વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 34
સૂત ઉવાચ॥
સાત્વતી રૂપસમ્પન્નં કૌશલ્યા સુષુવે સુતમ્।
ભજિનં ભજમાનં ચ દિવ્યં દેવાવૃધં નૃપમ્
અન્ધકઞ્ચ સહાભોજં વૃષ્ણિઞ્ચ યદુનન્દનમ્।
તેષાં હિ સર્ગાશ્ચત્વારઃ શ્રૃણુધ્વં વિસ્તરેણ વૈ
ભજમાનસ્ય શ્રૃઞ્જય્યાં બાહ્યશ્ચોપરિ બાહ્યકઃ।
શ્રૃઞ્જયસ્ય સુતે દ્વે તુ બાહ્યકસ્તે ઉદાવહત્
તસ્ય ભાર્યે ભગિન્યૌ તે પ્રાસૂતેતિ સુતાન્ બહૂન્।
નિમિશ્ચ પણવશ્ચૈવ વૃષ્ણિઃ પરપુરઞ્જયઃ
યે બાહ્યકાર્ય્યશ્રૃઞ્જય્યાં ભજમાનાદ્વિજજ્ઞિરે।
અયુતાયુતસાહસ્ર શતજિદથ વામકઃ
બાહ્યકાર્ય્યાભગિન્યાં યે ભજમાના દ્વિજજ્ઞિરે।
તેષાં દેવાવૃધો રાજા ચચાર પરમં તપઃ
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતો મમ ભૂયાદિતિ સ્મ હ।
સંયોજ્યાત્માનમેવં સવર્ણા સા જલમસ્પૃશત્
સા ચોપસ્પર્શનાત્તસ્ય ચકાર ઋષિમાપગા।
કલ્યાણઞ્ચ નરપતેસ્તસ્ય સા નિમ્નગોત્તમા
ચિન્તયાભિપરીતાઙ્ગા જગામાથ વિનિશ્ચયમ્।
નાધિગચ્છામિ તાં નારીં યસ્યામેવંવિધઃ સુતઃ
ભવેત્સર્વગુણોપેતો રાજ્ઞો દેવાવૃધસ્ય હિ।
તસ્માદસ્ય સ્વયં ચાહં ભવામ્યદ્ય સહવ્રતા।
જજ્ઞે તસ્યાઃ સ્વયં હસ્તો ભાવસ્તસ્ય યથેરિતઃ
અથ ભૂત્વા કુમારી તુ સાવિત્રી પરમં વચઃ।
ચિન્તયામાસ રાજાનં તામિયેષ સ પર્થિવઃ
તસ્યામાધત્ત ગર્ભં સ તેજસ્વિનમુદારધીઃ।
અથ સા નવમે માસિ સુષુવે સરિતાંવરા
પુત્રં સર્વગુણોપેતં યથા દેવાવૃધેપ્સિતઃ।
તત્ર વંશે પુરાણજ્ઞા ગાથાં ગાયન્તિ વૈ દ્વિજાઃ
ગુણાન્ દેવાવૃધસ્યાપિ કીર્ત્તયન્તો મહાત્મનઃ।
યથૈવ શ્રૃણુતે દૂરાત્ સંપશ્યતિ તથાન્તિકાત્
બભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્દેવાવૃધઃ સમઃ।
પુરુષાઃ પઞ્ચષષ્ટિશ્ચ સહસ્રાણિ ચ સપ્તતિઃ।
યેઽમૃતત્વમનુપ્રાપ્તા બભ્રુર્દેવાવૃધાદપિ
યજ્વા દાનપતિર્વીરો બ્રહ્મણ્યઃ સત્ય વાગ્ બુધઃ।
કીર્ત્તિમાંશ્ચ મહાભાગઃ સાત્ત્વતાનાં મહારથઃ
તસ્યાન્વવાયે સુમહાભોજયેમાર્તિકાવલાઃ।
ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ વૃષ્ણેર્ભાર્ય્યે બભૂવતુઃ
ગાન્ધારી જનયામાસ સુમિત્રં મિત્રનન્દનમ્।
માદ્રી યુધાજિતં પુત્રં સા તુ વૈ દેવમીઢુષમ્
અનમિત્રં સુતઞ્ચૈવ તાવુભૌ પુરુષોત્તમૌ।
અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્ય દ્વૌ બભૂવતુઃ
પ્રસેનશ્ચ મહાભાગઃ શક્રજિચ્ચ સુતાવુભૌ।
તસ્ય શક્રજિતઃ પૂર્વઃ સખા પ્રાણસમોઽભવત્
સ કદાચિન્નિશાપાયે રથેન રથિનાંવરઃ।
તોયકૂલાદપઃ સ્પ્રષ્ટુમુપસ્થાતું યયૌ રવિમ્
તસ્યોપતિષ્ઠતઃ સૂર્યો વિવસ્વાનગ્રતઃ સ્થિતઃ।
અસ્પષ્ટમૂર્તિર્ભગવાં સ્તેજોમણ્ડલવાન્ વિભુઃ
અથ રાજા વિવસ્વન્તમુવાચ સ્થિતમગ્રતઃ।
યથૈવ વ્યોમ્નિ પશ્યામિ ત્વામહં જ્યોતિષામ્પતે
તેજોમણ્ડલિનઞ્ચૈવ તથૈવાપ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્।
કો વિશેષો વિવસ્વંસ્તે સાક્ષાદુપગતેન વૈ
એતચ્છ્રુત્વા સ ભગવાન્ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્।
સ્વકણ્ઠાદવમુચ્યાથ બબન્ધ નૃપતેસ્તદા
તતો વિગ્રહવન્તં તં દદર્શ નૃપતિસ્તદા।
પ્રતિમામથ તાં દૃષ્ટ્વા મુહૂર્ત્તં કૃતવાંસ્તથા
તમતિપ્રસ્થિતં ભૂયો વિવસ્વન્તં સ શક્રજિત્।
પ્રોવાચાગ્નિસવર્ણં ત્વં યેન લોકાન્ પ્રયાસ્યતિ।
તદૈવ મણિરત્નં તન્માં ભવાન્ દાતુમર્હતિ
સ્યમન્તકં નામ મણિં દત્તવાંસ્તસ્ય ભાસ્કરઃ।
સ તમાબદ્ધ્ય નગરં પ્રવિવેશ મહીપતિઃ
તં જનાઃ પર્યધાવન્ત સૂર્યોઽયં ગચ્છતીતિ હ।
સભાં વિસ્માયયિત્વાથ પુરીમન્તઃપુરં તથા
તં પ્રસેનિજિતે દિવ્યં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્।
દદૌ ભ્રાત્રે નરપતિઃ પ્રેમ્ણા શક્રજિદુત્તમમ્
સ્યમન્તકો નામ મણિર્યસ્ય રાષ્ટ્રે સ્થિતો ભેવત્ ।
કાલવર્ષી ચ પર્જન્યો ન ચ વ્યાધિભયં તદા
લિપ્સાં ચક્રે પ્રસેનાત્તુ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્।
ગોવિન્દો ન ચ તં લેભે શક્તોઽપિ ન જહાર ચ
કદા ચિન્મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્તેન ભૂષિતઃ।
સ્યમન્તકકૃતે સિંહાદ્વધં પ્રાપ્તઃ સુદારુણમ્
જામ્બવાનૃક્ષરાજસ્તુ તં સિંહં નિજઘાન વૈ ।
આદાય ચ મણિં દિવ્યં સ્વં બિલં પ્રવિવેશ હ
તત્કર્મ કૃષ્ણસ્ય તતો વૃષ્ણ્યન્ધકમહત્તરાઃ।
મણૌગૃધ્નુન્તુ મન્વાનાસ્તમેવ વિશશઙ્કિરે
મિથ્યાભિશસ્તિં તેભ્યસ્તાં બલવાનરિસૂદનઃ।
અમૃષ્યમાણો ભગવાન્ વનં સ વિચચાર હ
સ તુ પ્રસેનમૃગયામચરત્તત્ર ચાપ્યથ।
પ્રસેનસ્ય પદં ગૃહ્ય પુરુષૈ રાપ્તકારિભિઃ
ઋક્ષવન્તં ગિરિવરં વિન્ધ્યઞ્ચ નગમુત્તમમ્।
અન્વેષણપરિશ્રાન્તઃ સ દદર્શ મહામનાઃ
સાશ્વં હતં પ્રસેનં તં નાવિન્દત્તત્ર વૈ મણિમ્।
અથ સિંહઃ પ્રસેનસ્ય શરીરસ્યાવિદૂરતઃ
ઋક્ષેણ નિહતો દૃષ્ટઃ પાદૈઋક્ષસ્ય સૂચિતામ્।
પદૈરન્વેષયામાસ ગુહામૃક્ષસ્ય યાદવઃ
મહત્યતિબિલે વાણીં શુશ્રાવ પ્રમદેરિતામ્।
ધાત્ર્યા કુમારમાદાય સુતં જામ્બવતો દ્વિજાઃ।
પ્રીતિમત્યાથ મણિના મારોદીરિત્યુદીરિતામ્
॥ધાત્ર્યુવાચ॥
પ્રસેનમવધીત્ સિંહઃ સિંહો જામ્બવતા હતઃ।
સુકુમારક મારોદીસ્તવ હ્યેષ સ્યમન્તકઃ
વ્યક્તીકૃતઞ્ચ શબ્દં તં તૂર્ણં સોઽપિ યયૌ બિલમ્।
અપશ્યચ્ચ વિલાભ્યાશે પ્રસેનમવદારિતમ્
પ્રવિશ્ય ચાપિ ભગવાસ્તદૃક્ષબિલમઞ્જસા।
દદર્શ ઋક્ષરાજાનં જામ્બવન્તમુદારધીઃ
યુયુધે વાસુદેવસ્તુ બિલે જામ્બવતા સહ।
બાહુભ્યામેવ ગોવિન્દો દિવસાનેકવિંશતિમ્
પ્રવિષ્ટે ચ બિલં કૃષ્ણે વાસુદેવ પુરઃસરાઃ ।
પુનર્દ્વારવતીમેત્ય હતં કૃષ્ણં ન્યવેદયન્
વાસુદેવસ્તુ નિર્જિત્ય જામ્બવન્તં મહાબલમ્।
લેભે જામ્બવતીં કન્યામૃક્ષરાજસ્ય સમ્મતામ્
ભગવત્તેજસા ગ્રસ્તો જામ્બવાન્ પ્રસભં મણિમ્।
સુતાં જામ્બવતીમાશુ વિષ્વક્સેનાય દત્તવાન્
મણિં સ્યમન્તકં ચૈવ જગ્રાહાત્મ વિશુદ્ધયે।
અનુનીય ઋક્ષરાજં નિર્યયૌ ચ તદા બિલાત્
એવં સ મણિમાદાય વિશોદ્ધ્યાત્માનમાત્મના।
દદૌ સત્રાજિતે તં વૈ મણિં સાત્વતસન્નિધૌ
કન્યાં પુનર્જામ્બવતીમુવાચ મધુસૂદનઃ।
તસ્માન્મિથ્યાભિશાપાત્ સ વ્યમુચ્યત જનાર્દનઃ
ઇમાં મિથ્યાભિશસ્તિં યઃ કૃષ્ણસ્યેહ વ્યપોહિતામ્।
વેદ મિથ્યાભિશસ્તેઃ સ નાભિશસ્યતિ કર્હિચિત્
દશ સ્વસૃભ્યો ભાર્ય્યાભ્યઃ શત્રજિત્તઃ શતં સુતાઃ।
ખ્યાતિમન્તસ્ત્રયસ્તેષાં ભઙ્ગકારસ્તુ પૂર્વ્વજઃ।
વીરો વ્રતપતિશ્ચૈવ હ્યપસ્વાન્તશ્ચ સુપ્રિયઃ
અથ દ્વારવતી નામ ભઙ્ગકારસ્ય સુપ્રજા।
સુષુવે સા કુમારીસ્તુ તિસ્રો રૂપગુણાન્વિતાઃ
સત્ય ભામોત્તમા સ્ત્રીણાં વ્રતિનીવ દૃઢવ્રતા।
તથા તપસ્વિની ચૈવ પિતા કૃષ્ણસ્ય તાં દદૌ
યત્તત્ સત્રાજિતે કૃષ્ણો મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્।
પ્રાદાત્તદાહરદ્રત્નં ભોજેન શતધન્વના
તદા હિ પ્રાર્થયામાસ સત્યભામામનિન્દિતામ્।
અક્રૂરો રત્નમન્વિચ્છન્ મણિઞ્ચૈવ સ્યમન્તકમ્
ભદ્રકારં તતો હત્વા શતધન્વા મહાબલઃ।
રાત્રૌ તં મણિમાદાય તતોઽક્રૂરાય દત્તવાન્
અક્રૂરસ્તુ તદા રત્નમાદાય સ નરર્ષભઃ।
સમયં કારણં ચક્રે બોધ્યો નાન્યૈસ્ત્વયેત્યુત
વયમભ્યુપપત્સ્યામઃ કૃષ્ણેન ત્વં પ્રધર્ષિતઃ।
મમ ચ દ્વારકાઃ સર્વા વશે તિષ્ટન્ત્યસંશયમ્
હતે પિતરિ દુઃશાર્ત્તા સત્યભામા યશસ્વિની।
પ્રયયૌ રથમારુહ્ય નગરં વારણાવતમ્
સત્યભામા તુ તદ્વૃત્તં ભોજસ્ય શતધન્વનઃ।
ભર્તુર્નિવેદ્ય દુઃખાર્ત્તા પાર્શ્વસ્થાશ્રૂણ્યવર્તયત્
પાણ્ડવાનાન્તુ દગ્ધાનાં હરિઃ કૃત્વોદકક્રિયામ્ ।
તુલ્યાર્થે ચૈવ ભ્રાતૄણાં નિયોજયતિ સાત્યકિમ્
તત સ્ત્વરિતમાગમ્ય દ્વારકાં મધુસૂદનઃ।
પૂર્વ્વજં હલિનં શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્
હતઃ પ્રસેનઃ સિંહેન સત્રાજિચ્છતધન્વના।
સ્યમન્તકમહં માર્ગે તસ્ય પ્રહર હે પ્રભો
તદારોહ રથં શીઘ્રં ભોજં હત્વા મહાબલમ્।
સ્યમન્તકો મહાબાહો તદાસ્માકં ભવિષ્યતિ
તતઃ પ્રવૃત્તે યુદ્ધે તુ તુમુલે ભોજકૃષ્ણયોઃ।
શતધન્વા ન ચાક્રૂરમવૈક્ષત્ સર્વતો દિશિ
અનષ્ટાશ્વાવરોહન્તુ કૃત્વા ભોજજનાર્દનૌ।
શક્તોઽપિ સાધ્યાદ્વાર્દ્ધક્યાન્નાક્રૂરોઽભ્યુપપદ્યત
અપયાને તતો બુદ્ધિં ભૂયશ્ચક્રે ભયાન્વિતઃ।
યોજનાનાં શતં સાગ્રં યયા ચ પ્રત્યપદ્યત
વિજ્ઞાતહૃદયા નામ શતયોજનગામિની।
ભોજસ્ય વઢવાદિત્યો યયા કૃષ્ણમયોધયત્
પ્રવૃદ્ધવેગા વડવા ત્વધ્વનાં શતયોજનમ્।
દૃષ્ટા રથગતિસ્તસ્ય શતધન્વાનમર્દ્દયત્
તતસ્તસ્ય હયાસ્તે તુ શ્રમાત્ ખેદાચ્ચ વૈ દ્વિજાઃ।
ખમુત્પેતૂ રથપ્રાણાઃ કૃષ્ણો રામમથાબ્રવીત્
તિષ્ઠસ્વેહ મહાબાહો દૃષ્ટદોષા મયા હયાઃ।
પદ્ય્ભાં ગત્વા હરિષ્યામિ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
પદ્ભ્યામેવ તતો ગત્વા શતધન્વાનમચ્યુતઃ।
મિથિલાધિપતિં તં વૈ જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્
સ્યમન્તકં ન ચાપશ્યદ્ધત્વા ભોજં મહાબલમ્।
નિવૃત્તં ચાબ્રવીત્ કૃષ્ણં રત્નં દેહીતિ લાઙ્ગલી
નાસ્તીતિ કૃષ્ણશ્ચોવાચ તતો રામો રુષાન્વિતઃ।
ધિક્છબ્દમસકૃત્ પૂર્વ્વં પ્રત્યુવાચ જનાર્દ્દનમ્
ભ્રાતૃત્વાન્મર્ષયામ્યેષ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ વ્રજામ્યહમ્।
કૃત્યં ન મે દ્રારકયા ન ત્વયા ન ચ વૃષ્ણિભિઃ
પ્રવિવેશ તતો રામો મિથિલામરિમર્દ્દનઃ।
સર્વ્વકામૈરુપહૃતૈર્મૈથિલેનૈવ પૂજિતઃ
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ બભ્રુર્મતિમતાંવરઃ।
નાનારૂપાન્ ક્રતૂન્ સર્વ્વાનાજહાર નિરર્ગલાન્
દીક્ષામયં સકવચં રક્ષાર્થં પ્રવિવેશ હ।
સ્યમન્તકકૃતે રાજા ગાધિપુત્રો મહાયશાઃ
અર્થાન્ રત્નાનિ ચાગ્ર્યાણિ દ્રવ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।
ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યજ્ઞેષુ વિન્યયોજયત્
અક્રૂરયજ્ઞ ઇત્યેતે ખ્યાતાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ।
બહ્વન્નદક્ષિણાઃ સર્વ્વે સર્વ્વકામપ્રદાયિનઃ
અથ દુર્ય્યોધનો રાજા ગત્વાઽથ મિથિલાં પ્રભુઃ।
ગદાશિક્ષાં તતો દિવ્યાં બલભદ્રાદવાપ્તવાન્ ॥ ૩૪.૮૩।
પ્રસાદ્ય તુ તતો વિપ્રા વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથૈઃ।
આનીતો દ્વારકામેવ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના
અક્રૂરમન્ધકૈઃ સાર્દ્ધમુપાયાત્ પુરુષર્ષભઃ।
યુદ્ધે હત્વા તુ શત્રુગ્નં સહ બન્ધુમતા બલી
શ્વફલ્કતનયાયાન્તુ નરાયાં નરસત્તમૌ।
ભઙ્ગકારસ્ય તનયો વિશ્રુતૌ સુમહાબલૌ
જજ્ઞાતેઽન્ધકમુખ્યસ્ય શત્રુઘ્નો બન્ધુમાંશ્ચ તૌ।
વધાર્થં ભઙ્ગકારસ્ય કૃષ્ણો ન પ્રીતિમાન્ ભવેત્
જ્ઞાતિ ભેદભયાદ્ભીતઃ સમુપેક્ષિતવાંસ્તથા।
અપયાતે તથાક્રૂરે નાવર્ષત્પાકશાસનઃ
અનાવૃષ્ટ્યા હતં રાષ્ટ્રમભવત્તદ્વઘોદ્યતમ્।
તતઃ પ્રસાદયામાસુરક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ
પુનર્દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તદા દાનપતૌ તથા।
પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કુક્ષૌ જલનિધેસ્તતઃ
કન્યાઞ્ચ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસમ્મતામ્।
અક્રૂરઃ પ્રદદૌ શ્રીમાન્ પ્રીત્યર્થં યદુપુઙ્ગવઃ
અત વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્।
સભામધ્યે તદા પ્રાહ તમક્રૂરં જનાર્દનઃ
યચ્ચ રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં પ્રભો।
તત્પ્રયચ્છસ્વ માનાર્હ વિમતિઞ્ચાત્ર મા કૃથાઃ
ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યદ્રોષોઽભૂત્તદા મમ।
સુસંરૂઢઃ સકૃત્ પ્રાપ્તસ્તત્કાલાશ્રિત્ય સ મહાન્
તતઃ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્ સર્વ્વસાત્વતસંસદિ।
પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુરક્લેશેન મહામતિઃ
તત આર્જ્જવસંપ્રાપ્તબભ્રુહસ્તાદરિન્દમઃ।
દદૌ પ્રહૃષ્ટમનસા તં મણિં બભ્રવે પુનઃ
સ કૃષ્ણહસ્તાત્ સંપ્રાપ્ય મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્।
આબદ્ધ્ય ગાન્દિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાનિવ
ઇમાં મિથ્યાભિશસ્તિં યો વિશુદ્ધામપિ ચોત્તમામ્ ।
વેદ મિથ્યાભિ શસ્તિં સ ન વ્રજેચ્ચ કથઞ્ચન
અનિમિત્રાચ્છિનિર્જજ્ઞે કનિષ્ઠાદ્વૃષ્ણિનન્દનાત્
સત્યવાક્ સત્યસમ્પન્નઃ સત્યકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
સાત્યકિર્યુયુધાનસ્ય તસ્ય ભૂતિઃ સુતોઽભવત્
ભૂતેર્યુગન્ધરઃ પુત્ર ઇતિ ભૌત્યાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ।
જજ્ઞાતે તનયૌ પૃશ્નેઃ શ્વફલ્કશ્ચિત્રકશ્ચ યઃ
શ્વફલ્કસ્તુ મહારાજો ધર્માત્મા યત્ર વર્ત્તતે।
નાસ્તિ વ્યાધિભયં તત્ર ન ચાવૃષ્ટિભયં તથા
કદાચિત્ કાશિરાજસ્ય વિભોસ્તુ દ્વિજસત્તમાઃ।
ત્રીણિ વર્ષાણિ વિષયે નાવર્ષત્પાકશાસનઃ
સ તત્ર વાસયામાસ શ્વફલ્કં પરમાર્ચિતમ્।
શ્વફલ્કપરિવાસેન પ્રાવર્ષત્પાકશાસનઃ
શ્વફલ્કઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામનિન્દિતામ્।
ગાન્દિનીં નામ ગાં સા હિ દદૌ વિપ્રાય નિત્યશઃ
સા માતુરુદરસ્થા વૈ બહુવર્ષ શતાન્ કિલ।
વસતિ સ્મ ન વૈ જજ્ઞે સર્ભસ્થાન્તાં પિતાબ્રવીત્
જાયસ્વ શીઘ્રં ભદ્રન્તે કિમર્થં ચાપિ તિષ્ઠસિ।
પ્રોવાચ ચૈનં ગર્ભ સ્થા સા કન્યા ગૌર્દિને દિને
યદિ દત્તા તદા સ્યાં હિ યદિ સ્યામીહતાં પિતઃ।
તથેત્યુવાચ તાં તસ્યાઃ પિતા કામમપૂપુરત્
દાતા યજ્વા ચ શૂરશ્ચ શ્રુતવાનતિથિપ્રિયઃ।
તસ્યાઃ પુત્રઃ સ્મૃતોઽક્રૂરઃ શ્વફલ્કો ભૂરિદક્ષિણઃ
ઉપમઙ્ગુસ્તથા મઙ્ગુર્મૃદુરશ્ચારિમેજયઃ।
ગિરિરક્ષસ્તતા યક્ષઃ શત્રુઘ્નો વારિમર્દ્દનઃ
ધર્મભૃચ્ચ શ્રૃષ્ટચયો વર્ગમોચસ્તથાપરઃ।
આવાહપ્રતિવાહૌ ચ વસુદેવા વરાઙ્ગના
અક્રૂરાદુગ્રસેન્યાન્તુ સુતૌ દ્વૌ કુલનન્દિનૌ।
દેવશ્ચાનુપદેવશ્ચ જજ્ઞાતે દેવસંમિતૌ
ચિત્રકસ્યાભવન્ પુત્રાઃ પૃથુર્વિપૃથુરેવ ચ।
અશ્વગ્રીવોઽશ્વબાહુશ્ચ સુપાર્શ્વકગવેષણૌ
અરિષ્ટનેમિરશ્વશ્ચ સુવર્મા વર્મચર્મભૃત્ ।
અભૂમિર્બહુભૂમિશ્ચ શ્રવિષ્ઠાશ્રવણે સ્ત્રિયૌ
સત્યકાત્ કાશિદુહિતા લેભે સા ચતુરઃ સુતાન્।
કકુદં ભજમાનઞ્ચ શમીકબલબર્હિષૌ
કકુદસ્ય સુતો વૃષ્ટિર્વૃષ્ટેસ્તુ તનયોઽભવત્।
કપોતરોમા તસ્યાથ રેવતોઽભવદાત્મજઃ
તસ્યાસીત્તુમ્બુરુસખા વિદ્વાન્ પુત્રોઽભવત્કિલ।
ખ્યાયતે યસ્ય નામ્ના સ ચન્દનોદકદુન્દુભિઃ
તસ્માચ્ચાભિજિતઃ પુત્ર ઉત્પન્નસ્તુ પુનર્વસુઃ।
અશ્વમેધન્તુ પુત્રાર્થે આજહાર નરોત્તમઃ
તસ્ય મધ્યેઽતિરાત્રસ્ય સદોમધ્યાત્સમુત્થિતમ્।
તતસ્તુ વિદ્વાન્ ધર્મજ્ઞો દાતા યજ્વા પુનર્વસુઃ
તસ્યાપિ પુત્રમિથુનં બાહુબાણાજિતઃ કિલ।
આહુકશ્ચાહુકી ચૈવ ખ્યાતૌ મતિમતાંવરૌ
ઇમાંશ્ચોદાહરન્ત્યત્ર શ્લોકાન્ પ્રતિ તમાહુકમ્।
સોપાસઙ્ગાનુકર્ષાણાં સધ્વજાનાં વરૂથિનામ્
રથાનાં મેઘઘોષાણાં સહસ્રાણિ દશૈવ તુ।
નાસત્યવાદી ત્વાસીત્તુ નાયજ્વા નાસહસ્રદઃ
નાશુચિર્નાપ્યધર્માત્મા નાવિદ્વાન્ન કૃશોઽભવત્।
આહુકસ્ય ધૃતિઃ પુત્ર ઇત્યેવમનુ શુશ્રુમઃ
શ્વેતેન પરિચારેણ કિશોરપ્રતિમાન્ હયાન્।
અશીતિયુક્તનિયુતાન્યાહુકપ્રતિમોઽવ્રજત્
પૂર્વસ્યાન્દિશિ નાગાનાં ભોજસ્ય પ્રતિરેજિરે।
રૂપ્યકાઞ્ચનકક્ષાણાં સહસ્રાણ્યેકવિંશતિઃ
તાવન્ત્યેવ સહસ્રાણિ ઉત્તરસ્યાન્તથા દિશિ।
ભૂમિપાલસ્ય ભોજસ્ય ઉત્તિષ્ઠેત્ કિઙ્કિણી કિલ
આહુકશ્ચાહુકાન્ધાય સ્વસારં ત્વાહુકીન્દદૌ।
આહુકાન્ધસ્ય દુહિતા દ્વૌ પુત્રૌ સમ્બભૂવતુઃ
દેવકશ્ચોગ્રસેનશ્ચ દેવગર્ભસમાવુભૌ ।
દેવકસ્ય સુતા વીરા જજ્ઞિરે ત્રિદશોપમાઃ
દેવાનામપિ દેવશ્ચ સુદેવો દેવરઞ્જિતા।
તેષાં સ્વસારઃ સપ્તાસન્ વસુદેવાય સંદદૌ
વૃકદેવોપદેવા ચ તથાન્યા દેવરક્ષિતા।
શ્રીદેવા શાન્તિદેવા ચ મહાદેવા તથાપરા
સપ્તમી દેવકી તાસાં સુનામા ચારુદર્શના।
નવોગ્રસેનસ્ય સુતાઃ કંસસ્તેષાન્તુ પૂર્વજઃ
ન્યગ્રોધશ્ચ સુનામા ચ કદ્વશંકુશ્ચ ભૂમયઃ।
સૂતનૂ રાષ્ટ્રપાલશ્ચ યુદ્ધતુષ્ટઃ સુપુષ્ટિમાન્
તેષાં સ્વસારઃ પઞ્ચૈવ કર્મધર્મવતી તથા।
શતાઙ્ક્રૂ રાષ્ટ્રાપાલા ચ કઙ્વા ચૈવ વરાઙ્ગના
ઉગ્રસેનો મહાપત્યો વિખ્યાતઃ કુકુરોદ્ભવઃ।
કુકુરાણામિમં વંશં ધારયન્નમિતૌજસામ્।
આત્મનો વિપુલં વંશં પ્રજાવાંશ્ચ ભવેન્નરઃ
ભજમાનસ્ય પુત્રસ્તુ રથિમુખ્યો વિદૂરથઃ।
રાજ્યાધિદેવઃ શૂરશ્ચ વિદુરશ્ચ સુતોઽભવત્
તસ્ય શૂરસ્ય તુ સુતા જજ્ઞિરે બલવત્તરાઃ ।
વાતશ્ચૈવ નિવાતશ્ચ શોણિતઃ શ્વેતવાહનઃ
શમી ચ ગદવર્મા ચ નિદાતઃ શક્રશક્રજિત્।
શમિપુત્રઃ પ્રતિક્ષિપ્તઃ પ્રતિક્ષિપ્તસ્ય ચાત્મજઃ
સ્વયમ્ભોજઃ સ્વયમ્ભોજાદ્ધૃદિકઃ સમ્બભૂવ હ।
હૃદિકસ્ય સુતાસ્ત્વાસન્ દશ ભીમપરાક્રમાઃ
કૃતવર્મા કૃતસ્તેષાં શતધન્વા તુ મધ્યમઃ।
દેવાર્હશ્ચ વનાર્હશ્ચ ભિષગ્ દ્વૈતરથશ્ચ યઃ
સુદાન્તશ્ચ ધિયાન્તશ્ચ નકવાન્ કનકોદ્ભવઃ।
દેવાર્હસ્ય સુતો વિદ્વાન્ જજ્ઞે કમ્બલબર્હિષઃ
અસમૌજાઃ સુતસ્તસ્ય સુમહૌજાશ્ચ વિશ્રુતઃ।
અજાવપુત્રાય તતઃ પ્રદદાવસમૌજસે।
સુદંષ્ટ્રઞ્ચ સુરૂપઞ્ચ કૃષ્ણ ઇત્યન્ધકાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૩૪. ૧૪૧ ॥
અન્ધકાનામિમં વંશં કીર્ત્તયાનસ્તુ નિત્યશઃ।
આત્માનો વિપુલં વંશં લભતે નાત્ર સંશયઃ
અસ્મક્યાં જનયામાસ શૂરો વૈ દેવમાનુષિમ્।
માષ્યાન્તુ જનયામાસ શૂરો વૈ દેવમીઢુષમ્
ભાષ્યાન્તુ જજ્ઞિરે શૂરાદ્ભોજાયાં પુરુષા દશ।
વસુદેવો મહાબાહુઃ પૂર્વમાનકદુન્દુભિઃ
જજ્ઞે તસ્ય પ્રસૂતસ્ય દુન્દુભિઃ પ્રાણદદ્દિવિ।
આનકાનાઞ્ચ સંહ્રાદઃ સુમહાનભવદ્દિવિ
પપાત પુષ્પવર્ષઞ્ચ શૂરસ્ય ભવને મહત્।
મનુષ્યલોકે કૃત્સ્નેઽપિ રૂપે નાસ્તિ સમો ભુવિ
યસ્યાસીત્ પુરુષાગ્ર્યસ્ય કીર્ત્તિશ્ચન્દ્રમસો યથા।
દેવભાગસ્તતો જજ્ઞે તતો દેવશ્રવાઃ પુનઃ
અનાદૃષ્ટિકડશ્ચૈવ નન્દનશ્ચૈવ ભૃઞ્જિનઃ।
શ્યામઃ શમીકો ગણ્ડૂષઃ ચતસ્રસ્તુ વરાઙ્ગનાઃ
પૃથા ચ શ્રુતવેદા ચ શ્રુતકીર્ત્તિઃ શ્રુતશ્રવાઃ।
રાજાધિદેવી ચ તથા પઞ્ચૈતા વીરમાતરઃ
પૃથાં દુહિતરં ચક્રે કુન્તિ સ્તાં પાણ્ડુરાવહત્।
અનપત્યાય વૃદ્ધાય કુન્તિભોજાય તાં દદૌ
તસ્માત્ કુન્તીતિ વિખ્યાતા કુન્તીભોજાત્મજા પૃથા।
કુરુવીરઃ પાણ્ડુમુખ્યસ્તસ્માદ્ભાર્યામવિન્દત
પૃથા જજ્ઞે તતઃ પુત્રાન્ ત્રીનગ્નિસમતેજસઃ।
લોકેઽપ્રતિરથાન્ વીરાન્ શક્રતુલ્યપરાક્રમાન્
ધર્માદ્યુધિષ્ઠિરં પુત્રં મારુતાચ્ચ વૃકોદરમ્।
ઈન્દ્રાદ્ધનઞ્જયઞ્ચૈવ પૃથા પુત્રાનજીજનત્
માદ્રવત્યાન્તુ જનિતાવાશ્વિનાવિતિ વિશ્રુતમ્।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ રૂપસત્ત્વગુણાન્વિતૌ
જજ્ઞે ચ શ્રુતદેવાયાં તનયો વૃદ્ધશર્મણઃ।
કરૂષાધિપતિર્વીરો દન્તવક્રો મહાબલઃ
કૈકેયાં શ્રુતકીર્ત્યાન્તુ જજ્ઞે સન્તર્દનઃ પુનઃ।
ચેકિતાનબૃહત્ક્ષત્રૌ તથૈવાન્યૌ મહાબલૌ
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ ભ્રાતરૌ સુમહાબલૌ।
શ્રુતશ્રવાયાં ચૈદ્યસ્તુ શિશુપાલો બભૂવ હ
દમઘોષસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રો વિખ્યાતપૌરુષઃ।
યઃ પુરાસીદ્દશગ્રીવઃ સંબભૂવારિમર્દનઃ
યદુશ્રવાનુજસ્તસ્ય રુજકન્યોઽનુજસ્તથા।
પત્ન્યસ્તુ વસુદેવસ્ય ત્રયોદશ વરાઙ્ગનાઃ
પૌરવી રોહિણી ચૈવ મદિરા ચાપરા તથા।
તથૈવ ભદ્રા વૈશાખી દેવકી સપ્તમી તથા
સુગન્ધિર્વનરાજી ચ દ્વે ચાન્યે પરિચારિકે॥
રોહિણી પૌરવી ચૈવ વાલ્મીકસ્યાત્મજાભવત્
જ્યેષ્ઠા પત્ની મહાભાગા દયિતાનકદુન્દુભેઃ ।
જ્યેષ્ઠં લેભે સુતં રામં સારણં નિશવં તથા
દુર્દ્દમં દમનં શુભ્રં પિણ્ડારકકુશીતકૌ।
ચિત્રાં નામ કુમારીઞ્ચ રોહિણ્યષ્ટૌ વ્યજાયત
પૌત્રૌ રામસ્ય જજ્ઞાતે વિજ્ઞાતૌ નિશિતોત્સુકૌ।
પાર્શ્વી ચ પાર્શ્વનન્દી ચ શિશુઃ સત્યધૃતિસ્તથા
મન્દબાહ્યોઽથ રામાણગિરિકૌ ગિર એવ ચ।
શુક્લગુલ્મેતિ ગુલ્મશ્ચ દરિદ્રાન્તક એવ ચ
કુમાર્યશ્ચાપિ પઞ્ચાદ્યા નામતસ્તા નિબોધત।
અર્ચિષ્મતી સુનન્દા ચ સુરસા સુવચાસ્તથા
તથા શતબલા ચૈવ સારણસ્ય સુતાસ્ત્વિમાઃ।
ભદ્રાશ્વો ભદ્રગુપ્તિશ્ચ ભદ્રવિઘ્નસ્તથૈવ ચ
ભદ્રબાહુર્ભદ્રરથો ભદ્રકલ્પસ્તથૈવ ચ।
સુપાર્શ્વકઃ કીર્ત્તિમાંશ્ચ રોહિતાશ્વશ્ચ ભદ્રજઃ
દુર્મ્મદશ્ચાભિભૂતશ્ચ રોહિણ્યાઃ કુલજાઃ સ્મૃતાઃ ।
નન્દોપનન્તદૌ મિત્રશ્ચ કુક્ષિમિત્રસ્તથાચલઃ
ચિત્રોપ ચિત્રે કન્યે ચ સ્થિતઃ પુષ્ટિરથાપરઃ।
મદિરાયાઃ સુતા હ્યેતે સુદેવોઽથ વિજજ્ઞિરે
ઉપબિમ્બોઽથ બિમ્બશ્ચ સત્ત્વદન્તમહૌજસૌ।
ચત્વાર એતે વિખ્યાતા ભદ્રાપુત્રા મહાબલાઃ
વૈશાખ્યાં સમદાચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમુત્તમમ્।
દેવક્યાં જજ્ઞિરે શૌરિઃ સુષેણઃ કીર્તિમાનપિ
તદયો ભદ્રસેનશ્ચ યજુદાયશ્ચ પઞ્ચમઃ।
ષષ્ઠો ભદ્રવિદેકશ્ચ કંસઃ સર્વાઞ્જઘાન તાન્
અથ તસ્યામવસ્થાયામાયુષ્માન્ સંબભૂવ હ।
લોક નાથઃ પુનર્વિષ્ણુઃ પૂર્વકૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ
અનુજાતાઽભવત્ કૃષ્ણા સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી।
કૃષ્ણા સુભદ્રેતિ પુનર્વ્યાખ્યાતા વૃષ્ણિનન્દિની
સુભદ્રાયાં રથી પાર્થાદભિમન્યુરજાયત।
વસુદેવસ્ય ભાર્યાસુ મહાભાગાસુ સપ્તસુ।
યે પુત્રા જજ્ઞિરેશૂરા નામતસ્તાન્નિબોધત
અતોઽસ્ય સહ દેવાયાં શૂરો જજ્ઞેઽભયાસખઃ।
શાર્ઙ્ગદેવાજનત્તમ્બું શૌરી જજ્ઞે કુલોદ્વહમ્
ઉપસઙ્ગં વસુઞ્ચાપિ તનયૌ દેવરક્ષિતૌ।
એવં દશ સુતાસ્તસ્ય કંસસ્તાનપ્યઘાતયત્
વિજયં રોજનઞ્ચૈવ વર્દ્ધમાનં તથૈવ ચ।
એતાન્ સર્વ્વાન્ મહાભાગાનુપદેવા વ્યજાયત
સ્વગાહવં મહાત્માનં વૃક દેવી ત્વજાયત ।
આગાહી ચ સ્વસા ચૈવ સુરૂપા શિશિરાયિણી
સપ્તમં દેવકીપુત્રં સુનાસા સુષુવે ભુવમ્।
ગવેષણં મહાભાગં સઙ્ગ્રામે ચિત્ર યોધિનમ્
શ્રાદ્ધદેવં પુરા યેન વને વિરચિતા દ્વિજાઃ।
શૈબ્યાયામદદચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમવ્યયમ્
સુગન્ધી વનરાજી ચ શૌરેરાસ્તાં પરિગ્રહઃ।
પુણ્ડ્રશ્ચ કપિલશ્ચૈવ વસુદેવાત્મજૌ હિ તૌ।
તયો રાજાઽભવત્ પુણ્ડ્રઃ કપિલસ્તુ વનં યયો
તસ્યાં સમભવદ્વીરો વસુદેવાત્મજો બલી।
રાજા નામ નિષાદોઽસૌ પ્રથમઃ સ ધનુર્દ્ધરઃ
વિખ્યાતો દેવરાતસ્ય મહાભાગઃ સુતોઽભવત્।
પણ્ડિતાનાં મતં પ્રાહુર્દેવશ્રવસમુદ્ભવમ્
અસ્મક્યાં લભતે પુત્રમનાદૃષ્ટિં યશસ્વિનમ્।
નિવર્ત્તઃ શક્રશત્રુઘ્નં શ્રાદ્ધદેવં મહાબલમ્
અજાયત શ્રાદ્ધદેવો નિષધાદિર્યતઃ શ્રુતઃ।
એકલવ્યો મહાવીર્યો નિષાદૈઃ પરિવર્દ્ધિતઃ
ગણ્ડૂષાયાનપત્યાય કૃષ્ણસ્તુષ્ટોઽદદત્ સુતૌ।
ચારુદેષ્ણઞ્ચ સામ્બઞ્ચ કૃતાસ્ત્રૌ શસ્તલક્ષણૌ
તન્તિજસ્તન્તિમાલશ્ચ સ્વપુત્રૌ કનકસ્ય તુ।
વસ્તાવનેસ્ત્વપુત્રાય વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્।
સૌતિર્દદૌ સુતં વીરં શૌરિં કૌશિકમેવ ચ
તપાશ્ચ કોધનુશ્ચૈવ વિરજાઃ શ્યામસૃઞ્જિમૌ।
અનપત્યોઽભવચ્છ્યામઃ શ્યામકસ્તુ વનં યયૌ।
જુગુપ્સમાનો ભોજત્વં રાજર્ષિત્વમવાપ્નુયાત્
ય ઇદં જન્મ કૃષ્ણસ્ય પઠતે નિયતવ્રતઃ।
શ્રાવયેદ્બ્રાહ્મણઞ્ચાપિ સુમહત્સુખમાપ્નુયાત્
દેવદેવો મહાતેજાઃ પૂર્વ્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ ।
વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ જજ્ઞે નારાયણઃ પ્રભુઃ
દેવક્યાં વસુદેવેન તપસા પુષ્કરેક્ષણઃ।
ચતુર્બાહુઃ સ વિજ્ઞેયો દિવ્યરૂપઃ શ્રિયાન્વિતઃ
પ્રકાશો ભગવાન્ યોગી કૃષ્ણો માનુષમાગતઃ।
અવ્યક્તોઽવ્યક્તલિઙ્ગસ્થઃ સ એવ ભગવાન્ પ્રભુઃ
નારાયણો યતશ્ચક્રે પ્રભવં ચાવ્યયો હિ સઃ।
દેવો નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ
યોઽસૃજચ્ચાદિપુરુષં પુરા ચક્રે પ્રજાપતિમ્।
અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ।
દેવો વિષ્ણુરિતિ ખ્યાતઃ શક્રાદવરજોઽભવત્
પ્રસાદજં યસ્ય વિભોરદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્।
વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્
યયાતિવંશજસ્યાથ વસુદેવસ્ય ધીમતઃ।
કુલં પુણ્યં યતઃ કર્મ ભેજે નારાયણઃ પ્રભુઃ
સાગરાઃ સમકમ્પન્ત ચેલુશ્ચ ધરણીધરાઃ।
જજ્વલુશ્ચાગ્નિહોત્રાણિ જાયમાને જનાર્દને
શિવાશ્ચ પ્રવવુર્વાતાઃ પ્રશાન્તિમભવદ્રજઃ।
જ્યોતીંષ્યભ્યધિકં રેજુર્જાયમાને જનાર્દને
અભિજિન્નામ નક્ષત્રં જયન્તી નામ શર્વરી।
મુહૂર્ત્તો વિજયો નામ યત્ર જાતો જનાર્દનઃ
અવ્યક્તઃ શાશ્વતઃ કૃષ્ણો હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ।
જાયતે સ્મૈવ ભગવાન્ નયનૈર્મોહયન્ પ્રજાઃ
આકાશાત્ પુષ્પવૃષ્ટીશ્ચ વવર્ષ ત્રિદશેશ્વરઃ।
ગીર્ભિર્મઙ્ગલયુક્તાભિઃ સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્।
મહર્ષયઃ સગન્ધર્વા ઉપતસ્થુઃ સહસ્રશઃ
વસુદેવસ્તુ તં રાત્રૌ જાતં પુત્રમધોક્ષજમ્।
શ્રીવત્સલક્ષણં દૃષ્ટ્વા દિવિ દિવ્યૈઃ સુલક્ષણૈઃ।
ઉવાચ વસુદેવઃ સ્વં રૂપં સંહર વૈ પ્રભો
ભીતોઽહં કંસતસ્તાત એતદેવ બ્રવીમ્યહમ્।
મમ પુત્રા હતાસ્તેન જ્યેષ્ઠાસ્તેઽદ્ભુતદર્શનાઃ
વસુદેવવચઃ શ્રુત્વા રૂપં સ હૃતવાન્ પ્રભુઃ।
અનુજ્ઞાતઃ પિતા ત્વેનં નન્દગોપગૃહં ગતઃ।
ઉગ્રસેનમતે તિષ્ઠન્ યશોદાયૈ તદા દદૌ
તુલ્યકાલન્તુ ગર્ભિણ્યૌ યશોદા દેવકી તથા।
યશોદા નન્દગોપસ્ય પત્ની સા નન્દગોપતેઃ
યામેવ રજનીં કૃષ્ણો જજ્ઞે વૃષ્ણિકુલપ્રભુઃ।
તામેવ રજનીં કન્યાં યશોદાપિ વ્યજાયત
તં જાતં રક્ષમાણસ્તુ વસુદેવો મહાયશાઃ।
પ્રાદાત્ પુત્રં યશોદાયૈ કન્યાન્તુ જગૃહે સ્વયમ્
દત્ત્વૈનં નન્દગોપસ્ય રક્ષમામિતિ ચાબ્રવીત્।
સુતસ્તે સર્વ્વકલ્યાણો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ।
અયં સ ગર્ભો દેવક્યા અસ્મત્ક્લેશાન્ હનિષ્યતિ
ઉગ્રસેનાત્મજાયાઞ્ચ કન્યામાનકદુન્દુભેઃ।
નિવેદયામાસ તદા કન્યેતિ શુભલક્ષણા
સ્વાસાયાં તનયં કંસો જાતં નૈવાવધારયત્।
અથ તામપિ દુષ્ટાત્મા હ્યુત્સસર્જ મુદાન્વિતઃ
હતા વૈ યા યદા કન્યા જપત્યેષ વૃથામતિઃ।
કન્યા સા વવૃધે તત્ર વૃષ્ણિસદ્મનિ પૂજિતા
પુત્રવત્પરિપાલ્યન્તો દેવા દેવાન્ યથા તદા ।
તામેવ વિધિનોત્પન્નામાહુઃ કન્યાં પ્રજાપતિમ્
એકાદશા તુ જજ્ઞે વૈ રક્ષાર્થં કેશવસ્ય હ।
તાં વૈ સર્વે સુમનસઃ પૂજયિષ્યન્તિ યાદવાઃ।
દેવદેવો દિવ્યવપુઃ કૃષ્ણઃ સંરક્ષિતોઽનયા
ઋષય ઊચુઃ ॥
કિમર્થં વસુદેવસ્ય ભોજઃ કંસો નરાધિપઃ।
જઘાન પુત્રાન્ બાલાન્ વૈ તન્નો વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
સૂત ઉવાચ॥
શ્રૃણુધ્વં વૈ યથા કંસઃ પુત્રાનાનકદુન્દુભેઃ।
જાતાઞ્જાતાઞ્ચિશૂન્ સર્વ્વાન્ નિષ્પિપેષ વૃથામતિઃ
ભયાદ્યથા મહાબાહુર્જાતઃ કૃષ્ણો વિવાસિતઃ।
તથા ચ ગોષુ ગોવિન્દઃ સંવૃદ્ધ- પુરુષોત્તમઃ
ઉક્તં હિ કિલ દેવક્યા વસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
સારથ્યં કૃતવાન્ કંસો યુવરાજસ્તદાઽભવત્
તતોઽન્તરિક્ષે વાગાસીદ્દિવ્યા ભૂતસ્ય કસ્યચિત્।
કંસો યયા સદા ભીતઃ પુષ્કલા લોકસાક્ષિણી
યામેતાં વહસે કંસ રથેન પરકારણાત્।
અસ્યા યઃ સપ્તમો ગર્ભઃ સ તે મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ
તાં શ્રુત્વા વ્યથિતો વાણીં તદા કંસો વૃથામતિઃ।
નિષ્ક્રમ્ય ખડ્ગં તાં કન્યાં હન્તુકામોઽભવત્તદા
તમુવાચ મહાબાહુર્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્।
ઉગ્રસેનાત્મજં કંસં સૌહૃદાત્પ્રણયેન ચ
નસ્ત્રિયં ક્ષત્રિયો જાતુ હન્તુમર્હતિ કશ્ચન।
ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટોઽત્ર મયા યાદવનન્દન
યોઽસ્યાઃ સમ્ભવતે ગર્ભઃ સપ્તમઃ પૃથિવી પતે।
તમહન્તે પ્રયચ્છામિ તત્ર કુર્ય્યા યથાક્રમમ્
ત્વં ત્વિદાનીં યથેષ્ટત્વં વર્તેથા ભૂરિદક્ષિણ।
સર્વાનસ્યાસ્તુ વૈ ગર્ભાન્ સત્યં નેષ્યામિ તે વશમ્
એવં મિથ્યા નરશ્રેષ્ઠ વાગેષા ન ભવિષ્યતિ।
એવમુક્તોઽનુનીતઃ સ જગ્રાહ તનયાંસ્તદા
વસુદેવશ્ચ તાં ભાર્ય્યામવાપ્ય મુદિતોઽભવત્।
કંસશ્ચાસ્યાવધીત્ પુત્રાન્ પાપકર્મ્મા વૃથામતિઃ
ઋષય ઊચુઃ ॥
ક એષ વસુદેવશ્ચ દેવકી ચ યશસ્વિની।
નન્દગોપસ્તુ કસ્ત્વેષ યશોદા ચ મહાયશાઃ।
યો વિષ્ણું જનયામાસ યા ચૈનં ચાભ્યવર્દ્ધયત્
સૂત ઊવાચ॥
પુરુષાઃ કશ્યપસ્યાસન્નાદિત્યાસ્તુ સ્ત્રિયાસ્તથા।
અથ કામાન્ મહાબાહુર્દેવક્યાઃ સમવર્દ્ધયત્
અચરત્ સ મહીં દેવઃ પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનુમ્।
મોહયન્ સર્વભૂતાનિ યોગાત્મા યોગમાયયા
નષ્ટે ધર્મ્મે તદા જજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે સ્વયમ્।
કર્તું ધર્મ્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્
આહૃતા રુક્મિણી કન્યા સત્યા નગ્નજિતસ્તદા।
સાત્રાજિતી સત્યભામા જામ્બવત્યપિ રોહિણી
શૈબ્યા સુદેવી માદ્રી ચ સુશીલા નામ ચાપરા।
કાલિન્દી મિત્રવિન્દા ચ લક્ષ્મણા જાલવાસિની
એવમાદીનિ દેવાનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ।
ચતુર્દ્દશ તુ યે પ્રોક્તા ગણાશ્ચાપ્સરસાં દિવિ ।
વિચિન્ત્ય દેવૈઃ શક્રેણ વિશિષ્ટાસ્ત્વિહ પ્રેષિતાઃ
પત્ન્યર્થં વાસુદેવસ્ય ઉત્પન્ના રાજવેશ્મસુ।
એતાઃ પત્ન્યો મહાભાગા વિંષ્વક્સેનસ્ય વિશ્રુતાઃ
પ્રદ્યુમ્નશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સુદેષ્ણઃ શરભસ્તથા।
ચારુશ્ચ ચારુભદ્રશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાઽપરઃ
ચારુવિન્ધ્યશ્ચ રુક્મિણ્યાં કન્યા ચારુમતી તથા।
સાનુર્ભાનુસ્તથાક્ષશ્ચ રોહિતો મન્ત્રયસ્તથા
જરાન્ધકસ્તામ્રવક્ષા ભૌમરિશ્ચ જરન્ધમઃ।
ચતસ્રો જજ્ઞિરે તેષાં સ્વસારો ગરુડધ્વજાત્
ભાનુર્ભૌમરિકા ચૈવ તામ્રપર્ણી જરન્ધમા।
સત્યભામાસુતાનેતાઞ્જામ્બવત્યાઃ પ્રજાઃ શ્રૃણુ
ભદ્રશ્ચ ભદ્રગુપ્તશ્ચ ભદ્રવિન્દ્રસ્તથૈવ ચ।
સપ્તબાહુશ્ચ વિખ્યાતઃ કન્યા ભદ્રાવતી તથા।
સમ્બોધની ચ વિખ્યાતા જ્ઞેયા જામ્બવતીસુતાઃ
સંગ્રામજિચ્ચ શતજિત્ ત ન ચ સહસ્રજિત્।
એતે પુત્રાઃ સુદેવ્યાશ્ચ વિષ્વક્સેનસ્ય કીર્ત્તિતાઃ
વૃકો વૃકાશ્વો વૃકજિદ્વૃજિની ચ સુરાઙ્ગના।
મિત્રબાહુઃ સુનીથશ્ચ નાગ્નજિત્યાઃ પ્રજાસ્ત્વિહ
એવમાદીનિ પુત્રાણાં સહ સ્રાણિ નિબોધત।
પ્રયુતન્તુ સમાખ્યાતં વાસુદેવસ્ય યે સુતાઃ
અયુતાનિ તથાષ્ટૌ ચ શૂરા રણવિશારદાઃ।
જનાર્દનસ્ય વંશો વઃ કીર્ત્તિતોઽયં યથાતથમ્
બૃહતી નર્તકોન્નેયી સુનયે સઙ્ગતા તથા ।
કન્યા સા બૃહદુચ્છસ્ય શૌનેયસ્ય મહાત્મનઃ
તસ્યાઃ પુત્રાસ્તુ વિખ્યાતા સ્ત્રયઃ સમિતિશોભનાઃ ।
અઙ્ગદઃ કુમુદઃ શ્વેતઃ કન્યા શ્વેતા તથૈવ ચ
અવગાહશ્ચ ચિત્રશ્ચ શૂરશ્ચિત્રવરશ્ચ યઃ।
ચિત્રસેનઃ સુતશ્ચાસ્ય કન્યા ચિત્રવતી તથા
તુમ્બશ્ચ તુમ્બબાણશ્ચ જનસ્તમ્બશ્ચ તાવુભૌ।
ઉપાઙ્ગસ્ય સ્મૃતૌ દ્વૌ તુ વજ્રારઃ ક્ષિપ્ર એવ ચ
ભૂરીન્દ્રસેનો ભૂરિશ્ચ ગવેષસ્ય સુતાવુભૌ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય કન્યા તુ સુતનુર્નામ વિશ્રુતા
તસ્યામશ્વસુતો જજ્ઞે વજ્રો નામ મહાયશાઃ।
વજ્રસ્ય પ્રતિબાહુસ્તુ સુચારુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
કાશ્મા સુપાર્શ્વં તનયં જજ્ઞે સામ્બા તરસ્વિનમ્।
તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ પુત્રાણાં યાદવાનાં મહાત્મનામ્
ષષ્ટિંશતસહસ્રાણિ વીર્ય્યવન્તો મહાબલાઃ।
દેવાંશાઃ સર્વ્વ એવેહ ઉત્પન્નાસ્તે મહૌજસઃ
દૈવાસુરે હતા યે ચ અસુરા વૈ મહાતપાઃ।
ઇહોત્પન્ના મનુષ્યેષુ બાધન્તે સર્વ્વમાનવાન્ ।
તેષામુત્સાદનાર્થન્તુ ઉત્પન્ના યાદવે કુલે
કુલાનિ દશ ચૈકઞ્ચ યાદવાનાં મહાત્મનામ્।
સર્વ્વમકકુલં યદ્વદ્વર્ત્તતે વૈષ્ણવે કુલે
વિષ્ણુસ્તેષાં પ્રમાણે ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ ।
નિદેશસ્થાયિભિસ્તસ્ય બદ્ધ્યન્તે સર્વમાનુષાઃ
ઇતિ પ્રસૂતિર્વૃષ્ણીનાં સમાસવ્યાસયોગતઃ।
કીર્ત્તિતા કીર્ત્તનાચ્ચૈવ કીર્ત્તિસિદ્ધિમભીપ્સિતામ્
ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે વિષ્ણુવંશાનુકીર્ત્તનં નામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0