Varaha Purana · Chapter 215

atha gokarṇeśvarajaleśvaramāhātmyavarṇanam //
brahmovāca //
tataḥ śakraḥ suragaṇaiḥ saha sarvaiḥ sametya ca //
buddhiṃ cakāra gamane mārgituṃ yatra śaṅkaraḥ

tata utthāya te devāḥ sarva eva śiloccayāt //
vihāyasā yayuḥ śīghraṃ tenaiva saha nandinā

svarlokaṃ brahmalokaṃ ca nāgalokaṃ ca sarvaśaḥ //
babhramustridaśāḥ sarve rudrānveṣaṇatatparāḥ

khinnāḥ kliṣṭāśca subhṛśaṃ na punastatpadaṃ viduḥ //
catuḥsamudraparyantasapta dvīpavatīṃ mahīm

saśailakānanopetāṃ mārgayadbhirhi taṃ suram //
kandareṣu mahādrīṇāṃ tuṅgeṣu śikhareṣu ca

vitateṣu nikuñjeṣu vihāreṣu ca sarvataḥ //
vicinvadbhiḥ kṣitimimāṃ tṛṇaṃ dvividalīkṛtam

na pravṛttiḥ kvacidapi śambhorāsādyate suraiḥ //
yadā nirviṇṇamanaso mārgamāṇāḥ surāstadā

na paśyanti śivaṃ tatra tadeṣāṃ bhayamāviśat //
bhītāste saṃvidaṃ kṛtvā sañcintya gurulāghavam

sambhūyānyo'nyamamarā māmeva śaraṇaṃ yayuḥ //
tamekāgreṇa manasā śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram

upāyamātraṃ dṛṣṭaṃ me dhyāyaṃstadveṣabhūṣaṇaiḥ //
yathā yatra ca so'smābhirdraṣṭavyo vṛṣabhadhvajaḥ

sarvaṃ trailokyamasmābhirvicitaṃ vai nirantaram/
śleśmātakavanoddeśaṃ sthānaṃ muktvā mahītale

āgacchadhvaṃ gamiṣyāmastamuddeśaṃ surottamāḥ //
ityevamuktvā taiḥ sarvaistāmāśāṃ prasthitā vayam

tatkṣaṇādeva samprāptā vimānaiḥ śīghrayāyibhiḥ //
śleṣmātakavanaṃ puṇyaṃ siddhacāraṇasevitam

tasminsuramaṇīyāni vividhāni śucīni ca //
dhyānasthānāni ramyāṇi bahūni guṇavanti ca

āśramāraṇyabhāgeṣu darīṇāṃ vivareṣu ca //
vibhrājadvanarājākī nadyaśca vimalodakāḥ

siṃhaśārdūlamahiṣagolāṃgūlarkṣavānaraiḥ //
nāditaṃ gajayūthaiśca mṛgayūthaiśca tadvanam

pramukhe vāsavaṃ kṛtvā viviśuste surāstadā //
vimucya rathayānāni padbhiḥ siddhādisaṅkaṭam

kandarodarakūṭeṣu tarūṇāṃ gahaneṣu ca //
sarvadevamayaṃ rudraṃ mārgamāṇāḥ śanaiḥ śanaiḥ

praviśantaśca te devā vanoddeśaṃ kvacicchubhe //
kadalīvanasaṃchanne phullapādapaśobhite

girinadyāstu puline haṃsakundeṃdusannibhe //
gandhāmodena puṣpāṇāṃ vāsitaṃ madhugandhimat

muktācūrṇanikāśābhirvālukābhistatastata //
vikrīḍamānāṃ dadṛśuḥ kanyāṃ kāścinmanoramām

tatra te vibudhā dṛṣṭvā sarve māṃ samacodayan //
ādyo'haṃ sarvadevānāṃ kathametadbhavediti

muhūrttaṃ dhyānamāsthāya vijñātā sā mayā tadā //
dhruvaṃ śailendraputrīyamumā viśveśvareśvarī

tatastaduccaśikharamāruhya vibudheśvarāḥ //
adho vilokya te sarve dadṛśustaṃ surottamam

madhye mṛgasamūhasya goptāramiva saṃsthitam //
ekaśṛṃgaikacaraṇaṃ taptahāṭakavarcasam

cāruvaktrākṣidaśanaṃ pṛṣṭhataḥ śuklabindubhiḥ //
śuklenodarabhāgena rājatairupaśobhitam

/
pīnonnatakaṭiskandhaṃ nimagnāṃsaśirodharam//
bimboṣṭhaṃ tāmrajihvāsyaṃ daṃṣṭrāṃkuravirājitam

taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve śikharātpratidhāvitāḥ //
sarvoṃdyamena tarasā taṃ mṛgendrajighṛkṣavaḥ

śṛṅgāgraṃ prathamaṃ dhṛtvā gṛhītvā vajrapāṇinā //
madhyaṃ mayā tasya tadā gṛhītaṃ praṇatātmanā

jagrāha keśavaścāpi mūlaṃ tasya mahātmanaḥ //
tribhirevaṃ gṛhītaṃ tu tridhā bhūtamabhajyata

śakrasyāgraṃ sthitaṃ haste madhyaṃ haste mama sthitam //
viṣṇormūlaṃ sthitaṃ haste pravibhaktaṃ tridhāgatam

śṛṅgasyaiva gṛhītasya tridhāsmākaṃ mṛgādhipaḥ//
viṣāṇarahitastasya pranaṣṭaḥ punaratra vai

antarhito'ntarikṣasthaḥ provācāsmānupālabhan //
bho bho devā mayā yūyaṃ vacyamānānavāpsyatha

saśarīro'haṃ yuṣmābhirvaśāptaḥ pragatastvitaḥ //
śṛṅgamātreṇa santuṣṭā bhavantastena vañcitāḥ

yadyahaṃ saśarīraḥ syāṃ gṛhītvā sthāpito'bhavam //
tadā catuṣpātsakalo dharmaḥ syātpratipāditaḥ

kāmaṃ śṛṃgāṇi me'traiva śleṣmātmakavane'marāḥ //
nyāyataḥ sthāpayiṣyadhvaṃ lokānugrahakāmyayā

atrāpi mahatī vyuṣṭirbhaviṣyati na saṃśayaḥ//
puṇyakṣetre sumahati matprabhāvānubhāvite

yāvanti bhuvi tīrthāni hyāsamudra sarāṃsi ca//
kṣetre'smiṃstāni tīrthāni cāgamiṣyanti matkṛte

ahaṃ punaḥ śailapateḥ pāde himavataḥ śubhe //
nepālākhye samutpatsye svayameva mahītalāt

dīptatejomayaśirāḥ śarīraṃ ca caturmukham //
śarīreśa iti khyātaḥ sarvatra bhuvanatraye

tatra nāgahrade ghore sthāsyāmyantarjale hyaham //
triṃśadvarṣasahasrāṇi sarvabhūtahite rataḥ

yadā vṛṣṇikulotpannaḥ kṛṣṇacakreṇa parvatān //
pāṭayitvendravacanāddānavānnihaniṣyati

tadā sa deśo bhavitā sarvamlecchairadhiṣṭhitaḥ //
tato'nye sūryavaṃśīyāḥ kṣatriyāstānnihatya ca

vasiṣyaṃti ca taṃ deśaṃ brāhmaṇaiḥ saṃpravarttitān //
dharmānsaṃsthāpayiṣyaṃti rājyaṃ prāpsyaṃti śāśvatam

tato liṅgārccanaṃ tatra pratiṣṭhāsyaṃti pārthivāḥ//
kṣatriyāḥ sūryavaṃśīyāḥ śūnye lapsyaṃti māṃ nṛpāḥ

tato janapadastatra bhaviṣyati mahāṃstadā //
sphīto brāhmaṇabhūyiṣṭhasarvavarṇāśramairyutaḥ

samyakpravṛttā rājāno bhaviṣyantyāyatau sthitāḥ //
evaṃ samyaksthite tasmindeśe paurajane tathā

tatra māmarccayiṣyaṃti sarvabhūtāni sarvadā //
tatrāhaṃ yaiḥ sakṛddṛṣṭo vidhivadvaṃditastu yaiḥ

gatvā śivapuraṃ te māṃ drakṣyaṃte dagdhakilbiṣāḥ //
uttareṇa tu gaṃgāyā dakṣiṇe cāśvinīmukhāt

kṣetraṃ hi mama tajjñeyaṃ yojanāni caturdaśa //
himādrestuṅgaśikharātprodbhūtā vāgma ( ṅma) tī nadī

bhāgīrathyāḥ śataguṇaṃ pavitraṃ tajjalaṃ smṛtam //
tatra snātvā harerlokānupaspṛśya divaspateḥ

muktvā dehaṃ narā yāṃti mama lokaṃ na saṃśayaḥ //
api duṣkṛtakarmāṇaḥ kṣetre'sminnivasaṃti ye

niyataṃ puruhūtasya śritāḥ sthāne vasaṃti te //
devadānavagandharvāḥ siddhavidyādharoragāḥ

munayo'psaraso yakṣā mohitā mama māyayā //
tadvai guhyaṃ na jānaṃti yatra sannihito hyaham

tapastapodhanānāṃ ca siddhakṣetraṃ hi tatkṛtam //
prabhāsācca prayāgācca naimiṣātpuṣkarādapi

kurukṣetrādapi budhāḥ kṣetrametadviśiṣyate //
śvaśuro me sthito yatra himavān bhūdhareśvaraḥ

prabhavanti yataḥ sarvā gaṃgādyāḥ saritāṃ varāḥ //
tasminkṣetravare puṇye puṇyāḥ sarvāḥ saridvarāḥ

sarve prasravaṇāḥ puṇyāḥ sarve puṇyāḥ śiloccayāḥ //
āśramastatra bhavitā siddhacāraṇasevitaḥ

śaileśvara iti khyātaḥ śarīraṃ yatra me sthitam //
sravantīnāṃ varā puṇyā vāgmatī parvatottamāt

bhāgīrathī vegavatī kaluṣaṃ dahate nṛṇām //
kīrttanādeva saṃśuddhe darśanādbhūtimāpsyati

pānāvagāhanāttasyāstārayetsapta vai kulān //
lokapālastu carati tīrthakhyātiṃ ca tatsvayam

tatra snātvā divaṃ yānti mṛtāste tvapunarbhavāḥ //
snātvā snātvā tu ye tatra nityamabhyarcayanti mām

uddharāmyahametānvai prītaḥ saṃsārasāgarāt //
yastasya vāriṇā pūrṇamekaṃ ca ghaṭamuddharet

snāpanārthe mama śuciḥ śraddadhāno'nasūyakaḥ //
vedavedāṃgaviduṣā śrotriyeṇa viśeṣataḥ

āhṛtasyāgnihotrasya yatphalaṃ tasya tadbhavet //
tasyāstīre jalodbhedaṃ manmūlādabhiniḥsṛtam

mṛgaśṛṅgodakaṃ nāma nityaṃ munijanapriyam //
tatrābhiṣekaṃ kurvīta upaspṛśya samāhitaḥ

yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati//
tīrthaṃ paṃcanadaṃ prāpya puṇyaṃ brahmarṣisevitam

agniṣṭomaphalaṃ tatra snātamātraḥ prapadyate //
ṣaṣṭiṃ dhenusahasrāṇi yāni rakṣanti vāgmatīm

na tāṃ pāpāḥ kṛtaghno vā kadācitprāpnuyānnaraḥ//
śucayaḥ śraddadhānāśca satyasaṃdhāśca ye narāḥ

vāgmatyāṃ te narāḥ snānti labhante cottamāṃ gatim //
ārttā bhītāśca santaptā vyādhito'vyādhito'pi vā

vāgmatyāḥ salile snātvā ye māṃ paśyanti saṃskṛtāḥ//
teṣāṃ śāntirbhavennityaṃ puruṣāṇāṃ na saṃśayaḥ

matprabhāvāttu snātasya sarvaṃ naśyati kilbiṣam //
ītayaḥ samudīrṇāśca praśamaṃ yānti sarvaśaḥ

vāgmatyāḥ salile snātvā ye māṃ paśyanti saṃskṛtāḥ //
vāgmatī saritāṃ śreṣṭhā yatra yatrā'vagāhyate

tatra tatra phalaṃ dadyādrājasūyāśvamedhayoḥ //
yojanābhyantaraṃ kṣetraṃ samantātsarvatodiśam

mūlakṣetraṃ tu vijñeyaṃ rudreṇādhiṣṭhitaṃ svayam //
tatra pūrvottare pārśve vāsukirnāma nāgarāṭ

vṛto nāgasahasraistu dvāri tiṣṭhati me sadā //
sa vighnaṃ kurute nṛṇāṃ tatkṣetraṃ viśatāṃ sadā

prathamaṃ sa namaskāryastato'haṃ tadanantaram //
anena vidhinā puṃsāmavighnaṃ viśatāṃ bhavet

vandate parayā bhaktyā yo māṃ tatra naraḥ sadā //
pṛthivyāṃ sa bhavedrājā sarvalokanamaskṛtaḥ

gandhairmālyaiśca me mūrttimabhyarccayati yo naraḥ //
utpatsyate sa deveṣu tuṣiteṣu na saṃśayaḥ

yastu dadyātpradīpaṃ me parvate śraddhayānvitaḥ //
sūryaprabheṣu deveṣu tasyotpattirvidhīyate

gītavāditranṛtyaistu stutibhirjāgareṇa vā //
ye me kurvanti sevāṃ vai matsaṃsthāste bhavanti hi

dadhnā kṣīreṇa madhunā sarpiṣā salilena vā //
snāpanaṃ ye prayacchanti te taranti jarāntakau

yaḥ śrāddhe bhojanaṃ dadyādviprebhyaḥ śraddhayānvitaḥ //
so'mṛtāśī bhavennūnaṃ tridive surapūjitaḥ

vratopavāsairhomairvā naivedyaiścārubhistathā //
yajante brāhmaṇā ye māṃ parayā śraddhayānvitāḥ

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi coṣitvā divi te tataḥ //
aiśvaryaṃ pratipadyante martyaloke punaḥ punaḥ

brāhmaṇāḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraḥ strī vāpi saṅgatāḥ //
śaileśvaraṃ tu tatsthānaṃ bhaktitaḥ samupāsate

matpārṣadāste jāyante satataṃ sahitāḥ suraiḥ //
śaileśvaraṃ paraṃ guhyaṃ gatiḥ śaileśvaraḥ parā //
śaileśvarātparaṃ kṣetraṃ na kvacidbhuvi vidyate

brahmahā guruhā goghnaḥ spṛṣṭo vai sarvapātakaiḥ //
kṣetrametadanuprāpya nirmalo jāyate naraḥ

vividhānyatra tīrthāni santi puṇyāni devatāḥ //
yeṣāntoyairnaraḥ spṛṣṭaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

krośaṃ krośaṃ surai rūpaṃ tacca saṃhṛtya nirmitam //
tīrthaṃ krośodakaṃ nāma puṇyaṃ munijanapriyam

tatra snātvā śucirdāntaḥ satyasandho jitendriyaḥ//
vimuktaḥ kilbiṣaiḥ sarvaiḥ sarvameva phalaṃ labhet

anāśakaṃ vrajedyastu dakṣiṇena mahātmanaḥ //
śaileśvarasya puruṣaḥ sa gacchetparamāṃ gatim

bhṛguprapatanaṃ kṛtvā kāmakrodhavivarjitaḥ//
vimānena divaṃ gaccheddhṛtaḥ so'psarasāṅgaṇaiḥ

bhṛgumūle paraṃ tīrthaṃ brahmaṇā nirmitaṃ svayam //
brahmodbhedeti vikhyātaṃ tasyāpi śṛṇu yatphalaṃ

saṃvatsaraṃ tu yastatra snāsyaṃstu niyatendriyaḥ//
sa brahmaloke viraje gacchennāstyatra saṃśayaḥ

tatra gorakṣakaṃ nāma govṛṣaḥ padavikṣatam //
dṛṣṭvā ca tāni hi pumān gosahasraphalaṃ labhet

gauryāstu śikharaṃ tatra gacchetsiddhaniṣevitam //
yatra sannihitā nityaṃ pārvatī śikharapriyā

lokamātā bhagavatī lokarakṣārthamudyatā //
tasyāḥ sālokyamāyāti dṛṣṭvā spṛṣṭvābhivādya ca

tyajate patituṃ tasyā adhastādvāgmatītaṭe //
umālokaṃ vrajedāśu vimānena vihāyasā

stanakuṇḍe umāyāstu yaḥ snāyātkhalu mānavaḥ //
skandalokamavāpnoti bhūtvā vaiśvānara dyutiḥ

tīrthaṃ paṃcanadaṃ prāpya puṇyaṃ brahmarṣisevitam //
agnihotraphalaṃ tatra snānamātreṇa labhyate

nakulohena matimānsnāpayetprayatātmavān //
jātismaraḥ sa tu bhavetsidhyate cāsya mānasam

tasyaivottaratastīrthamaparaṃ siddhasevitam //
nāmnā prāntakapānīyaṃ guhyaṃ guhyakarakṣitam

saṃvatsaraṃ yastu pūrṇaṃ tatra snāyānnaraḥ sadā //
guhyakaḥ sa bhavedāśu rudrasyānucaraḥ sudhīḥ

devyāḥ śikharavāsinyā jñeyaṃ pūrvottareṇa vai //
dakṣiṇena tu vāgmatyāḥ prasṛtaṃ kandarodarāt

tīrthaṃ brahmodayaṃ nāma puṇyaṃ pāpapraṇāśanam //
tatra gatvā jalaṃ spṛṣṭvā snātvā cābhyukṣya mānavaḥ

mṛtyulokaṃ na paśyetsa kṛcchreṣu ca na sīdati //
gatvā sundarikātīrthaṃ vidhinā tīrthamādimam

tatra snātvā bhavettoye rūpavānuttamadyutiḥ //
trisandhyaṃ tatra gacchettu pūrveṇa vidhivannaraḥ

tatra sandhyāmupāsyātha dvijo mucyeta kilviṣāt //
vāgmatyā maṇivatyāśca sambhede pāpanāśane

ahorātraṃ vasedyastu rudrajāpo dvijaḥ śuciḥ //
sa bhavedvedavidvidvānyajvā pārthivapūjitaḥ

tāritaṃ ca kulaṃ tena sarvaṃ bhavati sādhunā //
varṇāvaro'pi yaḥ kaścitsnātvā dadyāttilodakam

/
tarpitāḥ pitarastena bhaveyurnātra saṃśayaḥ //
yatra yatra ca vāgmatyāṃ snāti vai mānavottamaḥ

tiryagyoniṃ na gacchettu samṛddhe jāyate kule //
vāgmatīmaṇivatyośca saṃbhedaścarṣisevitaḥ

dhīmāngacchettu vidhinā kāmakrodhavivarjitaḥ //
gaṅgādvāre tu yatproktaṃ snānapuṇyaphalaṃ mahat

snānasya taddaśaguṇaṃ bhavedatra na saṃśayaḥ //
atra vidyādharāḥ siddhā gandharvā munayaḥ surāḥ

snānametadupāsante yakṣāśca bhujagaiḥ saha //
svalpamapyatra yatkiṃciddvijebhyo dīyate dhanam

tadakṣayaṃ bhaveddāturdānapuṇyaphalaṃ mahat //
tasmātsarvaprayatnena karaṇīyaṃ ca devatāḥ

variṣṭhaṃ kṣetrametasmānnānyadeva hi vidyate //
tasmin śleṣmātakavane puṇye tridaśasevite

yatra yatra mayā devāścaratā mṛgarūpiṇā //
āsitaṃ svapitaṃ yātaṃ vihṛtaṃ vā samantataḥ

tatra tatrābhavatsarvaṃ puṇyakṣetraṃ ca sarvaśaḥ //
śṛṃgametattridhābhūtaṃ samyaksaṃśrūyatāṃ surāḥ

gokarṇeśvara ityetatpṛthivyāṃ khyātimeṣyati //
evaṃ sandiśya vibudhāndevadevaḥ sanātanaḥ

adṛśya eva vibudhaiḥ prayayāvuttarāṃ diśam

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre bhagavadgokarṇeśvaramāhātmye jaleśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma paṃcadaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ