Varaha Purana · Chapter 99

atha tiladhenumāhātmyam //
dharaṇyuvāca //
yā sā māyā śarīrāttu brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ //
gāyatryaṣṭabhujā bhūtvā cai (ve) trāsuramayodhayat

saiva nandā bhaveddevī devakāryacikīrṣayā //
mahiṣākhyāsuravadhaṃ kurvatī brahmaṇeritā

vaiṣṇavyākhyā tato deva kathametaddhi śaṃsa me //
śrīvarāha uvāca //
dvayaṃ jagaddhitā devī gaṅgā śaṅkarasupriyā

kvacitkiṃcidbhaveddattaṃ svapadaṃ veda sarvavit //
svāyambhuve hato daityo vaiṣṇavyā mandare girau

mahiṣākhyaḥ paraḥ paścātsa vai caitrāsuro hataḥ //
nandayā nihato vindhye mahābalaparākramaḥ

athavā jñānaśaktiḥ sā mahiṣo'jñānamūrttimān //
ajñānaṃ jñānasādhyaṃ tu bhavatīti na saṃśayaḥ

mūrttipakṣe cetihāsamamūrte caikavaddhṛdi //
khyāpyate vedavākyaiśca iha sā vedavādibhiḥ

idānīṃ śṛṇu me devi paṃcapātakanāśanam //
yajanaṃ devadevasya viṣṇoḥ putravasupradam

iha janmani dāridryavyādhikuṣṭhādipīḍitaḥ //
alakṣmīvānaputrastu yo bhavetpuruṣo bhuvi

tasya sadyo bhavellakṣmīrāyurvittaṃ sutaḥ sukham //
dṛṣṭvā tu maṇḍalagataṃ devaṃ devyā samanvitam

nārāyaṇaṃ paraṃ devaṃ yaḥ paśyati vidhānataḥ//
ācāryadarśitaṃ devi mantramūrtimayonijam

kārtike māsi śuklāyāṃ dvādaśyāṃ tu viśeṣataḥ //
sarvāsu vā yajeddevaṃ dvādaśīṣu vidhānataḥ

saṃkrāṃtyāṃ vā mahābhāgaṃ candrasūryagrahe tathā //
yaḥ paśyati hariṃ devi pūjitaṃ guruṇā śubhe

tasya sadyo bhavettuṣṭiḥ pāpadhvaṃsaśca jāyate //
sāmānyadevatānāṃ ca bhavatīti na saṃśayaḥ

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ bhaktānāṃ tu parīkṣaṇam //
saṃvatsaraṃ guruḥ kuryājjātiśaucakriyādibhiḥ

upāsannaṃ tato jñātvā hṛdayenāvadhārayet //
tepi bhaktimato jñātvā tvātmānaṃ parameśvaram

saṃvatsaraṃ gurorbhaktiṃ kuryurviṣṇorivācalām //
saṃvatsare tataḥ pūrṇe guruṃ caiva prasādayet

bhagavaṃstvatprasādena saṃsārārṇavatāraṇam //
icchāmastvaihikīṃ lakṣmīṃ viśeṣeṇa tapodhana

evamabhyarcya medhāvī guruṃ viṣṇumivāgrataḥ //
abhyarccitastaiḥ so'pyāśu daśamyāṃ kārttikasya tu

kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ dantakāṣṭhaṃ samantrakam //
bhakṣayitvā svapeyurhi devadevasya sannidhau

svapnāndṛṣṭvā guroragre śrāvayeta vicakṣaṇaḥ //
tataḥ śubhāśubhe tatra lakṣayetparamo guruḥ

ekādaśyāmupoṣyaivaṃ snātvā devālayaṃ vrajet //
guruśca maṇḍalaṃ bhūmau kalpitāyāṃ tu varttayet

lakṣaṇairvividhairbhūmiṃ lakṣayitvā vidhānataḥ //
ṣoḍaśāraṃ likheccakraṃ sarvatobhadrameva ca

athavā aṣṭapatraṃ ca likhitvā darśayedbudhaḥ//
netrabandhaṃ tu kurvīta sitavastreṇa yatnataḥ

varṇānukramataḥ śiṣyānpuṣpahastānpraveśayet//
navanābhaṃ yadā kuryānmaṇḍalaṃ varṇakairbudhaḥ

tadānīṃ pūrvato devamidrapūrvaṃ tu pūjayet //
lokapālaiḥ samaṃ pūjya agniṃ sampūjayecchubhe

svadikṣu tadvadyāmyāyāṃ nerṛtyāṃ nirṛtiṃ nyaset //
varuṇaṃ vāruṇāyāṃ ca vāyuṃ vāyavyato nyaset

dhanadaṃ cottare nyasya rudramīśānagocare/
pūjyaivaṃ tu vidhānena dikkṣetreṣu vyavasthitām

padmamadhye tathā viṣṇumarccayetparameśvaram //
pūrvapatre balaṃ pūjya pradyumnaṃ dakṣiṇe tathā

aniruddhaṃ tathā pūjya paścime cottare tathā //
pūjayedvāsudevaṃ tu sarvapātakaśāntidam

aiśānyāṃ vinyasecchaṃkhamāgneyyāṃ cakrameva tu //
yāmyāyāṃ tu gadāṃ pūjya vāyavyāṃ padmameva ca

aiśānyāṃ musalaṃ pūjya dakṣiṇe garuḍaṃ nyaset //
vāmato vinyasellakṣmīṃ devadevasya buddhimān

dhanuścaiva tu khaḍgaṃ tu devasya purato nyaset/
śrīvatsaṃ kaustubhaṃ caiva navamaṃ tatra kalpayet

evaṃ pūjya yathānyāyaṃ devadevaṃ janārddanam//
daleṣu dikṣu vinyasya aṣṭau kumbhānvidhānataḥ

vaiṣṇavaṃ kalaśaṃ caiva navamaṃ tatra kalpayet //
snāpayenmuktikāmaṃ tu vaiṣṇavena ghaṭena ha

śrīkāmaṃ snāpayettadvadaindreṇa tu ghaṭena ha //
prājyapratāpakāmaṃ ca āgneyena tu snāpayet

mṛtyuñjayavidhānāya yāmyena snapanaṃ tathā //
duṣṭapradhvaṃsanāyālaṃ nirṛtena vidhīyate

śāntaye vāruṇenāśu pāpanāśāya vāyave //
dravyasampattikāmasya kaubereṇa vidhīyate

raudreṇa jñānahetośca lokapālapadāptaye //
ekaikena naraḥ snātaḥ sarvapāpa vivarjitaḥ

bhavedavyāhataṃ jñānaṃ śrīmānvipro vicakṣaṇaḥ //
kiṃ punarnavabhiḥ snāto naraḥ pātakavarjitaḥ

jāyate viṣṇusadṛśaḥ sadyo rājāthavā bhavet //
athavā dikṣu sarvāsu yathāsaṃkhyena lokapān //
pūjayīta svaśāstroktavidhānena vidhānavit

evaṃ sampūjya devāṃśca lokapālān prasannadhīḥ //
paścātpradakṣiṇān śiṣyān baddhanetrān praveśayet //
āgneyī vāruṇī dagdhā vāyunā vidhinā tataḥ

saumenāpyāyitā paścācchrāvayetsamayānbudhaḥ//
anindyānbrāhmaṇānvedānviṣṇuṃ brahmāṇameva ca

rudramādityamagniṃ ca lokapālagrahāṃstataḥ //
gurūṃśca vaiṣṇavāṃścāpi puruṣaḥ pūrvadīkṣitaḥ

evaṃ tu samayaṃ khyāpya paścāddhomaṃ tu kārayet //
oṃ namo bhagavate sarvarūpiṇe huṃ phaṭ svāhā

ṣoḍaśākṣaramantreṇa homayejjvalitāgnaye //
garbhādhānādikāścaiva kriyāḥ samavaghārayet

tribhirāhutibhiścāpi devadevasya sannidhau //
homānte dīkṣitaḥ paścāddadyācca gurudakṣiṇām

hastyaśvakaṭakādīni hemagrāmādikaṃ nṛpaḥ//
dadyācca gurave prājño madhyame madhyamaṃ tathā

evaṃ kṛte tu yatpuṇyaṃ māhātmyaṃ jāyate dhare //
tatra śakyaṃ tu gaditumapi varṣaśatairapi

dīkṣitātmā punarbhūtvā varāhaṃ śṛṇuyādyadi //
tena vedapurāṇāni sarve mantrāḥ sasaṃgrahāḥ

japtāḥ syuḥ puṣkare tīrthe prayāge sindhusaṅgame //
devāgāre kurukṣetre vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ

grahaṇe viṣuve caiva yatphalaṃ japatāṃ bhavet //
tatphalaṃ dviguṇaṃ tasya dīkṣito yaḥ śṛṇoti ca

devā api tapaḥ kṛtvā dhyāyaṃti ca vadaṃti ca //
kadā no bhārate varṣe janma syādbhūtadhāriṇi

/
dīkṣitāśca bhaviṣyāmo varāhaṃ śṛṇumaḥ katham//
varāhaṃ ṣoḍaśātmānaṃ tyaktvā dehaṃ kadā vayam

yāsyāmaḥ paramaṃ sthānaṃ yadgatvā na punarbhavet //
evaṃ jalpanti vibudhā manasā cintayanti ca

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam//
vasiṣṭhasya ca saṃvādaṃ śvetasya ca mahātmanaḥ

svargavāse sthito hyāsīcchveto rājā mahāyaśāḥ//
āsīdilāvṛte varṣe śveto rājā bṛhattapāḥ

sa mahīṃ sakalāndevi sapallavavanadrumām //
dātumicchansa covāca vasiṣṭhaṃ tapasāṃ nidhim

bhagavandātumicchāmi brāhmaṇebhyo vasundharām//
dehyanujñāṃ sa covāca vasiṣṭho rājasattamam

annaṃ dehi sadā rājan sarvakālasukhāvaham //
annena caiva dattena kiṃ na dattaṃ mahītale

sarveṣāmeva dānānāmannadānaṃ viśiṣyate //
annādbhavaṃti bhūtāni annenaiva ca varddhate

tasmātsarvaprayatnena annadānaṃ dadasva bhoḥ //
vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā sa rājā na tathākarot

ratnavastramalaṃkārān śrīmanti nagarāṇi ca //
yatkiñcitkośajātaṃ sa dvijānāhūya taddadau

pradattaṃ brāhmaṇasyātha kuṃjarānajināni ca //
sa kadācinnṛpaḥ pṛthvīṃ jitvā paramadharmavit

purohitamuvācedaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam //
bhagavannaśvamedhānāṃ sahasraṃ kartumutsahe

suvarṇaraupyatāmrāṇi yāgaṃ kṛtvā dvijātiṣu //
dattāni tena rājñā vai nānnaṃ dattaṃ tathā jalam

vastu svalpamiti jñātvā prabhuḥ so'nnaṃ tu nādadat //
evaṃ vibhavayuktasya tasya rājño mahātmanaḥ

kāladharmavaśāddevi mṛtyuḥ samabhavattadā //
paraloke vartamānaḥ sa ca rājā mahāmanāḥ

kṣudhayā pīḍito hyāsīttṛṣayā ca viśeṣataḥ //
ānināyāpsarobhāgaṃ gatvā śvetākhyaparvatam

tatra prāgjanmamūrttiśca purā dagdhā mahātmanaḥ //
tatrāsthīni sa saṃgṛhya lihannāste sa pārthivaḥ

punarvimānamāruhya divamācakrame nṛpaḥ //
atha kālena mahatā sa rājā saṃśitavrataḥ

tānyasthīni lihandṛṣṭo vasiṣṭhena mahātmanā //
uktaśca tena kiñca tvaṃ svāsthi bhuṃkṣe narādhipa

evamuktastadā rājā vasiṣṭhena mahātmanā //
uvāca vacanaṃ cedaṃ śveto rājā muniṃ tadā

bhagavankṣudhitaścāsmi annapānaṃ purā mayā //
na dattaṃ muniśārdūla tena māṃ bādhate kṣudhā

evamuktastato rājñā vasiṣṭho munipuṃgavaḥ //
uvāca ca munirbhūyaḥ śvetaṃ vākyaṃ mahānṛpam

kiṃ te karomi rājeṃdra kṣudhitasya viśeṣataḥ //
adattaṃ nopatiṣṭheta kasyacitkiñciduttamam

ratnahemapradānena bhogavān jāyate naraḥ //
annapānapradānena sarvakāmaistu tarpitaḥ

tanna dattaṃ tvayā rājan stokaṃ matvā narādhipa //
śveta uvāca //
adattasya ca samprāptistanmamācakṣva pṛcchataḥ

śirasā bhaktiyuktena yācito'si mahāmune //
vasiṣṭha uvāca //
astyekaṃ kāraṇaṃ yena jāyate tanna saṃśayaḥ

tacchṛṇuṣva naravyāghra kathyamānaṃ mayā'nagha //
āsīdrājā purākalpe vinītāśvātiviśrutaḥ

sa sarvamedhamārebhe svayaṃ kratuvaraṃ nṛpaḥ //
yajatānena viprebhyo dattā gāvo dvipā vasu

nānnaṃ tena tadā dattaṃ svalpaṃ matvā yathā tvayā //
tataḥ kālena mahatā mṛto'sau jāhnavījale

kṛtvā puṇyaṃ vinītāśvaḥ sārvabhaumo nṛpottamaḥ //
svargaṃ ca gatavānso'pi yathā rājan bhavān prabho

asāvapi kṣudhāviṣṭa evameva gato nṛpaḥ //
martyaloke nadītīre gaṃgāyāṃ nīlapavartam

vimānenārkavarṇena bhāsvatā devavannṛpaḥ //
dadarśa ca tadā rājā kṣudhitaḥ svaṃ kalevaram

purohitaṃ dadarśātha hotāraṃ jāhnavītaṭe //
taddṛṣṭvā'sāvapi nṛpaḥ papraccha munisattamam

kṣudhāyāḥ kāraṇaṃ kiṃ me sa hotā tamuvāca ha //
tiladhenuṃ bhavānrājañjaladhenuṃ ca sattama

ghṛtadhenuṃ ca dhenuṃ ca rasadhenuṃ ca pārthiva //
dehi śīghraṃ yena bhavānkṣudhayā varjjito bhaveḥ

tapate yāvadādityastapate vāpi candramāḥ //
evamuktastato rājā taṃ punaḥ pṛṣṭavānidam

vinītāśva uvāca //
kathaṃ sā dīyate brahmaṃstiladhenurjigīṣubhiḥ //
bhuṅkte svargaṃ ca viprendra tanmamācakṣva pṛcchataḥ

hotovāca //
vidhānaṃ tiladhenośca tvaṃ śṛṇuṣva narādhipa //
caturbhiḥ kuḍavaiścaiva prastha ekaḥ prakīrttitaḥ

sā tu ṣoḍaśabhiḥ kāryā caturbhir vatsako bhavet //
nāsā gandhamayī tasyā jihvā guḍamayī śubhā

pucche prakalpanīyā sā ghaṇṭābharaṇābhūṣitā //
īdṛśīṃ kalpayitvā tu svarṇaśṛṅgīṃ tu kārayet

kāṃsyadohāṃ raupyakhurāṃ pūrvadhenuvidhānataḥ //
kṛtvā tāṃ brāhmaṇāyāśu dadyāccaiva narādhipa

kṛṣṇājinaṃ dhenuvāso nanditāṃ kalpitāṃ śubhām //
sūtreṇa sūtritāṃ kṛtvā sarvaratnasamanvitām

sarvauṣadhisamāyuktāṃ mantrapūtāṃ tu dāpayet //
annaṃ me jāyatāmanyatpānaṃ sarvarasāstathā

sarvaṃ sampādayāsmākaṃ tiladheno dvijārpitā //
gṛhṇāmi devi tvāṃ bhaktyā kuṭumbārthaṃ viśeṣataḥ

bhajasva kāmānmāṃ devi tiladheno namo'stu te //
evaṃvidhāṃ tato dadyāttiladhenuṃ nṛpottama

sarvakāmasamāvāptiṃ kurute nātra saṃśayaḥ //
yaścedaṃ śṛṇuyādbhaktyā kuryātkārayate'pi vā

sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ ca gacchati //
gomaye maṇḍale kṛtvā gocarmma tadanantaram

iti śrīvarāhapurāṇe śvetavinītāśvopākhyāne tiladhenudānamāhātmyaṃ nāma navanavatitamo'dhyāyaḥ