Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 12-2

12-2.12.1

// sūta uvāca //
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi upasargā yathā tathā /
prādurbhavanti ye doṣā dṛṣṭatattvasya dehinaḥ

12-2.12.2

mānuṣyān vividhān kāmān kāmayeta ṛtuṃ striyaḥ/
vidyādānaphalañcaiva upasṛṣṭastu yogavit

12-2.12.3

agnihotraṃ haviryajñametat prāyatanaṃ tathā/
māyākarma dhanaṃ svargamupasṛṣṭastu kāṃkṣati

12-2.12.4

eṣa karmasu yuktastu so'vidyāvaśamāgataḥ/
upasṛṣṭantu jānīyādvuddhyā caiva visarjjayet/
nityaṃ brahmaparo yukta upasargāt pramucyate

12-2.12.5

jitapratyupasargasya jitaśvāsasya dehinaḥ/
upasargāḥ pravarttante sāttvarājasatāmasāḥ

12-2.12.6

pratibhāśravaṇe caiva na devānāñcaiva darśanam/
bhramāvartaśca ityete siddhilakṣaṇasaṃjñitāḥ

12-2.12.7

vidyā kāvyaṃ tathā śilpaṃ sarvaṃ vācāvṛtāni tu/
vidyārthāścopatiṣṭhanti prabhāvasyaiva lakṣaṇam

12-2.12.8

śrṛṇoti śabdān śrotavyān yojanānāṃ śatādapi/
sarvajñaśca vidhijñaśca yogī conmattavadbhavet

12-2.12.9

yakṣarākṣasagandharvvān vīkṣate divyamānuṣān/
vetti tāṃśca mahāyogī upasargasya lakṣaṇam

12-2.12.10

devadānavagandharvān ṛṣīṃścāpi tathā pitṝn/
prekṣate sarvataścaiva unmattaṃ taṃ vinirddiśet

12-2.12.11

bhrameṇa bhrāmyate yogī codyamāno'ntarātmanā/
bhrameṇa bhrāntabuddhestu jñānaṃ sarvaṃ praṇaśyati

12-2.12.12

vārttā nāśayate cittaṃ codyamāno'ntarātmanā/
varttanākrāntabuddhestu sarvaṃ jñānaṃ praṇaśyati

12-2.12.13

āvṛtya manasā śuklaṃ paṭaṃ vā kambalaṃ tathā/
tatastu paramaṃ brahma kṣipramevānucintayet

12-2.12.14

tasmāccaivātmano doṣāṃstūpasargānupasthitān /
parita tyajeta medhāvī yadīcchet siddhimātmanaḥ

12-2.12.15

ṛṣayo devagandharvā yakṣoragamahāsurāḥ/
upasargeṣu saṃyuktā āvarttante punaḥ punaḥ

12-2.12.16

tasmādyuktaḥ sadā yogī laghvāhārī jitendriyaḥ/
tathā suptaḥ susūkṣmeṣu dhāraṇāṃ mūrdhni dhārayet

12-2.12.17

tatastu yogayuktasya jitanidrasya yoginaḥ/
upasargāḥ punaścānte jāyante prāṇasaṃjñakāḥ

12-2.12.18

pṛthivīṃ dhārayetsarvāṃ tataścāpo hyanantaram/
tato'gniñcaiva sarveṣāmākāśaṃ mana eva ca

12-2.12.19

tataḥ parāṃ punarbuddhiṃ dhārayedyatnato yatī/
kiddhīnāñcaiva liṅgāni dṛṣṭvā dṛṣṭvā parityajet

12-2.12.20

pṛthvīṃ dhārayamāṇasya mahī sūkṣmā pravartate/
apo dhārayamāṇasya āpaḥ sūkṣmā bhavanti hi/
śītā rasāḥ pravarttante sūkṣmā hyamṛtasannibhāḥ

12-2.12.21

tejo dhārayamāṇasya tejaḥ sūkṣmā pravarttate/
ātmānaṃ manyate tejastadbhāvamanupaśyati

12-2.12.22

ātmānaṃ manyate vāyuṃ vāyuvanmaṇḍalaṃ prabho /
ākāśaṃ dhārayāṇasya vyoma sūkṣmaṃ pravarttate

12-2.12.23

paśyate maṇḍalaṃ sūkṣmaṃ ghoṣaścāsya pravarttate /
ātmānaṃ manyate nityaṃ vāyuḥ sūkṣmaḥ pravarttate

12-2.12.24

tathā mano dhārayato manaḥ sūkṣmaṃ pravarttate /
manasā sarvabhūtānāṃ manastu viśate hi saḥ/
buddhyā buddhiṃ yadā yuñjettadā vijñāya buddhayate

12-2.12.25

etāni sapta sūkṣmāṇi viditvā yastu yogavit/
parityajati medhāvī sa buddhyā paramaṃ vrajet

12-2.12.26

yasmin yasmiṃśca saṃyukto bhūta aiśvaryalakṣaṇe/
tatraiva saṅgaṃ bhajate tenaiva pravinaśyati

12-2.12.27

tasmādviditvā sūkṣmāṇi saṃsaktāni parasparam/
parityajati yobuddhyā sa paraṃ prapnuyāddvijaḥ

12-2.12.29

dṛśyante hi mahātmāna ṛṣayo divyacakṣuṣaḥ/
saṃsaktāḥ sūkṣmabhāveṣu te doṣāsteṣu saṃjñitāḥ//१२.२८
tasmānna niścayaḥ kāryaḥ sūkṣmeṣviha kadācana/
aiśvaryājjāyate rāgo virāgaṃ brahma cocyate

12-2.12.30

viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgañca maheśvaram/
pradhānaṃ viniyogajñaḥ paraṃ brahmādhigacchati

12-2.12.31

sarvajñatā tṛptiranādibodhaḥ svatantratā nityamaluptaśaktiḥ/
anantaśaktiśca vibhorvidhijñāḥ ṣaḍāhuraṅgāni maheśvarasya

12-2.12.32

nityaṃ brahmadhano yukta upasargaiḥ pramucyate/
jitaśvāsopasargasya jitarāmasya yoginaḥ/
ekā bahiḥśarīre'smin dhāraṇā sarvakāmikī

12-2.12.33

viśedyadā dvijo yukto yatra yatrārppayenmanaḥ /
bhūtānyāviśate vāpi trailokyañcāpi kampayet

12-2.12.34

etayā praviśeddehaṃ hitvā dehaṃ punastviha/
manodvāraṃ hi yogānāmādityañca vinirddiśet

12-2.12.35

ādānādikriyāṇāntu āditya iti cocyate/
etena vidhinā yogī viraktaḥ sūkṣmavarjjitaḥ/
prakṛtiṃ samatikramya rudraloke mahīyate

12-2.12.36

aiśvaryaguṇasamprāptaṃ brahmabhūtantu taṃ prabhum/
devasthāneṣu sarveṣu sarvatastu nivarttate

12-2.12.37

paiśācāṃśacava piśācāṃśca rākṣasena ca rākṣasān /
gāndharveṇa ca gandharvān kaubereṇa kuberajān

12-2.12.38

indramaindreṇa sthānena saumyaṃ saumyena caiva hi/
prajāpatiṃ tathā caiva prājāpatyena sādhayet

12-2.12.39

brāhmaṃ brāhyena cāpyevamupāmantrayate prabhum/
tatra saktastu unmattastasmātsarvaṃ pravarttate

12-2.12.40

nityaṃ brahmaparo yuktaḥ sthānānyetāni vai tyajet /
asajyamānaḥ sthāneṣu dvijaḥ sarvagato bhavet

12-2.12

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte yogopasarganirūpaṇaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc