Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 21-2

21-2.21.1

// sūta uvāca //
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ naimiṣāraṇyavāsinām /
ṛṣiḥ śrutidharaḥ prājñaḥ sāvarṇirnnāma nāmataḥ

21-2.21.2

teṣāṃ sopyagrato bhūtvā vāyuṃ vākyaviśāradaḥ/
sātatyaṃ tatra kurvantaṃ priyārthe satrayājinām/
vinayenopasaṃgamya papraccha sa mahādyutim

21-2.21.3

//sāvarṇiruvāca //
vibho purāṇasaṃ baddhāṃ kathāṃ vai vedasaṃmitām/
śrotumicchāmahe samyak prasādātsarvadarśinaḥ

21-2.21.4

hiraṇyagarbho bhagavān lalāṭānnīlalohitam/
kathaṃ tattejasaṃ devaṃ labdhavān putramātmanaḥ

21-2.21.5

kathaṃ ca bhagavān jajñe brahmā kamalasaṃbhavaḥ/
rudratvaṃ caiva sarvasya svātmajasya kathaṃ punaḥ

21-2.21.6

kathaṃ ca viṣṇo rudreṇa sārddhaṃ prītiranuttamā/
sarve viṣṇumayā devā sarve viṣṇumayā gaṇāḥ

21-2.21.7

na ca viṣṇusamā kācidgatiranyā vidhīyate/
ityevaṃ satataṃ devā gāyante nātra saṃśayaḥ/
bhavasya sakathaṃ nityaṃ praṇāmaṃ kurute hariḥ

21-2.21.8

//sūta uvāca //
evamukte tu bhagavān vāyuḥ sāvarṇimabravīt/
aho sādhu tvayā sādho pṛṣṭaḥ praśno hyanuttamaḥ

21-2.21.9

bhavasya putrajanmatvaṃ brahmaṇaḥ so'bhavadyathā/
brahmaṇaḥ padma yonitvaṃ rudratvaṃ śaṃkarasya ca

21-2.21.10

dvābhyāmapi ca samprītir
viṣṇoścaiva bhavasya ca /
yaccāpi kurute nityaṃ praṇāmaṃ śaṃkarasya ca/
vistareṇānupūrvyācca śrṛṇuta bruvato mama

21-2.21.11

manvantarasya saṃhāre paścimasya mahātmanaḥ/
āsīttu saptamaḥ kalpaḥ padmo nāma dvijottama/
vārāhaḥ sāmpratasteṣāṃ tasya vakṣyāmi vistaram

21-2.21.12

//sāvarṇiruvāca//
kiyatā caiva kālena kalpaḥ sambhavate katham/
kiṃ ca pramāṇaṃ kalpasya tatra prabrūhi pṛcchatām

21-2.21.13

//vāyuruvāca//
manvantarāṇāṃ saptānāṃ kālasaṃkhyā yathākramam/
pravakṣyāmi samāsena bruvato me nibodhata

21-2.21.14

koṭīnāṃ dve sahasre vai aṣṭau koṭiśatāni ca /
dviṣaṣṭiśca tathā koṭyo niyutāni ca saptatiḥ/
kalpārddhasya tu saṃkhyāyāmetat sarvamudāhṛtam

21-2.21.15

pūrvoktau ca guṇacchedau varṣāgraṃ labdamādiśet /
śataṃ caiva tu koṭīnāṃ koṭīnāmaṣṭasaptatiḥ/
dve ca śatasahasre tu navatirniyutāni ca

21-2.21.16

mānuṣeṇa pramāṇena yāvadvaivasvatāntaram/
eṣa kalpastu vijñeyaḥ kalpārddhadviguṇīkṛtaḥ

21-2.21.17

anāgatānāṃ saptānāmetadeva yathākramam/
pramāṇaṃ kālasaṃkhyāyā vijñeyaṃ matamaiśvaram

21-2.21.18

niyutānyaṣṭapañcāśattathā'śītiśatāni ca/
caturaśītiścavānyāni prayutāni pramāṇataḥ

21-2.21.19

saptarṣayo manuścaiva devāścendrapurogamāḥ/
etat kālasya vijñeyaṃ varṣāgrantu pramāṇataḥ

21-2.21.20

evaṃ manvantaraṃ teṣāṃ mānuṣāntaḥ prakīrttitaḥ/
praṇavāntāśacava ye devāḥ sādhyā devagaṇāśca ye/
viśvedevāśacava ye nityāḥ kalpaṃ jīvanti te gaṇāḥ

21-2.21.21

ayaṃ yo varttate kalpo vārāhaḥ sa tu kīrttyate/
yasmin svāyambhuvādyāśca manavaśca caturddaśa

21-2.21.22

//ṛṣaya ūcuḥ//
kasmādvārāhakalpoyaṃ nāmataḥ parikīrtitaḥ/
kasmācca kāraṇāddevo varāha iti kīrttyate

21-2.21.23

ko vā varāho bhagavān kasya yoniḥ kimātmakaḥ/
varāhaḥ kathamutpanna etadicchāma veditum

21-2.21.24

//vāyuruvāca//
varāhastu yathotpanno yasminnarthe ca kalpitaḥ/
vārāhaśca yathā kalpaḥ kalpatvaṃ kalpanā ca yā

21-2.21.25

kalpayorantaraṃ yacca tasya cāsya ca kalpitam/
tatsarvaṃ sampravakṣyāmi yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

21-2.21.26

bhavastu prathamaḥ kalpo lokādau prathitaḥ purā/
jñātavyo bhagavānatra hyānandaḥ sāmprataḥ svayam

21-2.21.27

brahmasthānamidaṃ divyaṃ prāptaṃ vā divyasambhavam/
dvitīyastu bhuvaḥ kalpastṛtīyastapa ucyate

21-2.21.28

bhavaścaturtho vijñeyaḥ paṃcamo rambha eva ca/
ṛtukalpastathā ṣaṣṭhaḥ saptamastu kratuḥ smṛtaḥ

21-2.21.29

aṣṭamastu bhavedvahnirnavamo havyavahanaḥ/
sāvitro daśamaḥ kalpo bhuvastvekādaśaḥ smṛtaḥ

21-2.21.30

uśiko dvādaśastatra kuśikastu trayodaśaḥ/
caturddaśastu gandharvo gandharvo yatra vai svaraḥ/
utpannastu yathā nādo gandharvā yatra cotthitāḥ

21-2.21.31

ṛṣabhastu tataḥ kalpo jñeyaḥ paṃcadaśo dvijāḥ/
ṛṣayo yatra sambhūtāḥ svaro lokamanoharaḥ

21-2.21.32

ṣaḍjastu ṣoḍaśaḥ kalpaḥ ṣaḍjanā yatra carṣayaḥ/
śiśiraśca vasantaśca nidāgho varṣa eva ca

21-2.21.33

śaraddhemanta ityete mānasā brahmaṇaḥ sutāḥ/
utpannāḥ ṣaḍja saṃsiddhāḥ putrāḥ kalpe tu ṣoḍaśe

21-2.21.34

yasmājjātaiśca taiḥ ṣaḍabhiḥ sadyo jāto maheśvaraḥ/
tasmāt samutthitaḥ ṣaḍjaḥ svarastūdadhisannibhaḥ

21-2.21.35

tataḥ saptadaśaḥ kalpo mārjālīya iti smṛtaḥ/
mārjjālīyaṃ tu tat karma yasmādbrāhmamakalpayat

21-2.21.36

tatastu madhyamo nāma kalpo'ṣṭādaśa ucyate/
yasmiṃstu madhyamo nāma svaro dhaivatapūjitaḥ /
utpannaḥ sarvabhūteṣu madhyamo vai svayaṃbhuvaḥ

21-2.21.37

tatastvekonaviṃśastu kalpo vairājakaḥ smṛtaḥ/
vairājo yatra bhagavān munurvai brahmaṇaḥ sutaḥ

21-2.21.38

tasya putrastu dharmātmā dadhīcirnnāma dhārmikaḥ/
prajāpatirmahātejā babhūva tridaśeśvaraḥ

21-2.21.39

akāmayata gāyatrī yajamānaṃ prajāpatim/
tasmājjajñe svaraḥ srigdhaḥ putrastasya dadhīcinaḥ

21-2.21.40

tato viṃśatimaḥ kalpo niṣādaḥ parikīrttitaḥ/
prajāpatistu taṃ dṛṣṭvā svayambhūprabhavaṃ tadā/
virarāma prajāḥ sraṣṭuṃ niṣādastu tapo'tapat

21-2.21.41

divyaṃ varṣasahasrantu nirāhāro jitendriyaḥ/
tamuvāca mahāṃtejā brahmā lokapitāmahaḥ

21-2.21.42

ūrddhvabāhuṃ tapoglānaṃ duḥkhitaṃ kṣutpipāsitam/
niṣīdetyabravīdenaṃ putraṃ śāntaṃ pitāmahaḥ/
tasmānniṣādaḥ sambhūtaḥ svarastu sa niṣādavān

21-2.21.43

ekaviṃśatimaḥ kalpo vijñeyaḥ pañcamo dvijāḥ/
prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca

21-2.21.44

brahmaṇo mānasāḥ putrāḥ pañcaite brahmaṇaḥ samāḥ/
taistvarthavādibhiryuktairvāgbhiriṣṭo maheśvaraḥ

21-2.21.45

yasmātparigatairgītaḥ pañcabhistairmahātmabhiḥ/
svarastu pañcamaḥ snigdhaḥ tasmātkalpastu pañcamaḥ

21-2.21.46

dvāviṃśastu tathā kalpo vijñeyo meghavāhanaḥ/
yatra viṣṇurmahābāhurmegho bhūtvā maheśvaram/
divyaṃ varṣasahasrantu avahat kṛttivāsasam

21-2.21.47

tasya niḥśvasamānasya bhārākāntasya vai mukhāt/
nirjagāma mahākāyaḥ kālo lokaprakāśanaḥ/
yastvayaṃ paṭhyate viprairviṣṇurvai kaśyapātmajaḥ

21-2.21.48

trayoviṃśatimaḥ kalpo vijñeyaścintakastathā/
prajāpatisutaḥ śrīmān citiśca mithunañca tau

21-2.21.49

dhyāyato brahmaṇaścaiva yasmāccintā samutthitā/
tasmāttu cintakaḥ so vai kalpaḥ proktaḥ svayambhuvā

21-2.21.50

caturviṃśatimaścāpi hyākūtiḥ kalpa ucyate/
ākūtiśca tathā devī mithunaṃ sambabhūva ha

21-2.21.51

prajāḥ sraṣṭuṃ tathākūtiṃ yasmādāha prajāpatiḥ/
tasmāt sa puruṣo jñeya ākūtiḥ kalpasaṃjñitaḥ

21-2.21.52

pañcaviṃśatimaḥ kalpo vijñātiḥ parikīrttitaḥ/
vijñātiśca tathā devī mithunaṃ samprasūyate

21-2.21.53

dhyāyataḥ putrakāmasya manasyadhyātmasaṃjñitam/
vijñātaṃ vai samāsena vijñātistu tataḥ smṛtaḥ

21-2.21.54

ṣaḍ‌viṃśastu tataḥ kalpo mana ityabhidhīyate/
devī ca śāṅkarī nāma mithunaṃ samprasūyate

21-2.21.55

prajā vai cintamānasya sraṣṭukāmasya vai tadā/
yasmāt prajāsambhavanādutpannastu svayambhuvā /
tasmāt prajāsambhavanādbhāvanāsambhavaḥ smṛtaḥ

21-2.21.56

saptaviṃśatimaḥ kalpo bhāvo vai kalpasaṃjñitaḥ/
paurṇamāsī tathā devī mithunaṃ samapadyata

21-2.21.57

prajā vai sraṣṭukāmasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ/
dhyāyatastu paraṃ dhyānaṃ paramātmānamīśvaram

21-2.21.58

agnistu maṇḍalībhūtvā raśmijālasamāvṛtaḥ /
bhuvandivañcaviṣṭabhya dīpyate sa mahāvapuḥ

21-2.21.59

tato varṣasahasrānte sampūrṇe jyotimaṇḍale/
āviṣṭayā sahotpannamapaśyat sūryamaṇḍalam

21-2.21.60

yasmādadṛśyo bhūtānāṃ brahmaṇā parameṣṭhinā/
dṛṣṭastu bhagavān devaḥ sūryyaḥ sampūrṇamaṇḍalaḥ

21-2.21.61

sarvve yogāśca mantrāśca maṇḍalena sahotthitāḥ/
yasmāt kalpo hyayaṃ dṛṣṭastasmāttaṃ darśa mucyate

21-2.21.62

yasmānmanasi sampūrṇo brahamaṇaḥ parameṣṭhinaḥ/
purā vai bhagavān somaḥ paurṇamāsī tataḥ smṛtā

21-2.21.63

tasmāttu parvadarśe vai paurṇamāsañca yogibhiḥ/
ubhayoḥ pakṣayorjyeṣṭhamātmano hitakāmyayā

21-2.21.64

darśañca paurṇamāsañca ye yajanti dvijātayaḥ/
na teṣāṃ punarāvṛttirbrahmalokāt kadācana

21-2.21.65

yo'nāhitāgniḥ prayato vīrādhvānaṃ gatopi vā /
samādhāya manastīvraṃ mantramuccārayecchanaiḥ

21-2.21.66

tvamagne rudro asuro mahī divastvaṃ śarvvo mārutaṃ pṛṣṭa īśiṣe/ *
tvaṃ pāśagandharvvaśiṣaṃ pūṣā vidhattapāsinā/
ityeva mantraṃ manasā samyaguccārayeddvijaḥ/
agniṃ praviśate yastu rudralokaṃ sa gacchati

21-2.21.67

somaścāgnistu bhagavān kālo rudra iti śrutiḥ/
tasmādyaḥ praviśedagniṃ sa rudrānna nivarttate

21-2.21.68

aṣṭāviṃśatimaḥ kalpo bṛhadityabhisaṃjñitaḥ/
brahmaṇaḥ putrakāmasya sraṣṭhukāmasya vai prajāḥ/
dhyāyamānasya manasā bṛhatsāma rathantaram

21-2.21.69

yasmāttatra samutpanno bṛhataḥ sarvvatomukhaḥ/
tasmāttu bṛhataḥ kalpo vijñeyastattvacintakaiḥ

21-2.21.70

aṣṭāśītisahasrāṇāṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ /
rathantarantuvijñeyaṃ paramaṃ sūryyamaṇḍalam/
tasmādaṇḍantu vijñeyamabhedyaṃ sūryamaṇḍalam

21-2.21.71

yatsūryyamaṇḍalañcāpi bṛhatsāma tu bhidyate/
bhitvā caivaṃ dvijā yānti yogātmāno dṛḍhavratāḥ/
saṅghātamupanītāśca anye kalpā rathantare

21-2.21.72

ityetattu mayā proktaṃ citramadhyātmadarśanam/
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kalpānāṃ vistaraṃ śubham

21-2.21

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte kalpanirūpaṇaṃ nāmaikaviṃśodhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc