વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 207

અથ સંસારચક્રપુરુષ વિલોભનપ્રકરણમ્ ॥
ઋષિપુત્ર ઉવાચ ॥
ઇદમન્યન્મહાભાગાન્નારદાત્કલહપ્રિયાત્ ॥
શ્રુતં વિપ્રા યથા તત્ર યમસ્ય સદસિ સ્વયમ્

તથા ચ પૃચ્છતસ્તસ્ય પુરાવૃત્તં મહાત્મનઃ ॥
આખ્યાનં કથયામાસ યદુક્તં ચિત્રભાનુના

યથા ચ જનકો રાજા કામાન્દિવ્યાનવાપ્તવાન્ ॥
તત્સર્વં કથયિષ્યામિ શ્રૂયતાં મુનિસત્તમાઃ

અયં તત્ર મહાતેજા નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
ધર્મરાજસભાં પ્રાપ્તસ્તપસા દ્યોતિતપ્રભઃ

તત્ર રાજાઽથ વેગેન તં દૃષ્ટ્વા સ્વયમાગતમ્ ॥
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્

ઉવાચ ચ મહાતેજાઃ સૂર્યપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
સ્વાગતં તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોઽસિ નારદ

સર્વજ્ઞઃ સર્વદશીં ચ સર્વધર્મવિદાં વરઃ ॥
ગાન્ધર્વસ્યેતિહાસસ્ય વિજ્ઞાતા ત્વં મહામુને

વયં પૂતાશ્ચ મેધ્યાશ્ચ ત્વાં દૃષ્ટ્વા હ્યાગતં વિભો ॥
અયં દેશઃ પુનઃ પૂતઃ સર્વતો મુનિસત્તમ

યત્કાર્યં યેન વા કાર્યં યદ્વૈ મનસિ વર્ત્તતે ॥
પ્રબ્રૂહિ ભગવન્નાશુ યચ્ચાન્યત્કિંચિદુત્તમમ્

દુર્લ્લભં ત્રિષુ લોકેષુ યચ્ચ પ્રિયતરં તવ ॥
તપોમયાનાં સર્વેષાં દ્વિજાતીનાં ચ સુવ્રત

ઇતિ ધર્મવચઃ શ્રુત્વા નારદઃ પ્રાહ ધર્મવિત્ ॥
અહં તે કથયિષ્યામિ યત્પૃષ્ટં સંશયાસ્પદમ્

નારદ ઉવાચ॥
ભવાન્ પાતા ચ ગોપ્તા ચ નેતા ધર્મસ્ય નિત્યશઃ ॥
સત્યેન તપસા ક્ષાન્ત્યા ધૈર્યેણ ચ ન સંશયઃ

ભાવજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ ત્વદન્યો ન હિ વિદ્યતે ॥
સંશયં સુમહત્પ્રાપ્તસ્તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત

અમરત્વં કથં યાતિ વ્રતેન નિયમેન ચ ॥
કેન વા દાનધર્મેણ તપસા વા સુરોત્તમ

અતુલાં ચ શ્રિયં લોકે કીર્ત્તિં ચ સુમહત્ફલમ્ ॥
લભન્તે શાશ્વતં સ્થાનં દુર્લ્લભં વિગતજ્વરાઃ

કેન ગચ્છન્તિ નરકં પાપિષ્ઠં લોકગર્હણમ્ ॥
સર્વમાખ્યાહિ તત્ત્વેન પરં કૌતૂહલં હિ મે

યમ ઉવાચ ॥
ગચ્છન્તિ હિ નરા ઘોરા બહવોઽધર્મનિર્મિતમ્ ॥
બન્ધાંશ્ચ સુબહૂંસ્તત્ર પ્રાપ્નુવન્તિ તપોધન

વિસ્તરેણ તુ તત્સર્વં બ્રવીમિ મુનિસત્તમ ॥
શ્રૂયતાં તન્મહાભાગ શ્રુત્વા ચૈવોપધારય

નાગ્નિચિન્નરકં યાતિ ન પુત્રી ન ચ ભૂમિદઃ ॥
શૂરશ્ચ શતવર્ષી ચ વેદાનાં ચૈવ પારગઃ

પતિવ્રતા ન ગચ્છન્તિ સત્યવાક્યાશ્ચ યે નરાઃ ॥
અજિતાશ્ચાશઠાશ્ચૈવ સ્વામિભક્તાશ્ચ યે નરાઃ

અહિંસકા ન ગચ્છન્તિ બ્રહ્મચર્યવ્યવસ્થિતાઃ ॥
પતિવ્રતા દાનવન્તો દ્વિજભક્તાશ્ચ યે નરાઃ

સ્વદારનિરતા દાન્તાઃ પરદારવિવર્જકાઃ ॥
સર્વભૂતાત્મભૂતાશ્ચ સર્વભૂતાનુકમ્પકાઃ

ન ગચ્છન્તિ તુ તં દેશં પાપિષ્ઠં તમસાવૃતમ્ ॥
યાતનાસ્થાનસંપૂર્ણં હાહાકારભયાકુલમ્

જ્ઞાનવન્તો દ્વિજા યે ચ યે ચ વિદ્યાં પરાઙ્ગતાઃ ॥
ઉદાસીના ન ગચ્છન્તિ સ્વામ્યર્થે ચ હતા નરાઃ

ન ગચ્છન્ત્યત્ર દાતારઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥
શુશ્રૂષકા માતૃપિત્રોર્ન ગચ્છન્તિ ચ યે નરાઃ

તિલાન્ ગાં ચ હિરણ્યં ચ પૃથિવીં ચાપિ શાશ્વતીમ્ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છન્તિ ન ગચ્છન્તિ ન સંશયઃ

યથોક્તં યજમાનાશ્ચ સત્રયાજિન એવ ચ॥
ચાતુર્માસ્યકરા યે ચ યે દ્વિજાઃ આહિતાગ્નયઃ

ગુરુચિત્તાનુપાલાશ્ચ કૃતિનો મૌનયન્ત્રિતાઃ ॥
નિત્યસ્વાધ્યાયિનો દાન્તાઃ સદા સભ્યાશ્ચ યે નરાઃ

માં ન પશ્યન્તિ તે ચૈવ સ્વાત્મભાવેન ભાવિતાઃ॥
અપર્વમૈથુના યે ચ ન ગચ્છન્તિ જિતેન્દ્રિયાઃ

બ્રાહ્મણા અમરત્વં ચ પ્રાપ્નુવન્તિ ન સંશયઃ ॥
નિવૃત્તાઃ સર્વકામેભ્યો નિરાશાઃ સુજિતેન્દ્રિયાઃ

ન ગચ્છન્તિ હિ તદ્ધોરં યત્ર તે પાપકર્મિણઃ

નારદ ઉવાચ ॥
કિં દાનં શ્રેય આહોસ્વિત્પાત્રેણ ફલમુચ્યતે ॥
કિં વા કર્મ મહત્કૃત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

રૂપં વા ધનધાન્યં વા હ્યાયુશ્ચ કુલમેવ વા ॥
પ્રાપ્યતે યેન દાનેન તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત

યમ ઉવાચ ॥
ન શક્યં વિસ્તરેણેહ વક્તું વર્ષશતૈરપિ ॥
શુભાશુભાનાં ગતયો દ્રષ્ટું વા પ્રષ્ટુમેવ વા

કિંચિન્માત્રં પ્રવક્ષ્યામિ યેન યત્પ્રાપ્યતે નરૈઃ ॥
વિવિધાનિ ચ સૌખ્યાનિ પ્રાયશસ્તુ ગુણાગુણૈઃ

રહસ્યમિદમાખ્યાનં શ્રૂયતાં મુનિસત્તમ ॥
યા ગતિઃ પ્રાપ્યતે યેન પ્રેત્યભાવે ન સંશયઃ

તપસા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગસ્તપસા પ્રાપ્યતે યશઃ ॥
આયુઃપ્રકર્ષો ભોગાશ્ચ ભવતિ તપસૈવ તુ

જ્ઞાનવિજ્ઞાનમારોગ્યં રૂપસૌભાગ્યસમ્પદઃ॥
તપસા પ્રાપ્યતે ભોગો મનસા નોપદિશ્યતે

એવં પ્રાપ્નોતિ પુણ્યેન મૌનેનાજ્ઞાં મહામુને ॥
ઉપભોગાંસ્તુ દાનેન બ્રહ્મચર્યેણ જીવિતમ્

અહિંસયા પરં રૂપં દીક્ષયા કુલજન્મ ચ ॥
ફલ મૂલાશિનો રાજ્યં સ્વર્ગઃ પર્ણાશિનાં ભવેત્

પયોભક્ષ્યા દિવં યાન્તિ જાયતે દ્રવિણાઢ્યતા ॥
ગુરુશુશ્રૂષયા નિત્યં શ્રાદ્ધદાનેન સન્તતિઃ

ગવાદ્યાઃ કાલદીક્ષાભિર્યે તુ વા તૃણશાયિનઃ ॥
સ્વયં ત્રિષવણાદ્બ્રહ્મ ત્વપઃ પીત્વેષ્ટલોકભાક્

ક્રતુયષ્ટા દિવં યાતિ ચોપહારં ચ સુવ્રત ॥
કૃત્વા તુ દશવર્ષાણિ નીરપાનાદ્વિશિષ્યતે

રસાનાં પ્રતિસંહારાત્ સૌભાગ્યમનુજાયતે ॥
આમિષસ્ય પ્રતીહારાદ્ભવત્યાયુષ્મતી પ્રજા

ગન્ધમાલ્યનિવૃત્ત્યા તુ મૂર્ત્તિર્ભવતિ પુષ્કલા॥
અન્નદાનેન ચ નરઃ સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ

છત્રપ્રદાનેન ગૃહં વરિષ્ઠં રથં હ્યુપાનદ્યુગ સમ્પ્રદાનાત્ ॥
વસ્ત્રપ્રદાનેન સુરૂપતા ચ ધનૈશ્ચ પુત્રૈશ્ચ ભૃતા ભવન્તિ

પાનીયસ્ય પ્રદાનેન તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી ॥
અન્નપાનપ્રદાનેન કામભોગૈસ્તુ તૃપ્યતે

પુષ્પોપગન્ધં ચ ફલોપગંધં યઃ પાદપં સ્પર્શયતે દ્વિજાય ॥
સ સ્ત્રીસમૃદ્ધં હિ સુરત્નપૂર્ણં ગૃહં હિ સર્વોપચિતં લભેત

વસ્ત્રાન્નપાનીયરસપ્રદાનાત્ પ્રાપ્નોતિ તાનેવ રસપ્રદાનાત્ ॥
સ્રગ્ધૂપગન્ધાન્યનુલેપનાનિ પુષ્પાણિ ગૃહ્યાણિ મનોરમાણિ

દત્ત્વા દ્વિજેભ્યઃ સ ભવેત્સુરૂપો રોગાંશ્ચ કાંશ્ચિલ્લભતે ન જાતુ ॥
બીજૈરશૂન્યૈઃ શયનાભિરામં દદ્યાદ્ગૃહં યઃ પુરુષો દ્વિજાય

સ સ્ત્રીસમૃદ્ધં ગજવાજિપૂર્ણં લભેદધિષ્ઠાનવરં વરિષ્ઠમ્ ॥
ધૂપપ્રદાનેન તથા ગવાં ચ લોકાનાપ્નોતિ નરો વસૂનામ્

ગજં તથા ગોવૃષભપ્રદાનૈઃ સ્વર્ગે સુખં શાશ્વતમામનન્તિ ॥
ઘૃતેન તેજઃ સુકુમારતાં ચ પ્રાણદ્યુતીઃ સ્નિગ્ધતા ચાપિ તૈલૈઃ

ક્ષૌદ્રેણ નાનારસતૃપ્તતાં ચ દીપપ્રદાનાદ્દ્યુતિમાપ્નુવન્તિ

પાયસેન વપુઃપુષ્ટિં કૃસરાત્સ્નિગ્ધસૌમ્યતામ્ ॥
ફલૈસ્તુ લભતે પુત્રં પુષ્પૈઃ સૌભાગ્યમેવ ચ

રથૈર્દિવ્યં વિમાનં તુ શિબિકાં ચૈવ માનવઃ ॥
પ્રેક્ષણૈરપિ સૌભાગ્યં પ્રાપ્નોતીહ ન સંશયઃ

અભયસ્ય પ્રદાનેન સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સંસારચક્રે પુરુષવિલોભનં નામ સપ્તાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ