Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Chapter 13

13.13.1

bṛhaspatiruvāca//
pālāśaṃ brahmavarcasyamaśvatthe rājyabhāvanā/
sarvabhūtādhipatyaṃ ca plakṣe nityamudāhṛtam

13.13.2

puṣṭikāmaṃ ca nyagrodhaṃ buddhiṃ prajñāṃ dhṛtiṃ smṛtim/
rakṣoghnaṃ ca yaśasyaṃ ca kāśmaryyaṃ pātramucyate

13.13.3

saubhāgyamuttamaṃ loke madhuke samudāhṛtam/
phalgupātre ca kurvāṇaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt

13.13.4

parā dyutiratho karttuḥ prākāśyaṃ ca viśeṣataḥ /
bilve lakṣmīstathā medhā nityamāyuṣyameva ca

13.13.5

kṣetrārāmataḍāgeṣu sarvasasyeṣu caiva hi/
varṣedajasraṃ parjanyo veṇupātreṣu kurvvataḥ

13.13.6

eteṣveva supātreṣu ye caivāgrayaṇaṃ daduḥ/
sakṛdapyatra yajñānāṃ sarveṣāṃ phalamucyate

13.13.7

pitṛbhyo yastu mālyāni sugandhīni ca sarvaśaḥ /
sadā dadyācchriyā yuktaḥ sa vibhāti divākaraḥ

13.13.8

guggulādīṃstathā dhūpān pitṛbhyo yaḥ prayacchati/
saṃyuktānmadhusarpirbhyāṃ so'śvamedhaphalaṃ labhet

13.13.9

dhūpaṃ gandhaguṇopetaṃ kāntaṃ pitṛparāyaṇam/
labhate strīṣvapatyāni iha cāmutra cobhayoḥ/
dadyādeva pitṛbhyastu nityameva hyatandritaḥ

13.13.10

dīpaṃ pitṛbhyaḥ prayataḥ sadā yastu prayacchati/
sa loke'pratimaṃ cakṣuḥ sadā ca labhate śūbham

13.13.11

tejasā yaśamā caiva kāntyā caiva balena ca/
bhuvi prakāśo bhavati bhrājate ca triviṣṭape/
apsarobhiḥ parivṛto vimānāgre sa modate

13.13.12

gandhānpuṣpāṇi dhūpāṃśca dadyādājyādutīśca vai/
phalamūlanamaskāraiḥ pidṝṇāṃ prayataḥ śuciḥ/
pūrva kṛtvā dvijānpaśvātpūjayedannasampadā

13.13.13

śrāddhakāle tu satataṃ vāyubhūtāḥ pitāmahāḥ/
āviśanti dvijāndṛṣṭvā tasmādetadbravīmi te

13.13.14

vastrairannaiḥ pradānaistairbhakṣyapeyaistathaiva ca/
gobhiraśvaistathā grāmaiḥ pūjayitvā dvijottamān

13.13.15

bhavanti pitaraḥ prītāḥ pūjiteṣu dvijātiṣu/
tasmādannena vidhivat pūjayeddvijasattamān

13.13.16

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ kuryyādullekhanaṃ dvijaḥ/
prokṣaṇañca tathā kuryācchrāddhakarmmaṇyatandritaḥ

13.13.17

darbhānpiṇḍāṃstathā bhakṣyānpuṣpāṇi vividhāni ca/
gandhadānamalaṅkāramekaikaṃ nirvapedvudhaḥ

13.13.18

poṣayitvā janaṃ samyagvaiśvaḥ syāduttaro dvijaḥ/
abhyaṅga darbhapiñjālaistribhiḥ kuryādyathāvidhi

13.13.19

apasavyaṃ pitṛbhyaśca dadyādannamanuttamam/
tamuccāryyātha sarveṣāṃ vastrārthaṃ sūtrameva ca

13.13.20

khaṇḍanaṃ poṣaṇaṃ caiva tathaivollekhanaṃ tathā/
sakṛdeva hi devānāṃ pitṝṇāṃ tribhirucyate

13.13.21

ekaṃ pavitraṃ hastena pitṝnsarvānsakṛtsakṛt/
cailamantreṇa piṇḍebhyo dattvā darśanajaṃ hitam

13.13.22

sadā sarpistilairyuktāṃ strīn piṇḍānnirvapedbhuvi/
jānuṃ kṛtvā tathā savyaṃ bhūmau pitṛparāyaṇaḥ

13.13.23

pitṝn pitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān/
āhūya ca pitṝn prāñcān pitṛtīrthena yatnataḥ/
piṇḍānparikṣipetsamyagapasavyamatandritaḥ

13.13.24

annenādbhiśca puṣpaiśca bhakṣyaiścaiva pṛthagvidhaiḥ/
pṛthag mātāmahānāntu kecidicchanti mānavāḥ

13.13.25

trīn piṇḍānānupūrvvyeṇa sāṅguṣṭhānpuṣṭivarddhanān /
jānvantarābhyāṃ yatnena piṇḍān dadyādyathākramam

13.13.26

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ dharme mantre ca paryyayaḥ/
namo vaḥ pitaraḥ sūkṣmaiḥ sadā hyevamatandritaḥ

13.13.27

dakṣiṇasyāntu pāṇibhyāṃ prathamaṃ piṇḍamutsṛjet/
namo vaḥ pitaraḥ saumyāḥ paṭhannityamatandritaḥ

13.13.28

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ dharme sarvvamatandritaḥ/
ulūkhalasya lekhāyā mudapātrācca sevanam

13.13.29

kṣaumasūtraṃ navaṃ dadyācchoṇaṃ kārpāsikaṃ tathā/
patrorṇaṃ pitṛsūtrañca kauśeyaṃ parivarjayet

13.13.30

varjayettaddaśāṃ yajñe yadapyahatavastrajām/
na prīṇanti tathaitāni dāturāpyāyato bhavet

13.13.31

śreṣṭhamāhustrikakudamañjanaṃ nityameva ca/
kṛṣṇebhyaśca tilebhyaśca yattailaṃ parirakṣitam

13.13.32

candanāguruṇī cobhe tamālośīrapajhakam/
dhūpaṃ ca guggulaśreṣṭhaṃ turuṣkaṃ dhūpameva ca

13.13.33

śuklāḥ sumanasaḥ śreṣṭhāstathā pajhotpalāni ca/
gandhavantyupapannāni yāni cānyāni kṛtsnaśaḥ

13.13.34

javāsumanaso bhaṇḍīrūpakāmakuraṇḍakāḥ/
puṣpāṇi varjanīyāni śrāddhakarmaṇi nityaśaḥ

13.13.35

yāni gandhādapetāni upagandhīni yāni ca/
varjanīyāni puṣpāṇi bhūtimanvicchatā tadā

13.13.36

dvijātayastathānviṣṭhā niyatāḥ syurudaṅmukhāḥ/
pūjayedyajamānastu vidhivaddakṣiṇāmukhaḥ

13.13.37

teṣāmabhimukho dadyāddarbhānpiṇḍāṃśca yatnataḥ/
anena vidhinā sākṣādarccayet svān pitāmahān

13.13.38

haritā vai sapiñjalyāḥ puṣpasnigdhāḥ samāhitāḥ/
ratnimātrapradānena pitṛtīrthena saṃsthitāḥ

13.13.39

upamūle tathā nīlāḥ prastarādyakulodyamāḥ /
tathā śmāmākanīvārā durvārāḥ samudāhṛtāḥ

13.13.40

pūrvvaṃkīrttitavāñchreṣṭho babhūvātha prajāpatiḥ /
tasya vālā nipatitā bhūmau cākāśamārgataḥ

13.13.41

tasmānmedhyā samākāśāḥ śrāddhakarmaṇi pūjitāḥ /
piṇḍanirvapaṇaṃ teṣu karttavyaṃ bhūtimicchatā

13.13.42

prajāpuṣṭirdyutiḥ kīrttiḥ prajākāntisamanvitā/
bhavanti rucirā nityaṃ vipāpmāno'ghavarjitāḥ

13.13.43

sakṛdevāstareddarbhān piṇḍārthaṃ dakṣiṇāmukhaḥ/
prāgdakṣiṇāgraniyato vidhiñcāpyanuvakṣyati

13.13.44

na dīno vāpi vā kruddho na caivānyamanā naraḥ/
ekāgramādhāya manaḥ śrāddhaṃ kuryyātsadā budhaḥ

13.13.45

nihanmi sarvvaṃ yadamedhyavadbhaved hatāśca sarvve suradānavā mayā/
rakṣāṃsi yakṣāśca piśācasaṅghā hatā mayā yātudhānāśca sarvve

13.13.46

evaṃ pitre dṛṣṭamannaṃ hi yasya tasyāsurā varjayantīha sarvve/
yasmindeśe paṭhyate eṣa mantrastaṃ vai deśaṃ rākṣasā varjayanti

13.13.47

anena vidhinā nityaṃ śrāddhaṃ kuryyāddvijaḥ sadā/
manasā kāṅkṣitaṃ yadyattattaddadyuḥ pitāmahāḥ

13.13.48

pitaro hṛṣṭamanaso rakṣāṃsi vimanāṃsi ca/
bhavantyeva kṛte śrāddhe nityameva prayatnataḥ

13.13.49

śūdrāḥ śrāddhe kṣīravāśu balvajāstaravastathā/
vāraṇāśca lavāścaiva lavavarṣāśca nityaśaḥ/
evamādīnyathānyāni tṛṇāni parivarjayet

13.13.50

añjanābhyañjanāgandhāmānupralayanaṃ tathā /
kāśaiḥ punarbhavaiḥ kāryyaṃ sarvvameva phalaṃ bhavet

13.13.51

kāśāḥ punarbhavā ye ca barhaṇā upabarhaṇāḥ/
atha te pitaro devā devāśca pitaraḥ punaḥ

13.13.52

puṣpagandhādidhūpānāmeṣa mantra udāhṛtaḥ/
āhṛtya dakṣiṇāyāntu homārthe viprayatnataḥ

13.13.53

somāya vai pitṛmate svadhā aṅgirase namaḥ/
asvargyaṃ laukikaṃ vāpi juhuyātkarmmasiddhaye

13.13.54

antarādhāya samidhaṃ tathā homo vidhīyate//
samāhitena manasā prayatāgniḥ prayatnataḥ

13.13.55

agnaye kavyavāhāya svadhā aṅgirase namaḥ/
yamāya caivāṅgirase svadhā nama iti bruvan

13.13.56

ityete vai homamantrā mantrāṇāmanu pūrvvaśaḥ/
dakṣiṇāto'gnaye nityaṃ somāyāntaratastathā

13.13.57

etayorantaraṃ nityaṃ juhuyādvai vivasvate/
upacāraṃ svadhākāraṃ tathaivollekhanañca yat

13.13.58

homajapye namaskāraḥ prokṣaṇañca viśeṣataḥ/
añjanābhyañjane caiva piṇḍasaṃvapanaṃ tathā

13.13.59

aśvamedhaphalenaiva tatsmṛtaṃ mantrapūrvvakam/
kriyāḥ sarvvā yatho ddiṣṭāḥ prayatnena samācaret

13.13.60

bahuhavyatvamevāgnau susamiddhe viśeṣataḥ/
vidhūme lelihāne ca hotavyaṃ karmasiddhaye

13.13.61

aprabuddhe sadhūme ca juhuyādyo hutāśane/
yajamāno bhavedandhaḥ so'putra iti naḥ śrutam

13.13.62

alpendhano vā rūkṣo vā visphuliṅgaśca sarvvaśaḥ /
jvālā dhūmopasevyaśca sa tu vahnirna siddhaye

13.13.63

durgandhaścaiva nīlaśca kṛṣṇaścaiva viśeṣataḥ/
bhūmiṃ vigāhate yatra tatra vidyātparābhavam

13.13.64

arciṣmān piṇḍitaśikhaḥ sarpiḥkāñcanasambhavaḥ/
snigdhaḥ pradakṣiṇaścaiva vahniḥ syātkāryyasiddhaye

13.13.65

naranārīgaṇebhyaśca pūjāṃ prāpnoti śāśvatīm/
akṣayāḥ pūjitāstena bhavanti pitaro'vyayāḥ

13.13.66

sthālyudumbarapātrāṇi phalāni samidhastathā/
śrāddhe cātipavitrāṇi medhyānīti viśeṣataḥ

13.13.67

pavitraṃ vā dvijaśreṣṭha śuddhaye janmakarmmasu/
pātreṣu phalamuddiṣṭaṃ yanmayā śrāddhakarmaṇi

13.13.68

tadeva kṛtsnaṃ vijñeyaṃ samitsu ca yathākramam/
kṛtvā samāhitaṃ cittamagraye vai karomyaham

13.13.69

anujñātaḥ kuruṣveti tathaiva dvijasattamaiḥ/
patnīmādāya putrāṃśca juhuyāddhavyavāhanam

13.13.70

samānaplakṣanyagrodhaplakṣāśvatthavikaṅkatāḥ/
udumbarāstathā bilvacandanā yajñiyāśca te

13.13.71

saralo devadāruśca śālaśca khadirastathā/
samidarthaṃ praśastāḥ syurete vṛkṣā viśeṣataḥ

13.13.72

grāmyāḥ kamṭakinaścaiva yajñiyā yena kena ca/
pūjitāḥ samidarthe tu pitṝṇāṃ vacanaṃ tathā

13.13.73

samidbhiḥ kalkaleyābhirjjuhuyādyo hutāśanam /
phalaṃ yat karmaṇastasya tanme nigadataḥ śrṛṇu

13.13.74

āyasaṃ sarvvakāmīyamaśvamedhaphalaṃ hi tat/
śleṣmātako naktamālaḥ kapitthaḥ śālmalistathā

13.13.75

nīpo vibhī takaścaiva vallībhiśca tathaiva ca/
śakunānāṃ nivāsaśca varjayecca mahīruhān/
ayajñīyāḥ smṛtā ye ca vṛkṣāṃścaiva tu varjayet

13.13.76

svadheti caiva mantrānte pitṝṇāṃ vacanaṃ tathā/
svāheti caiva devānāṃ yajñakarmaṇyudāhṛtam

13.13

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāma trayodaśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc