Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 32-2

32-2.32.1

//vāyu ruvāca//
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi praṇavasya viniśvayam/
oṅkāramakṣaraṃ brahma trivarṇañcāditaḥ smṛtam

32-2.32.2

yo yo yasya yathā varṇo vihito devatāstathā/
ṛco yajūṃṣi sāmāni vāyuragnistathā jalam

32-2.32.3

tasmāttu akṣarādeva punaranye prajajñire/
caturddaśa mahātmāno devānāṃ ye tu daivatāḥ

32-2.32.4

teṣu sarvagataścaiva sarvagaḥ sarvayogavit /
anugrahāya lokānāmādimadhyānta ucyate

32-2.32.5

saptarṣayastathendrā ye devāśca pitṛbhiḥ saha/
akṣarānniḥ sṛtāḥ sarve devadevānmaheśvarāt

32-2.32.6

ihāmutra hitārthāya vadanti paramaṃ padam/
pūrvameva mayoktaste kālastu yugasaṃjñitaḥ

32-2.32.7

kṛtaṃ tretā dvāparañca yugādiḥ kalinā saha/
parivarttamānaistaireva bhramamāṇeṣu cakravat

32-2.32.8

devatāstu tadodvignāḥ kālasya vaśamāgatāḥ.
na śaknuvanti tanmānaṃ saṃssthāpayitumātmanā

32-2.32.9

tadā te vāgyatā bhūtvā ādau manvantarasya vai/
ṛṣayaścaiva devāśca indraścaiva mahātapāḥ

32-2.32.10

samādhāya manastīvraṃ sahasraṃ parivatsarān/
prapannāste mahādevaṃ bhītāḥ kālasya vai tadā

32-2.32.11

ayaṃ hi kālo deveśaścaturmūrtiścaturmukhaḥ /
ko'sya vidyānmahādeva agādhasya maheśvara

32-2.32.12

atha dṛṣṭvā mahādevastaṃ tu kālañcaturmukham/
na bhetavyamiti prāha ko vaḥ kāmaḥ pradīyatām

32-2.32.13

tatkariṣyāmyahaṃ sarvaṃ na vṛthāyaṃ pariśramaḥ /
uvāca devo bhagavān svayaṅkālaḥ sudurjayaḥ

32-2.32.14

yadetasya mukhaṃ śvetaṃ caturjihvaṃ hi lakṣyate/
etat kṛtayugaṃ nāma tasya kālasya vai mukham/
asau devaḥ suraśreṣṭho brahmā vaivasvato mukhaḥ

32-2.32.15

yadetadraktavarṇābhaṃ tṛtīyaṃ vaḥ smṛtaṃ mayā /
trijihvaṃ lelihānaṃ tu etat tretāyugaṃ dvijāḥ

32-2.32.16

atra yajñapravṛttistu jāyate hi maheśvarāt/
tato'tra ijyate yajñastisro jihvāstrayo'gnayaḥ /
iṣṭvā caivāgnayo viprāḥ kālajihvā pravarttate

32-2.32.17

yadetadvai mukhaṃ bhīmaṃ dvijihvaṃ raktapiṅgalam/
dvipādo'tra bhaviṣyāmi dvāparaṃ nāma tadyugam

32-2.32.18

yadetat kṛṣṇavarṇābhaṃ turīyaṃ raktalocanam/
ekajihvaṃ pṛthuśyāmaṃ lelihānaṃ punaḥ punaḥ

32-2.32.19

tataḥ kaliyugaṃ ghoraṃ sarvalokabhayaṅkaram/
kalpasya tu mukhaṃ hyetaccaturthaṃ nāma bhīṣaṇam

32-2.32.20

na mukhaṃ nāpi nirvāṇaṃ tasmin bhavati vai yuge/
kālagrastā prajā cāpi yuge tasmin bhaviṣyati

32-2.32.21

brahmā kṛtayuge pūjyastretāyāṃ yajña icyate/
dvāpare pūjyate viṣṇurahampūjyaścaturṣvapi

32-2.32.22

brahmā viṣṇuśca yajñaśca kālasyaiva kalāstrayaḥ/
sarveṣveva hi kāleṣu caturmūrtirmaheśvaraḥ

32-2.32.23

ahaṃ jano janayitā (vaḥ) kālaḥ kālapravarttakaḥ/
yugakartā tathā caiva paraṃ paraparāyaṇaḥ

32-2.32.24

tasmāt kaliyugaṃ prāpya lokānāṃ hitakāraṇāt/
abhayārthañca devānāmubhayorlokayorapi

32-2.32.25

tadā bhavyaśca pūjyaśca bhaviṣyāmi surottamāḥ/
tasmādbhayaṃ na kāryaṃ ca kaliṃ prāpya mahaujasaḥ

32-2.32.26

evamuktā stataḥ sarvā devatā ṛṣibhiḥ saha/
praṇamya śirasā devaṃ punarūcurjagatpatim

32-2.32.27

//devarṣaya ūcuḥ//
mahātejā mahākāyo mahāvīryo mahādyutiḥ/
bhīṣaṇaḥ sarvabhūtānāṃ kathaṃ kālaścaturmukhaḥ

32-2.32.28

//mahādeva uvāca//
eṣa kālaścaturmūrtiścaturdaṃṣṭraścaturmukhaḥ/
lokasaṃrakṣaṇārthāya atikrāmati sarvaśaḥ

32-2.32.29

nāsādhyaṃ vidyate cāsya sarvasmin sacarācare/
kālaḥ sṛjati bhūtāni punaḥsaṃharati kramāt

32-2.32.30

sarve kālasya vaśagā na kālaḥ kasyacidvaśe/
tasmāttu sarvabhūtāni kālaḥ kalayate sadā

32-2.32.31

vikramasya padānyasya pūrvoktānyekasaptatiḥ/
tāni manvantarāṇīha parivṛttayugakramāt

32-2.32.32

ekaṃ padaṃ parikramya padānāmekasaptatiḥ/
yadā kālaḥ prakramate tadā manvantarakṣayaḥ

32-2.32.33

evamuktvā tu bhagavān devarṣipitṛdānavān/
namaskṛtaśca taiḥ sarvaistatraivāntaradhīyata

32-2.32.34

evaṃ sa kāle bhagavān devarṣipitṛdānavān/
punaḥ punaḥ saṃharate sṛjate ca punaḥ punaḥ

32-2.32.35

ato manvantare caiva devarṣipitṛdānavaiḥ/
pūjyate bhagavānīśo bhayāt kālasya tasya vai

32-2.32.36

tasmāt sarvaprayatnena kalau kuryāttapo dvijaḥ/
prapannasya mahādevaṃ tasya puṇyaphalaṃ mahat/
tasmāddevā divaṃ gatvā avatīrya ca bhūtale

32-2.32.37

ṛṣayaścaiva devāśca kalimprāpya sudāruṇam/
tapa icchanti bhūyiṣṭhaṃ karttuṃ dharmaparāyaṇāḥ/
avatārān kaliṃ prāpya karoti ca punaḥ punaḥ

32-2.32.38

evaṃ kālāntare sarve ye'tītā vai sahasraśaḥ/
vaivasvate'ntare tasmin devarājarṣayastathā

32-2.32.39

devāpiḥ poravo rājā manuśvekṣvākuvaṃśajāḥ/
mahāyogabalopetāḥ kālāntaramupāsate

32-2.32.41

kṣīṇe kaliyuge tasmistiṣye tretāyuge kṛte/
saptarṣibhiścaiva sārddhaṃ bhāvye tretāyuge punaḥ
gotrāṇāṃ kṣatriyāṇāñca bhaviṣyāste prakīrtitāḥ // ३२.४०/
dvāparānte pratiṣṭhante kṣatriyā ṛṣibhiḥ saha/
kṛte tretāyuge caiva tathā kṣīṇe ca dvāpare/
narāḥ pātakino ye vai varttante te kalau smṛtāḥ

32-2.32.42

manvantarāṇāṃ saptānāṃ sāntānārthā śrutiḥ smṛtiḥ/
evameteṣu sarveṣu yugakṣayakramastathā

32-2.32.43

parasparaṃ yugānāñca brahmakṣatrasya codbhavaḥ/
yathā vai prakṛtistebhyaḥ pravṛttānāṃ yathā kṣayam

32-2.32.44

jāmadagnyena rāmeṇa kṣatre niravaśoṣite/
kriyante kulaṭāḥ sarvāḥ kṣatriyairvasudhādhipaiḥ/
divaṃ gatānahaṃ tubhyaṃ kīrttayiṣye nibodhata

32-2.32.45

aiḍamikṣvākuvaṃśasya prakṛtiṃ paricakṣate/
rājānaḥ śreṇibandhāstu takṣānye kṣatriyā bhuvi

32-2.32.46

aiḍavaṃśe'tha sambhūtā yathā cekṣvākavo nṛpāḥ/
tebhya eva śataṃ pūrṇaṃ kulānāmabhiṣecitam

32-2.32.47

tāvadeva tu bhojānāṃ vistaro dviguṇaḥ smṛtaḥ /
bhojantu triśataṃ kṣatraṃ caturddhā tadyathādiśam

32-2.32.48

teṣvatītāstu rājāno bruvatastānnibodhata/
śataṃ vai prativindhyānāṃ haihayānāṃ tathā śatam

32-2.32.49

dhārttarāṣṭrāstvekaśataṃ aśītirjanamejayāḥ/
śataṃ vai brahmadattānāṃ kulānāṃ vīryiṇāṃ śatam

32-2.32.51

tataḥ śatantu paulānāṃ śataṃ kāśikuśādayaḥ /
tathāparaṃ sahasrantu ye'tītāḥ śaśabindavaḥ/
ijānāste'śvamedhaistu sarve niyutadakṣiṇaiḥ // ३२.५०/
evaṃ saṃkṣepataḥ proktā na śakyā vistareṇa tu/
vaktuṃ rājarṣayaḥ kṛtsnā ye'tītāstairyukaiḥsaha

32-2.32.52

ete yayātivaṃśasya babhūvurvaṃśavarddhanāḥ/
kīrtitā dyutimantaste ye lokān dhārayanti vai

32-2.32.53

labhante ca varān pañca durlabhān brahmalaukikān /
āyuḥ putrā dhanaṃ kīrtiraiśvaryaṃ bhūtireva ca

32-2.32.54

dhāraṇācchravaṇāccaiva pañcavargasya dhīmatām/
tathoktā laukikāścaiva brahmalokaṃ vrajanti vai

32-2.32.55

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ ca kṛtaṃ yugam /
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ

32-2.32.56

kṛte vai prakriyāpādaścatuḥsāhasra ucyate/
tasmāccatuḥśataṃ sandhyā sandhyāṃśaśca yathāvidhaḥ

32-2.32.57

tretādīni sahasrāṇi saṃkhyayā munibhiḥ saha/
tasyāpi triśatī sandhyā sandhyāṃśastriśataḥ smṛtaḥ

32-2.32.58

anuṣaṅgapādastretāyāstrisāhasrastu saṅkhyayā/
dvāpare dve sahasre tu varṣāṇāṃ samprakīrtitam

32-2.32.59

tasyāpi dviśatī sandhyā sandhyāṃśo dviśatastathā/
upodvātastṛtīyastu dvāpare pāda ucyate

32-2.32.60

kaliṃ varṣasahasrantu prāhuḥ saṅkhyāvido janāḥ/
tasyāpi śatikā sandhyā sandhyāṃśaḥ śatameva ca

32-2.32.61

saṃhārapādaḥ saṃkhyātaśvaturtho vai kalau yuge/
sasandhyāni sahāṃśāni catvāri tu yugāni vai

32-2.32.62

etad dvādaśasāhasraṃ caturyugamiti smṛtam/
evaṃ pādaiḥ sahasrāṇi ślokānāṃ pañca pañca ca

32-2.32.63

sandhyāsandhyāṃśakaireva dve sahasre tathā'pare/
evaṃ dvādaśasāhasraṃ purāṇaṃ kavayo viduḥ

32-2.32.64

yathā vedaścatuṣpādaścatuṣpādaṃ tathā yugam/
yathā yugaṃ catuṣpādaṃ vidhātrā vihitaṃ svayam/
chacatuṣpādaṃ surāṇāntu brahmaṇā vihitaṃ purā

32-2.32

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte yugadharmanirūpaṇaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc