Vayu Purana · Verses 33-2
//sūta uvāca//
manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha/
tulyābhimāninaḥ sarve jāyante nāmarūpataḥ
devāśca vividhā ye ca tasmin manvantare'dhipāḥ/
ṛṣayo mānavāścaiva sarve tulyābhimāninaḥ
maharṣisargaḥ prokto vai vaṃśaṃ svāyambhuvasya tu/
vistareṇānupūrvyā ca kīrttyamānaṃ nibodhata
manoḥ svāyambhuvasyāsan daśa pautrāstu tatsamāḥ.
yairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpasamanvitā
sasamudrākaravatī prativarṣanniveśitā/
svāyambhuve'ntare pūrvamādye tretāyuge tadā
priyavratasya putraistaiḥ pautraiḥ svāyambhuvasya tu/
prajāsargatapoyogaistairiyaṃ viniveśitā
priyavratāt prajāvantaḥ vīrāt kanyā vyajāyata/
kanyā sā tu mahābhāgā karddamasya prajāpateḥ
kanye dve śataputrāṃśca samrāṭ kukṣiśca te ubhe/
taryorvai bhrātaraḥ śūrāḥ prajāpatisamā daśa
agnīdhraścavapuṣmāṃśca medhā medhātithirvibhuḥ/
jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ sarva eva ca
priyavrato'bhiṣicyaitān sapta saptasu pārthivān/
dvīpeṣu teṣu dharmeṇa dvīpāṃstāṃśca nibodhata
jambūdvīpeśvaraṃ cakre agnīdhrantu mahābalam/
plakṣadvīpeśvaraścāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ
śālmalau tu vapuṣmantaṃ rājānamabhiṣiktavān/
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ
dyutimantañca rājānaṃ kraujcadvīpe samādiśat/
śākadvīpeśvarañcāpi havyañcakre priyavrataḥ
puṣkarādhipatiñcāpi savanaṃ kṛtavān prabhuḥ/
puṣkare savanasyāpi mahāvītaḥ suto'bhavat/
dhātakiścaiva dvāvetau putrau putravatāṃ varo
mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ/
nāmnā tu dhātakeścāpi dhātakīkhaṇḍa ucyate
havyo vyajanayat putrān śākadvīpeśvarān prabhuḥ/
jaladañca kumārañca sukumāraṃ maṇīcakam/
vasumodaṃ sumodākaṃ saptamañca mahādrumam
jaladaṃ jaladasyātha varṣaṃ prathamamucyate/
kumārasya ca kaumāraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam
sukumāraṃ tṛtīyantu sukumārasya kīrtitam/
maṇīcakasya caturthaṃ maṇīcakamihocyate
vasumodasya vai varṣaṃ pañcamaṃ vasumodakam/
modākasya tu modākaṃ varṣaṃ ṣaṣṭhaṃ prakīrtitam
mahādrumasya nāmnā tu saptamantu mahādrumam/
eṣāntu mānabhistāni saptavarṣāṇi tatra vai
krauñcadvīpeśvarasyāpi putrā dyutimatastu vai/
kuśalo manugaścoṣṇaḥ pīvaraścāndhakārakaḥ/
muniśca dundubhiścaiva sutā dyutimatastu vai
teṣāṃ svanāmabhirddeśāḥ krauñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ/
uṣṇasyoṣṇaḥ smṛto deśaḥ pīvarasyāpi pīvaraḥ
andhakārakadeśastu andhakāraśca kīrttyate/
munestu munideśo vai dundubherdundubhiḥ smṛtaḥ/
ete janapadāḥ sapta krauñcadvīpe tu bhāsvarāḥ
jyotiṣmataḥ kuśadvīpe saptaite sumahaujasaḥ/
udbhido veṇumāṃścaiva svairatho lavaṇo dhṛtiḥ/
ṣaṣṭhaḥ prabhākaraścaiva saptamaḥ kapilaḥ smṛtaḥ
udbhidaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ veṇumaṇḍalam/
tṛtīyaṃ svairathākāraṃ caturthaṃ lavaṇaṃ smṛtam
pañcamaṃ dhṛtimadvarṣaṃ ṣaṣṭhaṃ varṣaṃ prabhākaram/
saptamaṃ kapilaṃ nāma kapilasya prakīrtitam
teṣāṃ dvīpāḥ kuśadvīpe tatsanāmāna eva tu/
āśramācārayuktābhiḥ prajābhiḥ samalaṃkṛtāḥ
śālmalasyeśvarāḥ sapta putrāste tu vapuṣmataḥ/
śvetaśca haritaścaiva jīmūto rohitastathā/
vaidyuto mānasaścaiva suprabhaḥ saptamastathā
śvetasya śvetadeśastu rohitasya ca rohitaḥ/
jīmūtasya ca jīmūto haritasya ca hāritaḥ
vaidyuto vaidyutasyāpi mānasasyāpi mānasaḥ/
suprabhaḥ suprabhasyāpi saptaite deśapālakāḥ
saptadvīpe tu vakṣyāmi jambūdvīpādanantaram/
sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarā nṛpāḥ
jyeṣṭhaḥ śāntabhayasteṣāṃ saptavarṣāṇi tāni vai/
tasmācchāntabhayāccaiva śiśirastu sukhodayaḥ/
ānandaśca dhruvaścaiva kṣemakaśca śivastathā
tāni teṣāṃ sanāmāni saptavarṣāṇi bhāgaśaḥ/
niveśitāni taistāni pūrve svāyambhuve'ntare
medhātithestu putraistaiḥ saptadvīpanivāsibhiḥ/
varṇāśramācārayuktāḥ plakṣadvīpe prajāḥ kṛtāḥ
plakṣadvīpādikeṣveva śākadvīpāntareṣu vai/
jñeyaḥ pañcasu dharmo vai varṇāśramavibhāgaśaḥ
sukhamāyuśca rūpañca balaṃ dharmaśca nityaśaḥ/
pañcasveteṣu dvīpeṣu sarvaṃ sādhāraṇaṃ smṛtam
saptadvīpaparikrāntaṃ jambūdvīpaṃ nibodhata/
āgnīdhraṃ jyeṣṭhadāyādaṃ kanyāputraṃ mahābalam/
priyavrato'bhyaṣiñcattaṃ jambūdvīpeśvaraṃ nṛpam
tasya putrā babhūvurhi prajāpatisamaujasaḥ/
jyeṣṭho nābhi riti khyātastasya kimpuruṣo'nujaḥ
harivarṣastṛtīyastu caturtho'bhūdilāvṛtaḥ/
ramyaḥ syātpañcamaḥ putro harinmān ṣaṣṭha ucyate
kurustu saptamasteṣāṃ bhadrāśvo hyaṣṭamaḥ smṛtaḥ/
navamaḥ ketumālastu teṣāṃ deśānnibodhata
nābhestu dakṣiṇaṃ varṣaṃ himādvantu pitā dadau /
hema kūṭaṃ tu yadvarṣaṃ dadau kimpuruṣāya tat
naiṣadhaṃ yat smṛtaṃ varṣaṃ harivarṣāya taddadau/
madhyamaṃ yatsumerostu sa dadau tadilāvṛte
nīlantu yat smṛtaṃ varṣaṃ ramyāyaitat pitā dadau /
śvetaṃ yaduttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ harinmate
yaduttaraṃ śrṛṅgavato varṣa tat kurave dadau /
varṣaṃ mālyavata ścāpi bhadrāśvāya nyavedayat
gandhamādanavarṣantu ketumāle nyavedayat/
ityetāni mahāntīha navavarṣāṇi bhāgaśaḥ
āgnīdhrasteṣu sarveṣu putrāṃstānabhyaṣiñcata/
yathākramaṃ sa dharmātmā tatastu tapasi sthitaḥ
ityetaiḥ sapbhiḥ kṛtsnāḥ saptadvīpā niveśitāḥ /
priyavratasya putraistaiḥ pautraiḥ svāyambhuvasya tu
yāni kimpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau śubhāni tu/
teṣāṃ svabhāvataḥ siddhiḥ sukhaprāyā hyayatnataḥ
viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca /
dharmādharmau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ /
na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣveva tu sarvaśaḥ
nābherhi sargaṃ vakṣyāmi himāhve tannibodhata/
nābhistvajanayat putraṃ meऱudevyāṃ mahādyutiḥ/
ṛṣabhaṃ pārthivaśreṣṭhaṃ sarvakṣatrasya pūrvajam
ṛṣabhādbharato jajñe vīraḥ putraśatāgrajaḥ/
so'bhiṣicyātha bharataḥ putraṃ prāvrājyamāsthitaḥ
himāhvaṃ dakṣiṇaṃ varṣaṃ bharatāya nyavedayat/
tasmāttadbhārataṃ varṣaṃ tasya nāmnā vidurbudhāḥ
bharatasyātmajo vidvān sumatirnāma dhārmikaḥ/
babhūva tasmiṃstadrājyaṃ bharataḥ saṃnyayojayat/
putra saṃkrāmitaśrīko vanaṃ rājā viveśa saḥ
tejasastu sutaścāpi prajāpatiramitrajit/
taijasasyātmajo vidvānindradyumna iti śrutaḥ
parameṣṭhī sutaścātha nidhane tasya śobhanaḥ /
pratīhārakule tasya nāmnā jajñe tadanvayāt/
pratihartteti vikhyāto jajñe tasyāpi dhīmataḥ
unnetā pratiharttustu bhuvastasya sutaḥ smṛtaḥ /
udgīthastasya putro'bhūtpratāviścāpi tatsutaḥ
pratāvestu vibhuḥ putraḥ pṛthustasya suto mataḥ /
pṛthoścāpi suto nakto naktasyāpi gayaḥ smṛtaḥ
gayasya tu naraḥ putro narasyāpi suto virāṭ/
virāṭsuto mahāvīryo dīmāṃstasya suto'bhavat
dhīmataśca mahān putro mahataścāpi bhauvanaḥ/
bhauvanasya sutastvaṣṭā arijastasya cātmajaḥ
arijasya rajaḥ putraḥ śatajidrajaso mataḥ/
tasya putraśataṃ tvāsīdrājānaḥ sarva eva te
viśvajyotiḥ pradhānāyaistairimā varddhitāḥ prajāḥ/
tairidaṃ bhārataṃ varṣaṃ saptakhaṇḍaṃ kṛtaṃ purā
teṣāṃ vaṃśaprakūtaistu bhukteyaṃ bhāratī dharā/
kṛtatretādiyuktāni yugākhyānyekasaptatiḥ
ye'tītāstairyugaiḥ sārddhaṃ rājānaste tadanvayāḥ/
svāyambhuve'ntare pūrvaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ
eṣa svāyambhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat/
ṛṣibhirdaivataiścāpi pitṛgandharvarākṣasaiḥ
yakṣabhūtapiśācaiśca manuṣyamṛgapakṣibhiḥ /
taiṣāṃ sṛṣṭiriyaṃ loke yugaiḥ saha vivarttate
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte svāyambhuva vaṃśānukīrttanaṃ nāma trayastriśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0