Varaha Purana · Chapter 9

dharaṇyuvāca /
ādau kṛtayuge nātha kiṃ kṛtaṃ viśvamūrttinā /
nārāyaṇena tatsarvaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

śrīvarāha uvāca /
pūrvaṃ nārāyaṇastveko nāsīt kiñciddhareḥ param /
saika eva ratiṃ lebhe naiva svacchandakarmakṛt

tasya dvitīyamicchantaścintā buddhyātmikā babhau /
asāvityeva saṃjñāyā kṣaṇaṃ bhāskarasannibhā

tasyā api dvidhā bhūtā cintā'bhūda brahmavādinī /
umeti saṃjñayā yattatsadā martye vyavasthitā

omityekākṣarībhūtā sasarjemāṃ mahīṃ tadā /
bhūḥ sasarja bhuvaṃ so'pi svaḥ sasarja tato mahaḥ

tataśca jana ityeva tapaścātmā pralīyate /
etadotaṃ tathā protaṃ sūtre maṇigaṇā iva

jagat praṇavato bhūtaṃ śūnyametat sthitaṃ tadā /
yeyaṃ mūrtirbhagavataḥ śaṃkaraḥ sa svayaṃ hariḥ

śūnyām̐llokānimān dṛṣṭvā sisṛkṣurmūrttimuttamām /
kṣobhayitvā manodhāma tatrākāraḥ svamātrataḥ

sthitastasmin yadā kṣubdhe brahmāṇḍamabhavattadā /
tasmiṃstu śakalībhūte bhūrlokaṃ ca vyavasthitam

aparaṃ bhuvanaṃ prāyānmadhye bhāskarasannibham /
purāṇapuruṣo vyāpya padmakośe vyavasthitaḥ

sa hi nārāyaṇo devaḥ prājāpatyena tejasā /
akārādyaṃ svaraṃ nābhyāṃ halaṃ ca visasarja ha

amūrttasṛṣṭau śāstrāṇi udagāyat tadā diśaḥ /
suṣṭvā punarameyātmā cintayāmāsa dhāraṇam

tasya cintayato netrāt tejaḥ samabhavanmahat /
dakṣiṇaṃ vahnisaṅkāśaṃ vāmaṃ tuhinasannibham

taṃ dṛṣṭvā candrasūryau tu kalpitau parameṣṭhinā /
tataḥ prāṇaḥ samuttasthau vāyuśca parameṣṭhinaḥ

sa eva vāyurbhagavān yo'dyāpi hṛdigo vibhuḥ /
tasmād vahniḥ samuttasthau tasmādagnerjalaṃ mahat

ya evāgniḥ sa vai tejo brāhmaṃ paramakāraṇam /
bāhubhyāmapyasau tejaḥ kṣātraṃ tejaḥ sasarja ha

ūrubhyāmapi vaiśyāṃśca padbhyāṃ śūdrāṃstathā vibhuḥ /
tatastu sasṛje yakṣān rākṣasāṃśca tathā vibhuḥ

caturvidhaistu bhūrlokaṃ bhuvarlokaṃ viyaccaraiḥ /
bhūtaiḥ svarmārgagairanyaiḥ svarlokaṃ samapūrayat

maharlokaṃ tathā taistairbhūtaiśca sanakādibhiḥ /
janolokaṃ tataścaiva vairājaiḥ samapūrayat

tapolokaṃ tato devastaponiṣṭhairapūrayat /
apunarmārakairdevaiḥ satyalokamapūrayat

sṛṣṭiṃ sṛṣṭvā tathā devo bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
kalpasaṃjñaṃ svakaṃ ghastraṃ jāgarti parameśvaraḥ

tasmin jagati bhūrloko bhuvarlokaśca jāyate /
svarlokaśca trayo'pyete jāyante nātra saṃśayaḥ

supte tu deve kalpānte tāvatī rātririṣyate /
trai lokyametat suptaṃ syāt tathopaplavatāṃ gatam

tato rātryāṃ vyatītāyāmutthitaḥ kamalekṣaṇaḥ /
cintayāmāsa tān vedān mātaraṃ ca caturṣvapi /
cintayānaḥ sa deveśastān vedān nādhyagacchata

lokamārgasthitiṃ karttuṃ nidrājñānena mohitaḥ /
cintayāmāsa deveśo nātra vedā vyavasthitāḥ

tataḥ svamūrtau toyākhye līnān dṛṣṭvā sureśvaraḥ /
jighṛkṣuścintayāmāsa matsyo bhūtvāviśajjalam

evaṃ dhyātvā mahāmatsyastatkṣaṇāt samajāyata /
viveśa ca jalaṃ devaḥ samantāt kṣobhayanniva

tasmin praviṣṭe sahasā jalaṃ tu
mahāmahīdhṛgvapuṣi prakāśam /
mātsyaṃ gate devavare mahodadhiṃ
hariṃ stavaistuṣṭuvuruddhṛtakṣitim

namo'stu vedāntaragāpratarkya
namo'stu nārāyaṇa matsyarūpa /
namo'stu te susvara viśvamūrtte
namo'stu vidyādvayarūpadhārin

namo'stu candrārkamarutsvarūpa
jalāntaviśvasthita cārunetra /
namo'stu viṣṇoḥ śaraṇaṃ vrajāmaḥ
prapāhi no matsyatanuṃ vihāya

tvayā tataṃ viśvamanantamūrtte
pṛthaggate kiñcidihāsti deva /
bhavān na cāsya vyatiriktamūrtti-
stvatto vayaṃ te śaraṇaṃ prapannāḥ

khātmenduvahniśca manaśca rūpaṃ
purāṇamūrttestava cābjanetra /
kṣamasva śaṃbho yadi bhaktihīnaṃ
tvayā jagadbhāsati devadeva

viruddhametat tava devarūpaṃ
subhīṣaṇaṃ susvanamadritulyam /
purāṇa deveśa jagannivāsa
śamaṃ prayāhyacyuta tīvrabhāno

vayaṃ hi sarve śaraṇaṃ prapannā
bhayācca te rūpamidaṃ prapaśya /
loke samastaṃ bhavatā vinā tu
na vidyate dehagataṃ purāṇam

evaṃ stutastadā devo jalasthān jagṛhe ca saḥ /
vedān sopaniṣacchāstrānantaḥsthaṃ rūpamāsthitaḥ

yāvatsvamūrtirbhagavāṃstāvadeva jagat tvidam /
kūṭasthe tallayaṃ yāti vikṛtisthe vivarddhate

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre navamo'dhyāyaḥ