Vayu Purana · Verses 29-2
yo'sāvagnirabhimānī hyāsīt svāyambhuve'ntare/
brahmaṇo mānasaḥ putrastasmātsvāhā vyajāyata
pāvakaḥ pavamānaśca pāvamānaśca yaḥ smṛtaḥ/
śuciḥ śaurastu vijñeyaḥ svāhāputrāstrayastu te
nirmmathya pavamānastu śuciḥ śaurastu yaḥ smṛtaḥ.
pāvakā vaidyutāścaiva teṣāṃ sthānāni yāni vai
pavamānātmajaścaiva kavyavāhana ucyate/
pāvakāt saharakṣastu havyavāhaḥ śuceḥ sutaḥ
devānāṃ havyavāho'gniḥ pitṝṇāṃ kavyavāhanaḥ/
saharakṣo'surāṇāntu trayāṇāntu trayo'gnayaḥ
eteṣāṃ putrapautrāstu catvāriṃśannavaiva tu/
vakṣyāmi nāmatasteṣāṃ pravibhāgaṃ pṛthak pṛthak
vaidyuto laukikāgnistu prathamo brahmaṇaḥ sutaḥ/
brahmaudanāgnistatputro bharato nāma viśrutaḥ
atharvā tu bhṛgurjñeyo'pyaṅgirā'tharvaṇaḥ sutaḥ/
tasmāt sa laukikāgnistu dadhyaṅcātharvaṇaḥ sutaḥ
atha yaḥ pavamāno'gnirnirmanthāḥ kavibhiḥ smṛtaḥ/
sa jñeyo gārhapatyo'gnistataḥ putradvayaṃ smṛtam
śaṃsyastvāhavanīyo'gniryaḥ smṛto havyavāhanaḥ/
dvitīyastu sutaḥ proktaḥ śukro'gniryaḥ praṇīyate
tathā sabhyāvasathyau vai śaṃsyasyāgneḥ sutāvubhau/
śaṃsyāstu ṣoḍaśa nadīśvakame havyavāhanaḥ/
yo'sāvāhavanīyo'gnirabhimānī dvijaiḥ smṛtaḥ
kāverīṃ kṛṣṇaveṇīñca narmadāṃ yamunāntathā/
godāvarīṃ vitastāñca candrabhāgāmirāvatīm
vipāśāṃ kauśikīñcaiva śatadruṃ sarayūntathā/
sītāṃ sarasvatīñcaiva hrādinīṃ pāvanīṃ tathā
tāsu ṣoḍaśadhātmānaṃ pravibhajya pṛthak pṛthak /
ātmānaṃ vyadadhāttāsu dhiṣṇīṣvatha babhūva saḥ
dhiṣṇayo divyabhicāriṇyastāsūtpannāstu dhiṣṇayaḥ/
dhiṣṇīṣu jajñire yasmāddhiṣṇayastena kīrttitāḥ
ityete vai nadīputrā dhiṣṇīṣveva vijajñire/
teṣāṃ viharaṇīyā ye upastheyāśca ye'gnayaḥ/
tān śrṛṇudhvaṃ samāsena kīrtyamānān yathā tathā
ṛtuḥ pravāhaṇo'gnīdhraḥ purastāddhiṣṇayo'paro/
vidhīyante yathāsthānaṃ sautye'hni savanakramāt
anirddeśyānyavācyānāmagnīnāṃ śrṛṇuta kramam/
samrāḍagniḥ kṛśānuryo dvitīyottaravedikaḥ
samrāḍagniḥ smṛtā hyaṣṭau upatiṣṭhanti tān dvijāḥ.
adhastātparṣadanyastu dvitīyaḥ so'tra dṛśyate
pratadvoce nabho nāma catvāri sa vibhāvyate/
brahmajyotirvasurnāma brahmasthāne sa ucyate
havyasūryyādyasaṃsṛṣṭaḥ śāmitre sa vibhāvyate/
viśvasyātha samudrognirbrahmasthāne sa kīrttyate
ṛtudhāmā ca sujyotiraudumbaryyāṃ sa kīrttyate/
brahmajyotirvasurnāma brahmasthāne sa ucyate
ajaikapādupastheyaḥ sa vai śālāmukhīyakaḥ/
anuddeśyopyahirbudhnyaḥ so'gnirgṛhapatiḥ smṛtaḥ
śaṃsyasyaiva sutāḥ sarvve upastheyā dvijaiḥ smṛtāḥ/
tato viharaṇīyāṃśca vakṣyāmyaṣṭau tu tatsutān
kratupravāhaṇo'gnīdhrastatrasthā dhiṣṇayo'pare/
vihriyante yathāsthānaṃ sautyohni savanakramāt
pautreyastu tato hyagniḥ smṛto yo havyavāhanaḥ/
śāntisvāgniḥ pracetāstu dvitīyaḥ satya ucyate
tathāgnirviśvadevastu brahmasthāne sa ucyate/
avakṣuracchāvākastu bhuvaḥ sthāne vibhāvyate
uśīrāgniḥ savīryastu neṣṭhīyaḥ saṃvibhāvyate/
aṣṭamastu vyaratnistu mārjālīyaḥ prakīrttitaḥ
dhiṣṇyā viharaṇīyā ye saumyenānyena caiva hi/
tayoryaḥ pāvako nāma sa cāpāṃ garbha ucyate
agniḥ so'vabhṛtho jñeyaḥ samyak prāpyāpsu hūyate/
hṛcchayastatsuto hyagnirjaṭhare yo nṛṇāṃ sthitaḥ
manyumān jāṭharasyāgnervidvānagniḥ sutaḥ smṛtaḥ/
parasparocchritaḥ so'gnirbhūtānāṃ ha vibhurmahān
putraḥ so'gnermanyumato ghoraḥ saṃvarttakaḥ smṛtaḥ /
pibannapaḥ sa vasati samudre vaḍhavāmukhaḥ
samudra vāsinaḥ putraḥ saharakṣo vibhāvyate/
saharakṣasutaḥ kṣāmo gṛhāṇi sa dahennṝṇām
kravyādo'gniḥ sutastasya puruṣānatti yo mṛtān /
ityete pāvakasyāgneḥ putrā hyevaṃ prakīrtitāḥ
tataḥ śucestu yaiḥ saurergandharvairasurāvṛtaiḥ/
mathito yastvaraṇyāṃ vai so'gniragniḥ samidhyate
āyurnāmātha bhagavān paśau yastu praṇīyate/
āyuṣo mahimān putraḥ sa śāvānnāmataḥ sutaḥ
pākayajñeṣvabhimānī so'gnistu savanaḥ smṛtaḥ/
putraśca savanasyāgneradbhutaḥ sa mahāyaśāḥ
vivicistvadbhutasyāpi putro'gneḥ sa mahān smṛtaḥ/
prāyaścitte'tha bhīmānāṃ hutaṃ bhuhkte haviḥ sadā
vivicestu suto hyarko yo'gnistasya sutāstvime/
anīkavān vāsṛjavāṃśca rakṣohā pitṛkṛttathā/
surabhirvasuratnādau praviṣṭo yaśca rukmavān
śuceragneḥ prajā vahnayastu caturddaśa/
ityete vahnayaḥ proktāḥ praṇīyante'dhvareṣu ye
ādisarge hyatītā vai yāmaiḥ saha surottamaiḥ/
svāyambhu ve'ntare pūrvamagnayaste'bhimāninaḥ
ete viharaṇīyāstu cetanācetaneṣviha/
sthānābhimānino loke prāgāsan havyavāhanāḥ
kāmyanaimittikājasreṣvete karmasvavasthitāḥ/
pūrvamanvantare'tīte śuklairyāmaiḥ sutaiḥ saha/
devairmahātmabhiḥ puṇyaiḥ prathamasyāntare manoḥ
ityetāni mayoktāni sthānāni sthāninaśca ha /
taireva tu prasaṅkhyātamatītānāgateṣvapi
manvantareṣu sarveṣu lakṣaṇaṃ jātavedasām/
sarve tapasvino hyete sarve hyavabhṛthā stathā/
prajānāṃ patayaḥ sarve jyotiṣmantaśca te smṛtāḥ
svārociṣādiṣu jñeyāḥ sāvarṇyanteṣu saptasu/
manvantareṣu sarveṣu nānārūpaprayojanaiḥ
varttante varttamānaiśca devairiha sahāgnayaḥ/
anāgataiḥ suraiḥ sārddhaṃ varttante'nāgatāgnayaḥ
ityeṣa ninayo'gnīnāṃ mayā prokto yathātatham/
vistareṇānupūrvyā ca pitṝṇāṃ vakṣyate tataḥ
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte agnivaṃśavarṇanaṃ nāmonatriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0