Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 30-2

30-2.30.1

//sūta uvāca//
brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrve svāyambhuve'ntare/
ambhāṃsi jajñire tāni manuṣyāsuradevatāḥ

30-2.30.2

pitṛvanmanyamānasya jajñire pitaro'sya vai/
teṣānnisargaḥ prāgukto vistarastasya vakṣyate

30-2.30.3

devāsuramanuṣyāṇāṃ dṛṣṭvā devo'bhyabhāṣata/
pitṛvanmanyamānasya jajñire vopayakṣitāḥ

30-2.30.4

madhvādayaḥ ṣaḍṛtavastān pitṝn paricakṣate/
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ

30-2.30.5

manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣvapi/
ete svāyambhuve pūrvamutpannā hyantare śubhe

30-2.30.6

agniṣvāttāḥ smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai/
ayajvānastathā teṣāmāsan vai gṛhamedhinaḥ/
agniṣvāttāḥ smṛtāste vai pitaro'nāhitāgnayaḥ

30-2.30.7

yajvānasteṣu ye hyāsan pitaraḥ somapīthinaḥ/
smṛtā barhiṣadaste vai pitarastvagnihotriṇaḥ/
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre'sminniścayo mataḥ

30-2.30.8

madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukrau tu śuṣmiṇau/
nabhaścaiva nabhastaśca jīvāvetāvudāhṛtau

30-2.30.9

iṣaścaiva tathorjaśca sudhāvantāvudāhṛtau/
sahaścaiva sahasyaśca manyumantau tu tau smṛtau/
tapaścaiva tapasyaśca ghorāvetau tu śaiśirau

30-2.30.10

kālāvasthāstu ṣaṭ teṣāmmāsākhyā vai vyavasthitāḥ/
ta ime ṛtavaḥ proktāścetanācetanāstu vai

30-2.30.11

ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste'bhimāninaḥ/
māsārddhamāsasthāneṣu sthānañca ṛtavorttavāḥ

30-2.30.12

sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānābhimāninaḥ/
ahorātrañca māsāśca ṛtavaścāyanāni ca

30-2.30.13

saṃvatsarāśca sthānāni kālāvasthābhimāninaḥ/
nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhā muhūrttā vai dinakṣapāḥ

30-2.30.14

eteṣu sthānino ye tu kālāvasthāsvavasthitāḥ/
tanmayatvāttadātmānastān vakṣyāmi nibodhata

30-2.30.15

parvvaṇyāstithayaḥ sandhyāḥ pakṣā māsārddhasaṃjñitāḥ/
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛturucyate

30-2.30.16

ṛtutrayaṃ cāyanaṃ dve ayane dakṣiṇottare /
saṃvatsaraḥ sumekastu sthānānyetāni sthāninām

30-2.30.17

ṛtavaḥ sumekaputrā vijñeyā hyaṣṭadhā tu ṣaṭ/
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāstvārttavalakṣaṇāḥ

30-2.30.18

yasmāccaivārttaveyāstu jāyante sthāṇujaṅgamāḥ/
ārttavāḥ pitaraścaiva ṛtavaśca pitāmahāḥ

30-2.30.19

sumekāttu prasūyante mriyante ca prajātayaḥ/
tasmāt smṛtaḥ prajānāṃ vai sumekaḥ prapitāmahaḥ

30-2.30.20

sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrtitāḥ/
tadākhyāstanmayatvācca tadātmanaśca te smṛtāḥ

30-2.30.21

prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ/
saṃvatsaraḥ smṛto hyagniḥ ṛtamityucyate dvajaiḥ

30-2.30.22

ṛtāttu ṛtavo yasmājjajñire ṛtavastataḥ/
māsāḥ ṣaḍṛtavo jñeyāsteṣāṃ pañcārttavāḥ sutāḥ

30-2.30.23

dvipadāñcatuṣpadāñcaiva pakṣisaṃsarpatāmapi/
sthāvarāṇāṃ ca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtam

30-2.30.24

ṛtutvamārttavatvañca pitṛtvañca prakīrtitam/
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārttavāśca ye

30-2.30.25

sarvabhūtāni tebhyo'tha ṛtukālādvijajñire/
tasmādete'pi pitara ārttavā iti naḥ śrutam

30-2.30.26

manvantareṣu sarveṣu sthitāḥ kālābhimāninaḥ/
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃyamāt

30-2.30.27

agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ/
jajñāte ca pitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute

30-2.30.28

menā ca dhāriṇī caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtam/
pitaraste nije kanye dharmārthaṃ pradaduḥ śubhe/
ta ubhe vrahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe

30-2.30.29

agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī/
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā

30-2.30.30

merostu dhāraṇīṃ nāma patnyarthaṃ vyasṛjan śubhām/
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapīthinaḥ

30-2.30.31

agniṣvāttāstu tāṃ menāṃ patnīṃ himavate daduḥ/
smṛtāste vai tu dauhitrāstaddauhitrān nibodhata

30-2.30.32

menā himavataḥ patnī mainākaṃ sānvasūyata/
gaṅgā saridvarā caiva patnī yā lavaṇo dadheḥ/
mainākasyānujaḥ krauñcaḥ krauñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ

30-2.30.33

merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitam/
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ

30-2.30.34

velā ca niyatiścaiva tṛtīyā cāyatiḥ punaḥ/
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā

30-2.30.35

svāyambhuve'ntare pūrvantayorvai kīrtitāḥ prajāḥ/
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditām

30-2.30.36

sāvarṇinā ca sāmudrī patnī prācīnabarhiṣaḥ/
savarṇā sātha sāmudrī daśaprācīnabarhiṣaḥ/
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

30-2.30.37

teṣāṃ svāyambhuvau dakṣaḥ putratve jajñivān prabhuḥ/
tryambakasyābhiśāpena cākṣuṣasyāntare manoḥ

30-2.30.38

etacchutvā tataḥ sūtamapṛcchacchāṃśapāyanaḥ/
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu/
cākṣuṣasyānvaye pūrvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatām

30-2.30.39

ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśritāṃ kathām/
śāṃśapāyanamāmantrya tryambakācchāpakāraṇam

30-2.30.40

dakṣasyāsan sutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrtitā mayā/
svebyo gṛhebhyo hyānāyya tāḥ pitābhyarccayadgṛhe/
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe

30-2.30.41

tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai/
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan

30-2.30.42

akarotsa natiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ/
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ

30-2.30.43

tato jñātvā satī sarvāḥ svasraḥ prāptāḥ pitṛrgṛham/
jagāma sāpyanāhūtā satī tat svaṃ piturgṛham

30-2.30.44

tato'bravīt sā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā/
yavīyasībyo jyāyasīṃ kintu pūjāmimāṃ prabho/
asammatāmavajñāya kṛtavānasi garhitām

30-2.30.45

ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā hi na tvasat karttumarhasi/
evamukto'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ

30-2.30.46

tvantu śreṣṭha variṣṭhā ca pūjyā bālā sadā mama/
tāsāṃ ye caiva bharttāraste me bahumatāḥ sadā

30-2.30.47

brahnamaṣṭhāśca tapiṣṭhāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ/
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakātsati

30-2.30.48

vasiṣṭho'triḥ pulastyaśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ/
bhṛgurmarīciśca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama

30-2.30.49

tasyātmā sa ca te śarvo bhaktā cāsi hi taṃ sadā/
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ

30-2.30.50

ityuvāca tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā/
śāpārthamātmanaścaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ

30-2.30.51

tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdamabravīt /
vāṅmanaḥkarmabhiryasmādaduṣṭhāṃ māṃ vigarhase/
tasmāttyajāmyahandehamidantāta tavātmajam

30-2.30.52

tatastenāvamānena satī duḥkhādamarṣitā/
abravīdvacanaṃ tevī namaskṛtya maheśvaram

30-2.30.53

yatrāhamupapatsyehaṃ punardehena bhāsvatā/
tatrāpyahamasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmikī punaḥ/
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dharmataḥ

30-2.30.54

tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe/
dhārayāmāsa cāgneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ

30-2.30.55

tata āgneyīsamutthena vāyunā samudīritaḥ/
sarvāṅgebhyo viniḥ sṛtya vahnirbhasma cakāra tām

30-2.30.56

tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo'tha śūladhṛk/
saṃvādañca tayorbuddhvā yāthātathyena śaṅkaraḥ/
dakṣasyātha ṛṣīṇāñca cukopa bhagavān prabhuḥ

30-2.30.57

yasmādavamatā dakṣa matkṛte māna sā satī/
praśastāścetarāḥ sarvāḥ svasutā bhartṛbhiḥ saha

30-2.30.58

tasmādvaivasvataṃ prāpya punareva maharṣayaḥ/
utpatsyante dvitīye vai mama yajñe hyayonijāḥ

30-2.30.59

hute vai brahmaṇā śukte cākṣuṣasyāntare manoḥ/
abhivyāhṛtya ca ṛṣīn dakṣamabhyagamat punaḥ

30-2.30.60

bhavitā cākṣuṣo rājā cāśruṣasya samanvaye/
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ

30-2.30.61

dakṣa ityeva nāmnā tvaṃ mārṣāyāṃ janayiṣyasi/
kanyāyāṃ śākhināñcaiva prāpte vai cākṣuṣe'ntare

30-2.30.62

//dakṣa uvāca//
ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate/
dharmārthakāmayukteṣu karmasviha punaḥ punaḥ

30-2.30.63

yasmāt tvaṃ matkṛte krūramṛṣīn vyāhṛtavānasi/
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ

30-2.30.64

hutvāhutiṃ tataḥ krūraḥ apastyakṣyanti karmasu/
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt

30-2.30.65

//rudra uvāca//
sarveṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate/
tamahaṃ dhārayiṣyāmi nideśāt parameṣṭhinaḥ

30-2.30.66

asyāṃ kṣitau vṛtā lokāḥ sarve tiṣṭhanti bhāskarāḥ/
tānahaṃ dhārayāmīha satataṃ na tavājñayā

30-2.30.67

cāturvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate/
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣyāmi tato dāsyanti te pṛthak/
tato devaiḥ sa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthagijyate

30-2.30.68

tato'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā/
svāyambhuve'ntare tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha

30-2.30.69

jñātvā gṛhapatiṃ dakṣaṃ jñānānāmīśvaraṃ prabhum/
dakṣo nāma mahāyajñaiḥ so'yajaddaivataiḥ saha

30-2.30.70

atha devī satī yā tu prāpte vaivasvate'ntare/
maināyāṃ tāmumāṃ devīṃ janayāmāsa śailarāṭ

30-2.30.71

sā tu devī satī pūrvaṃ tataḥ paścādumā'bhavat/
saha vratā bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ/
yāvadicchati saṃsthātuṃ prabhurmanvantareṣviha

30-2.30.72

mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāhitiranuvratā/
sādhyaṃ nārāyaṇaṃ śrīstu maghavantaṃ śacī yathā

30-2.30.73

viṣṇuṃ kīrtī ruciḥ sūryaṃ vasiṣṭhañcāpyarūndhatī/
naitāstu vijahatyetān bhartṝn devyaḥ kathaṃcana/
āvarttamānakalpeṣu punarjāyanti taiḥ saha

30-2.30.74

evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe'ntare/
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ

30-2.30.75

daśabhyastu pracetobhyo mārṣāyāñca punarnṛpaḥ/
jajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ

30-2.30.76

bhṛgvādayastu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ/
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ha/
devasya mahato yajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ

30-2.30.77

iti sānuśayo'hyāsīttayorjātyantarāgataḥ/
prajāpatestu dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ

30-2.30.78

tasmānnānuśayaḥ kāryo vairiṣviha kadācana/
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ/
jantuṃ na muñcati khyātistatra kāryaṃ vijānatā

30-2.30.79

//ṛṣaya ūcuḥ//
prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate'ntare/
vināśāmagamat sūta hayamedhaḥ prajāpateḥ

30-2.30.80

devyā mṛtyuṃ kṛtaṃ matvā kruddhaṃ sarvātmakaṃ prabhum/
kathaṃ prasādayaddakṣaḥ sa yajñaḥ sādhitaḥ katham/
etadveditumicchāmastanno brūhi yathātatham

30-2.30.81

//sūta uvāca//
pūrā merordvijaśreṣṭhāḥ śrṛṅgaṃ trailokyaviśrutam/
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam

30-2.30.82

aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam/
tasmin devo giriśreṣṭhe sarvadhātu vibhūṣite/
paryaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha

30-2.30.83

śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitā'bhavat/
ādhityāśca mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ

30-2.30.84

tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau/
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ

30-2.30.85

yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ/
upāsate mahātmānaṃ uśanā ca mahāmuniḥ.
sanatkumārapramukhāste caiva paramarṣayaḥ

30-2.30.86

aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare/
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau

30-2.30.87

apsarogaṇasaṅghāśca samājagmuranekaśaḥ/
vavau śivaḥ sukho vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ

30-2.30.88

sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto drumā stathā/
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ

30-2.30.89

mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanti tatra vai/
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇyatha

30-2.30.90

rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ/
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ

30-2.30.91

devasyānucarāstatra tasthurvaiśvānaropamāḥ/
nandīśvaraśca bhagavān devasyānuma te sthitaḥ

30-2.30.92

pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā/
gaṅgā ca saritāṃ śveṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā/
paryupāsata tandevarūpiṇī dvijasattamāḥ

30-2.30.93

evaṃ sa bhagavāṃstatra dīpyamānaḥ surarṣibhiḥ/
devaiśca sumahābāgairmahādevo vyavasthitaḥ

30-2.30.94

purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamārabhat/
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite

30-2.30.95

tatastasya makhe devāḥ śatakratupurogamāḥ/
gamanāya samāgamya buddhimāpedire tadā

30-2.30.96

svairvimānairmahātmāno jvaladbhirjvalanaprabhāḥ/
devasyānumane'gacchan gaṅgādvāra iti śrutiḥ

30-2.30.97

gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam/
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam

30-2.30.98

pṛthivyāmantarikṣe vā ye ca svarlokavāsinaḥ/
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim

30-2.30.99

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ/
jiṣṇunā sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ

30-2.30.100

ūṣmapāḥ somapāścaiva ājyapā dhūmapāstathā/
aśvinau pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha

30-2.30.101

ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāstathaiva ca/
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajodbhijjakāstathā

30-2.30.102

āhūtā mantrataḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ/
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ

30-2.30.103

tān daṣṭvā manyumāviṣṭo dadhīco vākyamabravīt/
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpyapūjane/
naraḥ pāpamavāpnoti mahadvai nātra saṃśayaḥ

30-2.30.104

evamuktvā tu viprarṣiḥ punardakṣamabhāṣata/
pūjyantu paśubharttāraṃ kasmānnāhvayase prabhum

30-2.30.105

//dakṣa uvāca//
santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kaparddinaḥ/
ekādaśāvasthagatā nānyaṃ vejhi maheśvaram

30-2.30.106

//dadhīca uvāca//
sarve nimantritā devā yena īśo nimantritaḥ/
yathāhaṃ śaṅkarādūrddhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam/
tathā dakṣasya vipulo yajño'yaṃ na bhaviṣyati

30-2.30.107

//dakṣa uvāca//
etanmakhe śūra suvarṇapātre haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtam/
viṣṇornayāmyapratimasya sarvaṃ prabhorvibho hyāhavanīyanityam

30-2.30.108

gatāstu devatā jñātvā śailarājasutā tadā/
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ tadā

30-2.30.109

//umovāca//
bhagavan vka gatā hyete devā- śakrapurogamāḥ /
būhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayam

30-2.30.110

//maheśvara uvāca//
dakṣo nāma mahābhāgo prajānāṃ patirūttamaḥ/
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ

30-2.30.111

//devyuvāca//
yajñametaṃ mahābhāga kimarthaṃ na gato'si vai/
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ pratiṣidhyate

30-2.30.112

//maheśvara uvāca //
suraireva mahābhāge sarvametadanuṣṭhitam/
yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ

30-2.30.113

pūrvopāyopapannena mārgeṇa varavarṇini/
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dhīmataḥ

30-2.30.114

//devyuvāca//
bhagavan sarvadeveṣu prabhāvānadhiko guṇaiḥ /
ajeyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā

30-2.30.115

anena tu mahābhāga pratiṣedhena nāmataḥ /
atīva duḥkhamāpannā vepathuśca mamānagha

30-2.30.116

kiṃ nāma dānaṃ niyamantapo vā kuryyāmahaṃ yena patirmamādya/
labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo yajñasya cārddhaṃ tvatha vā tṛtīyam

30-2.30.117

evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānacintyaḥ patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitāmuvāca/
na vetsi deveśi kṛśodarāṅgi kiṃ nāma yuktaṃ vacanantavedam

30-2.30.118

ahaṃ hi jānāmi viśālanetre dhyānena sarvaṃ hi vadanti santaḥ/
na vādya mohena mahendradevo lokatrayaṃ sarvathā saṃpramūḍham

30-2.30.119

māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantare sāma gāyanti geyam/
māṃ brāhmaṇā brahmasatre yajante mādhvaryyavaḥ kalpayante ca bhāgam

30-2.30.120

//devyuvāca//
aprākṛto'pi bhagavān sarvastrījanasaṃsadi/
stauti gopā yate vāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ

30-2.30.121

//bhagavānuvāca//
nātmānaṃ staumi deveśi paśya tvamupagaccha ca/
yaṃ srakṣyāmi varārohe bhāgārthaṃ varavarṇini

30-2.30.122

evamuktvā tu bhagavān patnīṃ prāṇairapi priyām/
so'sṛjadbhagavānvakrādbhūtaṃ krodhāgnisannibham

30-2.30.123

sahasraśīrṣaṃ devañca sahasracaraṇe kṣaṇam/
sahasramudgaradharaṃ sahasraśarapāṇinam

30-2.30.124

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ dīptakārmukadhāriṇam/
paraśvasidharaṃ devaṃ mahāraudraṃ bhayāvaham

30-2.30.125

ghora rūpeṇa dīpyantaṃ candrārdhakṛtabhūṣaṇam/
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ mahārudhiraniḥsravam

30-2.30.126

daṃṣṭrākarālaṃ vibhrāntaṃ mahāvaktraṃ mahodaram/
vidyujjihvaṃ pralamboṣṭhaṃ lambakarṇaṃ durāsadam

30-2.30.127

kuliśodyotitakarambhābhirjvalitamūrddhajam/
jvālāmālāparikṣiptaṃ muktādāmavibhūṣitam

30-2.30.128

tejasā caiva dīpyantaṃ yugāntamiva pāvakam/
ākarṇadāritāsyāntañcaturdikṣu bhayānakam

30-2.30.129

mahābalaṃ mahātejaṃ mahāpuruṣamīśvaram/
viśvahartṛmahā kāyaṃ mahānyagrodhamaṇḍalam/
yugapaccandraśatavaddīpyantaṃ manmathāgnivat

30-2.30.130

caturmahāsyaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahogratejobalakautukāḍhayam/
yugāntasūryyāgnisahasrabhāsaṃ sahasracandrāmalakāntikāntam/
pradīptasarvauṣadhimandarābhaṃ sumerukailāsahimādritulyam

30-2.30.131

yugārkābhaṃ mahāvīryyaṃ cārunāsaṃ mahānanam/
pracaṇḍagaṇḍaṃ dīptākṣamagnijvālāvilānanam

30-2.30.132

mṛgendrakṛttivasanaṃ mahābhujagaveṣṭitam/
uṣṇīṣiṇaṃ candradharaṃ vkacidugraṃ vkacitsamam

30-2.30.133

nānākusumamūrddhānaṃ nānāgandānulepanam /
nānāratnavicitrāṅgaṃ nānābharaṇabhūṣitam

30-2.30.134

karṇikārasrajaṃ dīptaṃ krodhādudbhrāntalocanam/
vkacinnṛtyati citrāṅgaṃ vkacidvadati susvaram

30-2.30.135

vkaciddhyāyati yuktātmā vkacitstūlaṃ pramārjati/
vkacidgāyati viśvātmā vkacidrauti muhurmuhuḥ

30-2.30.136

jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyaṃ tapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ/
prabhutvamātmasaṃbodho hyadhiṣṭhānaguṇairyutaḥ

30-2.30.137

jānubhyāmavaniṃ gatvā praṇataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ/
ājñāpaya tvaṃ deveśa kiṃ kāryyaṃ karavāṇi te

30-2.30.138

tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeha maheśvaraḥ/
devasyānumatiṃ śrutvā vīrabhadro mahābalaḥ/
praṇamya śirasā pādau deveśasya umāpateḥ

30-2.30.139

tato bandhāt pramuktena siṃheneveha līlayā/
devyā manyukṛtaṃ matvā hato dakṣasya sa kratuḥ

30-2.30.140

manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī/
ātmanaḥ sarvasākṣitve tena sārddha sahānugā

30-2.30.141

sa eṣa bhagavān kruddhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ/
vīrabhadra iti khyāto devyā manyupramārjakaḥ

30-2.30.142

so'sṛjadromakūpebhyo raudrānnāma gaṇeśvarān/
rudrānugā mahāvīryyā rudravīryaparākramāḥ

30-2.30.143

rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudrasamaprabhāḥ/
te nipetustatastūrṇaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

30-2.30.144

tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayanniva/
tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ

30-2.30.145

parvatāśca vyaśīryanta kampate ca vasundharā/
meruśca ghūrṇate viprāḥ kṣubhyante varuṇālayāḥ

30-2.30.146

agnayo naiva dīpyante na ca dīpyanti bhāskarāḥ/
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ

30-2.30.147

ṛṣayo nābhyabhāṣanta na devā na ca dānavāḥ/
evaṃ hi timirībhūtaṃ nirddahanti vimānitāḥ

30-2.30.148

siṃhanādaṃ pramuñcante ghorarūpā mahābalāḥ/
prabhañjante pare ghorā yūpānutpāṭayanti ca

30-2.30.149

pramarddanti tathā cānye vinṛtyanti tatā'pare/
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ

30-2.30.150

cūrṇante yajñapātrāṇi yāgasyāyatanāni ca/
śīryamāṇāni dṛśyante tārā iva nabhastalāt

30-2.30.151

divyānnapānabhakṣāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ/
kṣīra nadyastathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ.
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ

30-2.30.152

ṣaḍrasānnivahantyanyā guḍakulyā manoramāḥ/
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca

30-2.30.153

yāni kāni ca divyāni lehyañcoṣyaṃ tathāpare/
bhuñjate vividhairvaktrairviluṇṭhanti ca sarvasaḥ/
krīḍanti vividhākārāścikṣipuḥ surayoṣitaḥ

30-2.30.154

rudrakopaprayuktāstu sarvadevaiḥ surakṣitam/
taṃ yajñamahanan śīghraṃ rudrakalpāḥ samīpataḥ

30-2.30.155

cakruranye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān/
chittvā śiro'nye yajñasya vinadanti bhayaṅkarāḥ

30-2.30.156

dakṣo dakṣapatiścaiva devo yajñapatistathā/
mṛgarūpeṇa cākāśe prapalāyitumārabhat

30-2.30.157

vīrabhadro'prameyātmā jñātvā tasya balantadā/
antarikṣagatasyāśu cicchedāsya śiro mahān

30-2.30.158

dakṣaḥ prajāpatiścaiva vinaṣṭa bhrāntacetanaḥ/
kruddhena vīrabhadreṇa śiraḥ pādena pīḍitaḥ/
jarābhibhūtatīvrātmā nipapāta mahītale

30-2.30.159

trayastriṃśaddevatānāṃ tāḥ koṭayo vimalātmakāḥ/
pāśenāgnibalenāśu baddhāḥ siṃhabalena ca

30-2.30.160

tato jagmurmahātmānaṃ sarve devā mahābalam/
prasīda bhagavan rudra bṛtyānāṃ mā kudhaḥ prabho

30-2.30.161

tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ/
ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavāniti

30-2.30.162

//vīrabhadra uvāca//
na ca devo na cādityo na ca bhoktumihāgataḥ/
naivadraṣṭuṃ hi devendrānna ca kautūhalānvitaḥ

30-2.30.163

dakṣayajñavināśārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha/
vīrabhadra iti khyātaṃ rudrakopādvinirgatam

30-2.30.164

bhadrakālī ca vijñeyā devyāḥ krodhādvinirgatā/
preṣitā devadevena yajñāntikamihāgatā

30-2.30.165

śāraṇaṃ gaccha rājendra devaṃ te tvamumāpatim/
varaṃ krodho'pi rudrasya varadānaṃ na devataḥ

30-2.30.166

vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmmabhṛtāṃ varaḥ/
toṣayāmāsa deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaram

30-2.30.167

praduṣṭe yajñavāde tu vidruteṣu dvijātiṣu/
tārāmṛgamaye dīpte raudre bhīmamahānale

30-2.30.168

śūlanirbhinnavadanaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ/
nikhātotpāṭitairyūpairapaviddhai ryyatastataḥ

30-2.30.169

utpatdbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛdhrubhiḥ/
pakṣapātavinirdhūtaiḥ śivāśatanināditaiḥ

30-2.30.170

prāṇāpānau sannirudhya tataḥ sthānena yatnataḥ/
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭiramitrajit

30-2.30.171

sahasā devadeveśaḥ agnikuṇḍādupāgataḥ/
candrasūryyasahasrasya tejaḥ saṃvarttakopamam

30-2.30.172

prahasya cainaṃ bhagavānidaṃ vacanamabravīt/
naṣṭaste jñānato dakṣa prītiste mayi sāṃpratam

30-2.30.173

smitaṃ kṛtvābravīdvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te/
śrāvitañca samākhyāya devānāṃ gurubhiḥ saha

30-2.30.174

tamuvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ/
bhītaśaṅkitavitrastaḥ sabāṣpavadanekṣaṇaḥ

30-2.30.175

yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ/
yadi vāhamanugrāhyo yadi deyo varo mama

30-2.30.176

yajjagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamaśitaṃ yacca nāśitam/
cūrṇīkṛtañjāpaviddhaṃ yajñasambhāramīdṛśam

30-2.30.177

dīrghakālena mahatā prayatnena ca sañcitam/
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametaṃ vṛṇomyaham

30-2.30.178

tathāstvityāha bhagavān bhaganetrahayo haraḥ/
dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryakṣantaṃ vai prajāpatiḥ

30-2.30.179

jānubhyāmavaniṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavādvaram/
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam

30-2.30.180

//dakṣa uvāca//
namaste devadeveśa devāribalasūdana/
devendra hyamaraśreṣṭha devadānavapūjita

30-2.30.181

sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya/
sarvataḥ pāṇipādastvaṃ sarvato'kṣiśiromukhaḥ/
sarvataḥ śrutimān loke sarvānāvṛtya tiṣṭhasi

30-2.30.182

śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya/
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇikarṇa namo'stu te

30-2.30.183

śatodara śatāvartta śatajihva śatānana/
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo hyarccayanti tathārccinaḥ

30-2.30.184

devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ/
mūrttīśastvaṃ mahāmūrte samudrāmbu dharāya ca

30-2.30.185

sarvā hyasmin devatāste gāvo goṣṭha ivāsate/
śarīrante prapaśyāmi somamagniṃ jaleśvaram

30-2.30.186

ādityamatha viṣṇuñca brahmāṇaṃ sabṛhaspatim/
kriyā kāryyaṃ kāraṇañca karttā karaṇameva ca

30-2.30.187

asacca sadasaccaiva tathaiva prabhavāvyayam/
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca

30-2.30.188

paśūnāṃ pataye caiva namastvandhakaghātine/
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe

30-2.30.189

tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ/
namaścaṇḍāya muṇḍāya pracaṇḍāya dharāya ca

30-2.30.190

daṇḍi(?) māsaktakarṇāya daṇḍimuṇḍāya vai namaḥ/
namo'rddhadaṇḍakeśāya niṣkāya vikṛtāya ca

30-2.30.191

vilohitāya dhūmrāya nālagrīvāya te namaḥ/
namastvapratirūpāya śivāya ca namo'stu te

30-2.30.192

sūryyāya sūryyapataye sūryyadhvajapatākine/
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine

30-2.30.193

namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca/
hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ

30-2.30.194

satraghātāya daṇḍāya varṇapānapuṭāya ca/
namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya vai namaḥ

30-2.30.195

sarvāyābhakṣyabhakṣyāya sarvabhūtānttarātmane/
namo hotrāya mantrāya śukladhvajapatākine

30-2.30.196

namo namāya namyāya namaḥ kilikilāya ca/
namaste śayamānāya śayitāyotthitāya ca

30-2.30.197

sthitāya calamānāya mudrāya kuṭilāya ca/
napno narttanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe

30-2.30.198

nāṭyopahāralubdhāya gītavādyaratāya ca/
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca

30-2.30.199

kalanāya ca kalpāya kṣayāyopakṣayāya ca/
bhīmadundubhihāsāya bhīmasenapriyāya ca

30-2.30.200

ugrāya ca namo nityaṃ namaste daśabāhave/
namaḥ kapālahastāya citābhasmapriyāya ca

30-2.30.201

vibhīṣaṇāya bhīṣmāya bhīṣmavratadharāya ca/
namo vikṛtavakṣāya khaḍgajihvāgradaṃṣṭriṇe

30-2.30.202

pakvāmamāṃsalubdhāya tumbavīṇāpriyāya ca/
namo vṛṣāya vṛṣyāya vṛṣṇaye vṛṣaṇāya ca

30-2.30.203

kaṭaṅkaṭāya caṇḍāya namaḥ sāvayavāya ca/
namaste varakṛṣṇāya varāya varadāya ca

30-2.30.204

varagandhamālyavastrāya varātivaraye namaḥ /
namo varṣāya vātāya chāyāyai ātapāya ca

30-2.30.205

namo raktaviraktāya śobhanāyākṣamāline/
sambhinnāya vibhānnāya viviktavikaṭāya ca

30-2.30.206

aghorarūparūpāya ghoraghoratarāya ca /
namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatarāya ca

30-2.30.207

ekapādbahunetrāya ekaśīrṣannamo'stu te/
namo vṛddhāya lubdhāya saṃvibhāgapriyāya ca

30-2.30.208

pañcamālārcitāṅgāya namaḥ pāśupatāya ca/
namaścaṇḍāya ghaṇṭāya ghaṇṭayā jagdharandhriṇe

30-2.30.209

sahasaśataghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca/
prāṇadaṇḍāya tyāgāya namo hilihilāya ca

30-2.30.210

hūṃhūṅkārāya pārāya hūṃhūṅkārapriyāya ca/
namaśca śambhave nityaṃ giri vṛkṣakalāya ca

30-2.30.211

garbhamāṃsaśrṛgālāya tārakāya tarāya ca /
namo yajñādhipataye drutāyopadrutāya ca

30-2.30.212

yajñavāhāya dānāya tapyāya tapanāya ca/
namastaṭāya bhavyāya taḍitāṃ pataye namaḥ

30-2.30.213

annadāyānnapataye namo'stvannabhavāya ca/
namaḥ sahasraśīrṣṇe ca sahasracaraṇāya ca

30-2.30.214

sahasrodyataśūlāya sahasranayanāya ca/
namo'stu bālarūpāya bālarūpadharāya ca

30-2.30.215

bālānāñcaiva goptre ca bālakrīḍanakāya ca/
namaḥ śuddhāya buddhāya kṣobhaṇāyākṣatāya ca

30-2.30.216

taraṅgāṅkitakeśāya muktakeśāya vai namaḥ/
namaḥ ṣaṭkarmaniṣṭhāya trikarmaniratāya ca

30-2.30.217

varṇāśramāṇāṃ vidhivat pṛthakkarmapravartine/
mano ghoṣāya ghoṣyāya namaḥ kalakalāya ca

30-2.30.218

śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktakṣaṇāya ca /
dharmārtha kāmamokṣāya krathāya kathanāya ca

30-2.30.219

sāṅkhyāya sāṅkhyamukhyāya yogādhipataye namaḥ/
namorathyavirathyāya catuṣpatharatāya ca

30-2.30.220

kṛṣṇā jinottarīyāya vyālayajñopavītine/
īśānavajrasaṃhāya harikeśa namo'stu te/
avivekaikanāthāya vyaktāvyakta namo'stu te

30-2.30.221

kāma kāmada kāmadhna dhṛṣṭodṛptaniṣūdana/
sarva sarvada sarvajña sandhyārāga namo'stu te

30-2.30.222

mahābāla mahābāho mahāsattva mahādyute/
mahāmeghavaraprekṣa mahākāla namo'stu te

30-2.30.223

sthūlajīrṇaṇāṅgajaṭine valkalājinadhāriṇe/
dīptaśūryāgnijaṭine valkalājinavāsase/
sahasrasūryapratima taponitya namo'stu te

30-2.30.224

unmādanaśatāvartta gaṅgātoyārddhamūrddhaja/
candrāvartta yugāvartta meghāvartta namo'stu te

30-2.30.225

tvamannamannakarttā ca annadaśca tvameva hi/
annasraṣṭā ca paktā ca pakvabhuktapace namaḥ

30-2.30.227

jarāyujo'ṇḍajaścaiva svedajodbhijja eva ca/
tvameva devadevaśo bhūtagrāmaścaturvidhaḥ // ३०.२२६ .
carācarasya brahmā tvaṃ pratiharttā tvameva ca/
tvameva brahmaviduṣāmapi brahmavidāṃ varaḥ

30-2.30.228

sattvasya paramā yonirabvāyujyotiṣāṃ nidhiḥ/
ṛksāmani tathoṅkāramāhustvāṃ brahmavādinaḥ

30-2.30.229

havirhāvī havo hāvī huvāṃ vācāhutiḥ sadā/
gāyanti tvāṃ suraśreṣṭha sāmagā brahmavādinaḥ

30-2.30.230

yajurmayo ṛṅmayasva sāmātharvamayastathā/
paṭhyase brahmavidbhistvaṃ kalpopaniṣadāṃ gaṇaiḥ

30-2.30.231

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāvarāśca ye/
tvāmeva meghasaṅghāśca viśvasta nitagarjjitam

30-2.30.232

saṃvatsarastvamṛtavo māsā māsārddhameva ca/
kalā kāṣṭhā nimeṣāśca nakṣatrāṇi yugā grahāḥ

30-2.30.233

vṛṣāṇāṃ kakudaṃ tvaṃ higirīṇāṃ śikharāṇi ca/
siṃho mṛgāṇāṃ patatāṃ tārkṣyo'nantaśca bhoginām

30-2.30.234

kṣīrodo hyudadhīnāñca yantrāṇāṃ dhanureva ca/
vajrampraharaṇānāñca vratānāṃ satyameva ca

30-2.30.235

icchā dveṣaśca rāgaśca mohaḥ kṣāmo damaḥ śamaḥ/
vyavasāyo dhṛtirlobhaḥ kāmakrodhau jayājayau

30-2.30.236

tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpi khaṭvāṅgī jharjharī tathā /
chettā bhettā praharttā ca tvaṃ netāpyantako mataḥ

30-2.30.237

daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo'rthaḥ kāma eva /
indraḥ samudrāḥ saritaḥ palvalāni sarāṃsi ca

30-2.30.238

latāvallī tṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ/
dravyakarmaguṇārambhaḥ kālapuṣpaphalapradaḥ

30-2.30.239

ādiśvāntaśca madhyaśca gāyatryoṅkāra eva ca/
harito lohitaḥ kṛṣṇo nīlaḥ pītastathāruṇaḥ

30-2.30.240

kadruśca kapilaścaiva kapoto mecakastathā/
suvarṇaretā vikhyātaḥ suvarṇa ścāpyato mataḥ

30-2.30.241

suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca/
tvamindro'tha yamaścaiva varuṇo dhanado'nalaḥ

30-2.30.242

utphullaścitrabhānuśca svarbhānurbhānureva ca/
hotraṃ hotā ca homastvaṃ hutañca prahutaṃ prabhuḥ

30-2.30.243

suparṇañca tathā brahma yajuṣāṃ śatarudriyam/
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāñca maṅgalam

30-2.30.244

giriḥ stokastathā vṛkṣo jīvaḥ pudgala eva ca/
sattvaṃ tvañca rajastvañca tamaśca prajanaṃ tathā

30-2.30.245

prāṇo'pānaḥ sāmānaśca udāno vyāna eva ca/
unmeṣaścaiva meṣaśca tathā jṛmbhitameva ca

30-2.30.246

lohitāṅgo gadī daṃṣṭrī mahāvaktro mahodaraḥ/
suciromā haricchmaśrurūrddhvakeśastrilocanaḥ

30-2.30.247

gītavāditranṛtyāṅgo gītavādanakapriyaḥ/
matsyo jalī jalo jalya javaḥ kālaḥ kalī kalaḥ

30-2.30.248

vikālaśca sukālaśca duṣkālaḥ kalanāśanaḥ/
mṛtyuścaiva kṣayo'ntaśca kṣamāpāyakaro haraḥ

30-2.30.249

saṃvarttako'ntakaścaiva saṃvarttakabalāhakau/
ghaṭo ghaṭīko ghaṇṭīko cūḍālolabalo balam

30-2.30.250

brahmakālo'gnivaktraśca daṇḍī muṇḍī ca daṇḍadhṛk/
caturyugaścaturvedaścaturhotraścatuṣpathaḥ

30-2.30.251

caturā śramavettā ca cāturvarṇyakaraśca ha/
kṣarākṣarapriyo dhūrtto'gaṇyo'gaṇyagaṇādhipaḥ

30-2.30.252

rudrākṣamālyāmbaradharo giriko girikapriyaḥ/
śilpīśaḥ śilpināṃ śreṣṭhaḥ sarvaśilpapravarttakaḥ

30-2.30.253

bhaganetrāntakaścandraḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ/
gūḍhāvarttaśca gūḍhaśca gūḍhapratiniṣevitā

30-2.30.254

taraṇastā rakaścaiva sarvabhūtasutāraṇaḥ/
dhātā vidhātā satvānāṃ nidhātā dhāraṇo dharaḥ

30-2.30.255

tapo brahma ca satyañca brahmacaryamathārjavam /
bhūtātmā bhūtakṛdbhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ

30-2.30.256

bhūrbhuvaḥsvaritaścaiva tathotpattirmaheśvaraḥ/
īśāno vīkṣaṇaḥ śānto durdānto dantanāśanaḥ

30-2.30.257

brahmāvartta surāvartta kāmāvartta namo'stu te/
kāmabimbaniharttā ca karṇikārarajaḥpriyaḥ

30-2.30.258

mukhacandro bhīmamukhaḥ sumukho durmukho mukhaḥ/
caturmukho bahumukho raṇe hyabhimukhaḥ sadā

30-2.30.259

hiraṇyagarbhaḥ śakunirmahodadhiḥ paro virāṭ /
adharmahā mahādaṇḍo daṇḍadhāro raṇapriyaḥ

30-2.30.260

gotamogopratāraśca govṛṣeścaravāhanaḥ/
dharmakṛddharmasraṣṭā ca dharmo dharmaviduttamaḥ

30-2.30.261

trailokyagoptā govindo mānado māna eva ca/
tiṣṭhan sthiraśca sthāṇuśca niṣkampaḥ kampa eva ca

30-2.30.262

durvāraṇo durviṣado duḥsaho duratikramaḥ/
durddharo duṣprakampaśca durvido durjjayo jayaḥ

30-2.30.263

śaśaḥ śaśāṅkaḥ śamanaḥ śītoṣṇaṃ durjarā'tha tṛṭ/
ādhayo vyādhayaścaiva vyādhihā vyādhigaśca ha

30-2.30.264

sahyo yajño mṛgā vyādhā vyādhīnāmākaro'karaḥ /
śikhaṇḍī puṇḍarīkākṣaḥ puṇḍarīkāvalokanaḥ

30-2.30.265

daṇḍadharaḥ sadaṇḍaśca daṇḍamuṇḍavibhūṣitaḥ/
viṣapo'mṛtapaścaiva surāpaḥ kṣīrasomapaḥ

30-2.30.266

madhupaścājyapaścaiva sarvapaśca mahābalaḥ/
vṛṣāśvavāhyo vṛṣabhastathā vṛṣabhalocanaḥ

30-2.30.267

vṛṣabhaścaiva vikhyāto lokānāṃ lokasatkṛtaḥ/
candrādityau cakṣuṣī te hṛdayañca pitāmahaḥ/
agnirāpastathā devo dharmakarmaprasādhitaḥ

30-2.30.268

na brahmā na ca govindaḥ purāṇaṛṣayo na ca/
māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva

30-2.30.269

yā mūrttayaḥ susūkṣmāste na mahyaṃ yānti darśanam/
tābhirṇāṃ satataṃ rakṣa pitā putramivaurasam

30-2.30.270

rakṣa māṃ rakṣaṇīyo'haṃ tavānagha namo'stu te //
bhaktānukampī bhagavān bhaktaścāhaṃ sadā tvayi

30-2.30.271

yaḥ sahasrāṇyanekāni puṃsāmāhṛtya durddaśaḥ/
tiṣṭhatyekaḥ samudrānte sa me goptāstu nityaśaḥ

30-2.30.272

yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ/
jyotiḥ paśyanti yuñjānāstasmai yogātmane namaḥ

30-2.30.273

sambhakṣya sarva bhūtāni yugānte samupasthite/
yaḥ śete jalamadhyasthastaṃ prapadye'psuśāyinam

30-2.30.274

praviśya vadane rāhoryaḥ somaṃ grasate niśi /
grasatyarkañca svarbhānurbhutvā somāgnireva ca

30-2.30.275

ye'ṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām/
rakṣantu te hi māṃ nityaṃ nityamāpyāyayantu mām

30-2.30.276

ye cāpyutpatitā garbhādadhobhāgagatāśca ye/
teṣāṃ svāhāḥ svadhāścaiva āpnuvantu svadantu ca

30-2.30.277

ye na rodanti dehasthāḥ prāṇino rodayanti ca/
harṣayanti ca hṛṣyanti namastebhyo'stu nityaśaḥ

30-2.30.278

ye samudre nadīdurge parvateṣu guhāsu ca/
vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāragahaneṣu na

30-2.30.279

catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu sabhāsu ca/
candrārkayormadhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu

30-2.30.280

rasātalagatā ye ca ye ca tasmātparaṅgatāḥ/
namastebhyo namastebhyo namastebhyaśca nityaśaḥ/
sūkṣmāḥ sthūlāḥ kṛśā hrasvā namastebhyastu nityaśaḥ

30-2.30.281

sarvastvaṃ sarvago deva sarvabhūtapatirbhavān/
sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ

30-2.30.282

tvameva cejyase yasmādyajñairvividhadakṣiṇaiḥ/
tvameva karttā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ

30-2.30.283

atha vā māyayā deva mohitaḥ sūkṣmayā tvayā/
etasmāt kāraṇādvāpi tena tvaṃ na nimantritaḥ

30-2.30.284

prasīda mama deveśa tvameva śaraṇaṃ mama/
tvaṃ gatistvaṃ pratiṣṭhā ca na cānyāsti na me gatiḥ

30-2.30.285

stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma prajāpātiḥ/
bhagavānapi suprītaḥ punardakṣamabhāṣata

30-2.30.286

parituṣṭo'smi te dakṣa stavenānena suvrata/
bahunātra kimuktena matsamīpaṃ gamiṣyasi

30-2.30.287

athainamabravīdvākyaṃ trailokyādhipatirbhavaḥ/
kṛtvāśvāsakaraṃ vākyaṃ vākyajño vākyamāhatam

30-2.30.288

dakṣa dakṣa na karttavyo manyurvighnamimaṃ prati/
ahaṃ yajñahā na tvanyo dṛśyate tatpurā tvayā

30-2.30.289

bhūyaśca taṃ varamimaṃ matto gṛhṇīṣva suvrata/
prasannavadano bhūtvā tvamekāgramanāḥ śrṛṇu

30-2.30.290

aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca/
prajāpate matprasādāt phalabhāgī bhaviṣyasi

30-2.30.291

vedān ṣaḍaṅgānuddhṛtya sāṅkhyānyogāṃśca kṛtsnaśaḥ/
tapaśca vipulaṃ taptvā duścaraṃ devadānavaiḥ

30-2.30.292

arthairddaśārddhasaṃyuktairgūḍhamaprājñanirmmitam/
varṇāśramakṛtairdharmaiṃrviparītaṃ kvacitsamam

30-2.30.293

śrutyarthairadhyavasitaṃ paśupāśavimokṣaṇam/
sarveṣāmāśramāṇāntu mayā pāśupataṃ vratam/
utpāditaṃ śubhaṃ dakṣa sarvapāpavimokṣaṇam

30-2.30.294

asya cīrṇasya yatsamyak phalaṃ bhavati puṣkalam/
tadastu te mahābhāga mānasastyajyatāṃ jvaraḥ

30-2.30.295

evamuktvā mahādevaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ/
adarśanamanuprāpto dakṣasyāmitavikramaḥ

30-2.30.296

avāpya ca tadā bhāgaṃ yathoktaṃ brahmaṇā bhavaḥ/
jvarañca sarvadharmajño bahudhā vyabhajattadā/
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śrṛṇudhvaṃ tatra vai dvijāḥ

30-2.30.297

śīrṣābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilārujaḥ/
apāntu nālikāṃ vidyānnirmokambhujageṣvapi

30-2.30.298

śaurakaḥ saurabheyāṇāmūṣaraḥ pṛthivītale /
ibhā nāmapi dharmajña dṛṣṭipratyavarodhanam

30-2.30.299

randhrodbhūtaṃ tathāśvānāṃ śikhodbhedaśca barhiṇām/
netrarogaḥ kokilānāṃ jvaraḥ prokto mahātmabhiḥ

30-2.30.300

ajānāṃ pittabhedaśca sarveṣāmiti naḥ śrutam/
śukānāmapi sarveṣāṃ himikā procyate jvaraḥ/
śārdūleṣvapi vai viprāḥ śramo jvara ihocyate

30-2.30.301

mānuṣeṣu tu sarvajña jvaro nāmaiṣa kīrtitaḥ/
maraṇe janmani tathā madhye ca viśate sadā

30-2.30.302

etanmāheśvaraṃ tejau jvaro nāma sudāruṇaḥ/
namasyaścaiva mānyaśca sarvaprāṇibhirīśvaraḥ

30-2.30.303

imāṃ jvarotpattimadīnamānasaḥ paṭhetsadā yaḥ susamāhito naraḥ /
vimuktarogaḥ sa naro mudā yuto labheta kāmān sa yathāmanīṣitān

30-2.30.304

dakṣaproktaṃ stavañcāpi kīrttayedyaḥ śrṛṇoti vā/
nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñciddīrghañcāyuravāpnuyāt

30-2.30.305

yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho yogavān haraḥ/
tathā stavo variṣṭho'yaṃ stavānāṃ brahmanirmitaḥ

30-2.30.306

yaśorājyasukhaiśvaryavittāyurdhanakāṅkṣibhiḥ/
stotavyo bhaktimāsthāya vidyākāmaiśca yatnataḥ

30-2.30.307

vyādhito duḥkhito dīnaścauratrasto bhayārditaḥ/
rājakāryaniyukto vā mucyate mahato bhayāt

30-2.30.308

anena caiva dehena gaṇānāṃ sa gaṇādhipaḥ/
iha loke sukhaṃ prāpya gaṇa evopapadyate

30-2.30.309

na ca yakṣāḥ piśācā vā na nāgā na vināyakāḥ/
kuryurvighnaṃ gṛhe tasya yatra saṃstūyate bhavaḥ

30-2.30.310

śrṛṇuyādvā idaṃ nārī subhaktyā brahmacāriṇī/
pitṛbhirbhartṛpakṣābhyāṃ pūjyā bhavati devavat

30-2.30.311

śrṛṇuyādvā idaṃ sarva kīrttayedvāpyabhīkṣṇaśaḥ/
tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ gacchantyavighnataḥ

30-2.30.312

manasā cintitaṃ yacca yacca vācāpyudāhṛtam/
sarvaṃ sampadyate tasya stavanasyānukīrttanāt

30-2.30.313

devasya saguhasyātha devyā nandīśvarasya tu/
baliṃ vibhavataḥ kṛtvā damena niyamena ca

30-2.30.314

tataḥ sa yukto gṛhṇīyānnāmānyāśu yathākramam/
īpsitān labhate'tyarthaṃ kāmān bhogāṃśca mānavaḥ/
mṛtaśca svargamāpnoti strīsahasraparivṛtaḥ

30-2.30.315

sarva karmasu yukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ/
paṭhan dakṣakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpaiḥ pramucyate/
mṛtaśca gaṇasālokyaṃ pūjyamānaḥ surāsuraiḥ

30-2.30.316

vṛṣeva vidhiyuktena vimānena virājate/
ābhūtasaṃplavasthāyī rudrasyānucaro bhavet

30-2.30.317

ityāha bhagavān vyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ /
naitadvedayate kaścinnedaṃ śrāvyantu kasyacit

30-2.30.318

śrutvaitatparamaṃ guhyaṃ ye'pi syuḥ pāpakāriṇaḥ/
vaiśyāḥ striyaśca śūdrāśca rudralokamavāpnuyuḥ

30-2.30.319

śrāvayedyastu viprebhyaḥ sadā parvasu parvasu/
rudralokamavāpnoti dvijo vai nātra saṃśayaḥ

30-2.30

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte dakṣaśāpavarṇanaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc