Varaha Purana · Chapter 10

śrīvarāha uvāca /
evaṃ sṛṣṭvā jagatsarvaṃ bhagavān lokabhāvanaḥ /
virarāma tataḥ sṛṣṭirvyavarddhata dhare tadā

vṛddhāyāmatha sṛṣṭau tu sarve devāḥ purātanam /
nārāyaṇākhyaṃ puruṣaṃ yajanto vividhairmakhaiḥ

dvīpeṣu caiva sarveṣu varṣeṣu ca makhairharim /
devāḥ satrairmahadbhiste yajantaḥ śraddhayā'nvitāḥ /
toṣayāmāsuratyarthaṃ svaṃ pūjyaṃ kartumīpsavaḥ

evaṃ toṣayatāṃ teṣāṃ bahuvarṣasahastrikam /
kāle devastadā tuṣṭaḥ pratyakṣatvaṃ jagāma ha

anekabāhūdaravaktranetro
mahāgireḥ śrṛṅgamivollikhaṃstadā /
uvāca kiṃ kāryamatho sureśo
brūtāṃ varaṃ devavarā varaṃ vaḥ

devā ūcuḥ /
jayasva govinda mahānubhāva
tvayā vayaṃ nātha vareṇa devāḥ /
manuṣyaloke'pi bhavantamādyaṃ
vihāya nāsmānbhavate ha kaścit

rudrādityā vasavo ye ca sādhyā
viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca /
sarve bhavantaṃ śaraṇaṃ gatāḥ sma
kuruṣva pūjyāniha viśvamūrte

evamuktastadā taistu mahāyogeśvaro hariḥ /
karomi sarvān vaḥ pūjyānityuktvā'ntaradhīyata

devā api nijaukāṃsi gatavantaḥ sanātanam /
stuvantaḥ parameśo'pi trividhaṃ bhāvamāsthitaḥ

evaṃ tridhā jagaddhātā bhūtvā devān maheśvaraḥ /
ārādhya sāttvikaṃ rājaṃ tāmasaṃ ca tridhā sthitam

sāttvikena paṭhed vedān yajed yajñena devatāḥ /
ātmano'vayavo bhūtvā rājasenāpi keśavaḥ

sa kālarūpiṇaṃ raudraṃ prakṛtyā śūlapāṇinam /
ātmano rājasīṃ mūrtiṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ /
tāmasenāpi bhāvena asureṣu vyavasthitaḥ

evaṃ tridhā jagaddhātā bhūtvā devān maheśvaraḥ /
ārādhayāmāsa tato loko'pi trividho'bhavat

brahmaviṣṇumaheśānanāmnā gṛhya vyavasthitaḥ /
sa ca nārāyaṇo devaḥ kṛte yugavare prabhuḥ

tretāyāṃ rudrarūpastu dvāpare yajñamūrtimān /
kalau nārāyaṇo devo bahurūpo vyajāyata

tasyādikṛttato viṣṇoścaritaṃ bhūritejasaḥ /
śrṛṇuṣva sarvaṃ suśroṇi gadato mama bhāmini

āsīt kṛtayuge rājā supratīko mahābalaḥ /
tasya bhāryādvayaṃ cāsīdaviśiṣṭaṃ manoramam

vidyutprabhā kāntimatī tayorete tu nāmanī /
tayoḥ putraṃ samaṃ rājā na lebhe yatnavānapi

yadā tadā muniśreṣṭhamātreyaṃ vītakalmaṣam /
toṣayāmāsa vidhinā citrakūṭe nagottame

saka ṛṣistoṣitastena dīrghakālaṃ varārthinā /
varaṃ diditsayā yāvadabravīdatrijo muniḥ

tāvadindro'pi kariṇā gataḥ pārśvena tasya ha /
devasainyaiḥ parivṛtastūṣṇīmeva mahābalaḥ

taṃ dṛṣṭvā'ntargataprītimaprītiṃ prītavān muniḥ /
cukopa devarājāya śāpamugraṃ sasarja ha

yasmāt tvayā mamāvajñā kṛtā mūḍha divaspate /
tatastvaṃ cālito rājyādanyaloke vasiṣyasi

evamuktvā'pi kopena sureśaṃ taṃ ca bhūpatim /
uvāca rājan putraste bhavitā dṛḍhavikramaḥ

indrarūpopamaḥ śrīmānudyacchastraḥ pratāpavān /
vidyāprabhāvakarmmajñaḥ krūrakarmā bhaviṣyati /
durjayo'tibalī rājā evamuktvā gato muniḥ

so'pi rājā supratīko bhāryāyāṃ garbhamāvahat /
vidyutprabhāyāṃ dharmajñaḥ sā'pi kāle tvasūyata

tasyāḥ putraḥ samabhavad durjayākhyo mahābalaḥ /
jātakarmādisaṃskāraṃ tasya cakre muniḥ svayam /
(durvāsā nāma tapaso tasya dehamakalmaṣaḥ

)
tasya ceṣṭerbalenāsau muneḥ saumyo babhūva ha /
vedaśāstrārthavidyāyāṃ pārago dharmavān śuciḥ

yā dvitīyā'bhavat patnī tasya rājño mahātmanaḥ /
nāmnā kīrttimatī dhanyā tasyāḥ putro babhūva ha /
nāmnā sudyumna ityevaṃ vedavedāṅgapāragaḥ

atha kālena mahatā sa rājā rājasattamaḥ /
supratīkaḥ sutaṃ dṛṣṭvā durjayaṃ yogyamantike

ātmano vṛddhabhāvaṃ ca vārāṇasyādhipo balī /
cintayāmāsa rājyārthaṃ durjayaṃ prati bhāmini

evaṃ saṃcintya dharmātmā tasya rājyaṃ dadau nṛpaḥ /
svayaṃ ca citrakūṭākhyaṃ parvataṃ sa jagāma ha

durjayo'pi mahadrājyaṃ hastyaśvarathavājibhiḥ /
saṃyojya cintayāmāsa rājyavṛddhiṃ prati prabhuḥ

evaṃ saṃcintya medhāvī hastyaśvarathapattibhiḥ /
sametāṃ vāhinīṃ kṛtvā uttarāṃ diśamāśritaḥ /
tasya cottarato deśāḥ sarve siddhā mahātmanaḥ

bhāratākhyamidaṃ varṣaṃ sādhayitvā sudurjayaḥ /
tataḥ kiṃpuruṣaṃ nāma varṣaṃ tenāpi sādhitam

tataḥ parataraṃ cānyaddharivarṣaṃ jigāya saḥ /
ramyaṃ hiraṇmayaṃ cāpi kurubhadrāśvameva ca /
ilāvṛtaṃ merumadhyametat sarvaṃ jigāya saḥ

jitvā jambvākhyametaddhi dvīpaṃ yāvadasau nṛpaḥ /
jagāma devarājānaṃ jetuṃ sarvasurānvitam

meruparvatamāruhya devagandharvadānavān /
guhyakān kiṃ narān daityāṃstato brahmasuto muniḥ /
nārado durjayajayaṃ devarājāya śaṃsata

tata indrastvarāyukto lokapālaiḥ samanvitaḥ /
jagāma durjayaṃ hantuṃ so'cireṇāstranirjjitam /
vihāya parvataṃ meruṃ martyalokamihāgataḥ

pūrvadeśe ca devendro lokapālaiḥ samaṃ prabhuḥ /
sthitavāṃstasya sumahaccaritaṃ saṃbhaviṣyati

durjayaśca surāñjitvā yāvat pratinivarttate /
gandhamādanapṛṣṭhe tu skandhāvāraniveśanam /
kṛtvā'vasthitasaṃbhāramāgataṃ tāpasau tu tam

tāvagatāvathābrūtāṃ rājan durjjaya lokapāḥ /
nivāritāstvayā sarvaṃ lokapālairvinā jagat /
na pravarttata tasmān nau dehi tatpadamuttamam

evamukte tatastau tu durjjayaḥ prāha dharmavit /
kau bhavantāviti tatastāvūcaturariṃdamau /
vidyutsuvidyunnāmānāvasurāviti mānada

tvayā samprati cecchāmo dharmyaṃ satsu susaṃskṛtau /
lokapālamataṃ sarvamāvāṃ kurma sudurjaya

evamukte durjjayena tau svarge sanniveśitau /
laukapālau kṛtau sadyastato'ntardhānaṃ jagmatuḥ

tayorapi mahatkarma caritaṃ ca dharādhare /
bhaviṣyati mahārājo durjayo mandaropari

dhanadasya vanaṃ divyaṃ dṛṣṭvā nandanasannibham /
mudā babhrāma ramye'smin sa yāvadrājasattamaḥ

tāvatsuvarṇavṛkṣādhaḥ kanyādvayamapaśyata /
atīvarūpasaṃpannamatīvādbhutadarśanam

dṛṣṭvā tu vismayāviṣṭaḥ ka ime śubhalocane /
evaṃ saṃcintya yāvat sa kṣaṇamekaṃ vyavasthitaḥ /
tasmin vane tāvadubhau tāpasau so'valokayat

tau dṛṣṭvā sahasā rājā yayau prītyā parāṃ mudam /
avatīrya dvipāt tūrṇaṃ namaścakre tayoḥ svayam

upaviṣṭaḥ sa tābhyāṃ tu kauśye datte varāsane /
pṛṣṭaḥ kastvaṃ kutaścāsi kasya vā kimiha sthitaḥ

tau prahasyābravīd rājā supratīketi viśrutaḥ /
tasya putraḥ samutpanno durjayo nāma nāmataḥ

pṛthivyāṃ sarvarājāno jigīṣanniha sattamau /
āgato'smi dhruvaṃ caiva smarttavyo'haṃ tapodhanau /
bhavantau kau samākhyātaṃ mamānugrahakāṅkṣayā

tāpasāvūcatuḥ /
āvāṃ hetṛprahetrākhyau manoḥ svāyaṃbhuvaḥ sutau /
āvāṃ devavināśāya gatau svo meruparvatam

tatrāvayormahāsainyaṃ gajāśvarathasaṃkulam /
jigāya sarvadevānāṃ śataśo'tha sahastraśaḥ

te ca devā mahatsainyaṃ dṛṣṭvā sarvaṃ nipātitam /
asurairujjhitaprāṇaṃ tataste śaraṇaṃ gatāḥ

kṣīrābdhau yatra deveśo hariḥ śete svayaṃ prabhuḥ /
tatra vijñāpayāmāsuḥ sarve praṇatipūrvakam

devadeva hare sarvaṃ sainyaṃ tvasurasattamaiḥ /
parājitaṃ paritrāhi bhītaṃ vihvallocanam

tvayā devāsure yuddhe pūrvaṃ trātāḥ sma keśava /
sahastrabāhoḥ krūrasya samare kālaneminaḥ

idānīmapi deveśa asurau devakaṇṭakau /
hetṛprahetṛnāmānau bahusainyaparicchadau /
tau hatvā trāhi naḥ sarvān devadeva jagatpate

evamuktastato devo viṣṇurnārāyaṇaḥ prabhuḥ /
ahaṃ yāsyāmi tau hantumityuvāca jagatpatiḥ

evamuktāstato devā meruparvatasannidhau /
pratasthuste'tha manasā cintayanto janārdanam

taiḥ saṃcintitamātrastu devaścakragadādharaḥ /
āvayoḥ sainyamāviśya eka eva mahābalaḥ

ekadhā daśadhātmānaṃ śatadhā ca sahastradhā /
lakṣadhā koṭidhā kṛtvā svabhūtyā ca jagatpatiḥ

evaṃ sthite devavare asmatsainye mahābalaḥ /
yaḥ kaścidasuro rājannāvayorbalamāśritaḥ /
sa hataḥ patito bhūmau dṛśyate gatacetanaḥ

evaṃ tat sahasā sainyaṃ māyayā viśvamūrtinā /
nihataṃ sāśvakalilaṃ pattidvipasamākulam

caturaṅgaṃ balaṃ sarvaṃ hatvā devo rathāṅgadhṛk /
āvāṃ śoṣāvatho dṛṣṭvā gato'ntarddhānamīśvaraḥ

āvayorīdṛśaṃ karma dṛṣṭaṃ devasya śārṅgiṇaḥ /
tatastameva śaraṇaṃ gatāvārādhanāya vai

tvaṃ cāsmanmitratanayaḥ supratīkātmajo nṛpa /
ime ca āvayoḥ kanye gṛhāṇa manujeśvara /
hetṛkanyā sukeśī tu miśrakeśī prahetṛṇaḥ

durjayastvevamuktastu hetṛṇā te ubhe śubhe /
kanye jagrāha dharmeṇa bhāryārthaṃ manujeśvaraḥ

te labdhvā sahasā rājā mudā paramayā yutaḥ /
ājagāma svakaṃ rāṣṭraṃ nijasainyasamāvṛtaḥ

tataḥ kālena mahatā tasya putradvayaṃ babhau /
sukeśyāḥ suprabhaḥ putro miśrakeśyāḥ sudarśanaḥ

sa rājā durjayaḥ śrīmām̐llabdhvā putradvayaṃ śubham /
svayaṃ kālāntare śrīmāñjagāmāraṇyamantike

tatrastho vanajātīrhi badhayan vai bhayaṃkarāḥ /
dadarśāraṇyamāśritya muniṃ sthitamakalmaṣam

tapasyantaṃ mahābhāgaṃ nāmnā gauramukhaṃ śubham /
ṛṣivṛndasya goptāraṃ trātāraṃ pāpinaḥ svayam

tasyāśrame vimalajalāvilemaru-
tsugandhivṛkṣapravare dvijanmanaḥ /
rarāja jīmūta ivāmbarānmahī-
mupāgataḥ pravaravimānavad gṛhaḥ

jvalanamakhāgnipratibhāṣitāmbaraḥ
suśuddhasaṃvāsitaveśakuṭṭakaḥ /
śiṣyaiḥ samuccāritasāmanādakaḥ
surūpayoṣidṛṣikanyakākulaḥ /
itīdṛśo'syāvasātho varāśrame
supuṣpitāśeṣataruprasūnaḥ

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre daśamo'dhyāyaḥ