Varaha Purana · Chapter 213

atha gokarṇeśvaramāhātmyam //
sūta uvāca //
purā devairvinihate saṃgrāme tārakāmaye //
atyucchrite pratibale dānavānāṃ bale tathā

sahasrākṣe labdhapade kṣīṇaśatrau gatāspade //
samyakprasūtimāpanne trailokye sacarācare

śṛṅge caivācalendrasya meroḥ sarvahiraṇyaye //
maṇividrumaviddhe ca vipule paṃkajāsane

sukhopaviṣṭamekāgraṃ sthiracittaṃ kṛtekṣaṇam //
nivṛttakāryaṃ muditaṃ sūryavaiśvānaradyutim

praṇamya mūrdhnā caraṇāvupagṛhya samāhitaḥ //
brahmāṇaṃ paripapraccha kumāro natipūrvakaḥ

sanatkumāra uvāca //
bhagavañchrotumicchāmi purāṇamṛṣisaṃstutam //
purāṇaṃ tu mahābhāga tvattastattvavidāṃ vara

kathamuttara gokarṇaṃ dakṣiṇaṃ ca kathaṃ vibho//
śṛṅgeśvarasya paramaṃ kathaṃ samyakpratiṣṭhitam

kṣetrasya ki pramāṇaṃ syātkiñca tīrthaphalaṃ smṛtam //
kathaṃ paśupatistatra bhagavānmṛgarūpadhṛk

sarvaistvatpramukhairdevaiḥ kathamāsāditaṃ punaḥ //
mṛgarūpaṃ kathaṃ cāsya śarīraṃ kva pratiṣṭhitam

yathā yatra ca yastatra vidhiḥ samyaganuṣṭhitaḥ //
tatsarvaṃ nikhilenāśu brūhi me vāgvidāṃ vara

evamuktaḥ sa bhagavānbrahmā brahmavidāṃ varaḥ //
uvāca tasmai putrāya guhyametatpurātanam

brahmovāca //
śṛṇu vatsa mahābhāga yathātattvaṃ bravīmi te //
purāṇametadbrahmarṣe sarahasyaṃ yathāśrutam

asti bhūdhararājasya mandarasyottare śucau //
muñjavānnāma śikharo nandanopavanadyutiḥ

vajrasphaṭikapāṣāṇaḥ pravālāṃkuraśarkkaraḥ //
nīlāmalaśilāvarṇo guhānirjharakandaraḥ

vicitrakusumopetairlatāmañjīradhāribhiḥ //
reje yaḥ prāṃśubhiḥ śṛṅgairullikhadbhirivāmbaram

daryastatrādhikaṃ rejurnānādhātuparisravaiḥ //
śilīndhrakusumopetāścitritā iva sarvataḥ

te'tra ketakikhaṇḍāśca kuṃdakhaṃḍāśca puṣpitāḥ //
unmīlitā ivābhānti dhātakīvanarājibhiḥ

bhinnendranīlavimalairdhautaiḥ prasravaṇāmbubhiḥ //
citraiḥ kusumasaṃchannaiḥ śilāprastaravistaraiḥ

śakracāpanibhai ramyaiḥ kuberabhavanadyutau //
tasminnagavare ramye mahoraganiṣevite

krīḍadbhirdevamithunernṛtyadbhiścāpsarogaṇaiḥ //
kūjadbhiḥ śikhibhirmattaiḥ sevite ca nagottame

kalhārakusumopete haṃsasārasasevite//
prasannasalilākīrṇe sarobhiḥ phullapaṃkajaiḥ

gajayūthānukīrṇābhirjuṣṭābhirmṛgapakṣibhiḥ //
sevitābhirmunigaṇaiḥ saridbhirupaśobhite

kinnarodgītakuhare parapuṣṭaninādite //
vidyādharaśatākīrṇe devagandharva sevite

dhārāpātaiśca toyānāṃ visphuliṅgaiḥ sahasraśaḥ //
prajvālite'tule śṛṅge ramye haritaśādvale

sarvartukavanodyāne puṣpākarasuśobhite //
yajñakimpuruṣāvāse guhyakānāmathāśraye

tasmingirivare ramye sevitavye suśobhane //
dharmāraṇye tapaḥkṣetre munisiddhaniṣevite

varadastatra bhagavānsthāṇurnāma maheśvaraḥ //
sarvāmaragururdevo nityaṃ sannihitaḥ prabhuḥ

bhaktānukampī sa śrīmāngirīndrasutayā saha //
sa hyadhyāste girivaraṃ pārṣadaiśca guhena ca

vimānayāyinaḥ sarve taṃ devamajamavyayam //
ājagmuḥ sevituṃ devā vareṇyamajamavyayam

anye devanikāyāśca sevituṃ prapatanti tam //
tatastretāyuge kāle nandī nāma mahāmuniḥ

ārirādhayiṣuḥ śarvaṃ tapastepe sudāruṇam //
grīṣme paṃcatapāstiṣṭhecchiśire salilāśrayaḥ

ūrdhvabāhurnirālambastoyā'nilahutāśanaiḥ //
vrataiśca vividhairugrai stapobhirniyamaistathā

japapuṣpopahāraiśca kālekāle muniḥ sadā //
śaṅkaraṃ vidhivadbhaktyā so'rccayaddvijapuṅgavaḥ

ugreṇa tapasātmānaṃ yojayāmāsa suvrataḥ //
kāṣṭhabhūto yadā vipraḥ kṛśo dharmasusantataḥ

kṣāmo'bhūtkṛṣṇavarṇaśca tataḥ prītaśca śaṅkaraḥ //
samyagārādhito bhaktyā niyamena ca toṣitaḥ

tadātmadarśanaṃ prādātsa munervṛṣabhadhvajaḥ //
uktavāṃśca muniṃ śarvaścakṣurdivyaṃ dadāmi te

adṛśyaṃ paśya me rūpaṃ vatsa prīto'smi te mune //
yatpaśyantīha vidvāṃso rūpamapratimaujasam

sahasrasūryakiraṇaṃ jvālāmālinamūrjitam //
bālārka maṇḍalākāraṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam

jaṭājūṭataṭāśliṣṭaṃ candrālaṃkṛtaśekharam //
jagadālocanaṃ śrīmatpradīptasvatrilocanam

prādeśamātraṃ ruciraṃ śataśīrṣaṃ śatodaram//
sahasrabāhucaraṇaṃ sahasrākṣiśiromukham

aṇīyasāmaṇīyāṃsaṃ bṛhatāṃ tu bṛhattaram //
akṣamālāpavitrāṅgaṃ kamaṇḍalu karodyatam

//
siṃhacarmāmbaradharaṃ vyālayajñopavītinam //
dṛṣṭvā devaṃ mahādevaṃ hṛṣṭaromā mahātapāḥ

prāñjaliḥ praṇato bhūtvā'gṛṇādbrahma sanātanam //
namo dhātre vidhātre ca saṃbhave varadāya ca

jagadbhoktre trinetrāya śaṃkarāya śivāya ca //
bhavāya bhavagoptre ca munaye kṛttivāsase

nīlakaṇṭhāya bhīmāya bhūtabhavyabhavāya ca //
lambabhruve karālāya harinetrāya mīḍhuṣe

kapardine viśālāya muñjakeśāya dhīmate //
śūline paśupataye vibhave sthāṇave tathā

gaṇānāṃ pataye sraṣṭre saṃkṣeptre bhīṣaṇāya ca //
saumyāya saumyatapase bhīmāya tryambakāya ca

pretāvāsanivāsāya rudrāya varadāya ca //
kapālamāline tasmai hariśmaśrudharāya ca

bhaktapriyāya satataṃ namo'stu paramātmane //
evaṃ nandī bhavaṃ stutvā namaskṛtya ca sarvaśaḥ

praṇamya śirasā devaṃ punaḥ punaravandata //
tatastu bhagavānprītastasmai viprāya śaṃkaraḥ/

uvāca ca vacaḥ sākṣāttamṛṣiṃ varadaḥ prabhuḥ //
varānvṛṇīṣva viprendra yānicchasi mahāmune

tāṃste sarvānprayacchāmi durllabhānapi māriṣa //
prabhutvamamaratvaṃ vā śakratvamapi vā prabho

brahmatvaṃ lokapālatvamapavargamathāpi vā //
athāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ gāṇapatyamathāpi vā

yadicchasi mune śīghraṃ tadbrūhi dvijapuṅgava //
ityukto'sau bhagavatā śarveṇa munipuṅgavaḥ

provāca varadaṃ devaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā //
na prabhutvaṃ na devatvaṃ nendratvamapi vā prabho

brahmatvaṃ lokapālatvaṃ nāpavargaṃ varaprada //
naivāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ gāṇapatyaṃ na ca prabho

spṛhaye devadeveśa prasanne tvayi śaṃkara //
yadi prīto'si bhagavannanukrośatayā mama

anugrāhyo hyayaṃ deva tvayāvaśyaṃ surādhipa //
yathānye na bhavedbhaktistvatto nityaṃ maheśvara

tathāhaṃ bhaktimicchāmi sarvabhūtāśaye tvayi //
yathā ca na bhavedvighnaṃ tapasyāniratasya me

koṭijapyena rudrāṇāmārādhanaparasya ca //
etattu vacanaṃ śrutvā nandinaḥ sa maheśvaraḥ

prahasyovāca taṃ prītyā tato madhurayā girā //
prīto'smyuttiṣṭha viprarṣe tapyamānena suvrata

ārādhitaśca bhaktyāhaṃ tvayā śuddhena cetasā //
paryāptaṃ te mahābhāga tapaḥ kartuṃ tapodhana

nivarttayati māṃ vatsa matpādārādhane rataḥ //
japtā te triguṇā koṭī rudrāṇāṃ purato mama

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ ca tapastīvraṃ mahāmune //
na kṛtaṃ yatpurā devairnāsurairṛṣibhirna ca

kṛtaṃ sumahadāścaryaṃ tvayā karma suduṣkaram //
saṃkṣobhitamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

āgamiṣyanti te draṣṭuṃ devāḥ sarve savāsavāḥ //
akṣayaścāvyayaśca tvamatarkyaḥ sasurāsuraiḥ

divyatejovapūḥ śrīmāndivyābharaṇabhūṣitaḥ //
mattulyo matprabhāvaśca tvamekaḥ sasurāsuraiḥ

madrūpadhārī mattejāstryakṣaḥ sarvaguṇottamaḥ //
bhaviṣyasi na sandeho devadānavapūjitaḥ

anenaiva śarīreṇa jarāmaraṇavarjitaḥ //
duṣprāpyeyamavāptā te devairgāṇeśvarī gatiḥ

pārṣadānāṃ variṣṭhastvaṃ māmakānāṃ dvijottama //
nandīśvara iti khyāto bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

prāptamaṣṭaguṇaṃ satyamaiśvaryaṃ te tapodhana //
dvitīyāṃ me tanuṃ tvāṃ tu namasyanti ca devatāḥ

adyaprabhṛti devāgrya devakāryeṣu sarvataḥ //
prabhustvaṃ bhavitā loke matprasādānmunīśvara

tvāmevābhyarccayiṣyanti sarvabhūtāni sarvataḥ //
mattaḥ samabhivāñchanti prasādaṃ pārṣadādhipa

varānvarārthināṃ dātā vidhātā jagataḥ sadā //
bhaviṣyasi ca dharmajña bhītānāmabhayapradaḥ

yastvāṃ dveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yastvāmanu sa māmanu //
nāvayorantaraṃ kiṃcidambarānilayoriva

dvāre tu dakṣiṇe nityaṃ tvayā stheyaṃ gaṇādhipa //
vāme tu vibhunā cāpi mahākālena sarvadā

pratīhāro bhavānadya sarvadā tridaśottamaḥ //
śiro me rakṣatu bhavānmahākāle'pi me gaṇaḥ

na vajreṇa na daṇḍena na cakreṇa na cāgninā //
kāṃcicchaknoti vai bādhāṃ karttuṃ vai bhuvanatraye

devadānavagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ //
tvāmeva saṃśrayiṣyanti madbhaktāḥ puruṣāśca ye

tvayi tuṣṭe hyahaṃ tuṣṭaḥ kupite kupitastvaham //
tvattaḥ priyataro nāsti mamānyo dvijapuṃgava

evaṃ tasmai varāndattvā prītaḥ svayamumāpatiḥ //
uvāca bhūyaḥ spaṣṭena svareṇāmbaracāriṇā

āgatānviddhi sarvānvai tridaśānsamarudgaṇān //
didṛkṣayā ca bhadraṃ te kṛtakṛtyaśca sāmpratam

yadīritaṃ mayā vatsa varaṃ prativacastvayi //
praviṣṭaṃ na śrutipathaṃ divi sarvadivaukasām

nārāyaṇaṃ puraskṛtya sendrāste samarudgaṇāḥ //
premārthe cāgamiṣyanti varārthaṃ tapasā'marāḥ

yakṣavidyādharagaṇāḥ siddhagandharvapannagāḥ //
munayaśca mahātmānastapolabdhāḥ sahasraśaḥ

te buddhvā tvadgatāmṛddhi prataptāḥ paramerṣyayā //
tapāṃsi vividhānyatra vividhānniyamāṃstathā

cartuṃ samabhivāñchanti sadābhyāse varārthinaḥ //
varadaṃ yāmabhijñāya girau mauñjavati sthitam

atraite yāvadāgamya na māṃ paśyanti mānavāḥ //
tāvadeva tvitaḥ śīghraṃ gamiṣyāmi mahāmune

adya te tu mayā sarve devā brahmapurogamāḥ //
draṣṭavyāścānumantavyā matto'nugrahakāṃkṣiṇaḥ

abhiprāyaṃ ca sarveṣāṃ jānāmi dvijasattama //
anuguhya varaistaiśca tatraivāntaradhīyata

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre gokarṇeśvaramāhātmye trayodaśādhikadviśatatamo' dhyāyaḥ