વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 213

અથ ગોકર્ણેશ્વરમાહાત્મ્યમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
પુરા દેવૈર્વિનિહતે સંગ્રામે તારકામયે ॥
અત્યુચ્છ્રિતે પ્રતિબલે દાનવાનાં બલે તથા

સહસ્રાક્ષે લબ્ધપદે ક્ષીણશત્રૌ ગતાસ્પદે ॥
સમ્યક્પ્રસૂતિમાપન્ને ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

શૃઙ્ગે ચૈવાચલેન્દ્રસ્ય મેરોઃ સર્વહિરણ્યયે ॥
મણિવિદ્રુમવિદ્ધે ચ વિપુલે પંકજાસને

સુખોપવિષ્ટમેકાગ્રં સ્થિરચિત્તં કૃતેક્ષણમ્ ॥
નિવૃત્તકાર્યં મુદિતં સૂર્યવૈશ્વાનરદ્યુતિમ્

પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના ચરણાવુપગૃહ્ય સમાહિતઃ ॥
બ્રહ્માણં પરિપપ્રચ્છ કુમારો નતિપૂર્વકઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ પુરાણમૃષિસંસ્તુતમ્ ॥
પુરાણં તુ મહાભાગ ત્વત્તસ્તત્ત્વવિદાં વર

કથમુત્તર ગોકર્ણં દક્ષિણં ચ કથં વિભો॥
શૃઙ્ગેશ્વરસ્ય પરમં કથં સમ્યક્પ્રતિષ્ઠિતમ્

ક્ષેત્રસ્ય કિ પ્રમાણં સ્યાત્કિઞ્ચ તીર્થફલં સ્મૃતમ્ ॥
કથં પશુપતિસ્તત્ર ભગવાન્મૃગરૂપધૃક્

સર્વૈસ્ત્વત્પ્રમુખૈર્દેવૈઃ કથમાસાદિતં પુનઃ ॥
મૃગરૂપં કથં ચાસ્ય શરીરં ક્વ પ્રતિષ્ઠિતમ્

યથા યત્ર ચ યસ્તત્ર વિધિઃ સમ્યગનુષ્ઠિતઃ ॥
તત્સર્વં નિખિલેનાશુ બ્રૂહિ મે વાગ્વિદાં વર

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ ॥
ઉવાચ તસ્મૈ પુત્રાય ગુહ્યમેતત્પુરાતનમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ વત્સ મહાભાગ યથાતત્ત્વં બ્રવીમિ તે ॥
પુરાણમેતદ્બ્રહ્મર્ષે સરહસ્યં યથાશ્રુતમ્

અસ્તિ ભૂધરરાજસ્ય મન્દરસ્યોત્તરે શુચૌ ॥
મુઞ્જવાન્નામ શિખરો નન્દનોપવનદ્યુતિઃ

વજ્રસ્ફટિકપાષાણઃ પ્રવાલાંકુરશર્ક્કરઃ ॥
નીલામલશિલાવર્ણો ગુહાનિર્ઝરકન્દરઃ

વિચિત્રકુસુમોપેતૈર્લતામઞ્જીરધારિભિઃ ॥
રેજે યઃ પ્રાંશુભિઃ શૃઙ્ગૈરુલ્લિખદ્ભિરિવામ્બરમ્

દર્યસ્તત્રાધિકં રેજુર્નાનાધાતુપરિસ્રવૈઃ ॥
શિલીન્ધ્રકુસુમોપેતાશ્ચિત્રિતા ઇવ સર્વતઃ

તેઽત્ર કેતકિખણ્ડાશ્ચ કુંદખંડાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ॥
ઉન્મીલિતા ઇવાભાન્તિ ધાતકીવનરાજિભિઃ

ભિન્નેન્દ્રનીલવિમલૈર્ધૌતૈઃ પ્રસ્રવણામ્બુભિઃ ॥
ચિત્રૈઃ કુસુમસંછન્નૈઃ શિલાપ્રસ્તરવિસ્તરૈઃ

શક્રચાપનિભૈ રમ્યૈઃ કુબેરભવનદ્યુતૌ ॥
તસ્મિન્નગવરે રમ્યે મહોરગનિષેવિતે

ક્રીડદ્ભિર્દેવમિથુનેર્નૃત્યદ્ભિશ્ચાપ્સરોગણૈઃ ॥
કૂજદ્ભિઃ શિખિભિર્મત્તૈઃ સેવિતે ચ નગોત્તમે

કલ્હારકુસુમોપેતે હંસસારસસેવિતે॥
પ્રસન્નસલિલાકીર્ણે સરોભિઃ ફુલ્લપંકજૈઃ

ગજયૂથાનુકીર્ણાભિર્જુષ્ટાભિર્મૃગપક્ષિભિઃ ॥
સેવિતાભિર્મુનિગણૈઃ સરિદ્ભિરુપશોભિતે

કિન્નરોદ્ગીતકુહરે પરપુષ્ટનિનાદિતે ॥
વિદ્યાધરશતાકીર્ણે દેવગન્ધર્વ સેવિતે

ધારાપાતૈશ્ચ તોયાનાં વિસ્ફુલિઙ્ગૈઃ સહસ્રશઃ ॥
પ્રજ્વાલિતેઽતુલે શૃઙ્ગે રમ્યે હરિતશાદ્વલે

સર્વર્તુકવનોદ્યાને પુષ્પાકરસુશોભિતે ॥
યજ્ઞકિમ્પુરુષાવાસે ગુહ્યકાનામથાશ્રયે

તસ્મિન્ગિરિવરે રમ્યે સેવિતવ્યે સુશોભને ॥
ધર્મારણ્યે તપઃક્ષેત્રે મુનિસિદ્ધનિષેવિતે

વરદસ્તત્ર ભગવાન્સ્થાણુર્નામ મહેશ્વરઃ ॥
સર્વામરગુરુર્દેવો નિત્યં સન્નિહિતઃ પ્રભુઃ

ભક્તાનુકમ્પી સ શ્રીમાન્ગિરીન્દ્રસુતયા સહ ॥
સ હ્યધ્યાસ્તે ગિરિવરં પાર્ષદૈશ્ચ ગુહેન ચ

વિમાનયાયિનઃ સર્વે તં દેવમજમવ્યયમ્ ॥
આજગ્મુઃ સેવિતું દેવા વરેણ્યમજમવ્યયમ્

અન્યે દેવનિકાયાશ્ચ સેવિતું પ્રપતન્તિ તમ્ ॥
તતસ્ત્રેતાયુગે કાલે નન્દી નામ મહામુનિઃ

આરિરાધયિષુઃ શર્વં તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ॥
ગ્રીષ્મે પંચતપાસ્તિષ્ઠેચ્છિશિરે સલિલાશ્રયઃ

ઊર્ધ્વબાહુર્નિરાલમ્બસ્તોયાઽનિલહુતાશનૈઃ ॥
વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈરુગ્રૈ સ્તપોભિર્નિયમૈસ્તથા

જપપુષ્પોપહારૈશ્ચ કાલેકાલે મુનિઃ સદા ॥
શઙ્કરં વિધિવદ્ભક્ત્યા સોઽર્ચ્ચયદ્દ્વિજપુઙ્ગવઃ

ઉગ્રેણ તપસાત્માનં યોજયામાસ સુવ્રતઃ ॥
કાષ્ઠભૂતો યદા વિપ્રઃ કૃશો ધર્મસુસન્તતઃ

ક્ષામોઽભૂત્કૃષ્ણવર્ણશ્ચ તતઃ પ્રીતશ્ચ શઙ્કરઃ ॥
સમ્યગારાધિતો ભક્ત્યા નિયમેન ચ તોષિતઃ

તદાત્મદર્શનં પ્રાદાત્સ મુનેર્વૃષભધ્વજઃ ॥
ઉક્તવાંશ્ચ મુનિં શર્વશ્ચક્ષુર્દિવ્યં દદામિ તે

અદૃશ્યં પશ્ય મે રૂપં વત્સ પ્રીતોઽસ્મિ તે મુને ॥
યત્પશ્યન્તીહ વિદ્વાંસો રૂપમપ્રતિમૌજસમ્

સહસ્રસૂર્યકિરણં જ્વાલામાલિનમૂર્જિતમ્ ॥
બાલાર્ક મણ્ડલાકારં પ્રભામણ્ડલમણ્ડિતમ્

જટાજૂટતટાશ્લિષ્ટં ચન્દ્રાલંકૃતશેખરમ્ ॥
જગદાલોચનં શ્રીમત્પ્રદીપ્તસ્વત્રિલોચનમ્

પ્રાદેશમાત્રં રુચિરં શતશીર્ષં શતોદરમ્॥
સહસ્રબાહુચરણં સહસ્રાક્ષિશિરોમુખમ્

અણીયસામણીયાંસં બૃહતાં તુ બૃહત્તરમ્ ॥
અક્ષમાલાપવિત્રાઙ્ગં કમણ્ડલુ કરોદ્યતમ્

॥
સિંહચર્મામ્બરધરં વ્યાલયજ્ઞોપવીતિનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા દેવં મહાદેવં હૃષ્ટરોમા મહાતપાઃ

પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વાઽગૃણાદ્બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥
નમો ધાત્રે વિધાત્રે ચ સંભવે વરદાય ચ

જગદ્ભોક્ત્રે ત્રિનેત્રાય શંકરાય શિવાય ચ ॥
ભવાય ભવગોપ્ત્રે ચ મુનયે કૃત્તિવાસસે

નીલકણ્ઠાય ભીમાય ભૂતભવ્યભવાય ચ ॥
લમ્બભ્રુવે કરાલાય હરિનેત્રાય મીઢુષે

કપર્દિને વિશાલાય મુઞ્જકેશાય ધીમતે ॥
શૂલિને પશુપતયે વિભવે સ્થાણવે તથા

ગણાનાં પતયે સ્રષ્ટ્રે સંક્ષેપ્ત્રે ભીષણાય ચ ॥
સૌમ્યાય સૌમ્યતપસે ભીમાય ત્ર્યમ્બકાય ચ

પ્રેતાવાસનિવાસાય રુદ્રાય વરદાય ચ ॥
કપાલમાલિને તસ્મૈ હરિશ્મશ્રુધરાય ચ

ભક્તપ્રિયાય સતતં નમોઽસ્તુ પરમાત્મને ॥
એવં નન્દી ભવં સ્તુત્વા નમસ્કૃત્ય ચ સર્વશઃ

પ્રણમ્ય શિરસા દેવં પુનઃ પુનરવન્દત ॥
તતસ્તુ ભગવાન્પ્રીતસ્તસ્મૈ વિપ્રાય શંકરઃ।

ઉવાચ ચ વચઃ સાક્ષાત્તમૃષિં વરદઃ પ્રભુઃ ॥
વરાન્વૃણીષ્વ વિપ્રેન્દ્ર યાનિચ્છસિ મહામુને

તાંસ્તે સર્વાન્પ્રયચ્છામિ દુર્લ્લભાનપિ મારિષ ॥
પ્રભુત્વમમરત્વં વા શક્રત્વમપિ વા પ્રભો

બ્રહ્મત્વં લોકપાલત્વમપવર્ગમથાપિ વા ॥
અથાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં ગાણપત્યમથાપિ વા

યદિચ્છસિ મુને શીઘ્રં તદ્બ્રૂહિ દ્વિજપુઙ્ગવ ॥
ઇત્યુક્તોઽસૌ ભગવતા શર્વેણ મુનિપુઙ્ગવઃ

પ્રોવાચ વરદં દેવં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥
ન પ્રભુત્વં ન દેવત્વં નેન્દ્રત્વમપિ વા પ્રભો

બ્રહ્મત્વં લોકપાલત્વં નાપવર્ગં વરપ્રદ ॥
નૈવાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં ગાણપત્યં ન ચ પ્રભો

સ્પૃહયે દેવદેવેશ પ્રસન્ને ત્વયિ શંકર ॥
યદિ પ્રીતોઽસિ ભગવન્નનુક્રોશતયા મમ

અનુગ્રાહ્યો હ્યયં દેવ ત્વયાવશ્યં સુરાધિપ ॥
યથાન્યે ન ભવેદ્ભક્તિસ્ત્વત્તો નિત્યં મહેશ્વર

તથાહં ભક્તિમિચ્છામિ સર્વભૂતાશયે ત્વયિ ॥
યથા ચ ન ભવેદ્વિઘ્નં તપસ્યાનિરતસ્ય મે

કોટિજપ્યેન રુદ્રાણામારાધનપરસ્ય ચ ॥
એતત્તુ વચનં શ્રુત્વા નન્દિનઃ સ મહેશ્વરઃ

પ્રહસ્યોવાચ તં પ્રીત્યા તતો મધુરયા ગિરા ॥
પ્રીતોઽસ્મ્યુત્તિષ્ઠ વિપ્રર્ષે તપ્યમાનેન સુવ્રત

આરાધિતશ્ચ ભક્ત્યાહં ત્વયા શુદ્ધેન ચેતસા ॥
પર્યાપ્તં તે મહાભાગ તપઃ કર્તું તપોધન

નિવર્ત્તયતિ માં વત્સ મત્પાદારાધને રતઃ ॥
જપ્તા તે ત્રિગુણા કોટી રુદ્રાણાં પુરતો મમ

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં ચ તપસ્તીવ્રં મહામુને ॥
ન કૃતં યત્પુરા દેવૈર્નાસુરૈરૃષિભિર્ન ચ

કૃતં સુમહદાશ્ચર્યં ત્વયા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
સંક્ષોભિતમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

આગમિષ્યન્તિ તે દ્રષ્ટું દેવાઃ સર્વે સવાસવાઃ ॥
અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચ ત્વમતર્ક્યઃ સસુરાસુરૈઃ

દિવ્યતેજોવપૂઃ શ્રીમાન્દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥
મત્તુલ્યો મત્પ્રભાવશ્ચ ત્વમેકઃ સસુરાસુરૈઃ

મદ્રૂપધારી મત્તેજાસ્ત્ર્યક્ષઃ સર્વગુણોત્તમઃ ॥
ભવિષ્યસિ ન સન્દેહો દેવદાનવપૂજિતઃ

અનેનૈવ શરીરેણ જરામરણવર્જિતઃ ॥
દુષ્પ્રાપ્યેયમવાપ્તા તે દેવૈર્ગાણેશ્વરી ગતિઃ

પાર્ષદાનાં વરિષ્ઠસ્ત્વં મામકાનાં દ્વિજોત્તમ ॥
નન્દીશ્વર ઇતિ ખ્યાતો ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

પ્રાપ્તમષ્ટગુણં સત્યમૈશ્વર્યં તે તપોધન ॥
દ્વિતીયાં મે તનું ત્વાં તુ નમસ્યન્તિ ચ દેવતાઃ

અદ્યપ્રભૃતિ દેવાગ્ર્ય દેવકાર્યેષુ સર્વતઃ ॥
પ્રભુસ્ત્વં ભવિતા લોકે મત્પ્રસાદાન્મુનીશ્વર

ત્વામેવાભ્યર્ચ્ચયિષ્યન્તિ સર્વભૂતાનિ સર્વતઃ ॥
મત્તઃ સમભિવાઞ્છન્તિ પ્રસાદં પાર્ષદાધિપ

વરાન્વરાર્થિનાં દાતા વિધાતા જગતઃ સદા ॥
ભવિષ્યસિ ચ ધર્મજ્ઞ ભીતાનામભયપ્રદઃ

યસ્ત્વાં દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિ યસ્ત્વામનુ સ મામનુ ॥
નાવયોરન્તરં કિંચિદમ્બરાનિલયોરિવ

દ્વારે તુ દક્ષિણે નિત્યં ત્વયા સ્થેયં ગણાધિપ ॥
વામે તુ વિભુના ચાપિ મહાકાલેન સર્વદા

પ્રતીહારો ભવાનદ્ય સર્વદા ત્રિદશોત્તમઃ ॥
શિરો મે રક્ષતુ ભવાન્મહાકાલેઽપિ મે ગણઃ

ન વજ્રેણ ન દણ્ડેન ન ચક્રેણ ન ચાગ્નિના ॥
કાંચિચ્છક્નોતિ વૈ બાધાં કર્ત્તું વૈ ભુવનત્રયે

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ ॥
ત્વામેવ સંશ્રયિષ્યન્તિ મદ્ભક્તાઃ પુરુષાશ્ચ યે

ત્વયિ તુષ્ટે હ્યહં તુષ્ટઃ કુપિતે કુપિતસ્ત્વહમ્ ॥
ત્વત્તઃ પ્રિયતરો નાસ્તિ મમાન્યો દ્વિજપુંગવ

એવં તસ્મૈ વરાન્દત્ત્વા પ્રીતઃ સ્વયમુમાપતિઃ ॥
ઉવાચ ભૂયઃ સ્પષ્ટેન સ્વરેણામ્બરચારિણા

આગતાન્વિદ્ધિ સર્વાન્વૈ ત્રિદશાન્સમરુદ્ગણાન્ ॥
દિદૃક્ષયા ચ ભદ્રં તે કૃતકૃત્યશ્ચ સામ્પ્રતમ્

યદીરિતં મયા વત્સ વરં પ્રતિવચસ્ત્વયિ ॥
પ્રવિષ્ટં ન શ્રુતિપથં દિવિ સર્વદિવૌકસામ્

નારાયણં પુરસ્કૃત્ય સેન્દ્રાસ્તે સમરુદ્ગણાઃ ॥
પ્રેમાર્થે ચાગમિષ્યન્તિ વરાર્થં તપસાઽમરાઃ

યક્ષવિદ્યાધરગણાઃ સિદ્ધગન્ધર્વપન્નગાઃ ॥
મુનયશ્ચ મહાત્માનસ્તપોલબ્ધાઃ સહસ્રશઃ

તે બુદ્ધ્વા ત્વદ્ગતામૃદ્ધિ પ્રતપ્તાઃ પરમેર્ષ્યયા ॥
તપાંસિ વિવિધાન્યત્ર વિવિધાન્નિયમાંસ્તથા

ચર્તું સમભિવાઞ્છન્તિ સદાભ્યાસે વરાર્થિનઃ ॥
વરદં યામભિજ્ઞાય ગિરૌ મૌઞ્જવતિ સ્થિતમ્

અત્રૈતે યાવદાગમ્ય ન માં પશ્યન્તિ માનવાઃ ॥
તાવદેવ ત્વિતઃ શીઘ્રં ગમિષ્યામિ મહામુને

અદ્ય તે તુ મયા સર્વે દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ ॥
દ્રષ્ટવ્યાશ્ચાનુમન્તવ્યા મત્તોઽનુગ્રહકાંક્ષિણઃ

અભિપ્રાયં ચ સર્વેષાં જાનામિ દ્વિજસત્તમ ॥
અનુગુહ્ય વરૈસ્તૈશ્ચ તત્રૈવાન્તરધીયત

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ગોકર્ણેશ્વરમાહાત્મ્યે ત્રયોદશાધિકદ્વિશતતમોઽ ધ્યાયઃ