca vilābhyāśe prasenamavadāritam

praviśya cāpi bhagavāstadṛkṣabilamañjasā/
dadarśa ṛkṣarājānaṃ jāmbavantamudāradhīḥ

yuyudhe vāsudevastu bile jāmbavatā saha/
bāhubhyāmeva govindo divasānekaviṃśatim

praviṣṭe ca bilaṃ kṛṣṇe vāsudeva puraḥsarāḥ /
punardvāravatīmetya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan

vāsudevastu nirjitya jāmbavantaṃ mahābalam/
lebhe jāmbavatīṃ kanyāmṛkṣarājasya sammatām

bhagavattejasā grasto jāmbavān prasabhaṃ maṇim/
sutāṃ jāmbavatīmāśu viṣvaksenāya dattavān

maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrāhātma viśuddhaye/
anunīya ṛkṣarājaṃ niryayau ca tadā bilāt

evaṃ sa maṇimādāya viśoddhyātmānamātmanā/
dadau satrājite taṃ vai maṇiṃ sātvatasannidhau

kanyāṃ punarjāmbavatīmuvāca madhusūdanaḥ/
tasmānmithyābhiśāpāt sa vyamucyata janārdanaḥ

imāṃ mithyābhiśastiṃ yaḥ kṛṣṇasyeha vyapohitām/
veda mithyābhiśasteḥ sa nābhiśasyati karhicit

daśa svasṛbhyo bhāryyābhyaḥ śatrajittaḥ śataṃ sutāḥ/
khyātimantastrayasteṣāṃ bhaṅgakārastu pūrvvajaḥ/
vīro vratapatiścaiva hyapasvāntaśca supriyaḥ

atha dvāravatī nāma bhaṅgakārasya suprajā/
suṣuve sā kumārīstu tisro rūpaguṇānvitāḥ

satya bhāmottamā strīṇāṃ vratinīva dṛḍhavratā/
tathā tapasvinī caiva pitā kṛṣṇasya tāṃ dadau

yattat satrājite kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam/
prādāttadāharadratnaṃ bhojena śatadhanvanā

tadā hi prārthayāmāsa satyabhāmāmaninditām/
akrūro ratnamanvicchan maṇiñcaiva syamantakam

bhadrakāraṃ tato hatvā śatadhanvā mahābalaḥ/
rātrau taṃ maṇimādāya tato'krūrāya dattavān

akrūrastu tadā ratnamādāya sa nararṣabhaḥ/
samayaṃ kāraṇaṃ cakre bodhyo nānyaistvayetyuta

vayamabhyupapatsyāmaḥ kṛṣṇena tvaṃ pradharṣitaḥ/
mama ca dvārakāḥ sarvā vaśe tiṣṭantyasaṃśayam

hate pitari duḥśārttā satyabhāmā yaśasvinī/
prayayau rathamāruhya nagaraṃ vāraṇāvatam

satyabhāmā tu tadvṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ/
bharturnivedya duḥkhārttā pārśvasthāśrūṇyavartayat

pāṇḍavānāntu dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām /
tulyārthe caiva bhrātṝṇāṃ niyojayati sātyakim

tata stvaritamāgamya dvārakāṃ madhusūdanaḥ/
pūrvvajaṃ halinaṃ śrīmānidaṃ vacanamabravīt

hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājicchatadhanvanā/
syamantakamahaṃ mārge tasya prahara he prabho

tadāroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahābalam/
syamantako mahābāho tadāsmākaṃ bhaviṣyati

tataḥ pravṛtte yuddhe tu tumule bhojakṛṣṇayoḥ/
śatadhanvā na cākrūramavaikṣat sarvato diśi

anaṣṭāśvāvarohantu kṛtvā bhojajanārdanau/
śakto'pi sādhyādvārddhakyānnākrūro'bhyupapadyata

apayāne tato buddhiṃ bhūyaścakre bhayānvitaḥ/
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ yayā ca pratyapadyata

vijñātahṛdayā nāma śatayojanagāminī/
bhojasya vaḍhavādityo yayā kṛṣṇamayodhayat

pravṛddhavegā vaḍavā tvadhvanāṃ śatayojanam/
dṛṣṭā rathagatistasya śatadhanvānamarddayat

tatastasya hayāste tu śramāt khedācca vai dvijāḥ/
khamutpetū rathaprāṇāḥ kṛṣṇo rāmamathābravīt

tiṣṭhasveha mahābāho dṛṣṭadoṣā mayā hayāḥ/
padybhāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam

padbhyāmeva tato gatvā śatadhanvānamacyutaḥ/
mithilādhipatiṃ taṃ vai jaghāna paramāstravit

syamantakaṃ na cāpaśyaddhatvā bhojaṃ mahābalam/
nivṛttaṃ cābravīt kṛṣṇaṃ ratnaṃ dehīti lāṅgalī

nāstīti kṛṣṇaścovāca tato rāmo ruṣānvitaḥ/
dhikchabdamasakṛt pūrvvaṃ pratyuvāca janārddanam

bhrātṛtvānmarṣayāmyeṣa svasti te'stu vrajāmyaham/
kṛtyaṃ na me drārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ

praviveśa tato rāmo mithilāmarimarddanaḥ/
sarvvakāmairupahṛtairmaithilenaiva pūjitaḥ

etasminneva kāle tu babhrurmatimatāṃvaraḥ/
nānārūpān kratūn sarvvānājahāra nirargalān

dīkṣāmayaṃ sakavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha/
syamantakakṛte rājā gādhiputro mahāyaśāḥ

arthān ratnāni cāgryāṇi dravyāṇi vividhāni ca /
ṣaṣṭivarṣagate kāle yajñeṣu vinyayojayat

akrūrayajña ityete khyātāstasya mahātmanaḥ/
bahvannadakṣiṇāḥ sarvve sarvvakāmapradāyinaḥ

atha duryyodhano rājā gatvā'tha mithilāṃ prabhuḥ/
gadāśikṣāṃ tato divyāṃ balabhadrādavāptavān // ३४.८३/
prasādya tu tato viprā vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ/
ānīto dvārakāmeva kṛṣṇena ca mahātmanā

akrūramandhakaiḥ sārddhamupāyāt puruṣarṣabhaḥ/
yuddhe hatvā tu śatrugnaṃ saha bandhumatā balī

śvaphalkatanayāyāntu narāyāṃ narasattamau/
bhaṅgakārasya tanayo viśrutau sumahābalau

jajñāte'ndhakamukhyasya śatrughno bandhumāṃśca tau/
vadhārthaṃ bhaṅgakārasya kṛṣṇo na prītimān bhavet

jñāti bhedabhayādbhītaḥ samupekṣitavāṃstathā/
apayāte tathākrūre nāvarṣatpākaśāsanaḥ

anāvṛṣṭyā hataṃ rāṣṭramabhavattadvaghodyatam/
tataḥ prasādayāmāsurakrūraṃ kukurāndhakāḥ

punardvāravatīṃ prāpte tadā dānapatau tathā/
pravavarṣa sahasrākṣaḥ kukṣau jalanidhestataḥ

kanyāñca vāsudevāya svasāraṃ śīlasammatām/
akrūraḥ pradadau śrīmān prītyarthaṃ yadupuṅgavaḥ

ata vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim/
sabhāmadhye tadā prāha tamakrūraṃ janārdanaḥ

yacca ratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ prabho/
tatprayacchasva mānārha vimatiñcātra mā kṛthāḥ

ṣaṣṭivarṣagate kāle yadroṣo'bhūttadā mama/
susaṃrūḍhaḥ sakṛt prāptastatkālāśritya sa mahān

tataḥ kṛṣṇasya vacanāt sarvvasātvatasaṃsadi/
pradadau taṃ maṇiṃ babhrurakleśena mahāmatiḥ

tata ārjjavasaṃprāptababhruhastādarindamaḥ/
dadau prahṛṣṭamanasā taṃ maṇiṃ babhrave punaḥ

sa kṛṣṇahastāt saṃprāpya maṇiratnaṃ syamantakam/
ābaddhya gāndinīputro virarājāṃśumāniva

imāṃ mithyābhiśastiṃ yo viśuddhāmapi cottamām /
veda mithyābhi śastiṃ sa na vrajecca kathañcana

animitrācchinirjajñe kaniṣṭhādvṛṣṇinandanāt

satyavāk satyasampannaḥ satyakastasya cātmajaḥ/
sātyakiryuyudhānasya tasya bhūtiḥ suto'bhavat

bhūteryugandharaḥ putra iti bhautyāḥ prakīrttitāḥ/
jajñāte tanayau pṛśneḥ śvaphalkaścitrakaśca yaḥ

śvaphalkastu mahārājo dharmātmā yatra varttate/
nāsti vyādhibhayaṃ tatra na cāvṛṣṭibhayaṃ tathā

kadācit kāśirājasya vibhostu dvijasattamāḥ/
trīṇi varṣāṇi viṣaye nāvarṣatpākaśāsanaḥ

sa tatra vāsayāmāsa śvaphalkaṃ paramārcitam/
śvaphalkaparivāsena prāvarṣatpākaśāsanaḥ

śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmaninditām/
gāndinīṃ nāma gāṃ sā hi dadau viprāya nityaśaḥ

sā māturudarasthā vai bahuvarṣa śatān kila/
vasati sma na vai jajñe sarbhasthāntāṃ pitābravīt

jāyasva śīghraṃ bhadrante kimarthaṃ cāpi tiṣṭhasi/
provāca cainaṃ garbha sthā sā kanyā gaurdine dine

yadi dattā tadā syāṃ hi yadi syāmīhatāṃ pitaḥ/
tathetyuvāca tāṃ tasyāḥ pitā kāmamapūpurat

dātā yajvā ca śūraśca śrutavānatithipriyaḥ/
tasyāḥ putraḥ smṛto'krūraḥ śvaphalko bhūridakṣiṇaḥ

upamaṅgustathā maṅgurmṛduraścārimejayaḥ/
girirakṣastatā yakṣaḥ śatrughno vārimarddanaḥ

dharmabhṛcca śrṛṣṭacayo vargamocastathāparaḥ/
āvāhaprativāhau ca vasudevā varāṅganā

akrūrādugrasenyāntu sutau dvau kulanandinau/
devaścānupadevaśca jajñāte devasaṃmitau

citrakasyābhavan putrāḥ pṛthurvipṛthureva ca/
aśvagrīvo'śvabāhuśca supārśvakagaveṣaṇau

ariṣṭanemiraśvaśca suvarmā varmacarmabhṛt /
abhūmirbahubhūmiśca śraviṣṭhāśravaṇe striyau

satyakāt kāśiduhitā lebhe sā caturaḥ sutān/
kakudaṃ bhajamānañca śamīkabalabarhiṣau

kakudasya suto vṛṣṭirvṛṣṭestu tanayo'bhavat/
kapotaromā tasyātha revato'bhavadātmajaḥ

tasyāsīttumburusakhā vidvān putro'bhavatkila/
khyāyate yasya nāmnā sa candanodakadundubhiḥ

tasmāccābhijitaḥ putra utpannastu punarvasuḥ/
aśvamedhantu putrārthe ājahāra narottamaḥ

tasya madhye'tirātrasya sadomadhyātsamutthitam/
tatastu vidvān dharmajño dātā yajvā punarvasuḥ

tasyāpi putramithunaṃ bāhubāṇājitaḥ kila/
āhukaścāhukī caiva khyātau matimatāṃvarau

imāṃścodāharantyatra ślokān prati tamāhukam/
sopāsaṅgānukarṣāṇāṃ sadhvajānāṃ varūthinām

rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu/
nāsatyavādī tvāsīttu nāyajvā nāsahasradaḥ

nāśucirnāpyadharmātmā nāvidvānna kṛśo'bhavat/
āhukasya dhṛtiḥ putra ityevamanu śuśrumaḥ

śvetena paricāreṇa kiśorapratimān hayān/
aśītiyuktaniyutānyāhukapratimo'vrajat

pūrvasyāndiśi nāgānāṃ bhojasya pratirejire/
rūpyakāñcanakakṣāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ

tāvantyeva sahasrāṇi uttarasyāntathā diśi/
bhūmipālasya bhojasya uttiṣṭhet kiṅkiṇī kila

āhukaścāhukāndhāya svasāraṃ tvāhukīndadau/
āhukāndhasya duhitā dvau putrau sambabhūvatuḥ

devakaścograsenaśca devagarbhasamāvubhau /
devakasya sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ

devānāmapi devaśca sudevo devarañjitā/
teṣāṃ svasāraḥ saptāsan vasudevāya saṃdadau

vṛkadevopadevā ca tathānyā devarakṣitā/
śrīdevā śāntidevā ca mahādevā tathāparā

saptamī devakī tāsāṃ sunāmā cārudarśanā/
navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāntu pūrvajaḥ

nyagrodhaśca sunāmā ca kadvaśaṃkuśca bhūmayaḥ/
sūtanū rāṣṭrapālaśca yuddhatuṣṭaḥ supuṣṭimān

teṣāṃ svasāraḥ pañcaiva karmadharmavatī tathā/
śatāṅkrū rāṣṭrāpālā ca kaṅvā caiva varāṅganā

ugraseno mahāpatyo vikhyātaḥ kukurodbhavaḥ/
kukurāṇāmimaṃ vaṃśaṃ dhārayannamitaujasām/
ātmano vipulaṃ vaṃśaṃ prajāvāṃśca bhavennaraḥ

bhajamānasya putrastu rathimukhyo vidūrathaḥ/
rājyādhidevaḥ śūraśca viduraśca suto'bhavat

tasya śūrasya tu sutā jajñire balavattarāḥ /
vātaścaiva nivātaśca śoṇitaḥ śvetavāhanaḥ

śamī ca gadavarmā ca nidātaḥ śakraśakrajit/
śamiputraḥ pratikṣiptaḥ pratikṣiptasya cātmajaḥ

svayambhojaḥ svayambhojāddhṛdikaḥ sambabhūva ha/
hṛdikasya sutāstvāsan daśa bhīmaparākramāḥ

kṛtavarmā kṛtasteṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ/
devārhaśca vanārhaśca bhiṣag dvaitarathaśca yaḥ

sudāntaśca dhiyāntaśca nakavān kanakodbhavaḥ/
devārhasya suto vidvān jajñe kambalabarhiṣaḥ

asamaujāḥ sutastasya sumahaujāśca viśrutaḥ/
ajāvaputrāya tataḥ pradadāvasamaujase/
sudaṃṣṭrañca surūpañca kṛṣṇa ityandhakāḥ smṛtāḥ // ३४. १४१ //
andhakānāmimaṃ vaṃśaṃ kīrttayānastu nityaśaḥ/
ātmāno vipulaṃ vaṃśaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

asmakyāṃ janayāmāsa śūro vai devamānuṣim/
māṣyāntu janayāmāsa śūro vai devamīḍhuṣam

bhāṣyāntu jajñire śūrādbhojāyāṃ puruṣā daśa/
vasudevo mahābāhuḥ pūrvamānakadundubhiḥ

jajñe tasya prasūtasya dundubhiḥ prāṇadaddivi/
ānakānāñca saṃhrādaḥ sumahānabhavaddivi

papāta puṣpavarṣañca śūrasya bhavane mahat/
manuṣyaloke kṛtsne'pi rūpe nāsti samo bhuvi

yasyāsīt puruṣāgryasya kīrttiścandramaso yathā/
devabhāgastato jajñe tato devaśravāḥ punaḥ

anādṛṣṭikaḍaścaiva nandanaścaiva bhṛñjinaḥ/
śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ catasrastu varāṅganāḥ

pṛthā ca śrutavedā ca śrutakīrttiḥ śrutaśravāḥ/
rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ

pṛthāṃ duhitaraṃ cakre kunti stāṃ pāṇḍurāvahat/
anapatyāya vṛddhāya kuntibhojāya tāṃ dadau

tasmāt kuntīti vikhyātā kuntībhojātmajā pṛthā/
kuruvīraḥ pāṇḍumukhyastasmādbhāryāmavindata

pṛthā jajñe tataḥ putrān trīnagnisamatejasaḥ/
loke'pratirathān vīrān śakratulyaparākramān

dharmādyudhiṣṭhiraṃ putraṃ mārutācca vṛkodaram/
īndrāddhanañjayañcaiva pṛthā putrānajījanat

mādravatyāntu janitāvāśvināviti viśrutam/
nakulaḥ sahadevaśca rūpasattvaguṇānvitau

jajñe ca śrutadevāyāṃ tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ/
karūṣādhipatirvīro dantavakro mahābalaḥ

kaikeyāṃ śrutakīrtyāntu jajñe santardanaḥ punaḥ/
cekitānabṛhatkṣatrau tathaivānyau mahābalau

vindānuvindāvāvantyau bhrātarau sumahābalau/
śrutaśravāyāṃ caidyastu śiśupālo babhūva ha

damaghoṣasya rājarṣeḥ putro vikhyātapauruṣaḥ/
yaḥ purāsīddaśagrīvaḥ saṃbabhūvārimardanaḥ

yaduśravānujastasya rujakanyo'nujastathā/
patnyastu vasudevasya trayodaśa varāṅganāḥ

pauravī rohiṇī caiva madirā cāparā tathā/
tathaiva bhadrā vaiśākhī devakī saptamī tathā

sugandhirvanarājī ca dve cānye paricārike//
rohiṇī pauravī caiva vālmīkasyātmajābhavat

jyeṣṭhā patnī mahābhāgā dayitānakadundubheḥ /
jyeṣṭhaṃ lebhe sutaṃ rāmaṃ sāraṇaṃ niśavaṃ tathā

durddamaṃ damanaṃ śubhraṃ piṇḍārakakuśītakau/
citrāṃ nāma kumārīñca rohiṇyaṣṭau vyajāyata

pautrau rāmasya jajñāte vijñātau niśitotsukau/
pārśvī ca pārśvanandī ca śiśuḥ satyadhṛtistathā

mandabāhyo'tha rāmāṇagirikau gira eva ca/
śuklagulmeti gulmaśca daridrāntaka eva ca

kumāryaścāpi pañcādyā nāmatastā nibodhata/
arciṣmatī sunandā ca surasā suvacāstathā

tathā śatabalā caiva sāraṇasya sutāstvimāḥ/
bhadrāśvo bhadraguptiśca bhadravighnastathaiva ca

bhadrabāhurbhadraratho bhadrakalpastathaiva ca/
supārśvakaḥ kīrttimāṃśca rohitāśvaśca bhadrajaḥ

durmmadaścābhibhūtaśca rohiṇyāḥ kulajāḥ smṛtāḥ /
nandopanantadau mitraśca kukṣimitrastathācalaḥ

citropa citre kanye ca sthitaḥ puṣṭirathāparaḥ/
madirāyāḥ sutā hyete sudevo'tha vijajñire

upabimbo'tha bimbaśca sattvadantamahaujasau/
catvāra ete vikhyātā bhadrāputrā mahābalāḥ

vaiśākhyāṃ samadācchauriḥ putraṃ kauśikamuttamam/
devakyāṃ jajñire śauriḥ suṣeṇaḥ kīrtimānapi

tadayo bhadrasenaśca yajudāyaśca pañcamaḥ/
ṣaṣṭho bhadravidekaśca kaṃsaḥ sarvāñjaghāna tān

atha tasyāmavasthāyāmāyuṣmān saṃbabhūva ha/
loka nāthaḥ punarviṣṇuḥ pūrvakṛṣṇaḥ prajāpatiḥ

anujātā'bhavat kṛṣṇā subhadrā bhadrabhāṣiṇī/
kṛṣṇā subhadreti punarvyākhyātā vṛṣṇinandinī

subhadrāyāṃ rathī pārthādabhimanyurajāyata/
vasudevasya bhāryāsu mahābhāgāsu saptasu/
ye putrā jajñireśūrā nāmatastānnibodhata

ato'sya saha devāyāṃ śūro jajñe'bhayāsakhaḥ/
śārṅgadevājanattambuṃ śaurī jajñe kulodvaham

upasaṅgaṃ vasuñcāpi tanayau devarakṣitau/
evaṃ daśa sutāstasya kaṃsastānapyaghātayat

vijayaṃ rojanañcaiva varddhamānaṃ tathaiva ca/
etān sarvvān mahābhāgānupadevā vyajāyata

svagāhavaṃ mahātmānaṃ vṛka devī tvajāyata /
āgāhī ca svasā caiva surūpā śiśirāyiṇī

saptamaṃ devakīputraṃ sunāsā suṣuve bhuvam/
gaveṣaṇaṃ mahābhāgaṃ saṅgrāme citra yodhinam

śrāddhadevaṃ purā yena vane viracitā dvijāḥ/
śaibyāyāmadadacchauriḥ putraṃ kauśikamavyayam

sugandhī vanarājī ca śaurerāstāṃ parigrahaḥ/
puṇḍraśca kapilaścaiva vasudevātmajau hi tau/
tayo rājā'bhavat puṇḍraḥ kapilastu vanaṃ yayo

tasyāṃ samabhavadvīro vasudevātmajo balī/
rājā nāma niṣādo'sau prathamaḥ sa dhanurddharaḥ

vikhyāto devarātasya mahābhāgaḥ suto'bhavat/
paṇḍitānāṃ mataṃ prāhurdevaśravasamudbhavam

asmakyāṃ labhate putramanādṛṣṭiṃ yaśasvinam/
nivarttaḥ śakraśatrughnaṃ śrāddhadevaṃ mahābalam

ajāyata śrāddhadevo niṣadhādiryataḥ śrutaḥ/
ekalavyo mahāvīryo niṣādaiḥ parivarddhitaḥ

gaṇḍūṣāyānapatyāya kṛṣṇastuṣṭo'dadat sutau/
cārudeṣṇañca sāmbañca kṛtāstrau śastalakṣaṇau

tantijastantimālaśca svaputrau kanakasya tu/
vastāvanestvaputrāya vasudevaḥ pratāpavān/
sautirdadau sutaṃ vīraṃ śauriṃ kauśikameva ca

tapāśca kodhanuścaiva virajāḥ śyāmasṛñjimau/
anapatyo'bhavacchyāmaḥ śyāmakastu vanaṃ yayau/
jugupsamāno bhojatvaṃ rājarṣitvamavāpnuyāt

ya idaṃ janma kṛṣṇasya paṭhate niyatavrataḥ/
śrāvayedbrāhmaṇañcāpi sumahatsukhamāpnuyāt

devadevo mahātejāḥ pūrvvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ /
vihārārthaṃ manuṣyeṣu jajñe nārāyaṇaḥ prabhuḥ

devakyāṃ vasudevena tapasā puṣkarekṣaṇaḥ/
caturbāhuḥ sa vijñeyo divyarūpaḥ śriyānvitaḥ

prakāśo bhagavān yogī kṛṣṇo mānuṣamāgataḥ/
avyakto'vyaktaliṅgasthaḥ sa eva bhagavān prabhuḥ

nārāyaṇo yataścakre prabhavaṃ cāvyayo hi saḥ/
devo nārāyaṇo bhūtvā harirāsītsanātanaḥ

yo'sṛjaccādipuruṣaṃ purā cakre prajāpatim/
aditerapi putratvametya yādavanandanaḥ/
devo viṣṇuriti khyātaḥ śakrādavarajo'bhavat

prasādajaṃ yasya vibhoradityāḥ putrakāraṇam/
vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām

yayātivaṃśajasyātha vasudevasya dhīmataḥ/
kulaṃ puṇyaṃ yataḥ karma bheje nārāyaṇaḥ prabhuḥ

sāgarāḥ samakampanta celuśca dharaṇīdharāḥ/
jajvaluścāgnihotrāṇi jāyamāne janārdane

śivāśca pravavurvātāḥ praśāntimabhavadrajaḥ/
jyotīṃṣyabhyadhikaṃ rejurjāyamāne janārdane

abhijinnāma nakṣatraṃ jayantī nāma śarvarī/
muhūrtto vijayo nāma yatra jāto janārdanaḥ

avyaktaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ/
jāyate smaiva bhagavān nayanairmohayan prajāḥ

ākāśāt puṣpavṛṣṭīśca vavarṣa tridaśeśvaraḥ/
gīrbhirmaṅgalayuktābhiḥ stuvanto madhusūdanam/
maharṣayaḥ sagandharvā upatasthuḥ sahasraśaḥ

vasudevastu taṃ rātrau jātaṃ putramadhokṣajam/
śrīvatsalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā divi divyaiḥ sulakṣaṇaiḥ/
uvāca vasudevaḥ svaṃ rūpaṃ saṃhara vai prabho

bhīto'haṃ kaṃsatastāta etadeva bravīmyaham/
mama putrā hatāstena jyeṣṭhāste'dbhutadarśanāḥ

vasudevavacaḥ śrutvā rūpaṃ sa hṛtavān prabhuḥ/
anujñātaḥ pitā tvenaṃ nandagopagṛhaṃ gataḥ/
ugrasenamate tiṣṭhan yaśodāyai tadā dadau

tulyakālantu garbhiṇyau yaśodā devakī tathā/
yaśodā nandagopasya patnī sā nandagopateḥ

yāmeva rajanīṃ kṛṣṇo jajñe vṛṣṇikulaprabhuḥ/
tāmeva rajanīṃ kanyāṃ yaśodāpi vyajāyata

taṃ jātaṃ rakṣamāṇastu vasudevo mahāyaśāḥ/
prādāt putraṃ yaśodāyai kanyāntu jagṛhe svayam

dattvainaṃ nandagopasya rakṣamāmiti cābravīt/
sutaste sarvvakalyāṇo yādavānāṃ bhaviṣyati/
ayaṃ sa garbho devakyā asmatkleśān haniṣyati

ugrasenātmajāyāñca kanyāmānakadundubheḥ/
nivedayāmāsa tadā kanyeti śubhalakṣaṇā

svāsāyāṃ tanayaṃ kaṃso jātaṃ naivāvadhārayat/
atha tāmapi duṣṭātmā hyutsasarja mudānvitaḥ

hatā vai yā yadā kanyā japatyeṣa vṛthāmatiḥ/
kanyā sā vavṛdhe tatra vṛṣṇisadmani pūjitā

putravatparipālyanto devā devān yathā tadā /
tāmeva vidhinotpannāmāhuḥ kanyāṃ prajāpatim

ekādaśā tu jajñe vai rakṣārthaṃ keśavasya ha/
tāṃ vai sarve sumanasaḥ pūjayiṣyanti yādavāḥ/
devadevo divyavapuḥ kṛṣṇaḥ saṃrakṣito'nayā

ṛṣaya ūcuḥ //
kimarthaṃ vasudevasya bhojaḥ kaṃso narādhipaḥ/
jaghāna putrān bālān vai tanno vyākhyātumarhasi

sūta uvāca//
śrṛṇudhvaṃ vai yathā kaṃsaḥ putrānānakadundubheḥ/
jātāñjātāñciśūn sarvvān niṣpipeṣa vṛthāmatiḥ

bhayādyathā mahābāhurjātaḥ kṛṣṇo vivāsitaḥ/
tathā ca goṣu govindaḥ saṃvṛddha- puruṣottamaḥ

uktaṃ hi kila devakyā vasudevasya dhīmataḥ /
sārathyaṃ kṛtavān kaṃso yuvarājastadā'bhavat

tato'ntarikṣe vāgāsīddivyā bhūtasya kasyacit/
kaṃso yayā sadā bhītaḥ puṣkalā lokasākṣiṇī

yāmetāṃ vahase kaṃsa rathena parakāraṇāt/
asyā yaḥ saptamo garbhaḥ sa te mṛtyurbhaviṣyati

tāṃ śrutvā vyathito vāṇīṃ tadā kaṃso vṛthāmatiḥ/
niṣkramya khaḍgaṃ tāṃ kanyāṃ hantukāmo'bhavattadā

tamuvāca mahābāhurvasudevaḥ pratāpavān/
ugrasenātmajaṃ kaṃsaṃ sauhṛdātpraṇayena ca

nastriyaṃ kṣatriyo jātu hantumarhati kaścana/
upāyaḥ paridṛṣṭo'tra mayā yādavanandana

yo'syāḥ sambhavate garbhaḥ saptamaḥ pṛthivī pate/
tamahante prayacchāmi tatra kuryyā yathākramam

tvaṃ tvidānīṃ yatheṣṭatvaṃ vartethā bhūridakṣiṇa/
sarvānasyāstu vai garbhān satyaṃ neṣyāmi te vaśam

evaṃ mithyā naraśreṣṭha vāgeṣā na bhaviṣyati/
evamukto'nunītaḥ sa jagrāha tanayāṃstadā

vasudevaśca tāṃ bhāryyāmavāpya mudito'bhavat/
kaṃsaścāsyāvadhīt putrān pāpakarmmā vṛthāmatiḥ

ṛṣaya ūcuḥ //
ka eṣa vasudevaśca devakī ca yaśasvinī/
nandagopastu kastveṣa yaśodā ca mahāyaśāḥ/
yo viṣṇuṃ janayāmāsa yā cainaṃ cābhyavarddhayat

sūta ūvāca//
puruṣāḥ kaśyapasyāsannādityāstu striyāstathā/
atha kāmān mahābāhurdevakyāḥ samavarddhayat

acarat sa mahīṃ devaḥ praviṣṭo mānuṣīṃ tanum/
mohayan sarvabhūtāni yogātmā yogamāyayā

naṣṭe dharmme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule svayam/
kartuṃ dharmmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanam

āhṛtā rukmiṇī kanyā satyā nagnajitastadā/
sātrājitī satyabhāmā jāmbavatyapi rohiṇī

śaibyā sudevī mādrī ca suśīlā nāma cāparā/
kālindī mitravindā ca lakṣmaṇā jālavāsinī

evamādīni devānāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa/
caturddaśa tu ye proktā gaṇāścāpsarasāṃ divi /
vicintya devaiḥ śakreṇa viśiṣṭāstviha preṣitāḥ

patnyarthaṃ vāsudevasya utpannā rājaveśmasu/
etāḥ patnyo mahābhāgā viṃṣvaksenasya viśrutāḥ

pradyumnaścārudeṣṇaśca sudeṣṇaḥ śarabhastathā/
cāruśca cārubhadraśca bhadracārustathā'paraḥ

cāruvindhyaśca rukmiṇyāṃ kanyā cārumatī tathā/
sānurbhānustathākṣaśca rohito mantrayastathā

jarāndhakastāmravakṣā bhaumariśca jarandhamaḥ/
catasro jajñire teṣāṃ svasāro garuḍadhvajāt

bhānurbhaumarikā caiva tāmraparṇī jarandhamā/
satyabhāmāsutānetāñjāmbavatyāḥ prajāḥ śrṛṇu

bhadraśca bhadraguptaśca bhadravindrastathaiva ca/
saptabāhuśca vikhyātaḥ kanyā bhadrāvatī tathā/
sambodhanī ca vikhyātā jñeyā jāmbavatīsutāḥ

saṃgrāmajicca śatajit ta na ca sahasrajit/
ete putrāḥ sudevyāśca viṣvaksenasya kīrttitāḥ

vṛko vṛkāśvo vṛkajidvṛjinī ca surāṅganā/
mitrabāhuḥ sunīthaśca nāgnajityāḥ prajāstviha

evamādīni putrāṇāṃ saha srāṇi nibodhata/
prayutantu samākhyātaṃ vāsudevasya ye sutāḥ

ayutāni tathāṣṭau ca śūrā raṇaviśāradāḥ/
janārdanasya vaṃśo vaḥ kīrttito'yaṃ yathātatham

bṛhatī nartakonneyī sunaye saṅgatā tathā /
kanyā sā bṛhaducchasya śauneyasya mahātmanaḥ

tasyāḥ putrāstu vikhyātā strayaḥ samitiśobhanāḥ /
aṅgadaḥ kumudaḥ śvetaḥ kanyā śvetā tathaiva ca

avagāhaśca citraśca śūraścitravaraśca yaḥ/
citrasenaḥ sutaścāsya kanyā citravatī tathā

tumbaśca tumbabāṇaśca janastambaśca tāvubhau/
upāṅgasya smṛtau dvau tu vajrāraḥ kṣipra eva ca

bhūrīndraseno bhūriśca gaveṣasya sutāvubhau /
yudhiṣṭhirasya kanyā tu sutanurnāma viśrutā

tasyāmaśvasuto jajñe vajro nāma mahāyaśāḥ/
vajrasya pratibāhustu sucārustasya cātmajaḥ

kāśmā supārśvaṃ tanayaṃ jajñe sāmbā tarasvinam/
tisraḥ koṭyastu putrāṇāṃ yādavānāṃ mahātmanām

ṣaṣṭiṃśatasahasrāṇi vīryyavanto mahābalāḥ/
devāṃśāḥ sarvva eveha utpannāste mahaujasaḥ

daivāsure hatā ye ca asurā vai mahātapāḥ/
ihotpannā manuṣyeṣu bādhante sarvvamānavān /
teṣāmutsādanārthantu utpannā yādave kule

kulāni daśa caikañca yādavānāṃ mahātmanām/
sarvvamakakulaṃ yadvadvarttate vaiṣṇave kule

viṣṇusteṣāṃ pramāṇe ca prabhutve ca vyavasthitaḥ /
nideśasthāyibhistasya baddhyante sarvamānuṣāḥ

iti prasūtirvṛṣṇīnāṃ samāsavyāsayogataḥ/
kīrttitā kīrttanāccaiva kīrttisiddhimabhīpsitām

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte viṣṇuvaṃśānukīrttanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ