Vayu Purana · Verses 30-2
//sūta uvāca//
brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrve svāyambhuve'ntare/
ambhāṃsi jajñire tāni manuṣyāsuradevatāḥ
pitṛvanmanyamānasya jajñire pitaro'sya vai/
teṣānnisargaḥ prāgukto vistarastasya vakṣyate
devāsuramanuṣyāṇāṃ dṛṣṭvā devo'bhyabhāṣata/
pitṛvanmanyamānasya jajñire vopayakṣitāḥ
madhvādayaḥ ṣaḍṛtavastān pitṝn paricakṣate/
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ
manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣvapi/
ete svāyambhuve pūrvamutpannā hyantare śubhe
agniṣvāttāḥ smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai/
ayajvānastathā teṣāmāsan vai gṛhamedhinaḥ/
agniṣvāttāḥ smṛtāste vai pitaro'nāhitāgnayaḥ
yajvānasteṣu ye hyāsan pitaraḥ somapīthinaḥ/
smṛtā barhiṣadaste vai pitarastvagnihotriṇaḥ/
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre'sminniścayo mataḥ
madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukrau tu śuṣmiṇau/
nabhaścaiva nabhastaśca jīvāvetāvudāhṛtau
iṣaścaiva tathorjaśca sudhāvantāvudāhṛtau/
sahaścaiva sahasyaśca manyumantau tu tau smṛtau/
tapaścaiva tapasyaśca ghorāvetau tu śaiśirau
kālāvasthāstu ṣaṭ teṣāmmāsākhyā vai vyavasthitāḥ/
ta ime ṛtavaḥ proktāścetanācetanāstu vai
ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste'bhimāninaḥ/
māsārddhamāsasthāneṣu sthānañca ṛtavorttavāḥ
sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānābhimāninaḥ/
ahorātrañca māsāśca ṛtavaścāyanāni ca
saṃvatsarāśca sthānāni kālāvasthābhimāninaḥ/
nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhā muhūrttā vai dinakṣapāḥ
eteṣu sthānino ye tu kālāvasthāsvavasthitāḥ/
tanmayatvāttadātmānastān vakṣyāmi nibodhata
parvvaṇyāstithayaḥ sandhyāḥ pakṣā māsārddhasaṃjñitāḥ/
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛturucyate
ṛtutrayaṃ cāyanaṃ dve ayane dakṣiṇottare /
saṃvatsaraḥ sumekastu sthānānyetāni sthāninām
ṛtavaḥ sumekaputrā vijñeyā hyaṣṭadhā tu ṣaṭ/
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāstvārttavalakṣaṇāḥ
yasmāccaivārttaveyāstu jāyante sthāṇujaṅgamāḥ/
ārttavāḥ pitaraścaiva ṛtavaśca pitāmahāḥ
sumekāttu prasūyante mriyante ca prajātayaḥ/
tasmāt smṛtaḥ prajānāṃ vai sumekaḥ prapitāmahaḥ
sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrtitāḥ/
tadākhyāstanmayatvācca tadātmanaśca te smṛtāḥ
prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ/
saṃvatsaraḥ smṛto hyagniḥ ṛtamityucyate dvajaiḥ
ṛtāttu ṛtavo yasmājjajñire ṛtavastataḥ/
māsāḥ ṣaḍṛtavo jñeyāsteṣāṃ pañcārttavāḥ sutāḥ
dvipadāñcatuṣpadāñcaiva pakṣisaṃsarpatāmapi/
sthāvarāṇāṃ ca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtam
ṛtutvamārttavatvañca pitṛtvañca prakīrtitam/
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārttavāśca ye
sarvabhūtāni tebhyo'tha ṛtukālādvijajñire/
tasmādete'pi pitara ārttavā iti naḥ śrutam
manvantareṣu sarveṣu sthitāḥ kālābhimāninaḥ/
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃyamāt
agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ/
jajñāte ca pitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute
menā ca dhāriṇī caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtam/
pitaraste nije kanye dharmārthaṃ pradaduḥ śubhe/
ta ubhe vrahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe
agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī/
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā
merostu dhāraṇīṃ nāma patnyarthaṃ vyasṛjan śubhām/
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapīthinaḥ
agniṣvāttāstu tāṃ menāṃ patnīṃ himavate daduḥ/
smṛtāste vai tu dauhitrāstaddauhitrān nibodhata
menā himavataḥ patnī mainākaṃ sānvasūyata/
gaṅgā saridvarā caiva patnī yā lavaṇo dadheḥ/
mainākasyānujaḥ krauñcaḥ krauñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ
merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitam/
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ
velā ca niyatiścaiva tṛtīyā cāyatiḥ punaḥ/
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā
svāyambhuve'ntare pūrvantayorvai kīrtitāḥ prajāḥ/
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditām
sāvarṇinā ca sāmudrī patnī prācīnabarhiṣaḥ/
savarṇā sātha sāmudrī daśaprācīnabarhiṣaḥ/
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
teṣāṃ svāyambhuvau dakṣaḥ putratve jajñivān prabhuḥ/
tryambakasyābhiśāpena cākṣuṣasyāntare manoḥ
etacchutvā tataḥ sūtamapṛcchacchāṃśapāyanaḥ/
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu/
cākṣuṣasyānvaye pūrvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatām
ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśritāṃ kathām/
śāṃśapāyanamāmantrya tryambakācchāpakāraṇam
dakṣasyāsan sutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrtitā mayā/
svebyo gṛhebhyo hyānāyya tāḥ pitābhyarccayadgṛhe/
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe
tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai/
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan
akarotsa natiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ/
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ
tato jñātvā satī sarvāḥ svasraḥ prāptāḥ pitṛrgṛham/
jagāma sāpyanāhūtā satī tat svaṃ piturgṛham
tato'bravīt sā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā/
yavīyasībyo jyāyasīṃ kintu pūjāmimāṃ prabho/
asammatāmavajñāya kṛtavānasi garhitām
ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā hi na tvasat karttumarhasi/
evamukto'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ
tvantu śreṣṭha variṣṭhā ca pūjyā bālā sadā mama/
tāsāṃ ye caiva bharttāraste me bahumatāḥ sadā
brahnamaṣṭhāśca tapiṣṭhāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ/
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakātsati
vasiṣṭho'triḥ pulastyaśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ/
bhṛgurmarīciśca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama
tasyātmā sa ca te śarvo bhaktā cāsi hi taṃ sadā/
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ
ityuvāca tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā/
śāpārthamātmanaścaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ
tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdamabravīt /
vāṅmanaḥkarmabhiryasmādaduṣṭhāṃ māṃ vigarhase/
tasmāttyajāmyahandehamidantāta tavātmajam
tatastenāvamānena satī duḥkhādamarṣitā/
abravīdvacanaṃ tevī namaskṛtya maheśvaram
yatrāhamupapatsyehaṃ punardehena bhāsvatā/
tatrāpyahamasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmikī punaḥ/
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dharmataḥ
tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe/
dhārayāmāsa cāgneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ
tata āgneyīsamutthena vāyunā samudīritaḥ/
sarvāṅgebhyo viniḥ sṛtya vahnirbhasma cakāra tām
tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo'tha śūladhṛk/
saṃvādañca tayorbuddhvā yāthātathyena śaṅkaraḥ/
dakṣasyātha ṛṣīṇāñca cukopa bhagavān prabhuḥ
yasmādavamatā dakṣa matkṛte māna sā satī/
praśastāścetarāḥ sarvāḥ svasutā bhartṛbhiḥ saha
tasmādvaivasvataṃ prāpya punareva maharṣayaḥ/
utpatsyante dvitīye vai mama yajñe hyayonijāḥ
hute vai brahmaṇā śukte cākṣuṣasyāntare manoḥ/
abhivyāhṛtya ca ṛṣīn dakṣamabhyagamat punaḥ
bhavitā cākṣuṣo rājā cāśruṣasya samanvaye/
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ
dakṣa ityeva nāmnā tvaṃ mārṣāyāṃ janayiṣyasi/
kanyāyāṃ śākhināñcaiva prāpte vai cākṣuṣe'ntare
//dakṣa uvāca//
ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate/
dharmārthakāmayukteṣu karmasviha punaḥ punaḥ
yasmāt tvaṃ matkṛte krūramṛṣīn vyāhṛtavānasi/
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ
hutvāhutiṃ tataḥ krūraḥ apastyakṣyanti karmasu/
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt
//rudra uvāca//
sarveṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate/
tamahaṃ dhārayiṣyāmi nideśāt parameṣṭhinaḥ
asyāṃ kṣitau vṛtā lokāḥ sarve tiṣṭhanti bhāskarāḥ/
tānahaṃ dhārayāmīha satataṃ na tavājñayā
cāturvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate/
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣyāmi tato dāsyanti te pṛthak/
tato devaiḥ sa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthagijyate
tato'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā/
svāyambhuve'ntare tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha
jñātvā gṛhapatiṃ dakṣaṃ jñānānāmīśvaraṃ prabhum/
dakṣo nāma mahāyajñaiḥ so'yajaddaivataiḥ saha
atha devī satī yā tu prāpte vaivasvate'ntare/
maināyāṃ tāmumāṃ devīṃ janayāmāsa śailarāṭ
sā tu devī satī pūrvaṃ tataḥ paścādumā'bhavat/
saha vratā bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ/
yāvadicchati saṃsthātuṃ prabhurmanvantareṣviha
mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāhitiranuvratā/
sādhyaṃ nārāyaṇaṃ śrīstu maghavantaṃ śacī yathā
viṣṇuṃ kīrtī ruciḥ sūryaṃ vasiṣṭhañcāpyarūndhatī/
naitāstu vijahatyetān bhartṝn devyaḥ kathaṃcana/
āvarttamānakalpeṣu punarjāyanti taiḥ saha
evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe'ntare/
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ
daśabhyastu pracetobhyo mārṣāyāñca punarnṛpaḥ/
jajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ
bhṛgvādayastu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ/
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ha/
devasya mahato yajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ
iti sānuśayo'hyāsīttayorjātyantarāgataḥ/
prajāpatestu dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ
tasmānnānuśayaḥ kāryo vairiṣviha kadācana/
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ/
jantuṃ na muñcati khyātistatra kāryaṃ vijānatā
//ṛṣaya ūcuḥ//
prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate'ntare/
vināśāmagamat sūta hayamedhaḥ prajāpateḥ
devyā mṛtyuṃ kṛtaṃ matvā kruddhaṃ sarvātmakaṃ prabhum/
kathaṃ prasādayaddakṣaḥ sa yajñaḥ sādhitaḥ katham/
etadveditumicchāmastanno brūhi yathātatham
//sūta uvāca//
pūrā merordvijaśreṣṭhāḥ śrṛṅgaṃ trailokyaviśrutam/
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam
aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam/
tasmin devo giriśreṣṭhe sarvadhātu vibhūṣite/
paryaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitā'bhavat/
ādhityāśca mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ
tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau/
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ
yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ/
upāsate mahātmānaṃ uśanā ca mahāmuniḥ.
sanatkumārapramukhāste caiva paramarṣayaḥ
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare/
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau
apsarogaṇasaṅghāśca samājagmuranekaśaḥ/
vavau śivaḥ sukho vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ
sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto drumā stathā/
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanti tatra vai/
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇyatha
rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ/
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ
devasyānucarāstatra tasthurvaiśvānaropamāḥ/
nandīśvaraśca bhagavān devasyānuma te sthitaḥ
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā/
gaṅgā ca saritāṃ śveṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā/
paryupāsata tandevarūpiṇī dvijasattamāḥ
evaṃ sa bhagavāṃstatra dīpyamānaḥ surarṣibhiḥ/
devaiśca sumahābāgairmahādevo vyavasthitaḥ
purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamārabhat/
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite
tatastasya makhe devāḥ śatakratupurogamāḥ/
gamanāya samāgamya buddhimāpedire tadā
svairvimānairmahātmāno jvaladbhirjvalanaprabhāḥ/
devasyānumane'gacchan gaṅgādvāra iti śrutiḥ
gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam/
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam
pṛthivyāmantarikṣe vā ye ca svarlokavāsinaḥ/
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ/
jiṣṇunā sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ
ūṣmapāḥ somapāścaiva ājyapā dhūmapāstathā/
aśvinau pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha
ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāstathaiva ca/
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajodbhijjakāstathā
āhūtā mantrataḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ/
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ
tān daṣṭvā manyumāviṣṭo dadhīco vākyamabravīt/
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpyapūjane/
naraḥ pāpamavāpnoti mahadvai nātra saṃśayaḥ
evamuktvā tu viprarṣiḥ punardakṣamabhāṣata/
pūjyantu paśubharttāraṃ kasmānnāhvayase prabhum
//dakṣa uvāca//
santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kaparddinaḥ/
ekādaśāvasthagatā nānyaṃ vejhi maheśvaram
//dadhīca uvāca//
sarve nimantritā devā yena īśo nimantritaḥ/
yathāhaṃ śaṅkarādūrddhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam/
tathā dakṣasya vipulo yajño'yaṃ na bhaviṣyati
//dakṣa uvāca//
etanmakhe śūra suvarṇapātre haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtam/
viṣṇornayāmyapratimasya sarvaṃ prabhorvibho hyāhavanīyanityam
gatāstu devatā jñātvā śailarājasutā tadā/
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ tadā
//umovāca//
bhagavan vka gatā hyete devā- śakrapurogamāḥ /
būhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayam
//maheśvara uvāca//
dakṣo nāma mahābhāgo prajānāṃ patirūttamaḥ/
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ
//devyuvāca//
yajñametaṃ mahābhāga kimarthaṃ na gato'si vai/
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ pratiṣidhyate
//maheśvara uvāca //
suraireva mahābhāge sarvametadanuṣṭhitam/
yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ
pūrvopāyopapannena mārgeṇa varavarṇini/
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dhīmataḥ
//devyuvāca//
bhagavan sarvadeveṣu prabhāvānadhiko guṇaiḥ /
ajeyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā
anena tu mahābhāga pratiṣedhena nāmataḥ /
atīva duḥkhamāpannā vepathuśca mamānagha
kiṃ nāma dānaṃ niyamantapo vā kuryyāmahaṃ yena patirmamādya/
labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo yajñasya cārddhaṃ tvatha vā tṛtīyam
evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānacintyaḥ patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitāmuvāca/
na vetsi deveśi kṛśodarāṅgi kiṃ nāma yuktaṃ vacanantavedam
ahaṃ hi jānāmi viśālanetre dhyānena sarvaṃ hi vadanti santaḥ/
na vādya mohena mahendradevo lokatrayaṃ sarvathā saṃpramūḍham
māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantare sāma gāyanti geyam/
māṃ brāhmaṇā brahmasatre yajante mādhvaryyavaḥ kalpayante ca bhāgam
//devyuvāca//
aprākṛto'pi bhagavān sarvastrījanasaṃsadi/
stauti gopā yate vāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ
//bhagavānuvāca//
nātmānaṃ staumi deveśi paśya tvamupagaccha ca/
yaṃ srakṣyāmi varārohe bhāgārthaṃ varavarṇini
evamuktvā tu bhagavān patnīṃ prāṇairapi priyām/
so'sṛjadbhagavānvakrādbhūtaṃ krodhāgnisannibham
sahasraśīrṣaṃ devañca sahasracaraṇe kṣaṇam/
sahasramudgaradharaṃ sahasraśarapāṇinam
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ dīptakārmukadhāriṇam/
paraśvasidharaṃ devaṃ mahāraudraṃ bhayāvaham
ghora rūpeṇa dīpyantaṃ candrārdhakṛtabhūṣaṇam/
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ mahārudhiraniḥsravam
daṃṣṭrākarālaṃ vibhrāntaṃ mahāvaktraṃ mahodaram/
vidyujjihvaṃ pralamboṣṭhaṃ lambakarṇaṃ durāsadam
kuliśodyotitakarambhābhirjvalitamūrddhajam/
jvālāmālāparikṣiptaṃ muktādāmavibhūṣitam
tejasā caiva dīpyantaṃ yugāntamiva pāvakam/
ākarṇadāritāsyāntañcaturdikṣu bhayānakam
mahābalaṃ mahātejaṃ mahāpuruṣamīśvaram/
viśvahartṛmahā kāyaṃ mahānyagrodhamaṇḍalam/
yugapaccandraśatavaddīpyantaṃ manmathāgnivat
caturmahāsyaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahogratejobalakautukāḍhayam/
yugāntasūryyāgnisahasrabhāsaṃ sahasracandrāmalakāntikāntam/
pradīptasarvauṣadhimandarābhaṃ sumerukailāsahimādritulyam
yugārkābhaṃ mahāvīryyaṃ cārunāsaṃ mahānanam/
pracaṇḍagaṇḍaṃ dīptākṣamagnijvālāvilānanam
mṛgendrakṛttivasanaṃ mahābhujagaveṣṭitam/
uṣṇīṣiṇaṃ candradharaṃ vkacidugraṃ vkacitsamam
nānākusumamūrddhānaṃ nānāgandānulepanam /
nānāratnavicitrāṅgaṃ nānābharaṇabhūṣitam
karṇikārasrajaṃ dīptaṃ krodhādudbhrāntalocanam/
vkacinnṛtyati citrāṅgaṃ vkacidvadati susvaram
vkaciddhyāyati yuktātmā vkacitstūlaṃ pramārjati/
vkacidgāyati viśvātmā vkacidrauti muhurmuhuḥ
jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyaṃ tapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ/
prabhutvamātmasaṃbodho hyadhiṣṭhānaguṇairyutaḥ
jānubhyāmavaniṃ gatvā praṇataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ/
ājñāpaya tvaṃ deveśa kiṃ kāryyaṃ karavāṇi te
tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeha maheśvaraḥ/
devasyānumatiṃ śrutvā vīrabhadro mahābalaḥ/
praṇamya śirasā pādau deveśasya umāpateḥ
tato bandhāt pramuktena siṃheneveha līlayā/
devyā manyukṛtaṃ matvā hato dakṣasya sa kratuḥ
manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī/
ātmanaḥ sarvasākṣitve tena sārddha sahānugā
sa eṣa bhagavān kruddhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ/
vīrabhadra iti khyāto devyā manyupramārjakaḥ
so'sṛjadromakūpebhyo raudrānnāma gaṇeśvarān/
rudrānugā mahāvīryyā rudravīryaparākramāḥ
rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudrasamaprabhāḥ/
te nipetustatastūrṇaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ
tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayanniva/
tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ
parvatāśca vyaśīryanta kampate ca vasundharā/
meruśca ghūrṇate viprāḥ kṣubhyante varuṇālayāḥ
agnayo naiva dīpyante na ca dīpyanti bhāskarāḥ/
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ
ṛṣayo nābhyabhāṣanta na devā na ca dānavāḥ/
evaṃ hi timirībhūtaṃ nirddahanti vimānitāḥ
siṃhanādaṃ pramuñcante ghorarūpā mahābalāḥ/
prabhañjante pare ghorā yūpānutpāṭayanti ca
pramarddanti tathā cānye vinṛtyanti tatā'pare/
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ
cūrṇante yajñapātrāṇi yāgasyāyatanāni ca/
śīryamāṇāni dṛśyante tārā iva nabhastalāt
divyānnapānabhakṣāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ/
kṣīra nadyastathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ.
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ
ṣaḍrasānnivahantyanyā guḍakulyā manoramāḥ/
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca
yāni kāni ca divyāni lehyañcoṣyaṃ tathāpare/
bhuñjate vividhairvaktrairviluṇṭhanti ca sarvasaḥ/
krīḍanti vividhākārāścikṣipuḥ surayoṣitaḥ
rudrakopaprayuktāstu sarvadevaiḥ surakṣitam/
taṃ yajñamahanan śīghraṃ rudrakalpāḥ samīpataḥ
cakruranye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān/
chittvā śiro'nye yajñasya vinadanti bhayaṅkarāḥ
dakṣo dakṣapatiścaiva devo yajñapatistathā/
mṛgarūpeṇa cākāśe prapalāyitumārabhat
vīrabhadro'prameyātmā jñātvā tasya balantadā/
antarikṣagatasyāśu cicchedāsya śiro mahān
dakṣaḥ prajāpatiścaiva vinaṣṭa bhrāntacetanaḥ/
kruddhena vīrabhadreṇa śiraḥ pādena pīḍitaḥ/
jarābhibhūtatīvrātmā nipapāta mahītale
trayastriṃśaddevatānāṃ tāḥ koṭayo vimalātmakāḥ/
pāśenāgnibalenāśu baddhāḥ siṃhabalena ca
tato jagmurmahātmānaṃ sarve devā mahābalam/
prasīda bhagavan rudra bṛtyānāṃ mā kudhaḥ prabho
tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ/
ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavāniti
//vīrabhadra uvāca//
na ca devo na cādityo na ca bhoktumihāgataḥ/
naivadraṣṭuṃ hi devendrānna ca kautūhalānvitaḥ
dakṣayajñavināśārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha/
vīrabhadra iti khyātaṃ rudrakopādvinirgatam
bhadrakālī ca vijñeyā devyāḥ krodhādvinirgatā/
preṣitā devadevena yajñāntikamihāgatā
śāraṇaṃ gaccha rājendra devaṃ te tvamumāpatim/
varaṃ krodho'pi rudrasya varadānaṃ na devataḥ
vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmmabhṛtāṃ varaḥ/
toṣayāmāsa deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaram
praduṣṭe yajñavāde tu vidruteṣu dvijātiṣu/
tārāmṛgamaye dīpte raudre bhīmamahānale
śūlanirbhinnavadanaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ/
nikhātotpāṭitairyūpairapaviddhai ryyatastataḥ
utpatdbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛdhrubhiḥ/
pakṣapātavinirdhūtaiḥ śivāśatanināditaiḥ
prāṇāpānau sannirudhya tataḥ sthānena yatnataḥ/
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭiramitrajit
sahasā devadeveśaḥ agnikuṇḍādupāgataḥ/
candrasūryyasahasrasya tejaḥ saṃvarttakopamam
prahasya cainaṃ bhagavānidaṃ vacanamabravīt/
naṣṭaste jñānato dakṣa prītiste mayi sāṃpratam
smitaṃ kṛtvābravīdvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te/
śrāvitañca samākhyāya devānāṃ gurubhiḥ saha
tamuvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ/
bhītaśaṅkitavitrastaḥ sabāṣpavadanekṣaṇaḥ
yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ/
yadi vāhamanugrāhyo yadi deyo varo mama
yajjagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamaśitaṃ yacca nāśitam/
cūrṇīkṛtañjāpaviddhaṃ yajñasambhāramīdṛśam
dīrghakālena mahatā prayatnena ca sañcitam/
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametaṃ vṛṇomyaham
tathāstvityāha bhagavān bhaganetrahayo haraḥ/
dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryakṣantaṃ vai prajāpatiḥ
jānubhyāmavaniṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavādvaram/
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam
//dakṣa uvāca//
namaste devadeveśa devāribalasūdana/
devendra hyamaraśreṣṭha devadānavapūjita
sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya/
sarvataḥ pāṇipādastvaṃ sarvato'kṣiśiromukhaḥ/
sarvataḥ śrutimān loke sarvānāvṛtya tiṣṭhasi
śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya/
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇikarṇa namo'stu te
śatodara śatāvartta śatajihva śatānana/
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo hyarccayanti tathārccinaḥ
devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ/
mūrttīśastvaṃ mahāmūrte samudrāmbu dharāya ca
sarvā hyasmin devatāste gāvo goṣṭha ivāsate/
śarīrante prapaśyāmi somamagniṃ jaleśvaram
ādityamatha viṣṇuñca brahmāṇaṃ sabṛhaspatim/
kriyā kāryyaṃ kāraṇañca karttā karaṇameva ca
asacca sadasaccaiva tathaiva prabhavāvyayam/
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca
paśūnāṃ pataye caiva namastvandhakaghātine/
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe
tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ/
namaścaṇḍāya muṇḍāya pracaṇḍāya dharāya ca
daṇḍi(?) māsaktakarṇāya daṇḍimuṇḍāya vai namaḥ/
namo'rddhadaṇḍakeśāya niṣkāya vikṛtāya ca
vilohitāya dhūmrāya nālagrīvāya te namaḥ/
namastvapratirūpāya śivāya ca namo'stu te
sūryyāya sūryyapataye sūryyadhvajapatākine/
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine
namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca/
hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ
satraghātāya daṇḍāya varṇapānapuṭāya ca/
namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya vai namaḥ
sarvāyābhakṣyabhakṣyāya sarvabhūtānttarātmane/
namo hotrāya mantrāya śukladhvajapatākine
namo namāya namyāya namaḥ kilikilāya ca/
namaste śayamānāya śayitāyotthitāya ca
sthitāya calamānāya mudrāya kuṭilāya ca/
napno narttanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe
nāṭyopahāralubdhāya gītavādyaratāya ca/
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca
kalanāya ca kalpāya kṣayāyopakṣayāya ca/
bhīmadundubhihāsāya bhīmasenapriyāya ca
ugrāya ca namo nityaṃ namaste daśabāhave/
namaḥ kapālahastāya citābhasmapriyāya ca
vibhīṣaṇāya bhīṣmāya bhīṣmavratadharāya ca/
namo vikṛtavakṣāya khaḍgajihvāgradaṃṣṭriṇe
pakvāmamāṃsalubdhāya tumbavīṇāpriyāya ca/
namo vṛṣāya vṛṣyāya vṛṣṇaye vṛṣaṇāya ca
kaṭaṅkaṭāya caṇḍāya namaḥ sāvayavāya ca/
namaste varakṛṣṇāya varāya varadāya ca
varagandhamālyavastrāya varātivaraye namaḥ /
namo varṣāya vātāya chāyāyai ātapāya ca
namo raktaviraktāya śobhanāyākṣamāline/
sambhinnāya vibhānnāya viviktavikaṭāya ca
aghorarūparūpāya ghoraghoratarāya ca /
namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatarāya ca
ekapādbahunetrāya ekaśīrṣannamo'stu te/
namo vṛddhāya lubdhāya saṃvibhāgapriyāya ca
pañcamālārcitāṅgāya namaḥ pāśupatāya ca/
namaścaṇḍāya ghaṇṭāya ghaṇṭayā jagdharandhriṇe
sahasaśataghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca/
prāṇadaṇḍāya tyāgāya namo hilihilāya ca
hūṃhūṅkārāya pārāya hūṃhūṅkārapriyāya ca/
namaśca śambhave nityaṃ giri vṛkṣakalāya ca
garbhamāṃsaśrṛgālāya tārakāya tarāya ca /
namo yajñādhipataye drutāyopadrutāya ca
yajñavāhāya dānāya tapyāya tapanāya ca/
namastaṭāya bhavyāya taḍitāṃ pataye namaḥ
annadāyānnapataye namo'stvannabhavāya ca/
namaḥ sahasraśīrṣṇe ca sahasracaraṇāya ca
sahasrodyataśūlāya sahasranayanāya ca/
namo'stu bālarūpāya bālarūpadharāya ca
bālānāñcaiva goptre ca bālakrīḍanakāya ca/
namaḥ śuddhāya buddhāya kṣobhaṇāyākṣatāya ca
taraṅgāṅkitakeśāya muktakeśāya vai namaḥ/
namaḥ ṣaṭkarmaniṣṭhāya trikarmaniratāya ca
varṇāśramāṇāṃ vidhivat pṛthakkarmapravartine/
mano ghoṣāya ghoṣyāya namaḥ kalakalāya ca
śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktakṣaṇāya ca /
dharmārtha kāmamokṣāya krathāya kathanāya ca
sāṅkhyāya sāṅkhyamukhyāya yogādhipataye namaḥ/
namorathyavirathyāya catuṣpatharatāya ca
kṛṣṇā jinottarīyāya vyālayajñopavītine/
īśānavajrasaṃhāya harikeśa namo'stu te/
avivekaikanāthāya vyaktāvyakta namo'stu te
kāma kāmada kāmadhna dhṛṣṭodṛptaniṣūdana/
sarva sarvada sarvajña sandhyārāga namo'stu te
mahābāla mahābāho mahāsattva mahādyute/
mahāmeghavaraprekṣa mahākāla namo'stu te
sthūlajīrṇaṇāṅgajaṭine valkalājinadhāriṇe/
dīptaśūryāgnijaṭine valkalājinavāsase/
sahasrasūryapratima taponitya namo'stu te
unmādanaśatāvartta gaṅgātoyārddhamūrddhaja/
candrāvartta yugāvartta meghāvartta namo'stu te
tvamannamannakarttā ca annadaśca tvameva hi/
annasraṣṭā ca paktā ca pakvabhuktapace namaḥ
jarāyujo'ṇḍajaścaiva svedajodbhijja eva ca/
tvameva devadevaśo bhūtagrāmaścaturvidhaḥ // ३०.२२६ .
carācarasya brahmā tvaṃ pratiharttā tvameva ca/
tvameva brahmaviduṣāmapi brahmavidāṃ varaḥ
sattvasya paramā yonirabvāyujyotiṣāṃ nidhiḥ/
ṛksāmani tathoṅkāramāhustvāṃ brahmavādinaḥ
havirhāvī havo hāvī huvāṃ vācāhutiḥ sadā/
gāyanti tvāṃ suraśreṣṭha sāmagā brahmavādinaḥ
yajurmayo ṛṅmayasva sāmātharvamayastathā/
paṭhyase brahmavidbhistvaṃ kalpopaniṣadāṃ gaṇaiḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāvarāśca ye/
tvāmeva meghasaṅghāśca viśvasta nitagarjjitam
saṃvatsarastvamṛtavo māsā māsārddhameva ca/
kalā kāṣṭhā nimeṣāśca nakṣatrāṇi yugā grahāḥ
vṛṣāṇāṃ kakudaṃ tvaṃ higirīṇāṃ śikharāṇi ca/
siṃho mṛgāṇāṃ patatāṃ tārkṣyo'nantaśca bhoginām
kṣīrodo hyudadhīnāñca yantrāṇāṃ dhanureva ca/
vajrampraharaṇānāñca vratānāṃ satyameva ca
icchā dveṣaśca rāgaśca mohaḥ kṣāmo damaḥ śamaḥ/
vyavasāyo dhṛtirlobhaḥ kāmakrodhau jayājayau
tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpi khaṭvāṅgī jharjharī tathā /
chettā bhettā praharttā ca tvaṃ netāpyantako mataḥ
daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo'rthaḥ kāma eva /
indraḥ samudrāḥ saritaḥ palvalāni sarāṃsi ca
latāvallī tṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ/
dravyakarmaguṇārambhaḥ kālapuṣpaphalapradaḥ
ādiśvāntaśca madhyaśca gāyatryoṅkāra eva ca/
harito lohitaḥ kṛṣṇo nīlaḥ pītastathāruṇaḥ
kadruśca kapilaścaiva kapoto mecakastathā/
suvarṇaretā vikhyātaḥ suvarṇa ścāpyato mataḥ
suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca/
tvamindro'tha yamaścaiva varuṇo dhanado'nalaḥ
utphullaścitrabhānuśca svarbhānurbhānureva ca/
hotraṃ hotā ca homastvaṃ hutañca prahutaṃ prabhuḥ
suparṇañca tathā brahma yajuṣāṃ śatarudriyam/
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāñca maṅgalam
giriḥ stokastathā vṛkṣo jīvaḥ pudgala eva ca/
sattvaṃ tvañca rajastvañca tamaśca prajanaṃ tathā
prāṇo'pānaḥ sāmānaśca udāno vyāna eva ca/
unmeṣaścaiva meṣaśca tathā jṛmbhitameva ca
lohitāṅgo gadī daṃṣṭrī mahāvaktro mahodaraḥ/
suciromā haricchmaśrurūrddhvakeśastrilocanaḥ
gītavāditranṛtyāṅgo gītavādanakapriyaḥ/
matsyo jalī jalo jalya javaḥ kālaḥ kalī kalaḥ
vikālaśca sukālaśca duṣkālaḥ kalanāśanaḥ/
mṛtyuścaiva kṣayo'ntaśca kṣamāpāyakaro haraḥ
saṃvarttako'ntakaścaiva saṃvarttakabalāhakau/
ghaṭo ghaṭīko ghaṇṭīko cūḍālolabalo balam
brahmakālo'gnivaktraśca daṇḍī muṇḍī ca daṇḍadhṛk/
caturyugaścaturvedaścaturhotraścatuṣpathaḥ
caturā śramavettā ca cāturvarṇyakaraśca ha/
kṣarākṣarapriyo dhūrtto'gaṇyo'gaṇyagaṇādhipaḥ
rudrākṣamālyāmbaradharo giriko girikapriyaḥ/
śilpīśaḥ śilpināṃ śreṣṭhaḥ sarvaśilpapravarttakaḥ
bhaganetrāntakaścandraḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ/
gūḍhāvarttaśca gūḍhaśca gūḍhapratiniṣevitā
taraṇastā rakaścaiva sarvabhūtasutāraṇaḥ/
dhātā vidhātā satvānāṃ nidhātā dhāraṇo dharaḥ
tapo brahma ca satyañca brahmacaryamathārjavam /
bhūtātmā bhūtakṛdbhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ
bhūrbhuvaḥsvaritaścaiva tathotpattirmaheśvaraḥ/
īśāno vīkṣaṇaḥ śānto durdānto dantanāśanaḥ
brahmāvartta surāvartta kāmāvartta namo'stu te/
kāmabimbaniharttā ca karṇikārarajaḥpriyaḥ
mukhacandro bhīmamukhaḥ sumukho durmukho mukhaḥ/
caturmukho bahumukho raṇe hyabhimukhaḥ sadā
hiraṇyagarbhaḥ śakunirmahodadhiḥ paro virāṭ /
adharmahā mahādaṇḍo daṇḍadhāro raṇapriyaḥ
gotamogopratāraśca govṛṣeścaravāhanaḥ/
dharmakṛddharmasraṣṭā ca dharmo dharmaviduttamaḥ
trailokyagoptā govindo mānado māna eva ca/
tiṣṭhan sthiraśca sthāṇuśca niṣkampaḥ kampa eva ca
durvāraṇo durviṣado duḥsaho duratikramaḥ/
durddharo duṣprakampaśca durvido durjjayo jayaḥ
śaśaḥ śaśāṅkaḥ śamanaḥ śītoṣṇaṃ durjarā'tha tṛṭ/
ādhayo vyādhayaścaiva vyādhihā vyādhigaśca ha
sahyo yajño mṛgā vyādhā vyādhīnāmākaro'karaḥ /
śikhaṇḍī puṇḍarīkākṣaḥ puṇḍarīkāvalokanaḥ
daṇḍadharaḥ sadaṇḍaśca daṇḍamuṇḍavibhūṣitaḥ/
viṣapo'mṛtapaścaiva surāpaḥ kṣīrasomapaḥ
madhupaścājyapaścaiva sarvapaśca mahābalaḥ/
vṛṣāśvavāhyo vṛṣabhastathā vṛṣabhalocanaḥ
vṛṣabhaścaiva vikhyāto lokānāṃ lokasatkṛtaḥ/
candrādityau cakṣuṣī te hṛdayañca pitāmahaḥ/
agnirāpastathā devo dharmakarmaprasādhitaḥ
na brahmā na ca govindaḥ purāṇaṛṣayo na ca/
māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva
yā mūrttayaḥ susūkṣmāste na mahyaṃ yānti darśanam/
tābhirṇāṃ satataṃ rakṣa pitā putramivaurasam
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo'haṃ tavānagha namo'stu te //
bhaktānukampī bhagavān bhaktaścāhaṃ sadā tvayi
yaḥ sahasrāṇyanekāni puṃsāmāhṛtya durddaśaḥ/
tiṣṭhatyekaḥ samudrānte sa me goptāstu nityaśaḥ
yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ/
jyotiḥ paśyanti yuñjānāstasmai yogātmane namaḥ
sambhakṣya sarva bhūtāni yugānte samupasthite/
yaḥ śete jalamadhyasthastaṃ prapadye'psuśāyinam
praviśya vadane rāhoryaḥ somaṃ grasate niśi /
grasatyarkañca svarbhānurbhutvā somāgnireva ca
ye'ṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām/
rakṣantu te hi māṃ nityaṃ nityamāpyāyayantu mām
ye cāpyutpatitā garbhādadhobhāgagatāśca ye/
teṣāṃ svāhāḥ svadhāścaiva āpnuvantu svadantu ca
ye na rodanti dehasthāḥ prāṇino rodayanti ca/
harṣayanti ca hṛṣyanti namastebhyo'stu nityaśaḥ
ye samudre nadīdurge parvateṣu guhāsu ca/
vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāragahaneṣu na
catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu sabhāsu ca/
candrārkayormadhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu
rasātalagatā ye ca ye ca tasmātparaṅgatāḥ/
namastebhyo namastebhyo namastebhyaśca nityaśaḥ/
sūkṣmāḥ sthūlāḥ kṛśā hrasvā namastebhyastu nityaśaḥ
sarvastvaṃ sarvago deva sarvabhūtapatirbhavān/
sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ
tvameva cejyase yasmādyajñairvividhadakṣiṇaiḥ/
tvameva karttā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ
atha vā māyayā deva mohitaḥ sūkṣmayā tvayā/
etasmāt kāraṇādvāpi tena tvaṃ na nimantritaḥ
prasīda mama deveśa tvameva śaraṇaṃ mama/
tvaṃ gatistvaṃ pratiṣṭhā ca na cānyāsti na me gatiḥ
stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma prajāpātiḥ/
bhagavānapi suprītaḥ punardakṣamabhāṣata
parituṣṭo'smi te dakṣa stavenānena suvrata/
bahunātra kimuktena matsamīpaṃ gamiṣyasi
athainamabravīdvākyaṃ trailokyādhipatirbhavaḥ/
kṛtvāśvāsakaraṃ vākyaṃ vākyajño vākyamāhatam
dakṣa dakṣa na karttavyo manyurvighnamimaṃ prati/
ahaṃ yajñahā na tvanyo dṛśyate tatpurā tvayā
bhūyaśca taṃ varamimaṃ matto gṛhṇīṣva suvrata/
prasannavadano bhūtvā tvamekāgramanāḥ śrṛṇu
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca/
prajāpate matprasādāt phalabhāgī bhaviṣyasi
vedān ṣaḍaṅgānuddhṛtya sāṅkhyānyogāṃśca kṛtsnaśaḥ/
tapaśca vipulaṃ taptvā duścaraṃ devadānavaiḥ
arthairddaśārddhasaṃyuktairgūḍhamaprājñanirmmitam/
varṇāśramakṛtairdharmaiṃrviparītaṃ kvacitsamam
śrutyarthairadhyavasitaṃ paśupāśavimokṣaṇam/
sarveṣāmāśramāṇāntu mayā pāśupataṃ vratam/
utpāditaṃ śubhaṃ dakṣa sarvapāpavimokṣaṇam
asya cīrṇasya yatsamyak phalaṃ bhavati puṣkalam/
tadastu te mahābhāga mānasastyajyatāṃ jvaraḥ
evamuktvā mahādevaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ/
adarśanamanuprāpto dakṣasyāmitavikramaḥ
avāpya ca tadā bhāgaṃ yathoktaṃ brahmaṇā bhavaḥ/
jvarañca sarvadharmajño bahudhā vyabhajattadā/
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śrṛṇudhvaṃ tatra vai dvijāḥ
śīrṣābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilārujaḥ/
apāntu nālikāṃ vidyānnirmokambhujageṣvapi
śaurakaḥ saurabheyāṇāmūṣaraḥ pṛthivītale /
ibhā nāmapi dharmajña dṛṣṭipratyavarodhanam
randhrodbhūtaṃ tathāśvānāṃ śikhodbhedaśca barhiṇām/
netrarogaḥ kokilānāṃ jvaraḥ prokto mahātmabhiḥ
ajānāṃ pittabhedaśca sarveṣāmiti naḥ śrutam/
śukānāmapi sarveṣāṃ himikā procyate jvaraḥ/
śārdūleṣvapi vai viprāḥ śramo jvara ihocyate
mānuṣeṣu tu sarvajña jvaro nāmaiṣa kīrtitaḥ/
maraṇe janmani tathā madhye ca viśate sadā
etanmāheśvaraṃ tejau jvaro nāma sudāruṇaḥ/
namasyaścaiva mānyaśca sarvaprāṇibhirīśvaraḥ
imāṃ jvarotpattimadīnamānasaḥ paṭhetsadā yaḥ susamāhito naraḥ /
vimuktarogaḥ sa naro mudā yuto labheta kāmān sa yathāmanīṣitān
dakṣaproktaṃ stavañcāpi kīrttayedyaḥ śrṛṇoti vā/
nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñciddīrghañcāyuravāpnuyāt
yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho yogavān haraḥ/
tathā stavo variṣṭho'yaṃ stavānāṃ brahmanirmitaḥ
yaśorājyasukhaiśvaryavittāyurdhanakāṅkṣibhiḥ/
stotavyo bhaktimāsthāya vidyākāmaiśca yatnataḥ
vyādhito duḥkhito dīnaścauratrasto bhayārditaḥ/
rājakāryaniyukto vā mucyate mahato bhayāt
anena caiva dehena gaṇānāṃ sa gaṇādhipaḥ/
iha loke sukhaṃ prāpya gaṇa evopapadyate
na ca yakṣāḥ piśācā vā na nāgā na vināyakāḥ/
kuryurvighnaṃ gṛhe tasya yatra saṃstūyate bhavaḥ
śrṛṇuyādvā idaṃ nārī subhaktyā brahmacāriṇī/
pitṛbhirbhartṛpakṣābhyāṃ pūjyā bhavati devavat
śrṛṇuyādvā idaṃ sarva kīrttayedvāpyabhīkṣṇaśaḥ/
tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ gacchantyavighnataḥ
manasā cintitaṃ yacca yacca vācāpyudāhṛtam/
sarvaṃ sampadyate tasya stavanasyānukīrttanāt
devasya saguhasyātha devyā nandīśvarasya tu/
baliṃ vibhavataḥ kṛtvā damena niyamena ca
tataḥ sa yukto gṛhṇīyānnāmānyāśu yathākramam/
īpsitān labhate'tyarthaṃ kāmān bhogāṃśca mānavaḥ/
mṛtaśca svargamāpnoti strīsahasraparivṛtaḥ
sarva karmasu yukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ/
paṭhan dakṣakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpaiḥ pramucyate/
mṛtaśca gaṇasālokyaṃ pūjyamānaḥ surāsuraiḥ
vṛṣeva vidhiyuktena vimānena virājate/
ābhūtasaṃplavasthāyī rudrasyānucaro bhavet
ityāha bhagavān vyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ /
naitadvedayate kaścinnedaṃ śrāvyantu kasyacit
śrutvaitatparamaṃ guhyaṃ ye'pi syuḥ pāpakāriṇaḥ/
vaiśyāḥ striyaśca śūdrāśca rudralokamavāpnuyuḥ
śrāvayedyastu viprebhyaḥ sadā parvasu parvasu/
rudralokamavāpnoti dvijo vai nātra saṃśayaḥ
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte dakṣaśāpavarṇanaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0