વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 30-2

॥સૂત ઉવાચ॥
બ્રહ્મણઃ સૃજતઃ પુત્રાન્ પૂર્વે સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે।
અમ્ભાંસિ જજ્ઞિરે તાનિ મનુષ્યાસુરદેવતાઃ

પિતૃવન્મન્યમાનસ્ય જજ્ઞિરે પિતરોઽસ્ય વૈ।
તેષાન્નિસર્ગઃ પ્રાગુક્તો વિસ્તરસ્તસ્ય વક્ષ્યતે

દેવાસુરમનુષ્યાણાં દૃષ્ટ્વા દેવોઽભ્યભાષત।
પિતૃવન્મન્યમાનસ્ય જજ્ઞિરે વોપયક્ષિતાઃ

મધ્વાદયઃ ષડૃતવસ્તાન્ પિતૄન્ પરિચક્ષતે।
ઋતવઃ પિતરો દેવા ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ હ્યતીતાનાગતેષ્વપિ।
એતે સ્વાયમ્ભુવે પૂર્વમુત્પન્ના હ્યન્તરે શુભે

અગ્નિષ્વાત્તાઃ સ્મૃતા નામ્ના તથા બર્હિષદશ્ચ વૈ।
અયજ્વાનસ્તથા તેષામાસન્ વૈ ગૃહમેધિનઃ।
અગ્નિષ્વાત્તાઃ સ્મૃતાસ્તે વૈ પિતરોઽનાહિતાગ્નયઃ

યજ્વાનસ્તેષુ યે હ્યાસન્ પિતરઃ સોમપીથિનઃ।
સ્મૃતા બર્હિષદસ્તે વૈ પિતરસ્ત્વગ્નિહોત્રિણઃ।
ઋતવઃ પિતરો દેવાઃ શાસ્ત્રેઽસ્મિન્નિશ્ચયો મતઃ

મધુમાધવૌ રસૌ જ્ઞેયૌ શુચિશુક્રૌ તુ શુષ્મિણૌ।
નભશ્ચૈવ નભસ્તશ્ચ જીવાવેતાવુદાહૃતૌ

ઇષશ્ચૈવ તથોર્જશ્ચ સુધાવન્તાવુદાહૃતૌ।
સહશ્ચૈવ સહસ્યશ્ચ મન્યુમન્તૌ તુ તૌ સ્મૃતૌ।
તપશ્ચૈવ તપસ્યશ્ચ ઘોરાવેતૌ તુ શૈશિરૌ

કાલાવસ્થાસ્તુ ષટ્ તેષામ્માસાખ્યા વૈ વ્યવસ્થિતાઃ।
ત ઇમે ઋતવઃ પ્રોક્તાશ્ચેતનાચેતનાસ્તુ વૈ

ઋતવો બ્રહ્મણઃ પુત્રા વિજ્ઞેયાસ્તેઽભિમાનિનઃ।
માસાર્દ્ધમાસસ્થાનેષુ સ્થાનઞ્ચ ઋતવોર્ત્તવાઃ

સ્થાનાનાં વ્યતિરેકેણ જ્ઞેયાઃ સ્થાનાભિમાનિનઃ।
અહોરાત્રઞ્ચ માસાશ્ચ ઋતવશ્ચાયનાનિ ચ

સંવત્સરાશ્ચ સ્થાનાનિ કાલાવસ્થાભિમાનિનઃ।
નિમેષાશ્ચ કલાઃ કાષ્ઠા મુહૂર્ત્તા વૈ દિનક્ષપાઃ

એતેષુ સ્થાનિનો યે તુ કાલાવસ્થાસ્વવસ્થિતાઃ।
તન્મયત્વાત્તદાત્માનસ્તાન્ વક્ષ્યામિ નિબોધત

પર્વ્વણ્યાસ્તિથયઃ સન્ધ્યાઃ પક્ષા માસાર્દ્ધસંજ્ઞિતાઃ।
દ્વાવર્દ્ધમાસૌ માસસ્તુ દ્વૌ માસાવૃતુરુચ્યતે

ઋતુત્રયં ચાયનં દ્વે અયને દક્ષિણોત્તરે ।
સંવત્સરઃ સુમેકસ્તુ સ્થાનાન્યેતાનિ સ્થાનિનામ્

ઋતવઃ સુમેકપુત્રા વિજ્ઞેયા હ્યષ્ટધા તુ ષટ્।
ઋતુપુત્રાઃ સ્મૃતાઃ પઞ્ચ પ્રજાસ્ત્વાર્ત્તવલક્ષણાઃ

યસ્માચ્ચૈવાર્ત્તવેયાસ્તુ જાયન્તે સ્થાણુજઙ્ગમાઃ।
આર્ત્તવાઃ પિતરશ્ચૈવ ઋતવશ્ચ પિતામહાઃ

સુમેકાત્તુ પ્રસૂયન્તે મ્રિયન્તે ચ પ્રજાતયઃ।
તસ્માત્ સ્મૃતઃ પ્રજાનાં વૈ સુમેકઃ પ્રપિતામહઃ

સ્થાનેષુ સ્થાનિનો હ્યેતે સ્થાનાત્માનઃ પ્રકીર્તિતાઃ।
તદાખ્યાસ્તન્મયત્વાચ્ચ તદાત્મનશ્ચ તે સ્મૃતાઃ

પ્રજાપતિઃ સ્મૃતો યસ્તુ સ તુ સંવત્સરો મતઃ।
સંવત્સરઃ સ્મૃતો હ્યગ્નિઃ ઋતમિત્યુચ્યતે દ્વજૈઃ

ઋતાત્તુ ઋતવો યસ્માજ્જજ્ઞિરે ઋતવસ્તતઃ।
માસાઃ ષડૃતવો જ્ઞેયાસ્તેષાં પઞ્ચાર્ત્તવાઃ સુતાઃ

દ્વિપદાઞ્ચતુષ્પદાઞ્ચૈવ પક્ષિસંસર્પતામપિ।
સ્થાવરાણાં ચ પઞ્ચાનાં પુષ્પં કાલાર્ત્તવં સ્મૃતમ્

ઋતુત્વમાર્ત્તવત્વઞ્ચ પિતૃત્વઞ્ચ પ્રકીર્તિતમ્।
ઇત્યેતે પિતરો જ્ઞેયા ઋતવશ્ચાર્ત્તવાશ્ચ યે

સર્વભૂતાનિ તેભ્યોઽથ ઋતુકાલાદ્વિજજ્ઞિરે।
તસ્માદેતેઽપિ પિતર આર્ત્તવા ઇતિ નઃ શ્રુતમ્

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ સ્થિતાઃ કાલાભિમાનિનઃ।
સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે તિષ્ઠન્તીહ પ્રસંયમાત્

અગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદઃ પિતરો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ।
જજ્ઞાતે ચ પિતૃભ્યસ્તુ દ્વે કન્યે લોકવિશ્રુતે

મેના ચ ધારિણી ચૈવ યાભ્યાં વિશ્વમિદં ધૃતમ્।
પિતરસ્તે નિજે કન્યે ધર્માર્થં પ્રદદુઃ શુભે।
ત ઉભે વ્રહ્મવાદિન્યૌ યોગિન્યૌ ચૈવ તે ઉભે

અગ્નિષ્વાત્તાસ્તુ યે પ્રોક્તાસ્તેષાં મેના તુ માનસી।
ધારણી માનસી ચૈવ કન્યા બર્હિષદાં સ્મૃતા

મેરોસ્તુ ધારણીં નામ પત્ન્યર્થં વ્યસૃજન્ શુભામ્।
પિતરસ્તે બર્હિષદઃ સ્મૃતા યે સોમપીથિનઃ

અગ્નિષ્વાત્તાસ્તુ તાં મેનાં પત્નીં હિમવતે દદુઃ।
સ્મૃતાસ્તે વૈ તુ દૌહિત્રાસ્તદ્દૌહિત્રાન્ નિબોધત

મેના હિમવતઃ પત્ની મૈનાકં સાન્વસૂયત।
ગઙ્ગા સરિદ્વરા ચૈવ પત્ની યા લવણો દધેઃ।
મૈનાકસ્યાનુજઃ ક્રૌઞ્ચઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપો યતઃ સ્મૃતઃ

મેરોસ્તુ ધારણી પત્ની દિવ્યૌષધિસમન્વિતમ્।
મન્દરં સુષુવે પુત્રં તિસ્રઃ કન્યાશ્ચ વિશ્રુતાઃ

વેલા ચ નિયતિશ્ચૈવ તૃતીયા ચાયતિઃ પુનઃ।
ધાતુશ્ચૈવાયતિઃ પત્ની વિધાતુર્નિયતિઃ સ્મૃતા

સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે પૂર્વન્તયોર્વૈ કીર્તિતાઃ પ્રજાઃ।
સુષુવે સાગરાદ્વેલા કન્યામેકામનિન્દિતામ્

સાવર્ણિના ચ સામુદ્રી પત્ની પ્રાચીનબર્હિષઃ।
સવર્ણા સાથ સામુદ્રી દશપ્રાચીનબર્હિષઃ।
સર્વે પ્રચેતસો નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ

તેષાં સ્વાયમ્ભુવૌ દક્ષઃ પુત્રત્વે જજ્ઞિવાન્ પ્રભુઃ।
ત્ર્યમ્બકસ્યાભિશાપેન ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ

એતચ્છુત્વા તતઃ સૂતમપૃચ્છચ્છાંશપાયનઃ।
ઉત્પન્નઃ સ કથં દક્ષો હ્યભિશાપાદ્ભવસ્ય તુ।
ચાક્ષુષસ્યાન્વયે પૂર્વં તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

ઇત્યુક્તઃ કથયામાસ સૂતો દક્ષાશ્રિતાં કથામ્।
શાંશપાયનમામન્ત્ર્ય ત્ર્યમ્બકાચ્છાપકારણમ્

દક્ષસ્યાસન્ સુતા હ્યષ્ટૌ કન્યા યાઃ કીર્તિતા મયા।
સ્વેબ્યો ગૃહેભ્યો હ્યાનાય્ય તાઃ પિતાભ્યર્ચ્ચયદ્ગૃહે।
તતસ્ત્વભ્યર્ચિતાઃ સર્વા ન્યવસંસ્તાઃ પિતુર્ગૃહે

તાસાં જ્યેષ્ઠા સતી નામ પત્ની યા ત્ર્યમ્બકસ્ય વૈ।
નાજુહાવાત્મજાં તાં વૈ દક્ષો રુદ્રમભિદ્વિષન્

અકરોત્સ નતિં દક્ષે ન કદાચિન્મહેશ્વરઃ।
જામાતા શ્વશુરે તસ્મિન્ સ્વભાવાત્ તેજસિ સ્થિતઃ

તતો જ્ઞાત્વા સતી સર્વાઃ સ્વસ્રઃ પ્રાપ્તાઃ પિતૃર્ગૃહમ્।
જગામ સાપ્યનાહૂતા સતી તત્ સ્વં પિતુર્ગૃહમ્

તતોઽબ્રવીત્ સા પિતરં દેવી ક્રોધાદમર્ષિતા।
યવીયસીબ્યો જ્યાયસીં કિન્તુ પૂજામિમાં પ્રભો।
અસમ્મતામવજ્ઞાય કૃતવાનસિ ગર્હિતામ્

અહં જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા હિ ન ત્વસત્ કર્ત્તુમર્હસિ।
એવમુક્તોઽબ્રવીદેનાં દક્ષઃ સંરક્તલોચનઃ

ત્વન્તુ શ્રેષ્ઠ વરિષ્ઠા ચ પૂજ્યા બાલા સદા મમ।
તાસાં યે ચૈવ ભર્ત્તારસ્તે મે બહુમતાઃ સદા

બ્રહ્નમષ્ઠાશ્ચ તપિષ્ઠાશ્ચ મહાયોગાઃ સુધાર્મિકાઃ।
ગુણૈશ્ચૈવાધિકાઃ શ્લાઘ્યાઃ સર્વે તે ત્ર્યમ્બકાત્સતિ

વસિષ્ઠોઽત્રિઃ પુલસ્ત્યશ્ચ અઙ્ગિરાઃ પુલહઃ ક્રતુઃ।
ભૃગુર્મરીચિશ્ચ તથા શ્રેષ્ઠા જામાતરો મમ

તસ્યાત્મા સ ચ તે શર્વો ભક્તા ચાસિ હિ તં સદા।
તેન ત્વાં ન બુભૂષામિ પ્રતિકૂલો હિ મે ભવઃ

ઇત્યુવાચ તદા દક્ષઃ સંપ્રમૂઢેન ચેતસા।
શાપાર્થમાત્મનશ્ચૈવ યે ચોક્તાઃ પરમર્ષયઃ

તથોક્તા પિતરં સા વૈ ક્રુદ્ધા દેવીદમબ્રવીત્ ।
વાઙ્મનઃકર્મભિર્યસ્માદદુષ્ઠાં માં વિગર્હસે।
તસ્માત્ત્યજામ્યહન્દેહમિદન્તાત તવાત્મજમ્

તતસ્તેનાવમાનેન સતી દુઃખાદમર્ષિતા।
અબ્રવીદ્વચનં તેવી નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્

યત્રાહમુપપત્સ્યેહં પુનર્દેહેન ભાસ્વતા।
તત્રાપ્યહમસંમૂઢા સમ્ભૂતા ધાર્મિકી પુનઃ।
ગચ્છેયં ધર્મપત્નીત્વં ત્ર્યમ્બકસ્યૈવ ધર્મતઃ

તત્રૈવાથ સમાસીના યુક્તાત્માનં સમાદધે।
ધારયામાસ ચાગ્નેયીં ધારણાં મનસાત્મનઃ

તત આગ્નેયીસમુત્થેન વાયુના સમુદીરિતઃ।
સર્વાઙ્ગેભ્યો વિનિઃ સૃત્ય વહ્નિર્ભસ્મ ચકાર તામ્

તદુપશ્રુત્ય નિધનં સત્યા દેવોઽથ શૂલધૃક્।
સંવાદઞ્ચ તયોર્બુદ્ધ્વા યાથાતથ્યેન શઙ્કરઃ।
દક્ષસ્યાથ ઋષીણાઞ્ચ ચુકોપ ભગવાન્ પ્રભુઃ

યસ્માદવમતા દક્ષ મત્કૃતે માન સા સતી।
પ્રશસ્તાશ્ચેતરાઃ સર્વાઃ સ્વસુતા ભર્તૃભિઃ સહ

તસ્માદ્વૈવસ્વતં પ્રાપ્ય પુનરેવ મહર્ષયઃ।
ઉત્પત્સ્યન્તે દ્વિતીયે વૈ મમ યજ્ઞે હ્યયોનિજાઃ

હુતે વૈ બ્રહ્મણા શુક્તે ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ।
અભિવ્યાહૃત્ય ચ ઋષીન્ દક્ષમભ્યગમત્ પુનઃ

ભવિતા ચાક્ષુષો રાજા ચાશ્રુષસ્ય સમન્વયે।
પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચૈવ પ્રચેતસઃ

દક્ષ ઇત્યેવ નામ્ના ત્વં માર્ષાયાં જનયિષ્યસિ।
કન્યાયાં શાખિનાઞ્ચૈવ પ્રાપ્તે વૈ ચાક્ષુષેઽન્તરે

॥દક્ષ ઉવાચ॥
અહં તત્રાપિ તે વિઘ્નમાચરિષ્યામિ દુર્મતે।
ધર્માર્થકામયુક્તેષુ કર્મસ્વિહ પુનઃ પુનઃ

યસ્માત્ ત્વં મત્કૃતે ક્રૂરમૃષીન્ વ્યાહૃતવાનસિ।
તસ્માત્સાર્દ્ધં સુરૈર્યજ્ઞે ન ત્વાં યક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ

હુત્વાહુતિં તતઃ ક્રૂરઃ અપસ્ત્યક્ષ્યન્તિ કર્મસુ।
ઇહૈવ વત્સ્યસિ તથા દિવં હિત્વા યુગક્ષયાત્

॥રુદ્ર ઉવાચ॥
સર્વેષામેવ લોકાનાં ભૂર્લોકસ્ત્વાદિરુચ્યતે।
તમહં ધારયિષ્યામિ નિદેશાત્ પરમેષ્ઠિનઃ

અસ્યાં ક્ષિતૌ વૃતા લોકાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તિ ભાસ્કરાઃ।
તાનહં ધારયામીહ સતતં ન તવાજ્ઞયા

ચાતુર્વર્ણ્યં હિ દેવાનાં તે ચાપ્યેકત્ર ભુઞ્જતે।
નાહં તૈઃ સહ ભોક્ષ્યામિ તતો દાસ્યન્તિ તે પૃથક્।
તતો દેવૈઃ સ તૈઃ સાર્દ્ધં નેજ્યતે પૃથગિજ્યતે

તતોઽભિવ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રેણામિતતેજસા।
સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે ત્યક્ત્વા ઉત્પન્નો માનુષેષ્વિહ

જ્ઞાત્વા ગૃહપતિં દક્ષં જ્ઞાનાનામીશ્વરં પ્રભુમ્।
દક્ષો નામ મહાયજ્ઞૈઃ સોઽયજદ્દૈવતૈઃ સહ

અથ દેવી સતી યા તુ પ્રાપ્તે વૈવસ્વતેઽન્તરે।
મૈનાયાં તામુમાં દેવીં જનયામાસ શૈલરાટ્

સા તુ દેવી સતી પૂર્વં તતઃ પશ્ચાદુમાઽભવત્।
સહ વ્રતા ભવસ્યૈષા ન તયા મુચ્યતે ભવઃ।
યાવદિચ્છતિ સંસ્થાતું પ્રભુર્મન્વન્તરેષ્વિહ

મારીચં કશ્યપં દેવી યથાહિતિરનુવ્રતા।
સાધ્યં નારાયણં શ્રીસ્તુ મઘવન્તં શચી યથા

વિષ્ણું કીર્તી રુચિઃ સૂર્યં વસિષ્ઠઞ્ચાપ્યરૂન્ધતી।
નૈતાસ્તુ વિજહત્યેતાન્ ભર્તૄન્ દેવ્યઃ કથંચન।
આવર્ત્તમાનકલ્પેષુ પુનર્જાયન્તિ તૈઃ સહ

એવં પ્રાચેતસો દક્ષો જજ્ઞે વૈ ચાક્ષુષેઽન્તરે।
પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચૈવ પ્રચેતસઃ

દશભ્યસ્તુ પ્રચેતોભ્યો માર્ષાયાઞ્ચ પુનર્નૃપઃ।
જજ્ઞે રુદ્રાભિશાપેન દ્વિતીયેઽસ્મિન્નિતિ શ્રુતિઃ

ભૃગ્વાદયસ્તુ તે સર્વે જજ્ઞિરે વૈ મહર્ષયઃ।
આદ્યે ત્રેતાયુગે પૂર્વં મનોર્વૈવસ્વતસ્ય હ।
દેવસ્ય મહતો યજ્ઞે રુદ્રાભિશાપેન દ્વિતીયેઽસ્મિન્નિતિ શ્રુતિઃ

ઇતિ સાનુશયોઽહ્યાસીત્તયોર્જાત્યન્તરાગતઃ।
પ્રજાપતેસ્તુ દક્ષસ્ય ત્ર્યમ્બકસ્ય ચ ધીમતઃ

તસ્માન્નાનુશયઃ કાર્યો વૈરિષ્વિહ કદાચન।
જાત્યન્તરગતસ્યાપિ ભાવિતસ્ય શુભાશુભૈઃ।
જન્તું ન મુઞ્ચતિ ખ્યાતિસ્તત્ર કાર્યં વિજાનતા

॥ઋષય ઊચુઃ॥
પ્રાચેતસસ્ય દક્ષસ્ય કથં વૈવસ્વતેઽન્તરે।
વિનાશામગમત્ સૂત હયમેધઃ પ્રજાપતેઃ

દેવ્યા મૃત્યું કૃતં મત્વા ક્રુદ્ધં સર્વાત્મકં પ્રભુમ્।
કથં પ્રસાદયદ્દક્ષઃ સ યજ્ઞઃ સાધિતઃ કથમ્।
એતદ્વેદિતુમિચ્છામસ્તન્નો બ્રૂહિ યથાતથમ્

॥સૂત ઉવાચ॥
પૂરા મેરોર્દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શ્રૃઙ્ગં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્।
જ્યોતિષ્કં નામ સાવિત્રં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્

અપ્રમેયમનાધૃષ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્।
તસ્મિન્ દેવો ગિરિશ્રેષ્ઠે સર્વધાતુ વિભૂષિતે।
પર્યઙ્ક ઇવ વિભ્રાજન્નુપવિષ્ટો બભૂવ હ

શૈલરાજસુતા ચાસ્ય નિત્યં પાર્શ્વસ્થિતાઽભવત્।
આધિત્યાશ્ચ મહાત્માનો વસવશ્ચામિતૌજસઃ

તથૈવ ચ મહાત્માનાવશ્વિનૌ ભિષજાં વરૌ।
તથા વૈશ્રવણો રાજા ગુહ્યકૈઃ પરિવારિતઃ

યક્ષાણામીશ્વરઃ શ્રીમાન્ કૈલાસનિલયઃ પ્રભુઃ।
ઉપાસતે મહાત્માનં ઉશના ચ મહામુનિઃ.
સનત્કુમારપ્રમુખાસ્તે ચૈવ પરમર્ષયઃ

અઙ્ગિરઃપ્રમુખાશ્ચૈવ તથા દેવર્ષયોઽપરે।
વિશ્વાવસુશ્ચ ગન્ધર્વસ્તથા નારદપર્વતૌ

અપ્સરોગણસઙ્ઘાશ્ચ સમાજગ્મુરનેકશઃ।
વવૌ શિવઃ સુખો વાયુર્નાનાગન્ધવહઃ શુચિઃ

સર્વર્તુકુસુમોપેતાઃ પુષ્પવન્તો દ્રુમા સ્તથા।
તથા વિદ્યાધરાશ્ચૈવ સિદ્ધાશ્ચૈવ તપોધનાઃ

મહાદેવં પશુપતિં પર્યુપાસન્તિ તત્ર વૈ।
ભૂતાનિ ચ તથાન્યાનિ નાનારૂપધરાણ્યથ

રાક્ષસાશ્ચ મહારૌદ્રાઃ પિશાચાશ્ચ મહાબલાઃ।
બહુરૂપધરા હૃષ્ટા નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ

દેવસ્યાનુચરાસ્તત્ર તસ્થુર્વૈશ્વાનરોપમાઃ।
નન્દીશ્વરશ્ચ ભગવાન્ દેવસ્યાનુમ તે સ્થિતઃ

પ્રગૃહ્ય જ્વલિતં શૂલં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા।
ગઙ્ગા ચ સરિતાં શ્વેષ્ઠા સર્વતીર્થજલોદ્ભવા।
પર્યુપાસત તન્દેવરૂપિણી દ્વિજસત્તમાઃ

એવં સ ભગવાંસ્તત્ર દીપ્યમાનઃ સુરર્ષિભિઃ।
દેવૈશ્ચ સુમહાબાગૈર્મહાદેવો વ્યવસ્થિતઃ

પુરા હિમવતઃ પૃષ્ઠે દક્ષો વૈ યજ્ઞમારભત્।
ગઙ્ગાદ્વારે શુભે દેશે ઋષિસિદ્ધનિષેવિતે

તતસ્તસ્ય મખે દેવાઃ શતક્રતુપુરોગમાઃ।
ગમનાય સમાગમ્ય બુદ્ધિમાપેદિરે તદા

સ્વૈર્વિમાનૈર્મહાત્માનો જ્વલદ્ભિર્જ્વલનપ્રભાઃ।
દેવસ્યાનુમનેઽગચ્છન્ ગઙ્ગાદ્વાર ઇતિ શ્રુતિઃ

ગન્ધર્વાપ્સરસાકીર્ણં નાનાદ્રુમલતાવૃતમ્।
ઋષિસઙ્ઘૈઃ પરિવૃતં દક્ષં ધર્મભૃતાં વરમ્

પૃથિવ્યામન્તરિક્ષે વા યે ચ સ્વર્લોકવાસિનઃ।
સર્વે પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા ઉપતસ્થુઃ પ્રજાપતિમ્

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યાઃ સહ મરુદ્ગણૈઃ।
જિષ્ણુના સહિતાઃ સર્વે આગતા યજ્ઞભાગિનઃ

ઊષ્મપાઃ સોમપાશ્ચૈવ આજ્યપા ધૂમપાસ્તથા।
અશ્વિનૌ પિતરશ્ચૈવ આગતા બ્રહ્મણા સહ

એતે ચાન્યે ચ બહવો ભૂતગ્રામાસ્તથૈવ ચ।
જરાયુજાણ્ડજાશ્ચૈવ સ્વેદજોદ્ભિજ્જકાસ્તથા

આહૂતા મન્ત્રતઃ સર્વે દેવાશ્ચ સહ પત્નિભિઃ।
વિરાજન્તે વિમાનસ્થા દીપ્યમાના ઇવાગ્નયઃ

તાન્ દષ્ટ્વા મન્યુમાવિષ્ટો દધીચો વાક્યમબ્રવીત્।
અપૂજ્યપૂજને ચૈવ પૂજ્યાનાં ચાપ્યપૂજને।
નરઃ પાપમવાપ્નોતિ મહદ્વૈ નાત્ર સંશયઃ

એવમુક્ત્વા તુ વિપ્રર્ષિઃ પુનર્દક્ષમભાષત।
પૂજ્યન્તુ પશુભર્ત્તારં કસ્માન્નાહ્વયસે પ્રભુમ્

॥દક્ષ ઉવાચ॥
સન્તિ મે બહવો રુદ્રાઃ શૂલહસ્તાઃ કપર્દ્દિનઃ।
એકાદશાવસ્થગતા નાન્યં વેઝિ મહેશ્વરમ્

॥દધીચ ઉવાચ॥
સર્વે નિમન્ત્રિતા દેવા યેન ઈશો નિમન્ત્રિતઃ।
યથાહં શઙ્કરાદૂર્દ્ધ્વં નાન્યં પશ્યામિ દૈવતમ્।
તથા દક્ષસ્ય વિપુલો યજ્ઞોઽયં ન ભવિષ્યતિ

॥દક્ષ ઉવાચ॥
એતન્મખે શૂર સુવર્ણપાત્રે હવિઃ સમસ્તં વિધિમન્ત્રપૂતમ્।
વિષ્ણોર્નયામ્યપ્રતિમસ્ય સર્વં પ્રભોર્વિભો હ્યાહવનીયનિત્યમ્

ગતાસ્તુ દેવતા જ્ઞાત્વા શૈલરાજસુતા તદા।
ઉવાચ વચનં સાધ્વી દેવં પશુપતિં તદા

॥ઉમોવાચ॥
ભગવન્ વ્ક ગતા હ્યેતે દેવા- શક્રપુરોગમાઃ ।
બૂહિ તત્ત્વેન તત્ત્વજ્ઞ સંશયો મે મહાનયમ્

॥મહેશ્વર ઉવાચ॥
દક્ષો નામ મહાભાગો પ્રજાનાં પતિરૂત્તમઃ।
હયમેધેન યજતે તત્ર યાન્તિ દિવૌકસઃ

॥દેવ્યુવાચ॥
યજ્ઞમેતં મહાભાગ કિમર્થં ન ગતોઽસિ વૈ।
કેન વા પ્રતિષેધેન ગમનં પ્રતિષિધ્યતે

॥મહેશ્વર ઉવાચ ॥
સુરૈરેવ મહાભાગે સર્વમેતદનુષ્ઠિતમ્।
યજ્ઞેષુ મમ સર્વેષુ ન ભાગ ઉપકલ્પિતઃ

પૂર્વોપાયોપપન્નેન માર્ગેણ વરવર્ણિનિ।
ન મે સુરાઃ પ્રયચ્છન્તિ ભાગં યજ્ઞસ્ય ધીમતઃ

॥દેવ્યુવાચ॥
ભગવન્ સર્વદેવેષુ પ્રભાવાનધિકો ગુણૈઃ ।
અજેયશ્ચાપ્યધૃષ્યશ્ચ તેજસા યશસા શ્રિયા

અનેન તુ મહાભાગ પ્રતિષેધેન નામતઃ ।
અતીવ દુઃખમાપન્ના વેપથુશ્ચ મમાનઘ

કિં નામ દાનં નિયમન્તપો વા કુર્ય્યામહં યેન પતિર્મમાદ્ય।
લભેત ભાગં ભગવાનચિન્ત્યો યજ્ઞસ્ય ચાર્દ્ધં ત્વથ વા તૃતીયમ્

એવં બ્રુવાણાં ભગવાનચિન્ત્યઃ પત્નીં પ્રહૃષ્ટઃ ક્ષુભિતામુવાચ।
ન વેત્સિ દેવેશિ કૃશોદરાઙ્ગિ કિં નામ યુક્તં વચનન્તવેદમ્

અહં હિ જાનામિ વિશાલનેત્રે ધ્યાનેન સર્વં હિ વદન્તિ સન્તઃ।
ન વાદ્ય મોહેન મહેન્દ્રદેવો લોકત્રયં સર્વથા સંપ્રમૂઢમ્

મામધ્વરે શંસિતારઃ સ્તુવન્તિ રથન્તરે સામ ગાયન્તિ ગેયમ્।
માં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસત્રે યજન્તે માધ્વર્ય્યવઃ કલ્પયન્તે ચ ભાગમ્

॥દેવ્યુવાચ॥
અપ્રાકૃતોઽપિ ભગવાન્ સર્વસ્ત્રીજનસંસદિ।
સ્તૌતિ ગોપા યતે વાપિ સ્વમાત્માનં ન સંશયઃ

॥ભગવાનુવાચ॥
નાત્માનં સ્તૌમિ દેવેશિ પશ્ય ત્વમુપગચ્છ ચ।
યં સ્રક્ષ્યામિ વરારોહે ભાગાર્થં વરવર્ણિનિ

એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્ પત્નીં પ્રાણૈરપિ પ્રિયામ્।
સોઽસૃજદ્ભગવાન્વક્રાદ્ભૂતં ક્રોધાગ્નિસન્નિભમ્

સહસ્રશીર્ષં દેવઞ્ચ સહસ્રચરણે ક્ષણમ્।
સહસ્રમુદ્ગરધરં સહસ્રશરપાણિનમ્

શઙ્ખચક્રગદાપાણિં દીપ્તકાર્મુકધારિણમ્।
પરશ્વસિધરં દેવં મહારૌદ્રં ભયાવહમ્

ઘોર રૂપેણ દીપ્યન્તં ચન્દ્રાર્ધકૃતભૂષણમ્।
વસાનં ચર્મ વૈયાઘ્રં મહારુધિરનિઃસ્રવમ્

દંષ્ટ્રાકરાલં વિભ્રાન્તં મહાવક્ત્રં મહોદરમ્।
વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રલમ્બોષ્ઠં લમ્બકર્ણં દુરાસદમ્

કુલિશોદ્યોતિતકરમ્ભાભિર્જ્વલિતમૂર્દ્ધજમ્।
જ્વાલામાલાપરિક્ષિપ્તં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્

તેજસા ચૈવ દીપ્યન્તં યુગાન્તમિવ પાવકમ્।
આકર્ણદારિતાસ્યાન્તઞ્ચતુર્દિક્ષુ ભયાનકમ્

મહાબલં મહાતેજં મહાપુરુષમીશ્વરમ્।
વિશ્વહર્તૃમહા કાયં મહાન્યગ્રોધમણ્ડલમ્।
યુગપચ્ચન્દ્રશતવદ્દીપ્યન્તં મન્મથાગ્નિવત્

ચતુર્મહાસ્યં સિતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહોગ્રતેજોબલકૌતુકાઢયમ્।
યુગાન્તસૂર્ય્યાગ્નિસહસ્રભાસં સહસ્રચન્દ્રામલકાન્તિકાન્તમ્।
પ્રદીપ્તસર્વૌષધિમન્દરાભં સુમેરુકૈલાસહિમાદ્રિતુલ્યમ્

યુગાર્કાભં મહાવીર્ય્યં ચારુનાસં મહાનનમ્।
પ્રચણ્ડગણ્ડં દીપ્તાક્ષમગ્નિજ્વાલાવિલાનનમ્

મૃગેન્દ્રકૃત્તિવસનં મહાભુજગવેષ્ટિતમ્।
ઉષ્ણીષિણં ચન્દ્રધરં વ્કચિદુગ્રં વ્કચિત્સમમ્

નાનાકુસુમમૂર્દ્ધાનં નાનાગન્દાનુલેપનમ્ ।
નાનારત્નવિચિત્રાઙ્ગં નાનાભરણભૂષિતમ્

કર્ણિકારસ્રજં દીપ્તં ક્રોધાદુદ્ભ્રાન્તલોચનમ્।
વ્કચિન્નૃત્યતિ ચિત્રાઙ્ગં વ્કચિદ્વદતિ સુસ્વરમ્

વ્કચિદ્ધ્યાયતિ યુક્તાત્મા વ્કચિત્સ્તૂલં પ્રમાર્જતિ।
વ્કચિદ્ગાયતિ વિશ્વાત્મા વ્કચિદ્રૌતિ મુહુર્મુહુઃ

જ્ઞાનં વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય્યં તપઃ સત્યં ક્ષમા ધૃતિઃ।
પ્રભુત્વમાત્મસંબોધો હ્યધિષ્ઠાનગુણૈર્યુતઃ

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા પ્રણતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ।
આજ્ઞાપય ત્વં દેવેશ કિં કાર્ય્યં કરવાણિ તે

તમુવાચાક્ષિપ મખં દક્ષસ્યેહ મહેશ્વરઃ।
દેવસ્યાનુમતિં શ્રુત્વા વીરભદ્રો મહાબલઃ।
પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ દેવેશસ્ય ઉમાપતેઃ

તતો બન્ધાત્ પ્રમુક્તેન સિંહેનેવેહ લીલયા।
દેવ્યા મન્યુકૃતં મત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ

મન્યુના ચ મહાભીમા ભદ્રકાલી મહેશ્વરી।
આત્મનઃ સર્વસાક્ષિત્વે તેન સાર્દ્ધ સહાનુગા

સ એષ ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ પ્રેતાવાસકૃતાલયઃ।
વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતો દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જકઃ

સોઽસૃજદ્રોમકૂપેભ્યો રૌદ્રાન્નામ ગણેશ્વરાન્।
રુદ્રાનુગા મહાવીર્ય્યા રુદ્રવીર્યપરાક્રમાઃ

રુદ્રસ્યાનુચરાઃ સર્વે સર્વે રુદ્રસમપ્રભાઃ।
તે નિપેતુસ્તતસ્તૂર્ણં શતશોઽથ સહસ્રશઃ

તતઃ કિલકિલાશબ્દ આકાશં પૂરયન્નિવ।
તેન શબ્દેન મહતા ત્રસ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ

પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યન્ત કમ્પતે ચ વસુન્ધરા।
મેરુશ્ચ ઘૂર્ણતે વિપ્રાઃ ક્ષુભ્યન્તે વરુણાલયાઃ

અગ્નયો નૈવ દીપ્યન્તે ન ચ દીપ્યન્તિ ભાસ્કરાઃ।
ગ્રહા નૈવ પ્રકાશન્તે નક્ષત્રાણિ ન તારકાઃ

ઋષયો નાભ્યભાષન્ત ન દેવા ન ચ દાનવાઃ।
એવં હિ તિમિરીભૂતં નિર્દ્દહન્તિ વિમાનિતાઃ

સિંહનાદં પ્રમુઞ્ચન્તે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ।
પ્રભઞ્જન્તે પરે ઘોરા યૂપાનુત્પાટયન્તિ ચ

પ્રમર્દ્દન્તિ તથા ચાન્યે વિનૃત્યન્તિ તતાઽપરે।
આધાવન્તિ પ્રધાવન્તિ વાયુવેગા મનોજવાઃ

ચૂર્ણન્તે યજ્ઞપાત્રાણિ યાગસ્યાયતનાનિ ચ।
શીર્યમાણાનિ દૃશ્યન્તે તારા ઇવ નભસ્તલાત્

દિવ્યાન્નપાનભક્ષાણાં રાશયઃ પર્વતોપમાઃ।
ક્ષીર નદ્યસ્તથા ચાન્યા ઘૃતપાયસકર્દમાઃ.
મધુમણ્ડોદકા દિવ્યાઃ ખણ્ડશર્કરવાલુકાઃ

ષડ્રસાન્નિવહન્ત્યન્યા ગુડકુલ્યા મનોરમાઃ।
ઉચ્ચાવચાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ

યાનિ કાનિ ચ દિવ્યાનિ લેહ્યઞ્ચોષ્યં તથાપરે।
ભુઞ્જતે વિવિધૈર્વક્ત્રૈર્વિલુણ્ઠન્તિ ચ સર્વસઃ।
ક્રીડન્તિ વિવિધાકારાશ્ચિક્ષિપુઃ સુરયોષિતઃ

રુદ્રકોપપ્રયુક્તાસ્તુ સર્વદેવૈઃ સુરક્ષિતમ્।
તં યજ્ઞમહનન્ શીઘ્રં રુદ્રકલ્પાઃ સમીપતઃ

ચક્રુરન્યે તથા નાદાન્ સર્વભૂતભયંકરાન્।
છિત્ત્વા શિરોઽન્યે યજ્ઞસ્ય વિનદન્તિ ભયઙ્કરાઃ

દક્ષો દક્ષપતિશ્ચૈવ દેવો યજ્ઞપતિસ્તથા।
મૃગરૂપેણ ચાકાશે પ્રપલાયિતુમારભત્

વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા જ્ઞાત્વા તસ્ય બલન્તદા।
અન્તરિક્ષગતસ્યાશુ ચિચ્છેદાસ્ય શિરો મહાન્

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ વિનષ્ટ ભ્રાન્તચેતનઃ।
ક્રુદ્ધેન વીરભદ્રેણ શિરઃ પાદેન પીડિતઃ।
જરાભિભૂતતીવ્રાત્મા નિપપાત મહીતલે

ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતાનાં તાઃ કોટયો વિમલાત્મકાઃ।
પાશેનાગ્નિબલેનાશુ બદ્ધાઃ સિંહબલેન ચ

તતો જગ્મુર્મહાત્માનં સર્વે દેવા મહાબલમ્।
પ્રસીદ ભગવન્ રુદ્ર બૃત્યાનાં મા કુધઃ પ્રભો

તતો બ્રહ્માદયો દેવા દક્ષશ્ચૈવ પ્રજાપતિઃ।
ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા કથ્યતાં કો ભવાનિતિ

॥વીરભદ્ર ઉવાચ॥
ન ચ દેવો ન ચાદિત્યો ન ચ ભોક્તુમિહાગતઃ।
નૈવદ્રષ્ટું હિ દેવેન્દ્રાન્ન ચ કૌતૂહલાન્વિતઃ

દક્ષયજ્ઞવિનાશાર્થં સમ્પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામિહ।
વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતં રુદ્રકોપાદ્વિનિર્ગતમ્

ભદ્રકાલી ચ વિજ્ઞેયા દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વિનિર્ગતા।
પ્રેષિતા દેવદેવેન યજ્ઞાન્તિકમિહાગતા

શારણં ગચ્છ રાજેન્દ્ર દેવં તે ત્વમુમાપતિમ્।
વરં ક્રોધોઽપિ રુદ્રસ્ય વરદાનં ન દેવતઃ

વીરભદ્રવચઃ શ્રુત્વા દક્ષો ધર્મ્મભૃતાં વરઃ।
તોષયામાસ દેવેશં શૂલપાણિં મહેશ્વરમ્

પ્રદુષ્ટે યજ્ઞવાદે તુ વિદ્રુતેષુ દ્વિજાતિષુ।
તારામૃગમયે દીપ્તે રૌદ્રે ભીમમહાનલે

શૂલનિર્ભિન્નવદનૈઃ કૂજદ્ભિઃ પરિચારકૈઃ।
નિખાતોત્પાટિતૈર્યૂપૈરપવિદ્ધૈ ર્ય્યતસ્તતઃ

ઉત્પત્દ્ભિઃ પતદ્ભિશ્ચ ગૃધ્રૈરામિષગૃધ્રુભિઃ।
પક્ષપાતવિનિર્ધૂતૈઃ શિવાશતનિનાદિતૈઃ

પ્રાણાપાનૌ સન્નિરુધ્ય તતઃ સ્થાનેન યત્નતઃ।
વિચાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં બહુદૃષ્ટિરમિત્રજિત્

સહસા દેવદેવેશઃ અગ્નિકુણ્ડાદુપાગતઃ।
ચન્દ્રસૂર્ય્યસહસ્રસ્ય તેજઃ સંવર્ત્તકોપમમ્

પ્રહસ્ય ચૈનં ભગવાનિદં વચનમબ્રવીત્।
નષ્ટસ્તે જ્ઞાનતો દક્ષ પ્રીતિસ્તે મયિ સાંપ્રતમ્

સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીદ્વાક્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે।
શ્રાવિતઞ્ચ સમાખ્યાય દેવાનાં ગુરુભિઃ સહ

તમુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા દક્ષો દેવં પ્રજાપતિઃ।
ભીતશઙ્કિતવિત્રસ્તઃ સબાષ્પવદનેક્ષણઃ

યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ યદિ વાહં તવ પ્રિયઃ।
યદિ વાહમનુગ્રાહ્યો યદિ દેયો વરો મમ

યજ્જગ્ધં ભક્ષિતં પીતમશિતં યચ્ચ નાશિતમ્।
ચૂર્ણીકૃતઞ્જાપવિદ્ધં યજ્ઞસમ્ભારમીદૃશમ્

દીર્ઘકાલેન મહતા પ્રયત્નેન ચ સઞ્ચિતમ્।
તન્ન મિથ્યા ભવેન્મહ્યં વરમેતં વૃણોમ્યહમ્

તથાસ્ત્વિત્યાહ ભગવાન્ ભગનેત્રહયો હરઃ।
ધર્માધ્યક્ષં મહાદેવં ત્ર્યક્ષન્તં વૈ પ્રજાપતિઃ

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા દક્ષો લબ્ધ્વા ભવાદ્વરમ્।
નામ્નામષ્ટસહસ્રેણ સ્તુતવાન્ વૃષભધ્વજમ્

॥દક્ષ ઉવાચ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ દેવારિબલસૂદન।
દેવેન્દ્ર હ્યમરશ્રેષ્ઠ દેવદાનવપૂજિત

સહસ્રાક્ષ વિરૂપાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષાધિપપ્રિય।
સર્વતઃ પાણિપાદસ્ત્વં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખઃ।
સર્વતઃ શ્રુતિમાન્ લોકે સર્વાનાવૃત્ય તિષ્ઠસિ

શઙ્કુકર્ણ મહાકર્ણ કુમ્ભકર્ણાર્ણવાલય।
ગજેન્દ્રકર્ણ ગોકર્ણ પાણિકર્ણ નમોઽસ્તુ તે

શતોદર શતાવર્ત્ત શતજિહ્વ શતાનન।
ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો હ્યર્ચ્ચયન્તિ તથાર્ચ્ચિનઃ

દેવદાનવગોપ્તા ચ બ્રહ્મા ચ ત્વં શતક્રતુઃ।
મૂર્ત્તીશસ્ત્વં મહામૂર્તે સમુદ્રામ્બુ ધરાય ચ

સર્વા હ્યસ્મિન્ દેવતાસ્તે ગાવો ગોષ્ઠ ઇવાસતે।
શરીરન્તે પ્રપશ્યામિ સોમમગ્નિં જલેશ્વરમ્

આદિત્યમથ વિષ્ણુઞ્ચ બ્રહ્માણં સબૃહસ્પતિમ્।
ક્રિયા કાર્ય્યં કારણઞ્ચ કર્ત્તા કરણમેવ ચ

અસચ્ચ સદસચ્ચૈવ તથૈવ પ્રભવાવ્યયમ્।
નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ

પશૂનાં પતયે ચૈવ નમસ્ત્વન્ધકઘાતિને।
ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશૂલવરધારિણે

ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ।
નમશ્ચણ્ડાય મુણ્ડાય પ્રચણ્ડાય ધરાય ચ

દણ્ડિ(?) માસક્તકર્ણાય દણ્ડિમુણ્ડાય વૈ નમઃ।
નમોઽર્દ્ધદણ્ડકેશાય નિષ્કાય વિકૃતાય ચ

વિલોહિતાય ધૂમ્રાય નાલગ્રીવાય તે નમઃ।
નમસ્ત્વપ્રતિરૂપાય શિવાય ચ નમોઽસ્તુ તે

સૂર્ય્યાય સૂર્ય્યપતયે સૂર્ય્યધ્વજપતાકિને।
નમઃ પ્રમથનાથાય વૃષસ્કન્ધાય ધન્વિને

નમો હિરણ્યગર્ભાય હિરણ્યકવચાય ચ।
હિરણ્યકૃતચૂડાય હિરણ્યપતયે નમઃ

સત્રઘાતાય દણ્ડાય વર્ણપાનપુટાય ચ।
નમઃ સ્તુતાય સ્તુત્યાય સ્તૂયમાનાય વૈ નમઃ

સર્વાયાભક્ષ્યભક્ષ્યાય સર્વભૂતાન્ત્તરાત્મને।
નમો હોત્રાય મન્ત્રાય શુક્લધ્વજપતાકિને

નમો નમાય નમ્યાય નમઃ કિલિકિલાય ચ।
નમસ્તે શયમાનાય શયિતાયોત્થિતાય ચ

સ્થિતાય ચલમાનાય મુદ્રાય કુટિલાય ચ।
નપ્નો નર્ત્તનશીલાય મુખવાદિત્રકારિણે

નાટ્યોપહારલુબ્ધાય ગીતવાદ્યરતાય ચ।
નમો જ્યેષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાય બલપ્રમથનાય ચ

કલનાય ચ કલ્પાય ક્ષયાયોપક્ષયાય ચ।
ભીમદુન્દુભિહાસાય ભીમસેનપ્રિયાય ચ

ઉગ્રાય ચ નમો નિત્યં નમસ્તે દશબાહવે।
નમઃ કપાલહસ્તાય ચિતાભસ્મપ્રિયાય ચ

વિભીષણાય ભીષ્માય ભીષ્મવ્રતધરાય ચ।
નમો વિકૃતવક્ષાય ખડ્ગજિહ્વાગ્રદંષ્ટ્રિણે

પક્વામમાંસલુબ્ધાય તુમ્બવીણાપ્રિયાય ચ।
નમો વૃષાય વૃષ્યાય વૃષ્ણયે વૃષણાય ચ

કટઙ્કટાય ચણ્ડાય નમઃ સાવયવાય ચ।
નમસ્તે વરકૃષ્ણાય વરાય વરદાય ચ

વરગન્ધમાલ્યવસ્ત્રાય વરાતિવરયે નમઃ ।
નમો વર્ષાય વાતાય છાયાયૈ આતપાય ચ

નમો રક્તવિરક્તાય શોભનાયાક્ષમાલિને।
સમ્ભિન્નાય વિભાન્નાય વિવિક્તવિકટાય ચ

અઘોરરૂપરૂપાય ઘોરઘોરતરાય ચ ।
નમઃ શિવાય શાન્તાય નમઃ શાન્તતરાય ચ

એકપાદ્બહુનેત્રાય એકશીર્ષન્નમોઽસ્તુ તે।
નમો વૃદ્ધાય લુબ્ધાય સંવિભાગપ્રિયાય ચ

પઞ્ચમાલાર્ચિતાઙ્ગાય નમઃ પાશુપતાય ચ।
નમશ્ચણ્ડાય ઘણ્ટાય ઘણ્ટયા જગ્ધરન્ધ્રિણે

સહસશતઘણ્ટાય ઘણ્ટામાલાપ્રિયાય ચ।
પ્રાણદણ્ડાય ત્યાગાય નમો હિલિહિલાય ચ

હૂંહૂઙ્કારાય પારાય હૂંહૂઙ્કારપ્રિયાય ચ।
નમશ્ચ શમ્ભવે નિત્યં ગિરિ વૃક્ષકલાય ચ

ગર્ભમાંસશ્રૃગાલાય તારકાય તરાય ચ ।
નમો યજ્ઞાધિપતયે દ્રુતાયોપદ્રુતાય ચ

યજ્ઞવાહાય દાનાય તપ્યાય તપનાય ચ।
નમસ્તટાય ભવ્યાય તડિતાં પતયે નમઃ

અન્નદાયાન્નપતયે નમોઽસ્ત્વન્નભવાય ચ।
નમઃ સહસ્રશીર્ષ્ણે ચ સહસ્રચરણાય ચ

સહસ્રોદ્યતશૂલાય સહસ્રનયનાય ચ।
નમોઽસ્તુ બાલરૂપાય બાલરૂપધરાય ચ

બાલાનાઞ્ચૈવ ગોપ્ત્રે ચ બાલક્રીડનકાય ચ।
નમઃ શુદ્ધાય બુદ્ધાય ક્ષોભણાયાક્ષતાય ચ

તરઙ્ગાઙ્કિતકેશાય મુક્તકેશાય વૈ નમઃ।
નમઃ ષટ્કર્મનિષ્ઠાય ત્રિકર્મનિરતાય ચ

વર્ણાશ્રમાણાં વિધિવત્ પૃથક્કર્મપ્રવર્તિને।
મનો ઘોષાય ઘોષ્યાય નમઃ કલકલાય ચ

શ્વેતપિઙ્ગલનેત્રાય કૃષ્ણરક્તક્ષણાય ચ ।
ધર્માર્થ કામમોક્ષાય ક્રથાય કથનાય ચ

સાઙ્ખ્યાય સાઙ્ખ્યમુખ્યાય યોગાધિપતયે નમઃ।
નમોરથ્યવિરથ્યાય ચતુષ્પથરતાય ચ

કૃષ્ણા જિનોત્તરીયાય વ્યાલયજ્ઞોપવીતિને।
ઈશાનવજ્રસંહાય હરિકેશ નમોઽસ્તુ તે।
અવિવેકૈકનાથાય વ્યક્તાવ્યક્ત નમોઽસ્તુ તે

કામ કામદ કામધ્ન ધૃષ્ટોદૃપ્તનિષૂદન।
સર્વ સર્વદ સર્વજ્ઞ સન્ધ્યારાગ નમોઽસ્તુ તે

મહાબાલ મહાબાહો મહાસત્ત્વ મહાદ્યુતે।
મહામેઘવરપ્રેક્ષ મહાકાલ નમોઽસ્તુ તે

સ્થૂલજીર્ણણાઙ્ગજટિને વલ્કલાજિનધારિણે।
દીપ્તશૂર્યાગ્નિજટિને વલ્કલાજિનવાસસે।
સહસ્રસૂર્યપ્રતિમ તપોનિત્ય નમોઽસ્તુ તે

ઉન્માદનશતાવર્ત્ત ગઙ્ગાતોયાર્દ્ધમૂર્દ્ધજ।
ચન્દ્રાવર્ત્ત યુગાવર્ત્ત મેઘાવર્ત્ત નમોઽસ્તુ તે

ત્વમન્નમન્નકર્ત્તા ચ અન્નદશ્ચ ત્વમેવ હિ।
અન્નસ્રષ્ટા ચ પક્તા ચ પક્વભુક્તપચે નમઃ

જરાયુજોઽણ્ડજશ્ચૈવ સ્વેદજોદ્ભિજ્જ એવ ચ।
ત્વમેવ દેવદેવશો ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ ॥ ૩૦.૨૨૬ .
ચરાચરસ્ય બ્રહ્મા ત્વં પ્રતિહર્ત્તા ત્વમેવ ચ।
ત્વમેવ બ્રહ્મવિદુષામપિ બ્રહ્મવિદાં વરઃ

સત્ત્વસ્ય પરમા યોનિરબ્વાયુજ્યોતિષાં નિધિઃ।
ઋક્સામનિ તથોઙ્કારમાહુસ્ત્વાં બ્રહ્મવાદિનઃ

હવિર્હાવી હવો હાવી હુવાં વાચાહુતિઃ સદા।
ગાયન્તિ ત્વાં સુરશ્રેષ્ઠ સામગા બ્રહ્મવાદિનઃ

યજુર્મયો ઋઙ્મયસ્વ સામાથર્વમયસ્તથા।
પઠ્યસે બ્રહ્મવિદ્ભિસ્ત્વં કલ્પોપનિષદાં ગણૈઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વર્ણાવરાશ્ચ યે।
ત્વામેવ મેઘસઙ્ઘાશ્ચ વિશ્વસ્ત નિતગર્જ્જિતમ્

સંવત્સરસ્ત્વમૃતવો માસા માસાર્દ્ધમેવ ચ।
કલા કાષ્ઠા નિમેષાશ્ચ નક્ષત્રાણિ યુગા ગ્રહાઃ

વૃષાણાં કકુદં ત્વં હિગિરીણાં શિખરાણિ ચ।
સિંહો મૃગાણાં પતતાં તાર્ક્ષ્યોઽનન્તશ્ચ ભોગિનામ્

ક્ષીરોદો હ્યુદધીનાઞ્ચ યન્ત્રાણાં ધનુરેવ ચ।
વજ્રમ્પ્રહરણાનાઞ્ચ વ્રતાનાં સત્યમેવ ચ

ઇચ્છા દ્વેષશ્ચ રાગશ્ચ મોહઃ ક્ષામો દમઃ શમઃ।
વ્યવસાયો ધૃતિર્લોભઃ કામક્રોધૌ જયાજયૌ

ત્વં ગદી ત્વં શરી ચાપિ ખટ્વાઙ્ગી ઝર્ઝરી તથા ।
છેત્તા ભેત્તા પ્રહર્ત્તા ચ ત્વં નેતાપ્યન્તકો મતઃ

દશલક્ષણસંયુક્તો ધર્મોઽર્થઃ કામ એવ ।
ઇન્દ્રઃ સમુદ્રાઃ સરિતઃ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ

લતાવલ્લી તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ।
દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ

આદિશ્વાન્તશ્ચ મધ્યશ્ચ ગાયત્ર્યોઙ્કાર એવ ચ।
હરિતો લોહિતઃ કૃષ્ણો નીલઃ પીતસ્તથારુણઃ

કદ્રુશ્ચ કપિલશ્ચૈવ કપોતો મેચકસ્તથા।
સુવર્ણરેતા વિખ્યાતઃ સુવર્ણ શ્ચાપ્યતો મતઃ

સુવર્ણનામા ચ તથા સુવર્ણપ્રિય એવ ચ।
ત્વમિન્દ્રોઽથ યમશ્ચૈવ વરુણો ધનદોઽનલઃ

ઉત્ફુલ્લશ્ચિત્રભાનુશ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભાનુરેવ ચ।
હોત્રં હોતા ચ હોમસ્ત્વં હુતઞ્ચ પ્રહુતં પ્રભુઃ

સુપર્ણઞ્ચ તથા બ્રહ્મ યજુષાં શતરુદ્રિયમ્।
પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાઞ્ચ મઙ્ગલમ્

ગિરિઃ સ્તોકસ્તથા વૃક્ષો જીવઃ પુદ્ગલ એવ ચ।
સત્ત્વં ત્વઞ્ચ રજસ્ત્વઞ્ચ તમશ્ચ પ્રજનં તથા

પ્રાણોઽપાનઃ સામાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ।
ઉન્મેષશ્ચૈવ મેષશ્ચ તથા જૃમ્ભિતમેવ ચ

લોહિતાઙ્ગો ગદી દંષ્ટ્રી મહાવક્ત્રો મહોદરઃ।
સુચિરોમા હરિચ્છ્મશ્રુરૂર્દ્ધ્વકેશસ્ત્રિલોચનઃ

ગીતવાદિત્રનૃત્યાઙ્ગો ગીતવાદનકપ્રિયઃ।
મત્સ્યો જલી જલો જલ્ય જવઃ કાલઃ કલી કલઃ

વિકાલશ્ચ સુકાલશ્ચ દુષ્કાલઃ કલનાશનઃ।
મૃત્યુશ્ચૈવ ક્ષયોઽન્તશ્ચ ક્ષમાપાયકરો હરઃ

સંવર્ત્તકોઽન્તકશ્ચૈવ સંવર્ત્તકબલાહકૌ।
ઘટો ઘટીકો ઘણ્ટીકો ચૂડાલોલબલો બલમ્

બ્રહ્મકાલોઽગ્નિવક્ત્રશ્ચ દણ્ડી મુણ્ડી ચ દણ્ડધૃક્।
ચતુર્યુગશ્ચતુર્વેદશ્ચતુર્હોત્રશ્ચતુષ્પથઃ

ચતુરા શ્રમવેત્તા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરશ્ચ હ।
ક્ષરાક્ષરપ્રિયો ધૂર્ત્તોઽગણ્યોઽગણ્યગણાધિપઃ

રુદ્રાક્ષમાલ્યામ્બરધરો ગિરિકો ગિરિકપ્રિયઃ।
શિલ્પીશઃ શિલ્પિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પપ્રવર્ત્તકઃ

ભગનેત્રાન્તકશ્ચન્દ્રઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ।
ગૂઢાવર્ત્તશ્ચ ગૂઢશ્ચ ગૂઢપ્રતિનિષેવિતા

તરણસ્તા રકશ્ચૈવ સર્વભૂતસુતારણઃ।
ધાતા વિધાતા સત્વાનાં નિધાતા ધારણો ધરઃ

તપો બ્રહ્મ ચ સત્યઞ્ચ બ્રહ્મચર્યમથાર્જવમ્ ।
ભૂતાત્મા ભૂતકૃદ્ભૂતો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ

ભૂર્ભુવઃસ્વરિતશ્ચૈવ તથોત્પત્તિર્મહેશ્વરઃ।
ઈશાનો વીક્ષણઃ શાન્તો દુર્દાન્તો દન્તનાશનઃ

બ્રહ્માવર્ત્ત સુરાવર્ત્ત કામાવર્ત્ત નમોઽસ્તુ તે।
કામબિમ્બનિહર્ત્તા ચ કર્ણિકારરજઃપ્રિયઃ

મુખચન્દ્રો ભીમમુખઃ સુમુખો દુર્મુખો મુખઃ।
ચતુર્મુખો બહુમુખો રણે હ્યભિમુખઃ સદા

હિરણ્યગર્ભઃ શકુનિર્મહોદધિઃ પરો વિરાટ્ ।
અધર્મહા મહાદણ્ડો દણ્ડધારો રણપ્રિયઃ

ગોતમોગોપ્રતારશ્ચ ગોવૃષેશ્ચરવાહનઃ।
ધર્મકૃદ્ધર્મસ્રષ્ટા ચ ધર્મો ધર્મવિદુત્તમઃ

ત્રૈલોક્યગોપ્તા ગોવિન્દો માનદો માન એવ ચ।
તિષ્ઠન્ સ્થિરશ્ચ સ્થાણુશ્ચ નિષ્કમ્પઃ કમ્પ એવ ચ

દુર્વારણો દુર્વિષદો દુઃસહો દુરતિક્રમઃ।
દુર્દ્ધરો દુષ્પ્રકમ્પશ્ચ દુર્વિદો દુર્જ્જયો જયઃ

શશઃ શશાઙ્કઃ શમનઃ શીતોષ્ણં દુર્જરાઽથ તૃટ્।
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ વ્યાધિહા વ્યાધિગશ્ચ હ

સહ્યો યજ્ઞો મૃગા વ્યાધા વ્યાધીનામાકરોઽકરઃ ।
શિખણ્ડી પુણ્ડરીકાક્ષઃ પુણ્ડરીકાવલોકનઃ

દણ્ડધરઃ સદણ્ડશ્ચ દણ્ડમુણ્ડવિભૂષિતઃ।
વિષપોઽમૃતપશ્ચૈવ સુરાપઃ ક્ષીરસોમપઃ

મધુપશ્ચાજ્યપશ્ચૈવ સર્વપશ્ચ મહાબલઃ।
વૃષાશ્વવાહ્યો વૃષભસ્તથા વૃષભલોચનઃ

વૃષભશ્ચૈવ વિખ્યાતો લોકાનાં લોકસત્કૃતઃ।
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચક્ષુષી તે હૃદયઞ્ચ પિતામહઃ।
અગ્નિરાપસ્તથા દેવો ધર્મકર્મપ્રસાધિતઃ

ન બ્રહ્મા ન ચ ગોવિન્દઃ પુરાણઋષયો ન ચ।
માહાત્મ્યં વેદિતું શક્તા યાથાતથ્યેન તે શિવ

યા મૂર્ત્તયઃ સુસૂક્ષ્માસ્તે ન મહ્યં યાન્તિ દર્શનમ્।
તાભિર્ણાં સતતં રક્ષ પિતા પુત્રમિવૌરસમ્

રક્ષ માં રક્ષણીયોઽહં તવાનઘ નમોઽસ્તુ તે ॥
ભક્તાનુકમ્પી ભગવાન્ ભક્તશ્ચાહં સદા ત્વયિ

યઃ સહસ્રાણ્યનેકાનિ પુંસામાહૃત્ય દુર્દ્દશઃ।
તિષ્ઠત્યેકઃ સમુદ્રાન્તે સ મે ગોપ્તાસ્તુ નિત્યશઃ

યં વિનિદ્રા જિતશ્વાસાઃ સત્ત્વસ્થાઃ સમદર્શિનઃ।
જ્યોતિઃ પશ્યન્તિ યુઞ્જાનાસ્તસ્મૈ યોગાત્મને નમઃ

સમ્ભક્ષ્ય સર્વ ભૂતાનિ યુગાન્તે સમુપસ્થિતે।
યઃ શેતે જલમધ્યસ્થસ્તં પ્રપદ્યેઽપ્સુશાયિનમ્

પ્રવિશ્ય વદને રાહોર્યઃ સોમં ગ્રસતે નિશિ ।
ગ્રસત્યર્કઞ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભુત્વા સોમાગ્નિરેવ ચ

યેઽઙ્ગુષ્ઠમાત્રાઃ પુરુષા દેહસ્થાઃ સર્વદેહિનામ્।
રક્ષન્તુ તે હિ માં નિત્યં નિત્યમાપ્યાયયન્તુ મામ્

યે ચાપ્યુત્પતિતા ગર્ભાદધોભાગગતાશ્ચ યે।
તેષાં સ્વાહાઃ સ્વધાશ્ચૈવ આપ્નુવન્તુ સ્વદન્તુ ચ

યે ન રોદન્તિ દેહસ્થાઃ પ્રાણિનો રોદયન્તિ ચ।
હર્ષયન્તિ ચ હૃષ્યન્તિ નમસ્તેભ્યોઽસ્તુ નિત્યશઃ

યે સમુદ્રે નદીદુર્ગે પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ।
વૃક્ષમૂલેષુ ગોષ્ઠેષુ કાન્તારગહનેષુ ન

ચતુષ્પથેષુ રથ્યાસુ ચત્વરેષુ સભાસુ ચ।
ચન્દ્રાર્કયોર્મધ્યગતા યે ચ ચન્દ્રાર્કરશ્મિષુ

રસાતલગતા યે ચ યે ચ તસ્માત્પરઙ્ગતાઃ।
નમસ્તેભ્યો નમસ્તેભ્યો નમસ્તેભ્યશ્ચ નિત્યશઃ।
સૂક્ષ્માઃ સ્થૂલાઃ કૃશા હ્રસ્વા નમસ્તેભ્યસ્તુ નિત્યશઃ

સર્વસ્ત્વં સર્વગો દેવ સર્વભૂતપતિર્ભવાન્।
સર્વભૂતાન્તરાત્મા ચ તેન ત્વં ન નિમન્ત્રિતઃ

ત્વમેવ ચેજ્યસે યસ્માદ્યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ।
ત્વમેવ કર્ત્તા સર્વસ્ય તેન ત્વં ન નિમન્ત્રિતઃ

અથ વા માયયા દેવ મોહિતઃ સૂક્ષ્મયા ત્વયા।
એતસ્માત્ કારણાદ્વાપિ તેન ત્વં ન નિમન્ત્રિતઃ

પ્રસીદ મમ દેવેશ ત્વમેવ શરણં મમ।
ત્વં ગતિસ્ત્વં પ્રતિષ્ઠા ચ ન ચાન્યાસ્તિ ન મે ગતિઃ

સ્તુત્વૈવં સ મહાદેવં વિરરામ પ્રજાપાતિઃ।
ભગવાનપિ સુપ્રીતઃ પુનર્દક્ષમભાષત

પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે દક્ષ સ્તવેનાનેન સુવ્રત।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન મત્સમીપં ગમિષ્યસિ

અથૈનમબ્રવીદ્વાક્યં ત્રૈલોક્યાધિપતિર્ભવઃ।
કૃત્વાશ્વાસકરં વાક્યં વાક્યજ્ઞો વાક્યમાહતમ્

દક્ષ દક્ષ ન કર્ત્તવ્યો મન્યુર્વિઘ્નમિમં પ્રતિ।
અહં યજ્ઞહા ન ત્વન્યો દૃશ્યતે તત્પુરા ત્વયા

ભૂયશ્ચ તં વરમિમં મત્તો ગૃહ્ણીષ્વ સુવ્રત।
પ્રસન્નવદનો ભૂત્વા ત્વમેકાગ્રમનાઃ શ્રૃણુ

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ।
પ્રજાપતે મત્પ્રસાદાત્ ફલભાગી ભવિષ્યસિ

વેદાન્ ષડઙ્ગાનુદ્ધૃત્ય સાઙ્ખ્યાન્યોગાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ।
તપશ્ચ વિપુલં તપ્ત્વા દુશ્ચરં દેવદાનવૈઃ

અર્થૈર્દ્દશાર્દ્ધસંયુક્તૈર્ગૂઢમપ્રાજ્ઞનિર્મ્મિતમ્।
વર્ણાશ્રમકૃતૈર્ધર્મૈંર્વિપરીતં ક્વચિત્સમમ્

શ્રુત્યર્થૈરધ્યવસિતં પશુપાશવિમોક્ષણમ્।
સર્વેષામાશ્રમાણાન્તુ મયા પાશુપતં વ્રતમ્।
ઉત્પાદિતં શુભં દક્ષ સર્વપાપવિમોક્ષણમ્

અસ્ય ચીર્ણસ્ય યત્સમ્યક્ ફલં ભવતિ પુષ્કલમ્।
તદસ્તુ તે મહાભાગ માનસસ્ત્યજ્યતાં જ્વરઃ

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ સપત્નીકઃ સહાનુગઃ।
અદર્શનમનુપ્રાપ્તો દક્ષસ્યામિતવિક્રમઃ

અવાપ્ય ચ તદા ભાગં યથોક્તં બ્રહ્મણા ભવઃ।
જ્વરઞ્ચ સર્વધર્મજ્ઞો બહુધા વ્યભજત્તદા।
શાન્ત્યર્થં સર્વભૂતાનાં શ્રૃણુધ્વં તત્ર વૈ દ્વિજાઃ

શીર્ષાભિતાપો નાગાનાં પર્વતાનાં શિલારુજઃ।
અપાન્તુ નાલિકાં વિદ્યાન્નિર્મોકમ્ભુજગેષ્વપિ

શૌરકઃ સૌરભેયાણામૂષરઃ પૃથિવીતલે ।
ઇભા નામપિ ધર્મજ્ઞ દૃષ્ટિપ્રત્યવરોધનમ્

રન્ધ્રોદ્ભૂતં તથાશ્વાનાં શિખોદ્ભેદશ્ચ બર્હિણામ્।
નેત્રરોગઃ કોકિલાનાં જ્વરઃ પ્રોક્તો મહાત્મભિઃ

અજાનાં પિત્તભેદશ્ચ સર્વેષામિતિ નઃ શ્રુતમ્।
શુકાનામપિ સર્વેષાં હિમિકા પ્રોચ્યતે જ્વરઃ।
શાર્દૂલેષ્વપિ વૈ વિપ્રાઃ શ્રમો જ્વર ઇહોચ્યતે

માનુષેષુ તુ સર્વજ્ઞ જ્વરો નામૈષ કીર્તિતઃ।
મરણે જન્મનિ તથા મધ્યે ચ વિશતે સદા

એતન્માહેશ્વરં તેજૌ જ્વરો નામ સુદારુણઃ।
નમસ્યશ્ચૈવ માન્યશ્ચ સર્વપ્રાણિભિરીશ્વરઃ

ઇમાં જ્વરોત્પત્તિમદીનમાનસઃ પઠેત્સદા યઃ સુસમાહિતો નરઃ ।
વિમુક્તરોગઃ સ નરો મુદા યુતો લભેત કામાન્ સ યથામનીષિતાન્

દક્ષપ્રોક્તં સ્તવઞ્ચાપિ કીર્ત્તયેદ્યઃ શ્રૃણોતિ વા।
નાશુભં પ્રાપ્નુયાત્ કિઞ્ચિદ્દીર્ઘઞ્ચાયુરવાપ્નુયાત્

યથા સર્વેષુ દેવેષુ વરિષ્ઠો યોગવાન્ હરઃ।
તથા સ્તવો વરિષ્ઠોઽયં સ્તવાનાં બ્રહ્મનિર્મિતઃ

યશોરાજ્યસુખૈશ્વર્યવિત્તાયુર્ધનકાઙ્ક્ષિભિઃ।
સ્તોતવ્યો ભક્તિમાસ્થાય વિદ્યાકામૈશ્ચ યત્નતઃ

વ્યાધિતો દુઃખિતો દીનશ્ચૌરત્રસ્તો ભયાર્દિતઃ।
રાજકાર્યનિયુક્તો વા મુચ્યતે મહતો ભયાત્

અનેન ચૈવ દેહેન ગણાનાં સ ગણાધિપઃ।
ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય ગણ એવોપપદ્યતે

ન ચ યક્ષાઃ પિશાચા વા ન નાગા ન વિનાયકાઃ।
કુર્યુર્વિઘ્નં ગૃહે તસ્ય યત્ર સંસ્તૂયતે ભવઃ

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં નારી સુભક્ત્યા બ્રહ્મચારિણી।
પિતૃભિર્ભર્તૃપક્ષાભ્યાં પૂજ્યા ભવતિ દેવવત્

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં સર્વ કીર્ત્તયેદ્વાપ્યભીક્ષ્ણશઃ।
તસ્ય સર્વાણિ કાર્યાણિ સિદ્ધિં ગચ્છન્ત્યવિઘ્નતઃ

મનસા ચિન્તિતં યચ્ચ યચ્ચ વાચાપ્યુદાહૃતમ્।
સર્વં સમ્પદ્યતે તસ્ય સ્તવનસ્યાનુકીર્ત્તનાત્

દેવસ્ય સગુહસ્યાથ દેવ્યા નન્દીશ્વરસ્ય તુ।
બલિં વિભવતઃ કૃત્વા દમેન નિયમેન ચ

તતઃ સ યુક્તો ગૃહ્ણીયાન્નામાન્યાશુ યથાક્રમમ્।
ઈપ્સિતાન્ લભતેઽત્યર્થં કામાન્ ભોગાંશ્ચ માનવઃ।
મૃતશ્ચ સ્વર્ગમાપ્નોતિ સ્ત્રીસહસ્રપરિવૃતઃ

સર્વ કર્મસુ યુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ।
પઠન્ દક્ષકૃતં સ્તોત્રં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે।
મૃતશ્ચ ગણસાલોક્યં પૂજ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ

વૃષેવ વિધિયુક્તેન વિમાનેન વિરાજતે।
આભૂતસંપ્લવસ્થાયી રુદ્રસ્યાનુચરો ભવેત્

ઇત્યાહ ભગવાન્ વ્યાસઃ પરાશરસુતઃ પ્રભુઃ ।
નૈતદ્વેદયતે કશ્ચિન્નેદં શ્રાવ્યન્તુ કસ્યચિત્

શ્રુત્વૈતત્પરમં ગુહ્યં યેઽપિ સ્યુઃ પાપકારિણઃ।
વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ રુદ્રલોકમવાપ્નુયુઃ

શ્રાવયેદ્યસ્તુ વિપ્રેભ્યઃ સદા પર્વસુ પર્વસુ।
રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ દ્વિજો વૈ નાત્ર સંશયઃ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે દક્ષશાપવર્ણનં નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ