વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 23-2

॥ વાયુરુવાચ ॥
એકત્રિંશત્તમઃ કલ્પઃ પીતવાસા ઇતિ સ્મૃતઃ।
બ્રહ્મ યત્ર મહાતેજાઃ પીતવર્ણત્વમાગતઃ

ધ્યાયતઃ પુત્રકામસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ।
પ્રાદુર્ભૂતો મહાતેજાઃ કુમારઃ પીતવસ્ત્રવાન્

પીતગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગઃ પીતમાલ્યધરો યુવા।
પીતયજ્ઞોપવીતશ્ચ પીતોષ્ણીષો મહાભુજઃ

તં દૃષ્ટ્વા ધ્યાનસંયુક્તં બ્રહ્મા લોકેશ્વરં પ્રભુમ્।
મનસા લોકધાતારં વવન્દે પરમેશ્વરમ્

તતો ધ્યાનગતસ્તત્ર બ્રહ્મ માહેશ્વરીં પરામ્।
અપશ્યદ્ ગાં વિરુપાં ચ મહેશ્વરમુખચ્યુતામ્

ચતુષ્પદાં ચતુર્વક્ત્રાં ચતુર્હસ્તાં ચતુઃસ્તનીમ્।
ચતુર્ન્નેત્રાં ચતુઃશ્રૃઙ્ગીં ચતુર્દ્દંષ્ટ્રાં ચતુર્મુખીમ્।
દ્વાત્રિંશલ્લોકસંયુક્તામીશ્વરીં સર્વતોમુખીમ્

સ તાં દૃષ્ટ્વા મહાતેજાઃ મહાદેવીં મહેશ્વરીમ્।
પુનરાહ મહાદેવઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ

મતિઃ સ્મૃતિર્બુદ્ધિરિતિ ગાયમાનઃ પુનઃ પુનઃ।
એહ્યેહીતિ મહાદેવી સોત્તિષ્ઠત્ પ્રાઞ્જલિર્ભૃશમ્

વિશ્વમાવૃત્ય યોગેન જગત્સર્વં વશીકુરુ।
અથ વા મહાદેવેન રુદ્રાણી ત્વં ભવિષ્યસિ।
બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પરમાર્થં ભવિષ્યસિ

અથૈનાં પુત્રકામસ્ય ધ્યાયતઃ પરમેષ્ઠિનઃ।
પ્રદદૌ દેવદેવેશશ્ચતુષ્પાદાં મહેશ્વરીમ્।
તતસ્તાં ધ્યાનયોગેન વિદિત્વા પરમેશ્વરીમ્

બ્રહ્મા લોકનમસ્કાર્યઃ પ્રપદ્ય તાં મહેશ્વરીમ્।
ગાયત્રીન્તુ તતો રૌદ્રીં ધ્યાત્વા બ્રહ્મા સુયન્ત્રિતઃ

ઇત્યેતાં વૈદિકીં વિદ્યાં રૌદ્રીં ગાયત્રીમર્પિતામ્।
જપિત્વા તુ મહાદેવીં રુદ્રલોકનમસ્કૃતામ્।
પ્રપન્નસ્તુ મહાદેવં ધ્યાનયુક્તેન ચેતસા

તતસ્તસ્ય મહાદેવો દિવ્યં યોગં પુનઃ સ્મૃતઃ।
ઐશ્વર્યં જ્ઞાનસમ્પત્તિં વૈરાગ્યં ચ દદૌ પુનઃ

અથાટ્ટહાસં મુમુચે ભીષણં દીપ્તમીશ્વરઃ।
તતોઽસ્ય સર્વતો દીપ્તાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ કુમારકાઃ

પીતમાલ્યામ્બરધરાઃ પીતગન્ધવિલેપનાઃ ।
પીતોષ્ણીષશિરસ્કાશ્ચ પીતાસ્યાઃ પીતમૂર્દ્ધજાઃ

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે ઉષિત્વા વિમલૌજસઃ।
યોગાત્માનસ્તતઃ સ્નાતા બ્રાહ્મણાનાં હિતૈષિણઃ

ધર્મયોગબલોપેતા ઋષીણાં દીર્ઘસત્રિણામ્।
ઉપદિશ્ય તુ તે યોગં પ્રવિષ્ટા રુદ્રમીશ્વરમ્

એવમેતેન વિધિના પ્રપન્ના યે મહેશ્વરમ્।
અન્યેઽપિ નિયતાત્માનો ધ્યાનયુક્તા જિતોન્દ્રિયાઃ

તે સર્વે પાપમુત્સૃજ્ય વિરજા બ્રહ્મવર્ચ્ચસઃ।
પ્રવિશન્તિ મહાદેવં રુદ્રન્તે ત્વપુનર્ભવાઃ

તતસ્તસ્મિન્ ગતે કલ્પે પીતવર્ણે સ્વયમ્ભુવઃ।
પુનરન્યઃ પ્રવૃત્તસ્તુ સિતકલ્પો હિ નામતઃ

એકાર્ણવે તદાવૃત્તે દિવ્યે વર્ષસહસ્રકે ।
સ્રષ્ટુકામઃ પ્રજા બ્રહ્મા ચિન્તયામાસ દુઃખિતઃ

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય પુત્રકામસ્ય વૈ પ્રભોઃ ।
કૃષ્ણઃ સમભવદ્વર્ણો ધ્યાયતઃ પરમેષ્ઠિનઃ

અથાપશ્યન્મહાતેજાઃ પ્રાદુર્ભૂતં કુમારકમ્।
કૃષ્ણવર્ણં મહાવીર્યં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા

કૃષ્ણામ્બરવરોષ્ણીષં કૃષ્ણયજ્ઞોપવીતિનમ્।
કૃષ્ણેન મૌલિના યુક્તં કૃષ્ણસ્રગનુલેપનમ્

સ તં દૃષ્ટ્વા મહાત્માનમમરં ઘોર મન્ત્રિણમ્।
વવન્દે દેવદેવેશં વિશ્વેશં કૃષ્ણપિઙ્ગલમ્

પ્રાણાયામપરઃ શ્રીમાન્ હૃદિ કૃત્વા મહેશ્વરમ્।
મનસા ધ્યાનસંયુક્તં પ્રપન્નસ્તુ યતીશ્વરમ્ ।
અઘોરેતિ તતો બ્રહ્મા બ્રહ્મ એવાનુચિન્તયન્

એવં વૈ ધ્યાયતસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ।
મુમોચ ભગવાન્ રુદ્રઃ અટ્ટહાસં મહાસ્વનમ્

અથાસ્ય પાર્શ્વતઃ કૃષ્ણાઃ કૃષ્ણસ્રગનુલેપનાઃ ।
ચત્વારસ્તુ મહાત્માનઃ સમ્બભૂવુઃ કુમારકાઃ

કૃષ્ણાઃ કૃષ્ણામ્બરોષ્ણીષાઃ કૃષ્ણાસ્યાઃ કૃષ્ણવાસસઃ।
તૈશ્ચાટ્ટહાસઃ સુમહાન્ હૂઙ્કારશ્ચૈવ પુષ્કલઃ।
નમસ્કારશ્ચ સુમહાન્ પુનઃ પુનરુદીરિતઃ

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે યોગાત્તત્ પારમેશ્વરમ્।
ઉપાસિત્વા મહાભાગાઃ શિષ્યેબ્યઃ પ્રદદુસ્તતઃ

યોગેન યોગસમ્પન્નાઃ પ્રવિશ્ય મનસા શિવમ્।
અમલં નિર્ગુણં સ્થાનં પ્રવિષ્ટા વિશ્વમીશ્વરમ્

એવમેતેન યોગેન યે ચાપ્યન્યે દ્વિજાતયઃ।
સ્મરિષ્યન્તિ વિધાનજ્ઞા ગન્તારો રુદ્રમવ્યયમ્

તતસ્તસ્મિન્ ગતે કલ્પે કૃષ્ણરુપે ભયાનકે।
અન્યઃ પ્રવર્ત્તિતઃ કલ્પો વિશ્વરુપસ્તુ નામતઃ

વિનિવૃત્તે તુ સંહારે પુનઃ સૃષ્ટે ચરાચરે।
બ્રહ્મણઃ પુત્રકામસ્ય ધ્યાયતઃ પરમેષ્ઠિનઃ।
પ્રાદુર્ભૂતા મહાનાદા વિશ્વરૂપા સરસ્વતી

વિશ્વમાલ્યામ્બરધરં વિશ્વયજ્ઞોપવીતિનમ્।
વિશ્વોષ્ણીષં વિશ્વગન્ધં વિશ્વસ્થાનં મહાભુજમ્

અથ તં મનસા ધ્યાત્વા યુક્તાત્મા વૈ પિતામહઃ।
વવન્દે દેવમીશાનં સર્વેશં સર્વગં પ્રભુમ્

ઓમીશાનં નમસ્તેઽસ્તુ મહાદેવ નમોઽસ્તુ તે।
એવં ધ્યાનગતં તત્ર પ્રણમન્તં પિતામહમ્।
ઉવાચ ભગવાનીશઃ પ્રીતોઽહં તે કિમિચ્છસિ

તતસ્તુ પ્રણતો ભૂત્વા વાગ્ભિઃ સ્તુત્વા મહેશ્વરમ્।
ઉવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા પ્રીતઃ પ્રીતેન ચેતસા

યદિદં વિશ્વરૂપન્તે વિશ્વગં વિશ્વમીશ્વરમ્।
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ કશ્ચાયં પરમેશ્વરઃ

કૈષા ભગવતી દેવી ચતુષ્પાદા ચતુર્મુખી।
ચતુઃશ્રૃઙ્ગી ચતુર્વક્રા ચતુર્દ્દન્તા ચતુઃસ્તની

ચતુર્હસ્તા ચતુર્નેત્રા વિશ્વરુપા કથં સ્મૃતા।
કિન્નામધેયા કોઽસ્યાત્મા કિંવીર્યા વાપિ કર્મતઃ

॥મહેશ્વર ઉવાચ ॥
રહસ્યં સર્વમન્ત્રાણાં પાવનં પુષ્ઠિવર્દ્ધનમ્।
શ્રૃણુષ્વૈતત્પરં ગુહ્યમાદિસર્ગે યથા તથમ્

અયં યો વર્ત્તતે કલ્પો વિશ્વરૂપસ્ત્વસૌ સ્મૃતઃ।
યસ્મિન્ ભવાદયો દેવાઃ ષડ્વિંશન્મનવઃ સ્મૃતાઃ

બ્રહ્મસ્થાનમિદં ચાપિ યદા પ્રાપ્તં ત્વયા વિભો।
તદાપ્રભૃતિ કલ્પશ્ચ ત્રયસ્ત્રિંશત્તમો હ્યયમ્

શતં શતસહસ્રાણામતીતા યે સ્વયમ્ભુવઃ ।
પુરસ્તાત્તવ દેવેશ તાન્ શ્રૃણુષ્વ મહામુને

આનન્દસ્તુ સ વિજ્ઞેય આનન્દસ્તે મહાલયઃ।
ગાલવ્યગોત્રતપસા મમ પુત્રસ્ત્વમાગતઃ

ત્વયિ યોગશ્ચ સાઙ્ખ્યશ્ચ તપો વિદ્યાવિધિઃ ક્રિયા।
ઋતં સ્ત્યઞ્ચ યદ્બ્રહ્મ અહિંસા સન્તતિક્રમાઃ

ધ્યાનં ધ્યાનવપુઃ શાન્તિર્વિદ્યાઽપિદ્યામતિર્ધૃતિઃ।
કાન્તિઃ શાન્તિઃ સ્મૃતિર્મેધા લજ્જા શુદ્દિઃ સરસ્વતી।
તુષ્ટિઃ પુષ્ટિઃ ક્રિયા ચૈવ લજ્જા ક્ષાન્તિઃ પ્રતિષ્ઠિતા

ષડ્‌વિંશત્તદ્ગુણા હ્યેષા દ્વાત્રિશાક્ષરસંજ્ઞિતા ।
પ્રકૃતિં વિદ્ધિતાં બ્રહ્મંસ્ત્વત્પ્રસૂતિં મહેશ્વરીમ્

સૈષા ભગવતી દેવી તત્પ્રસૂતિઃ સ્વયમ્ભુવઃ।
ચતુર્મુખી જગદ્યોનિઃ પ્રકૃતિ ર્ગૌઃ પ્રકીર્ત્તિતા ।
પ્રધાનં પ્રકૃતિં ચૈવ યદાહુસ્તત્ત્વચિન્તકાઃ

અજામેતાં લોહિતાં શુક્લકૃષ્ણાં વિશ્વં સંપ્રસૃજમાનાં સુરૂપામ્।
અજોઽહં વૈ બુદ્ધિમાન્વિશ્વરૂપાં ગાયત્રીં ગાં વિશ્વરૂપાં હિ બુદ્ધ્વા ॥ ૨૩.૫૧
એવમુક્તવા મહાદેવઃ અટ્ટહાસમથાકરોત્ ।
વલિતાસ્ફોટિતરવં કહાકહનદન્તથા

તતોઽસ્ય પાર્શ્વતો દિવ્યાઃ સર્વરૂપાઃ કુમારકાઃ।
જટી મુણ્ડી શિખણ્ડી ચ અર્દ્ધમુણ્ડશ્ચ જજ્ઞિરે

તતસ્તે તુ યથોક્તેન યોગેન સુમહૌજસઃ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રન્તુ ઉપાસિત્વા મહેશ્વરમ્

ધર્મોપદેશં નિયતં કૃત્વા યોગમયં દૃઢમ્।
શિષ્ટાનાં નિયતાત્માનઃ પ્રવિષ્ટા રુદ્રમીશ્વરમ્

॥વાયુરુવાચ॥
તતો વિસ્મયમાપન્નો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ।
પ્રપન્નસ્તુ મહાદેવં ભક્તિયુક્તેન ચેતસા।
ઉવાચ વચનં સર્વં શ્વેતત્વન્તે કથં વિભો

॥ભગવાનુવાચ॥
શ્વેતકલ્પો યદા હ્યાસીદહં શ્વેતસ્તતોઽભવમ્।
શ્વેતોષ્ણીષઃ શ્વેતમાલ્યઃ શ્વેતામ્બરધરઃ શિવઃ

શ્વેતાસ્થિમાંસરોમા ચ શ્વેતત્વક્ શ્વેતલોહિતઃ।
તેન નામ્ના ચ વિખ્યાતઃ શ્વેતકલ્પસ્તદા હ્યસૌ

મત્પ્રસાદાચ્ચ દેવેશઃ શ્વેતાઙ્ગઃ શ્વેતલોહિતઃ।
શ્વેતવર્ણા તદા હ્યાસીદ્ગાયત્રી બ્રહ્મસંજ્ઞિતા

યસ્માદહં ચ દેવેશ ત્વયા ગુહ્યે પદે સ્થિતઃ।
વિજ્ઞાતઃ સ્વેન તપસા સદ્યો જાતઃ સનાતનઃ।
સદ્યો જાતેતિ બ્રહ્મૈતદ્ ગુહ્યં ચૈવ પ્રકીર્તિતમ્

તસ્માદ્ ગુહ્યત્વમાપન્નં યે વેત્સ્યન્તિ દ્વિજાતયઃ।
તત્સમીપઙ્ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

યદાઽહં ચ પુનસ્ત્વાસં લોહિતો નામ નામતઃ।
મમકૃતેન વર્ણેન કલ્પો વૈ લોહિતઃ સ્મૃતઃ

તદા લોહિતમાસાસ્થિલોહિતક્ષીરસન્નિભા ।
લોહિતાક્ષસ્તનવતી ગાયત્રી ગૌઃ પ્રકીર્તિતા

તતોઽસ્ય લોહિતત્વેન વર્ણસ્ય ચ વિપર્ય્યયે।
વામત્વાચ્ચૈવ યોગસ્ય વામદેવત્વમાગતઃ

તથાપિ હિ મહાસત્ત્વ ત્વયાઽહં નિયતાત્મના।
વિજ્ઞાતઃ શ્વેત વર્ણેન તસ્માદ્વર્ણોત્તમઃ સ્મૃતઃ ।
તતોઽહં વામદેવેતિ ખ્યાતિં યાતો મહીતલે

યે ચાપિ વામદેવત્વં જ્ઞાસ્યન્તીહ દ્વિજાતયઃ।
વિજ્ઞાય ચેમાં રુદ્રાણીં ગાયત્રીં માતરં વિભો

સર્વપાપવિનિર્મુક્તા વિરજા બ્રહ્મવર્ચસઃ।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

યદા તુ પુનરેવાયં કૃષ્ણવર્ણો ભયાનકઃ।
મત્કૃતેન ચ વર્ણેન મત્કલ્પઃ કૃષ્ણ ઉચ્યતે

તત્રાઽહં કાલસંકાશઃ કાલો લોકપ્રકાશનઃ ।
વિજ્ઞાતોઽહં ત્વયા બ્રહમન્ ઘોરો ઘોરપરાક્રમઃ

તસ્માદ્ઘોરત્વમાપન્નં યે માં વેત્સ્યન્તિ ભૂતલે।
તેષામઘોરઃ શાન્તશ્ચ ભવિષ્યામ્યહમવ્યયઃ

તસ્માદ્વિશ્વત્વમાન્નં યે માં પશ્યન્તિ ભૂતલે ।
તેષાં શિવશ્ચ સૌમ્યશ્ચ ભવિષ્યામિ સદૈવ તુ

તસ્માચ્ચ વિશ્વરૂપો વૈ કલ્પોઽયં સમુદાહૃતઃ।
વિશ્વરૂપા તથા ચેયં સાવિત્રી સમુદાહૃતા

સર્વરૂપાસ્તથા ચેમે સંવૃત્તા મમ પુત્રકાઃ।
ચત્વારસ્તે સમાખ્યાતાઃ પાદા વૈ લોકસંમતાઃ

તસ્માચ્ચ સર્વ વર્ણત્વં પ્રજાત્વં મે ભવિષ્યતિ।
સર્વભક્ષ્યા ચ મેધ્યા ચ વર્ણતશ્ચ ભવિષ્યતિ

મોક્ષો ધર્મસ્તથાર્થશ્ચ કામશ્ચેતિ ચતુષ્ટયમ્।
તસ્માદ્વેત્તા ચ વેદ્યં ચ ચતુર્દ્ધા વૈ ભવિષ્યતિ

ભૂતગ્રામાશ્ચ ચત્વારઃ આશ્રમાશ્ચતુરસ્તથા।
ધર્મસ્ય પાદાશ્ચત્વાર શ્ચત્વારો મમ પુત્રકાઃ

તસ્માચ્ચતુર્યુગાવસ્થં જગદ્વૈ સચરાચરમ્।
ચતુર્દ્ધાઽવસ્થિતં ચૈવ ચતુષ્પાદં ભવિષ્યતિ

ભૂર્લોકોઽથ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકોઽથ મહસ્તથા।
જનસ્તપશ્ચ શાંતશ્ચ રુદ્રલોકસ્તતઃ પરમ્

સ્વર્લોકો હિ તૃતીયસ્તુ ચતુર્થસ્તુ મહઃ સ્મૃતઃ।
તત્ર લોકઃ પરં સ્થાનં પરન્તદ્યોગિનાં સ્મૃતમ્

નિર્મમા નિરહંકારાઃ કામક્રોધવિવર્જ્જિતાઃ।
દ્રક્ષ્યન્તે તદ્વિદો યુક્તા ધ્યાનતત્પરયુઞ્જકાઃ

યસ્માચ્ચતુષ્પદા હ્યેષા ત્વયા દૃષ્ટા સરસ્વતી।
તસ્માચ્ચ પશવઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ ચતુષ્પદાઃ।
તસ્માચ્ચૈષાં ભવિષ્યન્તિ ચત્વારો વૈ પયોધરાઃ

સોમશ્ચ મન્ત્રસંયુક્તો યસ્માન્મમ મુખાચ્ચ્યુતઃ।
જીવઃ પ્રાણભૃતાં બ્રહ્મન્ સર્વઃ પીત્વા સ્તનૈર્ઘૃતમ્

તસ્માત્ સોમમયં ચૈતદમૃતં ચૈવ સંજ્ઞિતમ્।
ચતુષ્પાદા ભવિષ્યન્તિ શ્વેતત્વં ચાસ્ય તેન તત્

યસ્માચ્ચૈવં ક્રિયાભૂત્વા દ્વિપાદા વૈ મહેશ્વરી।
દૃષ્ટા પુનસ્ત્વયા ચૈષા સાવિત્રી લોકભાવિની।
તસ્માદ્વૈ દ્વિપદાઃ સર્વે દ્વિસ્તનાશ્ચ નરાઃ સ્મૃતાઃ

યસ્માચ્ચૈવમજા ભૂત્વા સર્વવર્ણા મહેશ્વરી।
દૃષ્ટા ત્વયા મહાસત્ત્વા સર્વભૂતધરા પરા।
તસ્માત્તુ વિશ્વરૂપત્વમજાનાં વૈ ભવિષ્યતિ

અજશ્ચૈવ મહાતેજા વિશ્વરૂપો ભવિષ્યતિ।
અમોઘરેતાઃ સર્વત્ર મુખે ચાસ્ય હુતાશનઃ।
તસ્માત્ સર્વગતો મેધ્યઃ પશુરૂપી હુતાશનઃ

તપસા ભાવિતાત્માનો યે વૈ દ્રક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ।
ઈશિત્વે ચ શિવત્વે ચ સર્વગં સર્વતઃ સ્થિરમ્

રજસ્તમોવિનિર્મુક્તાસ્ત્યક્ત્વા માનુષ્યકમ્બુવિ।
મત્સમીપં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

ઇત્યેવમુક્તો ભગવાન્ બ્રહ્મા રુદ્રેણ વૈ દ્વિજાઃ।
પ્રણમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા પુનરાહ પિતામહઃ

॥બ્રહ્મોવાચ॥
ભગવન્દેવદેવેશ વિશ્વરૂપી મહેશ્વરઃ।
ઇમાસ્તવ મહાદેવ તનવો લોકવન્દિતાઃ

વિશ્વરૂપ મહાસત્ત્વ કસ્મિન્ કાલે મહાભુજ।
કસ્યાં વા યુગસમ્ભૂત્યાં દ્રક્ષ્યન્તિ ત્વાં દ્વિજાતયઃ

કેન વા તત્ત્વયોગેન ધ્યાનયોગેન કેન વા ।
તનવસ્તે મહાદેવ શક્યા દ્રષ્ટું દ્વિજાતિભિઃ

॥ભગવાનુવાચ॥
તપસા નૈવ યોગેન દાનધર્મફલેન વા।
ન તીર્થફલયોગેન ક્રતુભિર્વા સદક્ષિણૈઃ

ન વેદાધ્યાપનૈર્વાપિ ન ચિત્તેન વિવેદનૈઃ ।
શક્યોઽહં માનુર્ષૈદ્રષ્ટુમૃતે ધ્યાનાત્પરં ન હિ

સાધ્યો નારાયણશ્ચૈવ વિષ્ણુસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
ભવિષ્યતીહ નામ્ના તુ વારાહો નામ વિશ્રુતઃ

ચતુર્બાહુશ્ચતુષ્પાદશ્ચતુર્નેત્રશ્ચતુર્મુખઃ।
તદા સંવત્સરો ભૂત્વા યજ્ઞરૂપી ભવિષ્યતિ।
ષડઙ્ગશ્ચ ત્રિશીર્ષશ્ચ ત્રિસ્થાને ત્રિશરીરવાન્

કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચૈવ ચતુર્યુગમ્।
એતસ્ય પાદાશ્ચત્વારઃ અઙ્ગાનિ ક્રતવસ્તથા

ભુજાશ્ચ વેદાશ્ચત્વારો ઋતુઃ સન્ધિમુખાનિ ચ।
દ્વે મુખે દ્વે ચ અયને નેત્રાશ્ચ ચતુરસ્તથા

શિરાંસિ ત્રીણિ પર્વાણિ ફાલ્ગુન્યાષાઢકૃત્તિકાઃ।
દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમાનિ ત્રીણિ સ્થાનાનિ યાનિ તુ।
સમ્ભવઃ પ્રલયશ્ચૈવ આશ્રમૌ દ્વૌ પ્રકીર્ત્તિતૌ

સ યદા કાલરૂપાભો વરાહત્વે વ્યવસ્થિતઃ।
ભવિષ્યતિ યદા સાધ્યો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ

તદા ત્વમપિ દેવેશ ચતુર્વ્વક્ત્રો ભવિષ્યસિ।
બ્રહ્મલોકનમસ્કાર્યો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ

એકાર્ણવે પ્લવે ચૈવ શયાનં પુરુષં હરિમ્।
યદા દ્રક્ષ્યસિ દેવેશં ધ્યાનયુક્તં મહામુનિમ્

તદાવાં મમ યોગેન મોહિતૌ નષ્ટચેતસૌ।
અન્યોન્યસ્પર્દ્ધિનૌ રાત્રાવવિજ્ઞાય પરસ્પરમ્

એકૈકસ્યોદરસ્થાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા લોકાંશ્ચરાચરાન્।
વિસ્મયં પરમં ગત્વા ધ્યાનાદ્‌બુદ્ધ્વા તુ માનુષૌ

તતસ્ત્વં પઝસંભૂતઃ પઝનાભઃ સનાતનઃ।
પદ્માઙ્કિતસ્તદા કલ્પે ખ્યાતિં યાસ્યસિ પુષ્કલામ્

તતસ્તસ્મિંસ્તદા કલ્પે વારાહે સપ્તમે પ્રભોઃ।
પુનર્વિષ્ણુર્મહાતેજાઃ કાલો લોકપ્રકાલનઃ।
મનુર્વૈવસ્વતો નામ તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ

તદા ચતુર્યુગાવસ્થે કલ્પે તસ્મિન્ યુગાન્તકે।
ભવિષ્યામિ શિખાયુક્તઃ શ્વેતો નામ મહામુનિઃ

હિમવચ્છિખરે રમ્યે છાગલે પર્વતોત્તમે।
ચતુઃશિષ્યાઃ શિવે યુક્તા ભવિષ્યન્તિ તદા મમ

શ્વેતશ્ચૈવ શિખશ્ચૈવ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતલોહિતઃ।
ચત્વારસ્તે મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

તતસ્તે બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મગતિં પરામ્ ।
તત્સમીપં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

પુનસ્તુ મમ દેવેશો દ્વિતીયદ્વાપરે પ્રભુઃ।
પ્રજાપતિર્યદા વ્યાસઃ સત્યો નામ ભવિષ્યતિ

તદા લોકહિતાર્થાય સુતારે નામ નામતઃ।
ભવિષ્યામિ કલૌ તસ્મિન્ લોકાનુગ્રહકારણાત્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યા નામ નામતઃ।
દુન્દુભિઃ શતરૂપશ્ચ ઋચીકઃ ક્રતુમાંસ્તથા

પ્રાપ્ય યોગં તથા જ્ઞાનં બ્રહ્મ ચૈવ સનાતનમ્।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિ દુર્લભમ્

તૃતીયે દ્વાપરે ચૈવ યદા વ્યાસસ્તુ ભાર્ગવઃ।
તદા હ્યહં ભવિષ્યામિ દમનસ્તુ યુગન્તિકે

તત્રાપિ ચ ભવિષ્યન્તિ ચત્વારો મમ પુત્રકાઃ।
વિશોકશ્ચ વિકેશશ્ચ વિશાપઃ શાપનાશનઃ

તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ યોગોક્તેન મહૌજસઃ।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

ચતુર્થે દ્વાપરે ચૈવ યદા વ્યાસોઽઙ્ગિરાઃ સ્મૃતઃ।
તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ સુહોત્રો નામ નામતઃ

તત્રાપિ મમ સત્પુત્રાશ્ચત્વારશ્ચ તપોધનાઃ।
ભવિષ્યન્તિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા યોગાત્માનો દૃઢવ્રતાઃ

સુમુખો દુર્મુખશ્ચૈવ દુર્દમો દુરતિક્રમઃ।
પ્રાપ્ય યોગગતિં સૂક્ષ્માં વિમલા દગ્ધકિલ્બિષાઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

પઞ્ચમે દ્વાપરે ચૈવ વ્યાસસ્તુ સવિતા યદા।
તદા ચાપિ ભવિષ્યામિ કઙ્ગો નામ મહાતપાઃ।
અનુગ્રહાર્થં લોકાનાં યોગાત્મા નૈકકર્મકૃત્

ચત્વારસ્તુ મહાભાગા વિરજાઃ શુદ્ધયોનયઃ ।
પુત્રા મમ ભવિષ્યન્તિ યોગાત્માનો દૃઢવ્રતાઃ

સનઃ સનન્દનશ્ચૈવ પ્રભુર્યશ્ચ સનાતનઃ।
ઋતુઃ સનત્કુમારશ્ચ નિર્મમા નિરહંકૃતાઃ।
મત્સમીપં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

પરિવૃત્તે પુનઃ ષષ્ઠે મૃત્યુર્વ્યાસો યદા વિભુઃ।
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ લોકાક્ષિર્નામ નામતઃ

શિષ્યાશ્ચ મમ તે દિવ્યા યોગાત્માનો દૃઢવ્રતાઃ।
ભવિષ્યન્તિ મહાભાગાશ્ચત્વારો લોકસમ્મતાઃ

સુધામા વિરજશ્ચૈવ શઙ્ખપાદ્રવ એવ ચ।
યોગાત્માનો મહાત્માનસ્તે સર્વે દગ્ધકિલ્બિષાઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

સપ્તમે પરિવર્ત્તે તુ યદા વ્યાસઃ શતક્રતુઃ।
વિભુર્નામ મહાતેજા- પૂર્વમાસીચ્છતક્રતુઃ

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ કલૌ તસ્મિન્ યુગાન્તિકે।
જૈગીષવ્યેતિ વિખયાતઃ સર્વેષાં યોગિનાં વરઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ યુગે તદા।
સારસ્વતઃ સુમેધાશ્ચ વસુવાહઃ સુવાહનઃ

તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ ધ્યાનયુક્તિં સમાશ્રિતાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનો રુદ્રલોકપરાયણાઃ

વસિષ્ઠશ્ચાષ્ટમે વ્યાસઃ પરિવર્ત્તે ભવિષ્યતિ।
કપિલશ્ચાસુરિશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો મુનિઃ।
વાગ્બલિશ્ચ મહાયોગી સર્વ એવ મહૌજસઃ

પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ધ્યાનિનો દગ્ધકલ્મષાઃ।
મત્સમીપં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

પરિવર્ત્તેઽથ નવમે વ્યાસઃ સારસ્વતો યદા।
તદા ચાહં ભવિષ્યામિ ઋષભો નામ નામતઃ ।
તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ

પરાશરશ્ચ ગાર્ગ્યશ્ચ ભાર્ગવો હ્યઙ્ગિરાસ્તથા।
ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

સર્વે તપોબલોત્કૃષ્ટાઃ શાપાનુગ્રહકોવિદાઃ।
તેપિ તેનૈવ માર્ગેણ યોગોક્તેન તપસ્વિનઃ।
ધ્યાનમાર્ગં સમાસાદ્ય ગમિષ્યન્તિ તથૈવ તે

દશમે દ્વાપરે વ્યાસસ્ત્રિધામાનામ નામતઃ।
યદા ભવિષ્યતિ વિપ્રાસ્તદાઽહં ભવિતા પુનઃ

હિમવચ્છિખરે રમ્યે ભૃગુતુઙ્ગે નગોત્તમે।
નામ્ના ભૃગોસ્તુ શિખરન્તસ્માત્તચ્છિખરમ્ભૃગુઃ

તત્રૈવ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ દૃઢવ્રતાઃ।
બલબન્ધુર્નિરામિત્રઃ કેતુશ્રૃઙ્ગસ્તપોધનઃ

યોગાત્માનો મહાત્માનો ધ્યાનયોગસમન્વિતાઃ।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ તપસા દગ્ધકલ્મષાઃ

એકાદશે દ્વાપરે તુ ત્રિવૃદ્વ્યાસો ભવિષ્યતિ।
તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ ગઙ્ગાદ્વારે કલેર્ધુરિ

ઉગ્રા નામ મહાનાદાસ્તત્રૈવ મમ પુત્રકાઃ।
ભવિષ્યન્તિ મહૌજસ્કાઃ સુવૃત્તા લોકવિશ્રુતાઃ

લમ્બોદરશ્ચ લમ્બશ્ચ લમ્બાક્ષો લમ્બકેશકઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકાય સંસ્થિતાઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ પરાં ગતિમ્

દ્વાદશે પિરવર્ત્તે તુ શતતેજા મહામુનિઃ।
ભવિષ્યતિ મહાસત્ત્વો વ્યાસઃ કવિવરોત્તમઃ

તતોઽપ્યહં ભવિષ્યામિ અત્રિર્નામ યુગાન્તિકે।
હૈમકં વનમાસાદ્ય યોગમાસ્થાય ભૂતલે

અત્રાપિ મા તે પુત્રા ભસ્મસ્નાનાનુલેપનાઃ।
ભવિષ્યન્તિ મહાયોગ રુદ્રલોકપરાયણાઃ

સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ચ સાધ્યઃ સર્વસ્તથૈવ ચ।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ ધ્યાનયોગપરાયણાઃ

ત્રયોદશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમેણ તુ।
ધર્મો નરાયણો નામ વ્યાસસ્તુ ભવિતા યદા

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ વાલિર્નામ મહામુનિઃ।
વાલખિલ્યાશ્રમે પુણ્યે પર્વતે ગન્ધમાદને

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપોધનાઃ।
સુધામા કાશ્યપશ્ચૈવ વસિષ્ઠો વિરજાસ્તથા

મહાયોગબલોપેતા વિમલા ઊર્દ્ધ્વરેતસઃ।
તેનૈવ યોગમાર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

સુરક્ષણો યદા વ્યાસઃ પર્યાયે તુ ચતુર્દ્દશે।
તત્રાપિ પુનરેવાહં ભવિષ્યામિ યુગાન્તિકે

વંશે ત્વઙ્ગિરસઃ શ્રેષ્ઠો ગૌતમો નામ યોગવિત્।
તસ્માદ્ભવિષ્યતે પુણ્યં ગૌતમં નામ તદ્વનમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ કલૌ તથા।
અત્રિરુગ્રતપાશ્ચૈવ શ્રાવણોઽથ સ્રવિષ્ટકઃ

યોગાત્માનો મહાત્માનો ધ્યાનયોગપરાયણાઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ રુદ્રલોકનિવાસિનઃ

તતઃ પ્રાપ્તે પઞ્ચદશે પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
આરુણિસ્તુ યદા વ્યાસો દ્વાપરે ભવિતા પ્રભુઃ

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ નામ્ના વેદશિરા દ્વિજાઃ।
તત્ર વેદશિરા નામ અસ્ત્રં તત્પારમેશ્વરમ્

ભવિષ્યતિ મહાવીર્યં વેદશીર્ષા ચ પર્વતઃ।
હિમવત્પૃષ્ઠમાશ્રિત્ય સરસ્વત્યા નગોત્તમે

તદાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપોધનાઃ।
કુણિશ્ચ કુણિબાહુશ્ચ કુશરીરઃ કુનેત્રકઃ

યોગાત્માનો મહાત્માનો બ્રહ્મિષ્ઠાશ્ચોર્દ્ધ્વરેતસઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ રુદ્રલોકં ગતાસ્તુ તે

તતઃ ષોડશમે ચાપિ પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
વ્યાસસ્તુ સઞ્જયો નામ ભવિષ્યતિ તદા પ્રભુઃ

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ ગોકર્ણો નામ નામતઃ।
તસ્માદ્ભવિષ્યતે પુણ્યં ગોકર્ણં નામ તદ્વનમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ।
કશ્યપો હ્યુશનાશ્ચૈવ ચ્યવનોઽથ બૃહસ્પતિઃ।
તેઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ પરં પદમ્

તતઃ સપ્તદશે ચૈવ પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
તદા ભવિષ્યતિ વ્યાસો નામ્ના દેવકૃતઞ્જયઃ

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ ગુહાવાસીતિ નામતઃ।
હિમવચ્છિખરે ચૈવ મહાતુઙ્ગે મહાલયે।
સિદ્ધિક્ષેત્રં મહાપુણ્યં ભવિષ્યતિ મહાલયમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા બ્રહ્મણ્યા યોગવેદિનઃ ।
ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનઃ સર્વજ્ઞા નિરહઙ્કૃતાઃ

ઉતથ્યો વામદેવશ્ચ મહાકાલો મહાલયઃ।
તેષાં શતસહસ્રન્તુ શિષ્યાણાં ધ્યાનસાધનમ્

ભવિષ્યન્તિ તદા કલ્પે સર્વે તે ધ્યાનયુઞ્જકાઃ।
તે તુ સન્નિહિતા યોગે હૃદિ કૃત્વા મહેશ્વરમ્ ।
મહાલયે પદં ક્ષિપ્ત્વા પ્રવિષ્ટાઃ શિવમવ્યયમ્

યે ચાન્યેઽપિ મહાત્માનઃ કાલે તસ્મિન્ યુગાન્તિકે।
ધ્યાનયુક્તેન મનસા વિમલાઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ

ગત્વા મહાલ્યં પુણ્યં દૃષ્ટ્વા માહેશ્વરં પદમ્ ।
તૂર્ણં તારયતે જન્તૂન્ દશપૂર્વાન્ દશાપરાન્

આત્માનમેકવિશંઞ્ચ તારયિત્વા મહાર્ણવમ્।
મમ પ્રસાદાદ્યાસ્યન્તિ રુદ્રલોકં ગતજ્વરાઃ

તતોઽષ્ટાદશમે ચૈવ પરિવર્ત્તે યદા ભવેત્ ।
તદા ઋતઞ્જયો નામ વ્યાસસ્તુ ભવિતા મુનિઃ।
તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ શિખણ્ડી નામ નામતઃ

સિદ્ધક્ષેત્રે મહાપુણ્યે દેવદાનવપૂજિતે।
હિમવાચ્છિખરે પુણ્યે શિખણ્ડી યત્ર પર્વતઃ।
શિખણ્ડિનો વનઞ્ચાપિ ઋષિસિદ્ધનિષેવિતમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપોધનાઃ।
વાચઃશવા ઋતીકશ્ચ શાવાસશ્ચ દૃઢવ્રતઃ

યોગાત્માનો મહાશક્તાઃ સર્વે તે વેદપારગાઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકં વ્રજન્તિ તે

તતસ્ત્વેકોનવિંશે તુ પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
વ્યાસસ્તુ ભવિતા નામ્ના ભરદ્વાજો મહામુનિઃ

તત્રાપ્યહં ભવિષ્યામિ જટામાલીતિ નામતઃ।
હિમવચ્છિખરે રમ્યેજટાયુર્યત્ર પર્વતઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ।
હિરણ્યનામા કૌશિલ્યઃ કાક્ષીવઃ કુથુમિસ્તથા

ઈશ્વરા યોગધર્માણઃ સર્વે તે હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

તતો વિંશતિમે સર્ગે પરિવર્ત્તે ક્રમેણ તુ।
વાચઃશ્રવાઃ સ્મૃતો વ્યાસો ભવિષ્યતિ મહામતિઃ

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ હ્યટ્ટહાસીતિ નામતઃ।
અટ્ટહાસપ્રિયાશ્ચાપિ ભવિષ્યન્તિ તદા નરાઃ

તત્રૈવ હિમવત્પૃષ્ઠે સિદ્ધચારણસેવિતે।
તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ।
યુક્તાત્માનો મહાસત્ત્વા ધ્યાનિનો નિયતવ્રતાઃ

સુમન્તુર્વર્વરિર્વિદ્વાન્ સુબન્ધુઃ કુશિકન્ધરઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકાય તે ગતાઃ

એકવિશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમેણ તુ।
વાચસ્પતિઃ સ્મૃતો વ્યાસો યદા સ ઋષિસત્તમઃ

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ દારુકો નામ નામતઃ।
તસ્માદ્ભવિષ્યતે પુણ્યં દેવદારુવનં મહત્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ।
પ્લક્ષો દાક્ષાયણિશ્ચૈવ કેતુમાલી બકસ્તથા

યોગાત્માનો મહાત્માનો નિયતા હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ।
પરમં યોગમાક્થાય રુદ્રં પ્રાપ્તાસ્તથાનઘાઃ

દ્વાવિંશે પરિવર્ત્તે તુ વ્યાસઃ શુક્લાયનો યદા।
તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ વારાણસ્યાં મહામુનિઃ

નામ્ના વૈ લાઙ્ગલી ભીમો યત્ર દેવાઃ સવાસવાઃ।
દ્રક્ષ્યન્તિ માં કલૌ તસ્મિન્નવતીર્ણં હલાયુધમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સુધાર્મિકાઃ।
તુલ્યાર્ચિર્મધુપિઙ્ગાક્ષઃ શ્વેતકેતુસ્તથૈવ ચ

તેઽપિ માહેશ્વરં યોગં પ્રાપ્ય ધ્યાનપરાયણાઃ।
વિરજા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા રુદ્રલોકાય સંસ્થિતાઃ

પરિવર્ત્તે ત્રયોવિંશે તૃણબિન્દુર્યદા મુનિઃ।
વ્યાસો ભવિષ્યતિ બ્રહ્મ તદાઽહં ભવિતા પુનઃ।
શ્વેતો નામ મહાકાયો મુનિપુત્રઃ સુધાર્મિકઃ

તત્ર કાલઞ્જરિષ્યામિ તદા ગિરિવરોત્તમે।
તેન કાલઞ્જરો નામ ભવિષ્યતિ સ પર્વતઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ।
ઉષિજો બૃહદુક્થશ્ચ દેવલઃ કવિરેવ ચ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકં ગતા હિ તે

પરિવર્ત્તે ચતુર્વિંશે ઋક્ષો વ્યાસો ભવિષ્યતિ।
તત્રાઽહં ભવિતા બ્રહ્મન્ કલૌ તસ્મિન્ યુગાન્તિકે।
શૂલી નામ મહાયોગી નૈમિષે યોગિ વન્દિતે

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ।
શલિહોત્રોઽગ્નિવેશ્યશ્ચ યુવનાશ્ચઃ શરદ્વસુઃ ।
તેઽપિ યોગબલોપેતા રુદ્રં યાસ્યન્તિ સુવ્રતાઃ

પઞ્ચવિંશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે યથાક્રમમ્।
વસિષ્ઠસ્તુ યદા વ્યાસઃ શક્તિર્નામ ભવિષ્યતિ

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ દણ્ડી મુણ્ડીશરઃ પ્રભુઃ।
કોટિવર્ષં સમાસાદ્ય નગરં દેવપૂજિતમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ ક્રમાગતાઃ।
યોગાત્માનો મહાત્માનઃ સર્વે તે હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ

છગલઃ કુમ્ભકર્ષાશ્યઃ કુમ્ભશ્ચૈવ પ્રબાહુકઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગમિષ્યન્તિ તથૈવ તે

ષડ્‌વિંશે પરિવર્ત્તે તુ યદા વ્યાસઃ પરાશરઃ।
તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ સહિષ્ણુર્નામ નામતઃ।
પુણ્યં રુદ્રવનં પ્રાપ્ય કલૌ તસ્મિન્ યુગાન્તિકે

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સુધાર્મિકાઃ।
ઉલૂકો વૈદ્યુતશ્ચૈવ સર્વકો હ્યાશ્વલાયનઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગન્તારસ્તે તથૈવ હિ

સપ્તવિંશતિમે પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
જાતૂકર્ણ્યો યદા વ્યાસો ભવિષ્યતિ તપોધનઃ

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ સોમશર્મ્મા દ્વિજોત્તમઃ।
પ્રભાસતીર્થમાસાદ્ય યોગાત્મા લોકવિશ્રુતઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપોધનાઃ।
અક્ષપાદઃ કણાદશ્ચ ઉલૂકો વત્સ એવ ચ

યોગાત્માનો મહાત્માનો વિમલાઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકં તતો ગતાઃ

અષ્ટાવિંશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે।
પરાશરસુતઃ શ્રીમાન્ વિષ્ણુર્લોકપિતામહઃ

યદા ભવિષ્યતિ વ્યાસો નામ્ના દ્વૈપાયનઃ પ્રભુઃ।
તદા ષષ્ઠેન ચાંશેન કૃષ્ણઃ પુરુષસત્તમઃ।
વસુદેવાદ્યદુશ્રેષ્ઠો વાસુદેવો ભવિષ્યતિ

તદા ચાહં ભવિષ્યામિ યોગાત્મા યોગમાયયા।
લોકવિસ્મયનાર્થાય બ્રહ્મચારિશરીરકઃ

શ્મશાવે મૃતમુત્સૃષ્ટં દૃષ્ટ્વા લોકમનાથકમ્।
બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પ્રવિષ્ટો યોગમાયયા

દિવ્યાં મેરુગુહાં પુણ્યાં ત્વયા સાર્દ્ધઞ્ચ વિષ્ણુના।
ભવિષ્યામિ તદા બ્રહ્મન્ નકુલી નામ નામતઃ

કાયારોહણમિત્યેવં સિદ્ધક્ષેત્રઞ્ચ વૈતદા।
ભવિષ્યતિ તુ વિખ્યાતં યાવદ્ભૂમિર્દ્ધરિષ્યતિ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ।
કુશૈકશ્ચૈવ ગાર્ગ્યશ્ચ મિત્રકો રુષ્ટ એવ ચ

યોગયુક્તા મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ।
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં વિમલા હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ।
રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ ॥ ૨૩. ૨૧૩ ॥
ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમવતારેષુ લક્ષણમ્।
મન્વાદિકૃષ્ણપર્યન્તમષ્ટાવિંશયુગક્રમાત્।
તત્ર સ્મૃતિસમૂહાનાં વિભાગો ધર્મલક્ષણમ્

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુ પ્રોક્તે માહેશ્વરાવતારયોગો નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ