Vayu Purana · Chapter 14
//sūta uvāca/
devāśca pitaraścaiva tebhyo'nye pitarastathā/
ātharvaṇavidhirhyeṣa pratyuvāca bṛhaspatiḥ
pūjayecca pitṛn pūrvvaṃ devāścāpi viśeṣataḥ/
devebhyo'pi pitṛn pūrvamarcayantīha yatnataḥ
dakṣasya duhitā khyātā loke viśveti nāmataḥ/
vidhinā sā tu dharmmajña dattā dharmmāya dharmmataḥ/
tasyāḥ putrā mahātmāno viśvedevā iti śrutiḥ
prakhyātāstriṣu lokeṣu sarvvalokanamaskṛtāḥ/
samastāste mahātmānaśverurugraṃ mahattapaḥ
himavacchikhare ramye devagandharvasevite/
sarvvāpsarobhiścaritaṃ devagandharvvasevitam
śuddhena manasā prītāḥ pitarastānathābruvan/
varaṃ vṛṇīdhvaṃ prītāḥsma kaṃ kāmaṃ karavāmahe
evamukte tu pitṛbhistadā trailokyabhāvanaḥ/
prajānāmadhipo brahmā viśavānitīdamabravīt
//brahmovāca//
mahātejā mahādevastapasā taistu tāpitaḥ/
tapasā tena suprītaḥ kaṃ kāmaṃ vidadhāmi vaḥ
evamuktāstadā viśve brahmaṇā lokakartṛṇā/
ūcuste sahitāḥ sarvve brahmāṇaṃ lokabhāvinam
śrāddhe'smākaṃ bhavedaṃśo hyeṣa naḥ kāṃkṣito varaḥ /
pratyuvāca tato brahmā tānvai tridivapūjitān
bhaviṣyatyevameveti kāṃkṣito vo varastu yaḥ/
pitṛbhistu tathetyuktvā evametanna saṃśayaḥ
sahāsmābhistu vo bhāvyaṃ yatkiñcit kriyate tviha/
asmākaṃ kalpite śrāddhe yuṣmānagrāsanaṃ ha vai
bhaviṣyati manuṣyeṣu satyametadbravīmi te/
mālyairgandhaistathānnena yuṣmānagrerjayiṣyati
pradātā ceti yuṣmākamasmākaṃ dāsyate tataḥ/
visarjanamathāsmākaṃ pūrvvaṃ paścāttu devatāḥ
rakṣaṇañcaiva śrāddhasya ātithyañca vidhidvayam/
bhūtānāṃ devatānāñca pitṝṇāṃ śrāddha karmaṇi/
evaṃ vidhikṛtaḥ samyak sarvvametadbhaviṣyati
evaṃ dattvā varaṃ teṣāṃ brahmā pitṛgaṇaiḥ saha//
bhūtānugrahakṛddevaḥ sañcacāra yathāsukham
vede pañca mahāyajñā narāṇāṃ samudāhṛtāḥ /
etānpañca mahāyajñānnirvapetsatataṃ naraḥ
yatra yāsyanti dātāraḥ saṃsthānaṃ vai nibhodhata/
nirbhayaṃ nirahaṅkāraṃ niḥśokaṃ nirvyathaklamam/
brahmasthānamavāpnoti sarvakāmapuraskṛtam
śūdreṇāpi prakarttavyāḥ pañcaite mantravarjitāḥ/
ato'nyathā tu yo bhuṅkte sa ṛṇaṃ nityamaśnute
ṛṇañca bhuṅkte pāpātmā yaḥ pacedātmakāraṇāt/
tasmānnirvarttayetpañca mahāyajñānsadā budhaḥ
naivedyaṃ kecidicchanti jīvatyapi prayatnataḥ/
udakpūrvvaṃ baliṃ kuryādudakumbhaṃ tathaiva ca
baliṃ suviditaṃ kuryāduccāduccataraṃ kṣipet /
paraśrṛṅgagavāṃ pūrvva baliṃ sūkṣmaṃ samutkṣipet
na vinedyo bhavet piṇḍaḥ pitṝṇāṃ yastu jīvati/
iṣṭenānnena bhakṣyaiśca bhojayeta yathāvidhi/
vidhānaṃ vedavihitametadvakṣyāmi yatnataḥ
devadevā mahātmāno hyetepi pitaro hyuta/
icchanti kiñcidācāryyāḥ paścāt piṇḍanivedanam
pūjanañcaiva viprāṇāṃ sarvvameva hi nityaśaḥ/
taddhi dharmārthakuśalānityuvāca bṛhaspatiḥ
pūrvvaṃ nivedayetpiṇḍaṃ paścādviprāṃśca bhojayet/
yogātmāno mahātmānaḥ pitaro yoga sambhavāḥ/
somamāpyāyayantyete pitaro yogamāsthitāḥ
tasmāddadyācchuciḥ piṇḍān yogibhyastatparāyaṇaḥ /
pitṝṇāṃ hi bhavedetatsākṣādiva hutaṃ haviḥ
brāhmaṇānāṃ sahasrebhyo yogī cāgrāsane yadi/
yajamānañca bhoktṝṃśca naurivāmbhasi tārayet
asatāṃ pragraho yatra satāñcaiva vimānanā/
daṇḍo devakṛtastatra sadyaḥ patati tāruṇaḥ
hitvāgamaṃ sadharmāṇaṃ bāliśaṃ yatra bhojayet/
ādikarma samutsṛjya dātā tatra vinaśyati
piṇḍamagnau sadā dadyādbhogārthī tu prayatnataḥ /
prajārthī pata (tna)ye dadyānmadhyamaṃ tatra pūrvakam
uttamāṃ dyutimanvicchan goṣu nityaṃ prayacchati/
prajñāṃ pūjāṃ yaśaḥ kīrttiṃ goṣu nityaṃ prayacchati
prārthayandīrghamāyuśca vāyasebhyaḥ prayacchati/
saukumāryamathānvicchan kukkuṭebhyaḥ prayacchati
evametatsamuddiṣṭaṃ piṇḍanirvapaṇāt phalam/
ākāśaṃ śamayedvāpi sthitau sudakṣiṇāmukhaḥ/
pitṝṇāṃ sthānamākāśaṃ dakṣiṇā caiva digbhavet
ekaṃ viprāḥ punaḥ prāhuḥ piṇḍoddharaṇamagrataḥ/
anujñāte tu tairviprairvānamudviyatāmiti
puṣpāṇāṃ caphalānāṃ ca bhakṣyāṇāmannatastathā/
agramuddhṛtya sarveṣāṃ juhuyājjātavedasi
bhakṣyamannaṃ tathā peyamanuttamaphalāni ca/
hutvā cāgnau tataḥ piṇḍānnirvapeddakṣiṇāmukhaḥ
snigdhairbhakṣyaiḥ sugandhaiśca tarpayeta rasaistathā/
ekāgraḥ paryupāsīta prayataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ/
tatparaḥ śraddadhānaśca kāmānāpnoti mānavaḥ
akṣudratvaṃ kṛtajñatvaṃ dākṣiṇyaṃ satkṛtañca yat/
tato yajñañca dānañca prayacchanti pitāmahāḥ
ataḥ paraṃ vidhiṃ saumyaṃ bhuktavatsu dvijātiṣu/
ānupūrvyeṇa vidhinā tanme nigadataḥ śrṛṇu
prokṣya bhūmimathoddhṛtya pūrvaṃ pitṛparāyaṇaḥ/
tato'tra vikiraṃ kuryāt vidhidṛṣṭena karmaṇā
svadhāṃ vācya tato viprā vidhivadbhūri dakṣiṇān/
annaśeṣamanujñāpya satkṛtya dvijasattamān /
prāñjaliḥ prayataścaiva anugamya visarjayet
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāma caturdaśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0