Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 25-2

25-2.25.1

//sūta uvāca//
saṃpibanniva tau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ /
prahṛṣṭavadano'tyarthamabhavacca svakīrttanāt

25-2.25.2

umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ/
pinākī khaṇḍaparaśurbhūtaprāntastrilocanaḥ

25-2.25.3

tataḥ sa bhagavān devaḥ śrutvā vākyāmṛtaṃ tayoḥ/
jānannapi mahābhāgaḥ prītapūrvamathābravīt

25-2.25.4

kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau/
sametāvambujābhākṣau tasmin ghore jalaplave

25-2.25.5

tāvūcatūrmahātmānau sannirīkṣya parasparam/
bhagavan kiñca tathyena vijñātena tvayā vibho/
kutra vā sukhamānantyamicchācāramṛte tvayā

25-2.25.6

uvāca bhagavān devo madhuraślakṣṇayā girā/
bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa vadāmyaham

25-2.25.7

prīto'hamanayā bhaktyā śāśvatākṣarayuktayā/
bhavantau mānanīyau vai mama hyarhatarāvubhau/
yuvābhyāṃ kiṃ dadāmyadya varāṇāṃ varamuttamam

25-2.25.8

tenaivamukte vacane brahmāṇaṃ viṣṇurabravīt /
brūhi brūhi mahābhāga varo yaste vivakṣitaḥ

25-2.25.9

prajākāmo'smyahaṃ viṣṇo putramicchāmi dhūrvaham/
tataḥ sa bhagavān brahmā verapsuḥ putralipsayā

25-2.25.10

atha viṣṇuruvācedaṃ prajākāmaṃ prajāpatim/
vīramapratimaṃ putraṃ yattvamicchasi dhūrvaham

25-2.25.11

putratvenābhiyuṅkṣva tvaṃ devadevaṃ maheśvaram/
satasya vākyaṃ saṃpūjya keśavasya pitāmahaḥ

25-2.25.12

īśānaṃ varadaṃ rudramabhivādya kṛtāñjaliḥ /
uvāca putrakāmastu vākyāni saha viṣṇunā

25-2.25.13

yadi me bhagavān prītaḥ putrakāmasya nityaśaḥ/
putro me bhava viśvātman svatulyo vāpi dhūrvvahaḥ/
nānyaṃ varamahaṃ vavre prīte tvayi maheśvara

25-2.25.14

tasya tāṃ prārthanāṃ śrutvā bhagavān bhaganetrahā/
niṣkalmaṣamamāyañca bāḍhamityabravīdvacaḥ

25-2.25.15

yadā kāryasamārambhe kasmiṃścittava suvrata/
aniṣṇattau ca kāryasya krodhastvāṃ samupeṣyati/
ātmaikādaśa ye rudrā vihitāḥ prāṇa hetavaḥ

25-2.25.16

so'hamekādaśātmā vai śūlahastaḥ sahānugaḥ/
ṛṣirmmitro mahātmā vai lalāṭādbhavitā tadā

25-2.25.17

prasādamatulaṃ kṛtvā brahmaṇastādṛśaṃ purā/
viṣṇuṃ punaruvācedaṃ dadāmi ca varantava

25-2.25.18

sa hovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ/
sarvvametat kṛtaṃ deva parituṣṭo'si me yadi/
tvayi me supratiṣṭhā'stu bhaktirambudavāhana

25-2.25.19

evamuktastato devastamabhāṣata keśavam/
viṣṇo śrṛṇu yathā deva prīto'hantava śāśvata

25-2.25.20

prakāśañcāprakāśañca jaṅgamaṃ sthāvarañca yat /
viśvarūpamidaṃ sarvvaṃ rudranārāyaṇātmakam

25-2.25.21

ahamagnirbhavān somo bhavān rātrirahaṃ dinam/
bhavānṛtamahaṃ satyaṃ bhavān kraturahaṃ phalam

25-2.25.22

bhavān jñānamahaṃ jñeyaṃ yajjapitvā sadā janāḥ /
māṃ viśanti tvayi prīte janāḥ sukṛtakāriṇaḥ/
āvābhyāṃ sahitā caiva gatirnānyā yugakṣaye

25-2.25.23

ātmānaṃ prakṛtiṃ viddhi māṃ viddhi puruṣaṃ śivam/
bhavānarddhaśarīraṃ me tvahantava yathaiva ca

25-2.25.24

vāmapārśvamahammahyaṃ śyāmaṃ śrīvatsalakṣaṇam /
tvañca vāmetaraṃ pārśvaṃ tvahaṃ vai nīlalohitaḥ

25-2.25.25

tvañca me hvadayaṃ viṣṇo tava cāhaṃ hṛdi sthitaḥ/
bhavān sarvvasya kāryasya karttāhamadhidaivatam

25-2.25.26

tadehi svasti te vatsa gamiṣyāmyambudaprabha/
evamuktvā gato viṣṇordevo'ntarddhānamīśvaraḥ

25-2.25.27

tataḥ so'ntarhite deve saṃprahṛṣṭastadā punaḥ/
aśeta śayane bhūpa praviśyāntarjale hariḥ

25-2.25.28

taṃ padmaṃ padmagarbhābhaṃ padmākṣaḥ padmasambhavaḥ/
samprahṛṣṭamanā brahmā bheje brāhmaṃ tadāsanam

25-2.25.29

atha dīrghaṇa kālena tatrāpyapratimāvubhau/
mahābalau mahāsattvau bhrātarau madhukaiṭabhau

25-2.25.30

ūcatuśvaiva vacanaṃ bhakṣyo vai nau bhaviṣyasi /
evamuktvā tu tau tasminnantarddhānaṃ gatāvubhau

25-2.25.31

dāruṇantu tayorbhāvaṃ jñātvā puṣkarasambhavaḥ /
māhātmyaṃ cātmano buddhvā vijñātumupacakrame

25-2.25.32

karṇikāghaṭanaṃ bhūyo nābhyajānādyadā gatim/
tataḥ sa padmanālena avatīryya rasātalam/
kṛṣṇājinottarāsaṅgandadṛśe'ntarjale harim

25-2.25.33

sa ca taṃ bodhayāmāsa vibuddhaṃ cedamabravīt /
bhūtebhyo me bhayaṃ deva trāyasvottiṣṭha śaṅkuru

25-2.25.34

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ saprahāsamarindamaḥ/
na bhetavyaṃ na bhetavyamityuvāca muniḥ svayam

25-2.25.35

tasmātpūrvaṃ tvayā coktaṃ bhūtebhyo me mahadbhayam/
tasmādbhūtādivākyaistau daityau tvaṃ nāśayiṣyasi

25-2.25.36

bhūrbhūvaḥsvastato devaṃ viviśustamayonijam /
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tamevāsīnamāgatam

25-2.25.37

gate tasmiṃtato'nanta udgīrya bhrātarau mukhāt/
viṣṇuṃ jiṣṇuñca provāca brahmāṇamabhirakṣatām/
madhukaiṭabhayorjñātvā tayorāgamanaṃ punaḥ

25-2.25.38

cakrāte rūpa sādṛśyaṃ viṣṇorjiṣṇośca sattamau/
kṛtasādṛśyarūpau tau tāvevābhimukhau sthitau

25-2.25.39

tatastau procaturddaityau brahmāṇaṃ dāruṇaṃ vacaḥ/
asmākaṃ yudhyamānānāṃ madhye vai prāśniko bhava

25-2.25.40

tatastau jalamāviśya saṃstambhyāpaḥ svamāyayā /
cakratustumulaṃ yuddhaṃ yasya yenepsitaṃ tadā

25-2.25.41

teṣāntu yudhyamānānāṃ divyaṃ varṣaśataṅgatam/
na ca yuddhamadotseko hyanyonyaṃ saṃnyavarttata

25-2.25.42

lakṣaṇadvayasaṃsthānādrūpavantau sthiteṅgitau/
sādṛśyādvyākulamanā brahmā dhyānamupāgamat

25-2.25.43

sa tayorantaraṃ buddhvā brahmā divyena cakṣuṣā/
padmakesarajaṃ sūkṣmaṃ babandha kavacantayoḥ/
āmekhalañca gātrañca tato mantramudāharat

25-2.25.44

japatastvabhavatkanyā viśvarūpasamutthitā/
padmenduvadanaprakhyā padmahastā śubhā satī/
tāṃ dṛṣṭvā vyathitau daityau bhayādvarṇavivarjjitau

25-2.25.45

tataḥ provāca tāṃ kanyāṃ brahmā madhurayā girā/
kā'tra tvamavagantavyā brūhi satyamanindite

25-2.25.46

sāmnā saṃpūjya sā kanyā brahmāṇaṃ prāñjalistadā /
mohinīṃ viddhi māṃ māyāṃ viṣṇoḥ sandeśakāriṇīm

25-2.25.47

tvayā saṅkīrttyamānā'haṃ brahman prāptā tvarāyutā/
asyāḥ prītamanā brahmā gauṇaṃ nāma cakāra ha

25-2.25.48

mayā ca vyāhṛtā yasmāttvañcaiva samupasthitā/
mahāvyāhṛtirityeva nāma te vicariṣyati

25-2.25.49

utthitā ca śiro bhittvā sāvitrī tena cocyate/
ekānaṃśāttu yasmāttvamanekāṃśā bhaviṣyasi

25-2.25.50

gauṇāni tāvadetāni karmajānyaparāṇi ca/
nāmāni te bhaviṣyanti matprasādāt śubhānane

25-2.25.51

tatastau pīḍyamānau tu varamenamayācatām/
anāvṛtaṃ nau maraṇaṃ putratvañca bhavettava

25-2.25.52

tathetyuktvā tatastūrṇamanayat yamasādanam/
anayat kaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuścāpyanayanmadhum

25-2.25.53

evantau nihatau daityau viṣṇunā jiṣṇunā saha/
prītena brahmaṇā cātha lokānāṃ hitakāmyayā

25-2.25.54

putratvamīśena yathā hyātmā datto nibodhata/
viṣṇunā jiṣṇunā sārddhaṃ madhukaiṭabhayostathā/
samparāye vyatikrānte brahmā viṣṇumabhāṣata

25-2.25.55

adya varṣaśataṃ pūrṇaṃ samayaḥ pratyupasthitaḥ/
saṃkṣepasaṃplavaṅghoraṃ svasthānaṃ yāmi cāpyaham

25-2.25.56

sa tasya vacasā devaḥ saṃhāramakarottadā/
mahīṃ nisthāvarāṃ kṛtvā prakṛtisthāṃśca jaṅgamān

25-2.25.57

yadi govinda bhadrante kṣiptaste yādasāṃ patiḥ/
brūhi yat karaṇīyaṃ syānmayā te lakṣmivarddhana

25-2.25.58

bāḍhaṃ śrṛṇu hemābha padmayone vaco mama /
prasādo yastvayā labdha īśvarāt putralipsayā

25-2.25.59

tantathā saphalaṃ kṛtvā matto'bhūdanṛṇo bhavān/
caturvidhāni bhūtāni sṛja tvaṃ visṛjasva vā

25-2.25.60

avāpya saṃjñāṅgovindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ/
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapa ugraṃ tato mahat

25-2.25.61

tasyaivantapyamānasya na kiñcitsamavarttata/
tato dīrgheṇa kālena duḥkhāt krodho vyavarddhata

25-2.25.62

sakrodhāviṣṭanetrabhyāmapatannaśrubindavaḥ /
tatastebhyo'śrubindubhyo vātapittakaphātmakāḥ

25-2.25.63

mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairabhyalaṅkṛtāḥ/
prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ

25-2.25.64

sarpāṃstathāgrajān dṛṣṭvā brahmātmānamanindata/
aho dhik tapasā mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi/
lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama

25-2.25.65

tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā/
mūrcchābhitāpena tadā jahau prāṇān prajāpatiḥ

25-2.25.66

tasyāpratimavīryasya dehāt kāruṇyapūrvakam/
ātmaikādaśa te rudrāḥ prodbhūtā rudatastathā/
rodanāt khalu rudrāste rudratvaṃ tena teṣu tat

25-2.25.67

ye rudrāḥ khalu te prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ/
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ jñeyāḥ sarvabhūteṣvavasthitāḥ

25-2.25.68

atyugrasya mahattvasya sādhunā caritasya ca/
tasya prāṇān dadau bhūyastriśūlī nīlalohitaḥ/
lalāṭāt padmayonestu prabhurekādaśātmakaḥ

25-2.25.69

brahmaṇaḥ so'dadāt prāṇānātmajaḥ sa tadā prabhuḥ/
prahṛṣṭavadano rudraḥ kiṃcit pratyāgatāsavam/
abhyabhāṣattadā devo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ

25-2.25.70

upayācasva māṃ brahman smarttumarhasi cātmanaḥ/
māṃ ca vetthātmajaṃ rudraṃ prasādaṃ kuru me prabho

25-2.25.71

śrutvā tvidaṃ vacastasya prabhūtañca manogatam/
pitāmahaḥ prasannātmā netre phullāmbujaprabhaiḥ

25-2.25.72

tataḥ pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā/
uvāca bhagavān brahmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ

25-2.25.73

bho bho vada mahābhāga ānandayasi me manaḥ/
ko bhavān viśvabhūtistvaṃ sthita ekādaśātmakaḥ

25-2.25.74

evamukto bhagavatā brahmaṇā'nantatejasā/
tataḥ pratyavadadrudro hyabhivādyātmajaiḥ saha

25-2.25.75

yatte varamahaṃ brahman yācito viṣṇunā saha/
putro me bhava deveti tvattulyo vāpi dhūrvahaḥ

25-2.25.76

lokeṣu viśrutaiḥ kāryaṃ sarvairviśvātmasambhavaiḥ/
viṣādantyaja deveśa lokāṃstvaṃ sraṣṭumarhasi

25-2.25.77

evaṃ sa bhagavānukto brahmā prītamanābhavat /
rudraṃ pratyavadadbhūyo lokānte nīlalohitam

25-2.25.78

sāhāyyaṃ mama kāryārthaṃ prajāḥ sṛja mayā saha/
bījī tvaṃ sarvabhūtānāṃ tatprapannastathā bhava/
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ

25-2.25.79

tataḥ sa bhagavān brahmā kṛṣṇājinavibhūṣitaḥ/
mano'gre so'sṛjaddevo bhūtānāṃ dhāraṇāṃ tataḥ/
jihvāṃ sarasvatīñcaiva tatastāṃ viśvarūpiṇīm

25-2.25.80

bhṛgumaṅgirasaṃ dakṣaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum/
vasiṣṭhañca mahātejāḥ sasṛje sapta mānasān

25-2.25.81

putrānātmasamānanyān so'sṛjadviśvasambhavān /
teṣāṃ bhūyo'numārgeṇa gāvo vakrādvijajñire

25-2.25.82

oṅkārapramukhān vedānabhimānyāśca devatāḥ/
evametān yatāproktān brahmā lokapitāmahaḥ

25-2.25.83

dakṣādyān mānasān putrān provāca bhagavān prabhuḥ/
prajāḥ sṛjata bhadraṃ vo rudreṇa saha dhīmatā

25-2.25.84

anugamya mahātmānaṃ prajānāṃ patayastadā/
vayamicchāmahe deva prajāḥ sraṣṭuṃ tvayā saha/
brahmaṇastveṣa sandeśastava caiva maheśvara

25-2.25.85

tairevamukto bhagavān rudraḥ provāca tān prabhuḥ/
brahmaṇaścātmajā mahyaṃ prāṇān gṛhya ca vai surāḥ

25-2.25.86

kṛtvāgrajāgrajānetān brāhmaṇānātmajānmama/
brahmādistambaparyantān saptalokānmamātmakān/
bhavantaḥ sraṣṭumarhanti vacanānmama svasti vaḥ

25-2.25.87

tenaivamuktāḥ pratyūcuḥ rudramādyantriśūlinam/
yathājñāpayase deva tathā tadvai bhaviṣyati

25-2.25.88

anumānya mahādevaṃ prajānāṃ patayastadā/
ūcurdakṣaṃ mahātmānaṃ bhavān śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ/
tvāṃ puraskṛtya bhadrante prajāḥ srakṣyāmahe vayam

25-2.25.89

evamastviti vai dakṣaḥ pratyapadyata bhāṣitam/
taiḥ saha sraṣṭumārebhe prajākāmaḥ prajāpatiḥ/
sargasthite tataḥ sthāṇau brahmā sargamathāsṛjat

25-2.25.90

athāsya saptame'tīte kalpe vai sambabhūvatuḥ/
ṛbhuḥ sanatkumāraśca tapo lokanivāsinau/
tatau maharṣīnanyān sa mānasānasṛjat prabhuḥ

25-2.25

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo' dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc