Vayu Purana · Verses 23-2

// vāyuruvāca //
ekatriṃśattamaḥ kalpaḥ pītavāsā iti smṛtaḥ/
brahma yatra mahātejāḥ pītavarṇatvamāgataḥ

dhyāyataḥ putrakāmasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ/
prādurbhūto mahātejāḥ kumāraḥ pītavastravān

pītagandhānuliptāṅgaḥ pītamālyadharo yuvā/
pītayajñopavītaśca pītoṣṇīṣo mahābhujaḥ

taṃ dṛṣṭvā dhyānasaṃyuktaṃ brahmā lokeśvaraṃ prabhum/
manasā lokadhātāraṃ vavande parameśvaram

tato dhyānagatastatra brahma māheśvarīṃ parām/
apaśyad gāṃ virupāṃ ca maheśvaramukhacyutām

catuṣpadāṃ caturvaktrāṃ caturhastāṃ catuḥstanīm/
caturnnetrāṃ catuḥśrṛṅgīṃ caturddaṃṣṭrāṃ caturmukhīm/
dvātriṃśallokasaṃyuktāmīśvarīṃ sarvatomukhīm

sa tāṃ dṛṣṭvā mahātejāḥ mahādevīṃ maheśvarīm/
punarāha mahādevaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ

matiḥ smṛtirbuddhiriti gāyamānaḥ punaḥ punaḥ/
ehyehīti mahādevī sottiṣṭhat prāñjalirbhṛśam

viśvamāvṛtya yogena jagatsarvaṃ vaśīkuru/
atha vā mahādevena rudrāṇī tvaṃ bhaviṣyasi/
brāhmaṇānāṃ hitārthāya paramārthaṃ bhaviṣyasi

athaināṃ putrakāmasya dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ/
pradadau devadeveśaścatuṣpādāṃ maheśvarīm/
tatastāṃ dhyānayogena viditvā parameśvarīm

brahmā lokanamaskāryaḥ prapadya tāṃ maheśvarīm/
gāyatrīntu tato raudrīṃ dhyātvā brahmā suyantritaḥ

ityetāṃ vaidikīṃ vidyāṃ raudrīṃ gāyatrīmarpitām/
japitvā tu mahādevīṃ rudralokanamaskṛtām/
prapannastu mahādevaṃ dhyānayuktena cetasā

tatastasya mahādevo divyaṃ yogaṃ punaḥ smṛtaḥ/
aiśvaryaṃ jñānasampattiṃ vairāgyaṃ ca dadau punaḥ

athāṭṭahāsaṃ mumuce bhīṣaṇaṃ dīptamīśvaraḥ/
tato'sya sarvato dīptāḥ prādurbhūtāḥ kumārakāḥ

pītamālyāmbaradharāḥ pītagandhavilepanāḥ /
pītoṣṇīṣaśiraskāśca pītāsyāḥ pītamūrddhajāḥ

tato varṣasahasrānte uṣitvā vimalaujasaḥ/
yogātmānastataḥ snātā brāhmaṇānāṃ hitaiṣiṇaḥ

dharmayogabalopetā ṛṣīṇāṃ dīrghasatriṇām/
upadiśya tu te yogaṃ praviṣṭā rudramīśvaram

evametena vidhinā prapannā ye maheśvaram/
anye'pi niyatātmāno dhyānayuktā jitondriyāḥ

te sarve pāpamutsṛjya virajā brahmavarccasaḥ/
praviśanti mahādevaṃ rudrante tvapunarbhavāḥ

tatastasmin gate kalpe pītavarṇe svayambhuvaḥ/
punaranyaḥ pravṛttastu sitakalpo hi nāmataḥ

ekārṇave tadāvṛtte divye varṣasahasrake /
sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ

tasya cintayamānasya putrakāmasya vai prabhoḥ /
kṛṣṇaḥ samabhavadvarṇo dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ

athāpaśyanmahātejāḥ prādurbhūtaṃ kumārakam/
kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

kṛṣṇāmbaravaroṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinam/
kṛṣṇena maulinā yuktaṃ kṛṣṇasraganulepanam

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānamamaraṃ ghora mantriṇam/
vavande devadeveśaṃ viśveśaṃ kṛṣṇapiṅgalam

prāṇāyāmaparaḥ śrīmān hṛdi kṛtvā maheśvaram/
manasā dhyānasaṃyuktaṃ prapannastu yatīśvaram /
aghoreti tato brahmā brahma evānucintayan

evaṃ vai dhyāyatastasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ/
mumoca bhagavān rudraḥ aṭṭahāsaṃ mahāsvanam

athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasraganulepanāḥ /
catvārastu mahātmānaḥ sambabhūvuḥ kumārakāḥ

kṛṣṇāḥ kṛṣṇāmbaroṣṇīṣāḥ kṛṣṇāsyāḥ kṛṣṇavāsasaḥ/
taiścāṭṭahāsaḥ sumahān hūṅkāraścaiva puṣkalaḥ/
namaskāraśca sumahān punaḥ punarudīritaḥ

tato varṣasahasrānte yogāttat pārameśvaram/
upāsitvā mahābhāgāḥ śiṣyebyaḥ pradadustataḥ

yogena yogasampannāḥ praviśya manasā śivam/
amalaṃ nirguṇaṃ sthānaṃ praviṣṭā viśvamīśvaram

evametena yogena ye cāpyanye dvijātayaḥ/
smariṣyanti vidhānajñā gantāro rudramavyayam

tatastasmin gate kalpe kṛṣṇarupe bhayānake/
anyaḥ pravarttitaḥ kalpo viśvarupastu nāmataḥ

vinivṛtte tu saṃhāre punaḥ sṛṣṭe carācare/
brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ/
prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī

viśvamālyāmbaradharaṃ viśvayajñopavītinam/
viśvoṣṇīṣaṃ viśvagandhaṃ viśvasthānaṃ mahābhujam

atha taṃ manasā dhyātvā yuktātmā vai pitāmahaḥ/
vavande devamīśānaṃ sarveśaṃ sarvagaṃ prabhum

omīśānaṃ namaste'stu mahādeva namo'stu te/
evaṃ dhyānagataṃ tatra praṇamantaṃ pitāmaham/
uvāca bhagavānīśaḥ prīto'haṃ te kimicchasi

tatastu praṇato bhūtvā vāgbhiḥ stutvā maheśvaram/
uvāca bhagavān brahmā prītaḥ prītena cetasā

yadidaṃ viśvarūpante viśvagaṃ viśvamīśvaram/
etadveditumicchāmi kaścāyaṃ parameśvaraḥ

kaiṣā bhagavatī devī catuṣpādā caturmukhī/
catuḥśrṛṅgī caturvakrā caturddantā catuḥstanī

caturhastā caturnetrā viśvarupā kathaṃ smṛtā/
kinnāmadheyā ko'syātmā kiṃvīryā vāpi karmataḥ

//maheśvara uvāca //
rahasyaṃ sarvamantrāṇāṃ pāvanaṃ puṣṭhivarddhanam/
śrṛṇuṣvaitatparaṃ guhyamādisarge yathā tatham

ayaṃ yo varttate kalpo viśvarūpastvasau smṛtaḥ/
yasmin bhavādayo devāḥ ṣaḍviṃśanmanavaḥ smṛtāḥ

brahmasthānamidaṃ cāpi yadā prāptaṃ tvayā vibho/
tadāprabhṛti kalpaśca trayastriṃśattamo hyayam

śataṃ śatasahasrāṇāmatītā ye svayambhuvaḥ /
purastāttava deveśa tān śrṛṇuṣva mahāmune

ānandastu sa vijñeya ānandaste mahālayaḥ/
gālavyagotratapasā mama putrastvamāgataḥ

tvayi yogaśca sāṅkhyaśca tapo vidyāvidhiḥ kriyā/
ṛtaṃ styañca yadbrahma ahiṃsā santatikramāḥ

dhyānaṃ dhyānavapuḥ śāntirvidyā'pidyāmatirdhṛtiḥ/
kāntiḥ śāntiḥ smṛtirmedhā lajjā śuddiḥ sarasvatī/
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyā caiva lajjā kṣāntiḥ pratiṣṭhitā

ṣaḍ‌viṃśattadguṇā hyeṣā dvātriśākṣarasaṃjñitā /
prakṛtiṃ viddhitāṃ brahmaṃstvatprasūtiṃ maheśvarīm

saiṣā bhagavatī devī tatprasūtiḥ svayambhuvaḥ/
caturmukhī jagadyoniḥ prakṛti rgauḥ prakīrttitā /
pradhānaṃ prakṛtiṃ caiva yadāhustattvacintakāḥ

ajāmetāṃ lohitāṃ śuklakṛṣṇāṃ viśvaṃ saṃprasṛjamānāṃ surūpām/
ajo'haṃ vai buddhimānviśvarūpāṃ gāyatrīṃ gāṃ viśvarūpāṃ hi buddhvā // २३.५१
evamuktavā mahādevaḥ aṭṭahāsamathākarot /
valitāsphoṭitaravaṃ kahākahanadantathā

tato'sya pārśvato divyāḥ sarvarūpāḥ kumārakāḥ/
jaṭī muṇḍī śikhaṇḍī ca arddhamuṇḍaśca jajñire

tataste tu yathoktena yogena sumahaujasaḥ/
divyaṃ varṣasahasrantu upāsitvā maheśvaram

dharmopadeśaṃ niyataṃ kṛtvā yogamayaṃ dṛḍham/
śiṣṭānāṃ niyatātmānaḥ praviṣṭā rudramīśvaram

//vāyuruvāca//
tato vismayamāpanno brahmā lokapitāmahaḥ/
prapannastu mahādevaṃ bhaktiyuktena cetasā/
uvāca vacanaṃ sarvaṃ śvetatvante kathaṃ vibho

//bhagavānuvāca//
śvetakalpo yadā hyāsīdahaṃ śvetastato'bhavam/
śvetoṣṇīṣaḥ śvetamālyaḥ śvetāmbaradharaḥ śivaḥ

śvetāsthimāṃsaromā ca śvetatvak śvetalohitaḥ/
tena nāmnā ca vikhyātaḥ śvetakalpastadā hyasau

matprasādācca deveśaḥ śvetāṅgaḥ śvetalohitaḥ/
śvetavarṇā tadā hyāsīdgāyatrī brahmasaṃjñitā

yasmādahaṃ ca deveśa tvayā guhye pade sthitaḥ/
vijñātaḥ svena tapasā sadyo jātaḥ sanātanaḥ/
sadyo jāteti brahmaitad guhyaṃ caiva prakīrtitam

tasmād guhyatvamāpannaṃ ye vetsyanti dvijātayaḥ/
tatsamīpaṅgamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

yadā'haṃ ca punastvāsaṃ lohito nāma nāmataḥ/
mamakṛtena varṇena kalpo vai lohitaḥ smṛtaḥ

tadā lohitamāsāsthilohitakṣīrasannibhā /
lohitākṣastanavatī gāyatrī gauḥ prakīrtitā

tato'sya lohitatvena varṇasya ca viparyyaye/
vāmatvāccaiva yogasya vāmadevatvamāgataḥ

tathāpi hi mahāsattva tvayā'haṃ niyatātmanā/
vijñātaḥ śveta varṇena tasmādvarṇottamaḥ smṛtaḥ /
tato'haṃ vāmadeveti khyātiṃ yāto mahītale

ye cāpi vāmadevatvaṃ jñāsyantīha dvijātayaḥ/
vijñāya cemāṃ rudrāṇīṃ gāyatrīṃ mātaraṃ vibho

sarvapāpavinirmuktā virajā brahmavarcasaḥ/
rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

yadā tu punarevāyaṃ kṛṣṇavarṇo bhayānakaḥ/
matkṛtena ca varṇena matkalpaḥ kṛṣṇa ucyate

tatrā'haṃ kālasaṃkāśaḥ kālo lokaprakāśanaḥ /
vijñāto'haṃ tvayā brahaman ghoro ghoraparākramaḥ

tasmādghoratvamāpannaṃ ye māṃ vetsyanti bhūtale/
teṣāmaghoraḥ śāntaśca bhaviṣyāmyahamavyayaḥ

tasmādviśvatvamānnaṃ ye māṃ paśyanti bhūtale /
teṣāṃ śivaśca saumyaśca bhaviṣyāmi sadaiva tu

tasmācca viśvarūpo vai kalpo'yaṃ samudāhṛtaḥ/
viśvarūpā tathā ceyaṃ sāvitrī samudāhṛtā

sarvarūpāstathā ceme saṃvṛttā mama putrakāḥ/
catvāraste samākhyātāḥ pādā vai lokasaṃmatāḥ

tasmācca sarva varṇatvaṃ prajātvaṃ me bhaviṣyati/
sarvabhakṣyā ca medhyā ca varṇataśca bhaviṣyati

mokṣo dharmastathārthaśca kāmaśceti catuṣṭayam/
tasmādvettā ca vedyaṃ ca caturddhā vai bhaviṣyati

bhūtagrāmāśca catvāraḥ āśramāścaturastathā/
dharmasya pādāścatvāra ścatvāro mama putrakāḥ

tasmāccaturyugāvasthaṃ jagadvai sacarācaram/
caturddhā'vasthitaṃ caiva catuṣpādaṃ bhaviṣyati

bhūrloko'tha bhuvarlokaḥ svarloko'tha mahastathā/
janastapaśca śāṃtaśca rudralokastataḥ param

svarloko hi tṛtīyastu caturthastu mahaḥ smṛtaḥ/
tatra lokaḥ paraṃ sthānaṃ parantadyogināṃ smṛtam

nirmamā nirahaṃkārāḥ kāmakrodhavivarjjitāḥ/
drakṣyante tadvido yuktā dhyānatatparayuñjakāḥ

yasmāccatuṣpadā hyeṣā tvayā dṛṣṭā sarasvatī/
tasmācca paśavaḥ sarve bhaviṣyanti catuṣpadāḥ/
tasmāccaiṣāṃ bhaviṣyanti catvāro vai payodharāḥ

somaśca mantrasaṃyukto yasmānmama mukhāccyutaḥ/
jīvaḥ prāṇabhṛtāṃ brahman sarvaḥ pītvā stanairghṛtam

tasmāt somamayaṃ caitadamṛtaṃ caiva saṃjñitam/
catuṣpādā bhaviṣyanti śvetatvaṃ cāsya tena tat

yasmāccaivaṃ kriyābhūtvā dvipādā vai maheśvarī/
dṛṣṭā punastvayā caiṣā sāvitrī lokabhāvinī/
tasmādvai dvipadāḥ sarve dvistanāśca narāḥ smṛtāḥ

yasmāccaivamajā bhūtvā sarvavarṇā maheśvarī/
dṛṣṭā tvayā mahāsattvā sarvabhūtadharā parā/
tasmāttu viśvarūpatvamajānāṃ vai bhaviṣyati

ajaścaiva mahātejā viśvarūpo bhaviṣyati/
amogharetāḥ sarvatra mukhe cāsya hutāśanaḥ/
tasmāt sarvagato medhyaḥ paśurūpī hutāśanaḥ

tapasā bhāvitātmāno ye vai drakṣyanti vai dvijāḥ/
īśitve ca śivatve ca sarvagaṃ sarvataḥ sthiram

rajastamovinirmuktāstyaktvā mānuṣyakambuvi/
matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

ityevamukto bhagavān brahmā rudreṇa vai dvijāḥ/
praṇamya prayato bhūtvā punarāha pitāmahaḥ

//brahmovāca//
bhagavandevadeveśa viśvarūpī maheśvaraḥ/
imāstava mahādeva tanavo lokavanditāḥ

viśvarūpa mahāsattva kasmin kāle mahābhuja/
kasyāṃ vā yugasambhūtyāṃ drakṣyanti tvāṃ dvijātayaḥ

kena vā tattvayogena dhyānayogena kena vā /
tanavaste mahādeva śakyā draṣṭuṃ dvijātibhiḥ

//bhagavānuvāca//
tapasā naiva yogena dānadharmaphalena vā/
na tīrthaphalayogena kratubhirvā sadakṣiṇaiḥ

na vedādhyāpanairvāpi na cittena vivedanaiḥ /
śakyo'haṃ mānurṣaidraṣṭumṛte dhyānātparaṃ na hi

sādhyo nārāyaṇaścaiva viṣṇustribhuvaneśvaraḥ /
bhaviṣyatīha nāmnā tu vārāho nāma viśrutaḥ

caturbāhuścatuṣpādaścaturnetraścaturmukhaḥ/
tadā saṃvatsaro bhūtvā yajñarūpī bhaviṣyati/
ṣaḍaṅgaśca triśīrṣaśca tristhāne triśarīravān

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaiva caturyugam/
etasya pādāścatvāraḥ aṅgāni kratavastathā

bhujāśca vedāścatvāro ṛtuḥ sandhimukhāni ca/
dve mukhe dve ca ayane netrāśca caturastathā

śirāṃsi trīṇi parvāṇi phālgunyāṣāḍhakṛttikāḥ/
divyāntarikṣabhaumāni trīṇi sthānāni yāni tu/
sambhavaḥ pralayaścaiva āśramau dvau prakīrttitau

sa yadā kālarūpābho varāhatve vyavasthitaḥ/
bhaviṣyati yadā sādhyo viṣṇurnārāyaṇaḥ prabhuḥ

tadā tvamapi deveśa caturvvaktro bhaviṣyasi/
brahmalokanamaskāryo viṣṇurnārāyaṇaḥ prabhuḥ

ekārṇave plave caiva śayānaṃ puruṣaṃ harim/
yadā drakṣyasi deveśaṃ dhyānayuktaṃ mahāmunim

tadāvāṃ mama yogena mohitau naṣṭacetasau/
anyonyasparddhinau rātrāvavijñāya parasparam

ekaikasyodarasthāṃstu dṛṣṭvā lokāṃścarācarān/
vismayaṃ paramaṃ gatvā dhyānād‌buddhvā tu mānuṣau

tatastvaṃ pajhasaṃbhūtaḥ pajhanābhaḥ sanātanaḥ/
padmāṅkitastadā kalpe khyātiṃ yāsyasi puṣkalām

tatastasmiṃstadā kalpe vārāhe saptame prabhoḥ/
punarviṣṇurmahātejāḥ kālo lokaprakālanaḥ/
manurvaivasvato nāma tava putro bhaviṣyati

tadā caturyugāvasthe kalpe tasmin yugāntake/
bhaviṣyāmi śikhāyuktaḥ śveto nāma mahāmuniḥ

himavacchikhare ramye chāgale parvatottame/
catuḥśiṣyāḥ śive yuktā bhaviṣyanti tadā mama

śvetaścaiva śikhaścaiva śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ/
catvāraste mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ

tataste brahmabhūyiṣṭhā dṛṣṭvā brahmagatiṃ parām /
tatsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

punastu mama deveśo dvitīyadvāpare prabhuḥ/
prajāpatiryadā vyāsaḥ satyo nāma bhaviṣyati

tadā lokahitārthāya sutāre nāma nāmataḥ/
bhaviṣyāmi kalau tasmin lokānugrahakāraṇāt

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyā nāma nāmataḥ/
dundubhiḥ śatarūpaśca ṛcīkaḥ kratumāṃstathā

prāpya yogaṃ tathā jñānaṃ brahma caiva sanātanam/
rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛtti durlabham

tṛtīye dvāpare caiva yadā vyāsastu bhārgavaḥ/
tadā hyahaṃ bhaviṣyāmi damanastu yugantike

tatrāpi ca bhaviṣyanti catvāro mama putrakāḥ/
viśokaśca vikeśaśca viśāpaḥ śāpanāśanaḥ

te'pi tenaiva mārgeṇa yogoktena mahaujasaḥ/
rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

caturthe dvāpare caiva yadā vyāso'ṅgirāḥ smṛtaḥ/
tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi suhotro nāma nāmataḥ

tatrāpi mama satputrāścatvāraśca tapodhanāḥ/
bhaviṣyanti dvijaśreṣṭhā yogātmāno dṛḍhavratāḥ

sumukho durmukhaścaiva durdamo duratikramaḥ/
prāpya yogagatiṃ sūkṣmāṃ vimalā dagdhakilbiṣāḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa gamiṣyanti na saṃśayaḥ

pañcame dvāpare caiva vyāsastu savitā yadā/
tadā cāpi bhaviṣyāmi kaṅgo nāma mahātapāḥ/
anugrahārthaṃ lokānāṃ yogātmā naikakarmakṛt

catvārastu mahābhāgā virajāḥ śuddhayonayaḥ /
putrā mama bhaviṣyanti yogātmāno dṛḍhavratāḥ

sanaḥ sanandanaścaiva prabhuryaśca sanātanaḥ/
ṛtuḥ sanatkumāraśca nirmamā nirahaṃkṛtāḥ/
matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

parivṛtte punaḥ ṣaṣṭhe mṛtyurvyāso yadā vibhuḥ/
tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi lokākṣirnāma nāmataḥ

śiṣyāśca mama te divyā yogātmāno dṛḍhavratāḥ/
bhaviṣyanti mahābhāgāścatvāro lokasammatāḥ

sudhāmā virajaścaiva śaṅkhapādrava eva ca/
yogātmāno mahātmānaste sarve dagdhakilbiṣāḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa gamiṣyanti na saṃśayaḥ

saptame parivartte tu yadā vyāsaḥ śatakratuḥ/
vibhurnāma mahātejā- pūrvamāsīcchatakratuḥ

tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi kalau tasmin yugāntike/
jaigīṣavyeti vikhayātaḥ sarveṣāṃ yogināṃ varaḥ

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti yuge tadā/
sārasvataḥ sumedhāśca vasuvāhaḥ suvāhanaḥ

te'pi tenaiva mārgeṇa dhyānayuktiṃ samāśritāḥ /
bhaviṣyanti mahātmāno rudralokaparāyaṇāḥ

vasiṣṭhaścāṣṭame vyāsaḥ parivartte bhaviṣyati/
kapilaścāsuriścaiva tathā pañcaśikho muniḥ/
vāgbaliśca mahāyogī sarva eva mahaujasaḥ

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ dhyānino dagdhakalmaṣāḥ/
matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

parivartte'tha navame vyāsaḥ sārasvato yadā/
tadā cāhaṃ bhaviṣyāmi ṛṣabho nāma nāmataḥ /
tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

parāśaraśca gārgyaśca bhārgavo hyaṅgirāstathā/
bhaviṣyanti mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ

sarve tapobalotkṛṣṭāḥ śāpānugrahakovidāḥ/
tepi tenaiva mārgeṇa yogoktena tapasvinaḥ/
dhyānamārgaṃ samāsādya gamiṣyanti tathaiva te

daśame dvāpare vyāsastridhāmānāma nāmataḥ/
yadā bhaviṣyati viprāstadā'haṃ bhavitā punaḥ

himavacchikhare ramye bhṛgutuṅge nagottame/
nāmnā bhṛgostu śikharantasmāttacchikharambhṛguḥ

tatraiva mama te putrā bhaviṣyanti dṛḍhavratāḥ/
balabandhurnirāmitraḥ ketuśrṛṅgastapodhanaḥ

yogātmāno mahātmāno dhyānayogasamanvitāḥ/
rudralokaṃ gamiṣyanti tapasā dagdhakalmaṣāḥ

ekādaśe dvāpare tu trivṛdvyāso bhaviṣyati/
tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi gaṅgādvāre kalerdhuri

ugrā nāma mahānādāstatraiva mama putrakāḥ/
bhaviṣyanti mahaujaskāḥ suvṛttā lokaviśrutāḥ

lambodaraśca lambaśca lambākṣo lambakeśakaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya saṃsthitāḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa gamiṣyanti parāṃ gatim

dvādaśe piravartte tu śatatejā mahāmuniḥ/
bhaviṣyati mahāsattvo vyāsaḥ kavivarottamaḥ

tato'pyahaṃ bhaviṣyāmi atrirnāma yugāntike/
haimakaṃ vanamāsādya yogamāsthāya bhūtale

atrāpi mā te putrā bhasmasnānānulepanāḥ/
bhaviṣyanti mahāyoga rudralokaparāyaṇāḥ

sarvajñaḥ samabuddhiśca sādhyaḥ sarvastathaiva ca/
rudralokaṃ gamiṣyanti dhyānayogaparāyaṇāḥ

trayodaśe punaḥ prāpte parivartte krameṇa tu/
dharmo narāyaṇo nāma vyāsastu bhavitā yadā

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi vālirnāma mahāmuniḥ/
vālakhilyāśrame puṇye parvate gandhamādane

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ/
sudhāmā kāśyapaścaiva vasiṣṭho virajāstathā

mahāyogabalopetā vimalā ūrddhvaretasaḥ/
tenaiva yogamārgeṇa gamiṣyanti na saṃśayaḥ

surakṣaṇo yadā vyāsaḥ paryāye tu caturddaśe/
tatrāpi punarevāhaṃ bhaviṣyāmi yugāntike

vaṃśe tvaṅgirasaḥ śreṣṭho gautamo nāma yogavit/
tasmādbhaviṣyate puṇyaṃ gautamaṃ nāma tadvanam

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti kalau tathā/
atrirugratapāścaiva śrāvaṇo'tha sraviṣṭakaḥ

yogātmāno mahātmāno dhyānayogaparāyaṇāḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa rudralokanivāsinaḥ

tataḥ prāpte pañcadaśe parivartte kramāgate/
āruṇistu yadā vyāso dvāpare bhavitā prabhuḥ

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi nāmnā vedaśirā dvijāḥ/
tatra vedaśirā nāma astraṃ tatpārameśvaram

bhaviṣyati mahāvīryaṃ vedaśīrṣā ca parvataḥ/
himavatpṛṣṭhamāśritya sarasvatyā nagottame

tadāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ/
kuṇiśca kuṇibāhuśca kuśarīraḥ kunetrakaḥ

yogātmāno mahātmāno brahmiṣṭhāścorddhvaretasaḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa rudralokaṃ gatāstu te

tataḥ ṣoḍaśame cāpi parivartte kramāgate/
vyāsastu sañjayo nāma bhaviṣyati tadā prabhuḥ

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi gokarṇo nāma nāmataḥ/
tasmādbhaviṣyate puṇyaṃ gokarṇaṃ nāma tadvanam

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ/
kaśyapo hyuśanāścaiva cyavano'tha bṛhaspatiḥ/
te'pi tenaiva mārgeṇa gamiṣyanti paraṃ padam

tataḥ saptadaśe caiva parivartte kramāgate/
tadā bhaviṣyati vyāso nāmnā devakṛtañjayaḥ

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi guhāvāsīti nāmataḥ/
himavacchikhare caiva mahātuṅge mahālaye/
siddhikṣetraṃ mahāpuṇyaṃ bhaviṣyati mahālayam

tatrāpi mama te putrā brahmaṇyā yogavedinaḥ /
bhaviṣyanti mahātmānaḥ sarvajñā nirahaṅkṛtāḥ

utathyo vāmadevaśca mahākālo mahālayaḥ/
teṣāṃ śatasahasrantu śiṣyāṇāṃ dhyānasādhanam

bhaviṣyanti tadā kalpe sarve te dhyānayuñjakāḥ/
te tu sannihitā yoge hṛdi kṛtvā maheśvaram /
mahālaye padaṃ kṣiptvā praviṣṭāḥ śivamavyayam

ye cānye'pi mahātmānaḥ kāle tasmin yugāntike/
dhyānayuktena manasā vimalāḥ śuddhabuddhayaḥ

gatvā mahālyaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā māheśvaraṃ padam /
tūrṇaṃ tārayate jantūn daśapūrvān daśāparān

ātmānamekaviśaṃñca tārayitvā mahārṇavam/
mama prasādādyāsyanti rudralokaṃ gatajvarāḥ

tato'ṣṭādaśame caiva parivartte yadā bhavet /
tadā ṛtañjayo nāma vyāsastu bhavitā muniḥ/
tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi śikhaṇḍī nāma nāmataḥ

siddhakṣetre mahāpuṇye devadānavapūjite/
himavācchikhare puṇye śikhaṇḍī yatra parvataḥ/
śikhaṇḍino vanañcāpi ṛṣisiddhaniṣevitam

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ/
vācaḥśavā ṛtīkaśca śāvāsaśca dṛḍhavrataḥ

yogātmāno mahāśaktāḥ sarve te vedapāragāḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ vrajanti te

tatastvekonaviṃśe tu parivartte kramāgate/
vyāsastu bhavitā nāmnā bharadvājo mahāmuniḥ

tatrāpyahaṃ bhaviṣyāmi jaṭāmālīti nāmataḥ/
himavacchikhare ramyejaṭāyuryatra parvataḥ

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ/
hiraṇyanāmā kauśilyaḥ kākṣīvaḥ kuthumistathā

īśvarā yogadharmāṇaḥ sarve te hyūrddhvaretasaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ

tato viṃśatime sarge parivartte krameṇa tu/
vācaḥśravāḥ smṛto vyāso bhaviṣyati mahāmatiḥ

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi hyaṭṭahāsīti nāmataḥ/
aṭṭahāsapriyāścāpi bhaviṣyanti tadā narāḥ

tatraiva himavatpṛṣṭhe siddhacāraṇasevite/
tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ/
yuktātmāno mahāsattvā dhyānino niyatavratāḥ

sumanturvarvarirvidvān subandhuḥ kuśikandharaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gatāḥ

ekaviśe punaḥ prāpte parivartte krameṇa tu/
vācaspatiḥ smṛto vyāso yadā sa ṛṣisattamaḥ

tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi dāruko nāma nāmataḥ/
tasmādbhaviṣyate puṇyaṃ devadāruvanaṃ mahat

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ/
plakṣo dākṣāyaṇiścaiva ketumālī bakastathā

yogātmāno mahātmāno niyatā hyūrddhvaretasaḥ/
paramaṃ yogamākthāya rudraṃ prāptāstathānaghāḥ

dvāviṃśe parivartte tu vyāsaḥ śuklāyano yadā/
tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi vārāṇasyāṃ mahāmuniḥ

nāmnā vai lāṅgalī bhīmo yatra devāḥ savāsavāḥ/
drakṣyanti māṃ kalau tasminnavatīrṇaṃ halāyudham

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti sudhārmikāḥ/
tulyārcirmadhupiṅgākṣaḥ śvetaketustathaiva ca

te'pi māheśvaraṃ yogaṃ prāpya dhyānaparāyaṇāḥ/
virajā brahmabhūyiṣṭhā rudralokāya saṃsthitāḥ

parivartte trayoviṃśe tṛṇabinduryadā muniḥ/
vyāso bhaviṣyati brahma tadā'haṃ bhavitā punaḥ/
śveto nāma mahākāyo muniputraḥ sudhārmikaḥ

tatra kālañjariṣyāmi tadā girivarottame/
tena kālañjaro nāma bhaviṣyati sa parvataḥ

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ/
uṣijo bṛhadukthaśca devalaḥ kavireva ca/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ gatā hi te

parivartte caturviṃśe ṛkṣo vyāso bhaviṣyati/
tatrā'haṃ bhavitā brahman kalau tasmin yugāntike/
śūlī nāma mahāyogī naimiṣe yogi vandite

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapasvinaḥ/
śalihotro'gniveśyaśca yuvanāścaḥ śaradvasuḥ /
te'pi yogabalopetā rudraṃ yāsyanti suvratāḥ

pañcaviṃśe punaḥ prāpte parivartte yathākramam/
vasiṣṭhastu yadā vyāsaḥ śaktirnāma bhaviṣyati

tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi daṇḍī muṇḍīśaraḥ prabhuḥ/
koṭivarṣaṃ samāsādya nagaraṃ devapūjitam

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti kramāgatāḥ/
yogātmāno mahātmānaḥ sarve te hyūrddhvaretasaḥ

chagalaḥ kumbhakarṣāśyaḥ kumbhaścaiva prabāhukaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ gamiṣyanti tathaiva te

ṣaḍ‌viṃśe parivartte tu yadā vyāsaḥ parāśaraḥ/
tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi sahiṣṇurnāma nāmataḥ/
puṇyaṃ rudravanaṃ prāpya kalau tasmin yugāntike

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti sudhārmikāḥ/
ulūko vaidyutaścaiva sarvako hyāśvalāyanaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ gantāraste tathaiva hi

saptaviṃśatime prāpte parivartte kramāgate/
jātūkarṇyo yadā vyāso bhaviṣyati tapodhanaḥ

tadā'pyahaṃ bhaviṣyāmi somaśarmmā dvijottamaḥ/
prabhāsatīrthamāsādya yogātmā lokaviśrutaḥ

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ/
akṣapādaḥ kaṇādaśca ulūko vatsa eva ca

yogātmāno mahātmāno vimalāḥ śuddhabuddhayaḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ tato gatāḥ

aṣṭāviṃśe punaḥ prāpte parivartte kramāgate/
parāśarasutaḥ śrīmān viṣṇurlokapitāmahaḥ

yadā bhaviṣyati vyāso nāmnā dvaipāyanaḥ prabhuḥ/
tadā ṣaṣṭhena cāṃśena kṛṣṇaḥ puruṣasattamaḥ/
vasudevādyaduśreṣṭho vāsudevo bhaviṣyati

tadā cāhaṃ bhaviṣyāmi yogātmā yogamāyayā/
lokavismayanārthāya brahmacāriśarīrakaḥ

śmaśāve mṛtamutsṛṣṭaṃ dṛṣṭvā lokamanāthakam/
brāhmaṇānāṃ hitārthāya praviṣṭo yogamāyayā

divyāṃ meruguhāṃ puṇyāṃ tvayā sārddhañca viṣṇunā/
bhaviṣyāmi tadā brahman nakulī nāma nāmataḥ

kāyārohaṇamityevaṃ siddhakṣetrañca vaitadā/
bhaviṣyati tu vikhyātaṃ yāvadbhūmirddhariṣyati

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapasvinaḥ /
kuśaikaścaiva gārgyaśca mitrako ruṣṭa eva ca

yogayuktā mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ/
prāpya māheśvaraṃ yogaṃ vimalā hyūrddhvaretasaḥ/
rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham // २३. २१३ //
ityetadvai mayā proktamavatāreṣu lakṣaṇam/
manvādikṛṣṇaparyantamaṣṭāviṃśayugakramāt/
tatra smṛtisamūhānāṃ vibhāgo dharmalakṣaṇam

iti śrīmahāpurāṇe vāyu prokte māheśvarāvatārayogo nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ