Vayu Purana · Verses 25-2
//sūta uvāca//
saṃpibanniva tau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ /
prahṛṣṭavadano'tyarthamabhavacca svakīrttanāt
umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ/
pinākī khaṇḍaparaśurbhūtaprāntastrilocanaḥ
tataḥ sa bhagavān devaḥ śrutvā vākyāmṛtaṃ tayoḥ/
jānannapi mahābhāgaḥ prītapūrvamathābravīt
kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau/
sametāvambujābhākṣau tasmin ghore jalaplave
tāvūcatūrmahātmānau sannirīkṣya parasparam/
bhagavan kiñca tathyena vijñātena tvayā vibho/
kutra vā sukhamānantyamicchācāramṛte tvayā
uvāca bhagavān devo madhuraślakṣṇayā girā/
bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa vadāmyaham
prīto'hamanayā bhaktyā śāśvatākṣarayuktayā/
bhavantau mānanīyau vai mama hyarhatarāvubhau/
yuvābhyāṃ kiṃ dadāmyadya varāṇāṃ varamuttamam
tenaivamukte vacane brahmāṇaṃ viṣṇurabravīt /
brūhi brūhi mahābhāga varo yaste vivakṣitaḥ
prajākāmo'smyahaṃ viṣṇo putramicchāmi dhūrvaham/
tataḥ sa bhagavān brahmā verapsuḥ putralipsayā
atha viṣṇuruvācedaṃ prajākāmaṃ prajāpatim/
vīramapratimaṃ putraṃ yattvamicchasi dhūrvaham
putratvenābhiyuṅkṣva tvaṃ devadevaṃ maheśvaram/
satasya vākyaṃ saṃpūjya keśavasya pitāmahaḥ
īśānaṃ varadaṃ rudramabhivādya kṛtāñjaliḥ /
uvāca putrakāmastu vākyāni saha viṣṇunā
yadi me bhagavān prītaḥ putrakāmasya nityaśaḥ/
putro me bhava viśvātman svatulyo vāpi dhūrvvahaḥ/
nānyaṃ varamahaṃ vavre prīte tvayi maheśvara
tasya tāṃ prārthanāṃ śrutvā bhagavān bhaganetrahā/
niṣkalmaṣamamāyañca bāḍhamityabravīdvacaḥ
yadā kāryasamārambhe kasmiṃścittava suvrata/
aniṣṇattau ca kāryasya krodhastvāṃ samupeṣyati/
ātmaikādaśa ye rudrā vihitāḥ prāṇa hetavaḥ
so'hamekādaśātmā vai śūlahastaḥ sahānugaḥ/
ṛṣirmmitro mahātmā vai lalāṭādbhavitā tadā
prasādamatulaṃ kṛtvā brahmaṇastādṛśaṃ purā/
viṣṇuṃ punaruvācedaṃ dadāmi ca varantava
sa hovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ/
sarvvametat kṛtaṃ deva parituṣṭo'si me yadi/
tvayi me supratiṣṭhā'stu bhaktirambudavāhana
evamuktastato devastamabhāṣata keśavam/
viṣṇo śrṛṇu yathā deva prīto'hantava śāśvata
prakāśañcāprakāśañca jaṅgamaṃ sthāvarañca yat /
viśvarūpamidaṃ sarvvaṃ rudranārāyaṇātmakam
ahamagnirbhavān somo bhavān rātrirahaṃ dinam/
bhavānṛtamahaṃ satyaṃ bhavān kraturahaṃ phalam
bhavān jñānamahaṃ jñeyaṃ yajjapitvā sadā janāḥ /
māṃ viśanti tvayi prīte janāḥ sukṛtakāriṇaḥ/
āvābhyāṃ sahitā caiva gatirnānyā yugakṣaye
ātmānaṃ prakṛtiṃ viddhi māṃ viddhi puruṣaṃ śivam/
bhavānarddhaśarīraṃ me tvahantava yathaiva ca
vāmapārśvamahammahyaṃ śyāmaṃ śrīvatsalakṣaṇam /
tvañca vāmetaraṃ pārśvaṃ tvahaṃ vai nīlalohitaḥ
tvañca me hvadayaṃ viṣṇo tava cāhaṃ hṛdi sthitaḥ/
bhavān sarvvasya kāryasya karttāhamadhidaivatam
tadehi svasti te vatsa gamiṣyāmyambudaprabha/
evamuktvā gato viṣṇordevo'ntarddhānamīśvaraḥ
tataḥ so'ntarhite deve saṃprahṛṣṭastadā punaḥ/
aśeta śayane bhūpa praviśyāntarjale hariḥ
taṃ padmaṃ padmagarbhābhaṃ padmākṣaḥ padmasambhavaḥ/
samprahṛṣṭamanā brahmā bheje brāhmaṃ tadāsanam
atha dīrghaṇa kālena tatrāpyapratimāvubhau/
mahābalau mahāsattvau bhrātarau madhukaiṭabhau
ūcatuśvaiva vacanaṃ bhakṣyo vai nau bhaviṣyasi /
evamuktvā tu tau tasminnantarddhānaṃ gatāvubhau
dāruṇantu tayorbhāvaṃ jñātvā puṣkarasambhavaḥ /
māhātmyaṃ cātmano buddhvā vijñātumupacakrame
karṇikāghaṭanaṃ bhūyo nābhyajānādyadā gatim/
tataḥ sa padmanālena avatīryya rasātalam/
kṛṣṇājinottarāsaṅgandadṛśe'ntarjale harim
sa ca taṃ bodhayāmāsa vibuddhaṃ cedamabravīt /
bhūtebhyo me bhayaṃ deva trāyasvottiṣṭha śaṅkuru
tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ saprahāsamarindamaḥ/
na bhetavyaṃ na bhetavyamityuvāca muniḥ svayam
tasmātpūrvaṃ tvayā coktaṃ bhūtebhyo me mahadbhayam/
tasmādbhūtādivākyaistau daityau tvaṃ nāśayiṣyasi
bhūrbhūvaḥsvastato devaṃ viviśustamayonijam /
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tamevāsīnamāgatam
gate tasmiṃtato'nanta udgīrya bhrātarau mukhāt/
viṣṇuṃ jiṣṇuñca provāca brahmāṇamabhirakṣatām/
madhukaiṭabhayorjñātvā tayorāgamanaṃ punaḥ
cakrāte rūpa sādṛśyaṃ viṣṇorjiṣṇośca sattamau/
kṛtasādṛśyarūpau tau tāvevābhimukhau sthitau
tatastau procaturddaityau brahmāṇaṃ dāruṇaṃ vacaḥ/
asmākaṃ yudhyamānānāṃ madhye vai prāśniko bhava
tatastau jalamāviśya saṃstambhyāpaḥ svamāyayā /
cakratustumulaṃ yuddhaṃ yasya yenepsitaṃ tadā
teṣāntu yudhyamānānāṃ divyaṃ varṣaśataṅgatam/
na ca yuddhamadotseko hyanyonyaṃ saṃnyavarttata
lakṣaṇadvayasaṃsthānādrūpavantau sthiteṅgitau/
sādṛśyādvyākulamanā brahmā dhyānamupāgamat
sa tayorantaraṃ buddhvā brahmā divyena cakṣuṣā/
padmakesarajaṃ sūkṣmaṃ babandha kavacantayoḥ/
āmekhalañca gātrañca tato mantramudāharat
japatastvabhavatkanyā viśvarūpasamutthitā/
padmenduvadanaprakhyā padmahastā śubhā satī/
tāṃ dṛṣṭvā vyathitau daityau bhayādvarṇavivarjjitau
tataḥ provāca tāṃ kanyāṃ brahmā madhurayā girā/
kā'tra tvamavagantavyā brūhi satyamanindite
sāmnā saṃpūjya sā kanyā brahmāṇaṃ prāñjalistadā /
mohinīṃ viddhi māṃ māyāṃ viṣṇoḥ sandeśakāriṇīm
tvayā saṅkīrttyamānā'haṃ brahman prāptā tvarāyutā/
asyāḥ prītamanā brahmā gauṇaṃ nāma cakāra ha
mayā ca vyāhṛtā yasmāttvañcaiva samupasthitā/
mahāvyāhṛtirityeva nāma te vicariṣyati
utthitā ca śiro bhittvā sāvitrī tena cocyate/
ekānaṃśāttu yasmāttvamanekāṃśā bhaviṣyasi
gauṇāni tāvadetāni karmajānyaparāṇi ca/
nāmāni te bhaviṣyanti matprasādāt śubhānane
tatastau pīḍyamānau tu varamenamayācatām/
anāvṛtaṃ nau maraṇaṃ putratvañca bhavettava
tathetyuktvā tatastūrṇamanayat yamasādanam/
anayat kaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuścāpyanayanmadhum
evantau nihatau daityau viṣṇunā jiṣṇunā saha/
prītena brahmaṇā cātha lokānāṃ hitakāmyayā
putratvamīśena yathā hyātmā datto nibodhata/
viṣṇunā jiṣṇunā sārddhaṃ madhukaiṭabhayostathā/
samparāye vyatikrānte brahmā viṣṇumabhāṣata
adya varṣaśataṃ pūrṇaṃ samayaḥ pratyupasthitaḥ/
saṃkṣepasaṃplavaṅghoraṃ svasthānaṃ yāmi cāpyaham
sa tasya vacasā devaḥ saṃhāramakarottadā/
mahīṃ nisthāvarāṃ kṛtvā prakṛtisthāṃśca jaṅgamān
yadi govinda bhadrante kṣiptaste yādasāṃ patiḥ/
brūhi yat karaṇīyaṃ syānmayā te lakṣmivarddhana
bāḍhaṃ śrṛṇu hemābha padmayone vaco mama /
prasādo yastvayā labdha īśvarāt putralipsayā
tantathā saphalaṃ kṛtvā matto'bhūdanṛṇo bhavān/
caturvidhāni bhūtāni sṛja tvaṃ visṛjasva vā
avāpya saṃjñāṅgovindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ/
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapa ugraṃ tato mahat
tasyaivantapyamānasya na kiñcitsamavarttata/
tato dīrgheṇa kālena duḥkhāt krodho vyavarddhata
sakrodhāviṣṭanetrabhyāmapatannaśrubindavaḥ /
tatastebhyo'śrubindubhyo vātapittakaphātmakāḥ
mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairabhyalaṅkṛtāḥ/
prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ
sarpāṃstathāgrajān dṛṣṭvā brahmātmānamanindata/
aho dhik tapasā mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi/
lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama
tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā/
mūrcchābhitāpena tadā jahau prāṇān prajāpatiḥ
tasyāpratimavīryasya dehāt kāruṇyapūrvakam/
ātmaikādaśa te rudrāḥ prodbhūtā rudatastathā/
rodanāt khalu rudrāste rudratvaṃ tena teṣu tat
ye rudrāḥ khalu te prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ/
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ jñeyāḥ sarvabhūteṣvavasthitāḥ
atyugrasya mahattvasya sādhunā caritasya ca/
tasya prāṇān dadau bhūyastriśūlī nīlalohitaḥ/
lalāṭāt padmayonestu prabhurekādaśātmakaḥ
brahmaṇaḥ so'dadāt prāṇānātmajaḥ sa tadā prabhuḥ/
prahṛṣṭavadano rudraḥ kiṃcit pratyāgatāsavam/
abhyabhāṣattadā devo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ
upayācasva māṃ brahman smarttumarhasi cātmanaḥ/
māṃ ca vetthātmajaṃ rudraṃ prasādaṃ kuru me prabho
śrutvā tvidaṃ vacastasya prabhūtañca manogatam/
pitāmahaḥ prasannātmā netre phullāmbujaprabhaiḥ
tataḥ pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā/
uvāca bhagavān brahmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ
bho bho vada mahābhāga ānandayasi me manaḥ/
ko bhavān viśvabhūtistvaṃ sthita ekādaśātmakaḥ
evamukto bhagavatā brahmaṇā'nantatejasā/
tataḥ pratyavadadrudro hyabhivādyātmajaiḥ saha
yatte varamahaṃ brahman yācito viṣṇunā saha/
putro me bhava deveti tvattulyo vāpi dhūrvahaḥ
lokeṣu viśrutaiḥ kāryaṃ sarvairviśvātmasambhavaiḥ/
viṣādantyaja deveśa lokāṃstvaṃ sraṣṭumarhasi
evaṃ sa bhagavānukto brahmā prītamanābhavat /
rudraṃ pratyavadadbhūyo lokānte nīlalohitam
sāhāyyaṃ mama kāryārthaṃ prajāḥ sṛja mayā saha/
bījī tvaṃ sarvabhūtānāṃ tatprapannastathā bhava/
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ
tataḥ sa bhagavān brahmā kṛṣṇājinavibhūṣitaḥ/
mano'gre so'sṛjaddevo bhūtānāṃ dhāraṇāṃ tataḥ/
jihvāṃ sarasvatīñcaiva tatastāṃ viśvarūpiṇīm
bhṛgumaṅgirasaṃ dakṣaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum/
vasiṣṭhañca mahātejāḥ sasṛje sapta mānasān
putrānātmasamānanyān so'sṛjadviśvasambhavān /
teṣāṃ bhūyo'numārgeṇa gāvo vakrādvijajñire
oṅkārapramukhān vedānabhimānyāśca devatāḥ/
evametān yatāproktān brahmā lokapitāmahaḥ
dakṣādyān mānasān putrān provāca bhagavān prabhuḥ/
prajāḥ sṛjata bhadraṃ vo rudreṇa saha dhīmatā
anugamya mahātmānaṃ prajānāṃ patayastadā/
vayamicchāmahe deva prajāḥ sraṣṭuṃ tvayā saha/
brahmaṇastveṣa sandeśastava caiva maheśvara
tairevamukto bhagavān rudraḥ provāca tān prabhuḥ/
brahmaṇaścātmajā mahyaṃ prāṇān gṛhya ca vai surāḥ
kṛtvāgrajāgrajānetān brāhmaṇānātmajānmama/
brahmādistambaparyantān saptalokānmamātmakān/
bhavantaḥ sraṣṭumarhanti vacanānmama svasti vaḥ
tenaivamuktāḥ pratyūcuḥ rudramādyantriśūlinam/
yathājñāpayase deva tathā tadvai bhaviṣyati
anumānya mahādevaṃ prajānāṃ patayastadā/
ūcurdakṣaṃ mahātmānaṃ bhavān śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ/
tvāṃ puraskṛtya bhadrante prajāḥ srakṣyāmahe vayam
evamastviti vai dakṣaḥ pratyapadyata bhāṣitam/
taiḥ saha sraṣṭumārebhe prajākāmaḥ prajāpatiḥ/
sargasthite tataḥ sthāṇau brahmā sargamathāsṛjat
athāsya saptame'tīte kalpe vai sambabhūvatuḥ/
ṛbhuḥ sanatkumāraśca tapo lokanivāsinau/
tatau maharṣīnanyān sa mānasānasṛjat prabhuḥ
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo' dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0