Vayu Purana · Chapter 24

sūta uvāca//
nisargaṃ manu putrāṇāṃ vistareṇa nibodhata/
pṛṣadhro hisayitvā tu gurorgāvamabhakṣayat

śāpācchūdratvamāpannaścyavanasya mahātmanaḥ/
karūṣasya tu kārūṣaḥ kṣatriyo yuddhadurmadaḥ

sahasrakṣatriyagaṇavikrāntaḥ saṃbabhūva ha/
nābhāgāriṣṭaputrastu vidvānāsīdbhalandanaḥ

bhalandanasya putro'bhūt prāṃśurnāma mahābalaḥ/
prāṃśoreko'bhavat putraḥ prajāniriti viśrutaḥ

prajānerabhavat putraḥ khanitro nāma vīryavān/
tasya putro'bhavacchrīmān kṣupo nāma mahāyaśāḥ

kṣupasya viṃśaḥ putrastu pratimā na babhūva ha/
viṃśaputrastu kalyāṇo viviṃśo nāma dhārmikaḥ

viviṃśaputro dharmātmā khaninetraḥ pratāpavān/
karandhamastasya putrastretāyugamukhe'bhavat

karandhamasutaścāpi āvikṣinnāma vīryavān/
āvikṣito vyatikrāmat pitaraṃ guṇavattayā

marutto nāma dharmātmā cakravarttisamo nṛpaḥ/
saṃvarttena divaṃ nītaḥ sasuhṛt saha bāndhavaiḥ

vivādo'tra mahānāsīt saṃvarttasya bṛhaspateḥ/
ṛddhiṃ dṛṣṭvā tu yajñasya kruddhastasya bṛhaspatiḥ

saṃparttena hṛte yajñe cukopa subhṛśantadā/
lokānāṃ sa hi nāśaya daivatairhi prasāditaḥ

maruttaścakravarttī sa nariṣyantamavāptavān/
nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ

tasya putrastu vikrānto rājāsīdrāṣṭravarddhanaḥ /
sudhṛtī tasya putrastu naraḥ sudhṛtinaḥ sutaḥ

kevalastasya putrastu bandhumān kevalātmajaḥ/
atha bandhumataḥ putro dharmātmā vegavān nṛpaḥ

budho vegavataḥ putra stṛṇabindurbudhātmajaḥ/
tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha

kanyā tu tasya draviḍā mātā viśravaso hi sā/
putraścāsya viśālo'bhūd rājā paramadhārmikaḥ

viśālasya samutpannā viśālā nayanirmitā/
viśālasya suto rājā hemacandro mahābalaḥ

sucandra iti vikhyāto hemacandrādanantaram/
sucandratanayo rājā dhūmrāśca iti viśrutaḥ

dhūmrāśvatanayo vidvān sṛñjayaḥ samapadyata/
sṛñjayasya sutaḥ śrīmān sahadevaḥ pratāpavān

kṛśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ/
kṛśāśvasya mahātejāḥ somadattaḥ pratāpavān

somadattasya rājarṣeḥ sutobhūjjanamejayaḥ/
janamejayātmajaścaiva pramatirnāma viśrutaḥ

tṛṇabinduprasādena sarve vaiśālakā nṛpāḥ /
dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ

śaryātermithunaṃ tvāsīdānārto nāma viśrutaḥ/
putraḥ sukanyā kanyā na bhāryāyā cyavanasya tu

ānārttasya tu dāyādo revo nāmnā tu vīryavān/
ānartto viṣayo yasya purī cāpi kuśasthalī

revasya raivataḥ putraḥ kakujhī nāma dhārmikaḥ/
jyeṣṭho bhrātṛśatasyāsīdrājā prāpya kuśasthalīm

kanyayā saha śrutvā ca gandharvaṃ brahmaṇo'ntike/
muhūrttaṃ devadevasya mārtyaṃ bahuyugaṃ vibhoḥ

ājagāma yuvā caiva svāṃ purīṃ yādavairvṛtām/
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām

bhojavṛṣṭyandhakairguptāṃ vasudevapurogamaiḥ/
tāṅkathāṃ raivataḥ śrutvā yathātattvamarindamaḥ

kanyā tu baladevāya suvratāṃ nāma revatīm/
dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ

reme rāmaśca dharmātmā revatyā sahitaḥ kila/
tāṃ kathāmṛṣayaḥ śrutvā papracchustadanantaram

ṛṣya ūcuḥ //
kathaṃ bahuyuge kāle vyatīte sūtanandana/
na jarāṃ revatī prāptā palitañca kutaḥ prabho

meruṃ gatasya vā tasya śaryyāteḥ santatiḥ katham/
sthitā pṛthivyāmadyāpi śrotumicchāmi tattvataḥ

kiyanto vā suragaṇā gandharvvāstatra kīdṛśāḥ/
yacchrutvā raivataḥ kālān muhūrttamiva manyate

sūta uvāca//
na jarā kṣutpipāsā vā na ca mṛtyubhayaṃ tataḥ/
na ca rogaḥ prabhavati brahmalokagatasya hi

gāndharvvaṃ prati yaccāpi pṛṣṭastu munisattamāḥ/
tato'haṃ saṃpravakṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ

sapta svarāstrayo grāmā mūrcchanāstvekaviṃśatiḥ/
tālāścaikonapañcāśadityetat svaramaṇḍalam

ṣaḍjarṣabhau ca gāndhāro madhyamaḥ pañcamastathā/
dhaivataścāpi vijñeyastathā cāpi niṣādavān

sauvīrī madhyamagrāmo hariṇāsyā tathaiva ca/
syātkalopabalopetā caturthī śuddhamadhyamā

śārṅgī ca pāvanī caiva dṛṣṭākā ca yathākramam/
mdhyamagrāmikīḥ khyātāḥ ṣaḍjagrāmaṃ nibodhata

uttaramandrā rajanī tathā yā cottarāyatā/
śuddhaṣaḍjā tathā caiva jānīyāt saptamāṃ ca tām

gāndhāragrāmi kāṃścānyān kīrtyamānān nibodhata/
āgniṣṭomikamādyantu dvitīyaṃ vājapeyikam

tṛtīyaṃ pauṇḍrakaṃ proktaṃ caturthaṃ cāśvamedhikam/
pañcamaṃ rājasūyaṃ va ṣaṣṭhaṃ cakrasuvarṇakam

saptamaṃ gosavaṃ nāma mahāvṛṣṭikamaṣṭamam/
brahmadānañca navamaṃ prājāpatyamanantaram

nāgapakṣāśrayaṃ vidyādgotarañca tathaiva ca/
hayakrāntaṃ mṛgakrāntaṃ viṣṇukrāntaṃ manoharam

sūryyakrāntaṃ vareṇyañca mattakokilavādinam/
sāvitramarddhasāvitraṃ sarvvato madrameva ca

suvarṇañca sutandrañca viṣṇuvaiṣṇuvarāvubhau/
sāgaraṃ vijayañcaiva sarvabhūtamanoharam

haṃsaṃ jyeṣṭhaṃ vijānīmastumburupriyameva ca/
manoharamadhātryañca gandharvānugataśca yaḥ

alambuṣeṣṭaśca tathā nāradapriya eva ca/
kathito bhīmasenena nāgarāṇāṃ yathā priyaḥ

karopanīta vinatā śrīrākhyo bhārgavapriyaḥ/
viṃśatirmadhyamagrāmaḥ ṣaḍjagrāmaścaturddaśa

tathā pañcadaśecchanti gāndhāragrāmasaṃsthitān /
sasauvīrā tu gāndhārī brahmaṇā hyupagīyate

uttarādisvarasyaiva brahmā vai devatā'tra ca/
harideśasamutpannā hariṇāsyā vyajāyata/
mūrcchanā hariṇāsyaiva asyā indro'dhidaivatam

karopanītavitatā marudbhiḥ svaramaṇḍale/
sā kalopanatā tasmānmārutaścātra daivatam

manudeśasamutpannā mūrcchanā śuddhamadhyam/
madhyamo'tra svaraḥ śuddho gandharvvaścātra devatā

mṛgaiḥ saha sañcarate siddhānāṃ mārgadarśane/
yasmāttasmāt smṛtā mārgī mṛgendro'syāśca devatā

sā cāśramasamāyuktā anekān pauravān ravān/
mūrcchanā yojanā hyeṣā rajasā rajanī tataḥ

tāla uttaramandrāṃśaḥ ṣaḍjadaivatakāṃ viduḥ/
tasmāduttaratālañca prathamaṃ svāyataṃ viduḥ/
tasmāduttaramandro'yaṃ devatāsya dhruvo dhruvam

apānāduttaratvācca dhaivatasyottarāyaṇaḥ/
syādiyaṃ mūrcchanā hyevaṃ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ

śuddhaṣaḍjasvaraṃ kṛtvā yasmādagniṃ maharṣayaḥ/
upatiṣṭhanti tasmāttaṃ jānīyācchuddhaṣaḍ‌jikam

yaḥ satāṃ mūrcchanāṃ kṛtvā pañcamasvarako bhavet /
yakṣīṇāṃ mūrcchanā sā tu yākṣikā mūrcchanā smṛtā

nāgadṛṣṭirviṣā gītā nopasarpanti mūrcchanām/
bhavantīva hṛtā hyete brahmaṇā nāgadevatāḥ/
ahīnāṃ mūrcchanā hyeṣā varuṇaścātra devatā

śakuntakānāṃ kṛtvā ca upamāṃ yānti kinnarāḥ /
uttamāṃ mūrcchanā tasmāt pakṣirājo'tra devatā

gāndhārarāgaśabdena gāṃ ca dhārayate'rthataḥ/
tasmādviśuddhagāndhārī gandharvaścādhidaivatam

gāndhārānantaraṃ gatvā sṛṣṭeyaṃ mūrcchanā yataḥ/
tasmāduttaragāndhārī vasavaścātra devatāḥ

seyaṃ khalu mahābhūtā pitāmaha mupasthitā/
ṣaḍjeyaṃ mūrcchanā tasmāt smṛtā hyanaladevatā

divyeyaṃ cāyatā tena mandaṣaṣṭhā ca mūrcchane/
nivṛttaguṇanāmānaṃ pañcamañcātra dhaivatam

pūrṇāḥ saptasvarā hyevaṃ mūrcchanāḥ saṃprakīrttitāḥ/
nānāsādhāraṇāścaiva ṣaḍevānuvidastathā

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte vaivasvata manuvaṃśagāndharvvamūrcchanālakṣaṇakathanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ