Varaha Purana · Chapter 198

atha saṃsāracakrayātanāsvarūpavarṇanam //
varttamānaḥ sabhāmadhye rājā pretapurādhipaḥ //
māmekamṛṣabhaṃ tatra darśanaṃ ca dadau yamaḥ

yāthātathyena me pūjā kāryeṇa vidhinā'karot //
āsanaṃ pādyamarghyaṃ ca vedadṛṣṭena karmaṇā

abravīcca punarhṛṣṭo hyāsyatāṃ ca varāsane //
kāṃcane kuśasaṃcchanne divyapuṣpopaśobhite

tasya vaktraṃ mahāraudraṃ nityameva bhayānakam //
paśyatastasya māṃ viprāstataḥ saumyataraṃ babhau

lohite tasya vai netre jalpataśca punaḥpunaḥ //
padmapatranibhe caiva jajñāte mama sauhṛdāt

tato'haṃ tasya bhāvena bhāvitaśca punaḥpunaḥ //
prahṛṣṭamānaso jāto viśvāsaṃ ca paraṃ gataḥ

tasya prītikaraṃ sadyaḥ sarvadoṣavināśanam //
kāmadaṃ ca yaśodaṃ ca daivataiścāpi pūjitam

kālavṛddhikaraṃ stotraṃ kṣipraṃ tatra udīrayan //
yena prīto mahātejā yamaḥ paramadhārmikaḥ

ṛṣiputra uvāca //
tvaṃ dhātā ca vidhātā ca śrāddhe caiva hi dṛśyase //
pitṝṇāṃ paramo devaścatuṣpāda namo'stu te

kālajñaśca kṛtajñaśca satyavādī dṛḍhavrataḥ //
pretanātha mahābhāga dharmarāja namo'stu te

karma kārayitā caiva bhūtabhavya bhavatprabho //
pāvako mohanaścaiva saṃkṣepo vistarastathā

daṇḍapāṇe virūpākṣa pāśahasta namo'stu te //
ādityasadṛśākāra sarvajīvahara prabho

kṛṣṇavarṇa durādharṣa tailarūpa namo'stu te //
mārtaṇḍasadṛśa śrīmanmārtaṇḍasadṛśadyutiḥ

havyakavyavahastvaṃ hi prabhaviṣṇo namo'stu te //
pāpahantā vratī śrāddhā nityayukto mahātapāḥ

ekadṛgbahudṛgbhūtvā kāla mṛtyo namo'stu te//
kvaciddaṇḍī kvacinmuṇḍī kvacit kālo durāsadaḥ

kvacidbālaḥ kvacidvṛddhaḥ kvacidraudro namo'stu te //
tvayā virājito lokaḥ śāsito dharmahetunā

pratyakṣyaṃ dṛśyate deva tvāṃ vinā na ca sidhyati //
devānāṃ paramo devastapasāṃ paramaṃ tapaḥ

japānāṃ paramaṃ japyaṃ tvattaścānyo na dṛśyate //
ṛṣayo vā tathā kruddhā hatabandhusuhṛjjanāḥ

pativratāstu yā nāryo duḥkhitāstapasi sthitāḥ //
na tvaṃ śakta iha sthānātpātanāya kadācana

tasmāttvaṃ sarvadeveṣu caiko dharmabhṛtāṃ varaḥ //
kṛtajñaḥ satyavādī ca sarvabhūtahite rataḥ

vaiśampāyana uvāca //
evaṃ śrutvā stavaṃ divyamṛṣiputreṇa bhāṣitam //
parituṣṭastadā dharmo hyauddālakasutaṃ prati

yama uvāca //
parituṣṭo'smi bhadraṃ te mādhuryeṇa tavānagha //
yāthātathyena vākyena brūhi kiṃ karavāṇi te

varaṃ varaya bhadraṃ te yaṃ varaṃ kāṅkṣase dvija //
śubhaṃ vā śreyasā yuktaṃ jīvitaṃ vāpyanāmayam

ṛṣiputra uvāca//
necchāmyahaṃ mahābhāga mṛtyuṃ vā jīvitaṃ prabho //
yadi tvaṃ varado rājansarvabhūtahite rataḥ

draṣṭumicchāmyahaṃ deva tava deśaṃ yathātatham //
pāpānāṃ ca śubhānāṃ ca yā gatistviha dṛśyate

sarvaṃ darśaya me rājanyadi tvaṃ varado mama //
citraguptaṃ ca taṃ rājankāryārthaṃ tava cintakam

darśayasva mahābhāga sarvalokasya cintaka //
yathā karmaviśeṣāṇāṃ darśanārthaṃ karoti saḥ

evamukto mahātejā dvārasthaṃ saṃdideśa ha //
citraguptasakāśaṃ tu naya vipraṃ suyantritam

vaktavyaśca mahābāhurasminvipre yathātatham //
prāptakālaṃ ca yuktaṃ ca tatsarvaṃ vaktumarhasi

tato'haṃ tvaritaṃ nītastena dūtena darśitaḥ //
prāptaśca parayā prītyā citraguptaniveśanam

pratyutthitaśca māṃ dṛṣṭvā cintayitvā tu tattvataḥ //
svāgataṃ muniśārdūla yatheṣṭaṃ parigamyatām

evaṃ sambhāṣya māṃ vīraḥ svānbhṛtyānsandideśa ha //
kṛtāñjalipuṭānsarvānghorarūpānbhayānakān

citragupta uvāca //
bho bho śṛṇuta me dūtā mama cittānuvarttakāḥ //
bhaktimanto durādharṣā nityaṃ vrataparāyaṇāḥ

ayaṃ vipro mayādiṣṭaḥ pretāvāsaṃ gamiṣyati //
asya rakṣā ca guptiśca bhavadbhiḥ kriyatāmiti

naiva duḥkhena khedaḥ syānna coṣṇena ca śītataḥ //
bhukṣāpi tṛṣā vāpi eṣa ājñāpayāmi vaḥ

evaṃ dattavaro vipro gurucittānucintakaḥ //
sarvabhūtadayāvāṃśca dravyavāṃśca sa vai dvijaḥ

yathākāmamayaṃ paśyeddharmmarājapurottamam //
evamuktvā mahātejā gaccha gaccheti cābravīt

ṛṣiputra uvāca //
sandiṣṭāśca tato dūtāścitraguptena dhīmatā //
dhāvantastvaramāṇāstu gṛhṇanto ghnanta eva ca

bandhayanti mahākāyā nirdahanti mahābalāḥ //
pāṭayanti prahāraiśca tāḍayanti punaḥ punaḥ

veṇuyaṣṭiprahāraiśca praharanti tato'dhikaiḥ //
bhagnā bhinnā vibhinnāśca tathā bhagnaśirodharāḥ

rudanti karuṇaṃ ghoraṃ trātāraṃ nāpnuvanti te //
narake'pi tathā pūrṇe hyagādhe tamasāvṛte

kecicca teṣu pacyante dahyante pāvakendhanam //
tailapāke tathā kecitkecitkṣāreṇa sarpiṣā

patanti te durātmānastatra tatra ca karmabhiḥ //
yātanābhirdahyamānā ghorābhiśca tatastataḥ

kecidyantramupāropya saṃpīḍyante tilā iva //
teṣāṃ saṃpīḍyamānānāṃ śoṇitaṃ sravate bahu

tato vaitaraṇī ghorā saṃbhūtā nimnagā tathā //
saphenasalilāvarttā dustarā pāpakarmiṇām

athānye śūla āropya dūtāḥ pādeṣu gṛhya vai //
vaitaraṇyāṃ sughorāyāṃ prakṣipanti sahasraśaḥ

nānuṣṇe rudhire tatra phenamālāsamākulāḥ //
daśanti sarpāstāṃstatra prāṇinastu sahasraśaḥ

anuttārya tadā tasyā ucchritā vikṛtāvaśāḥ //
āvarttādūrmayaścaiva hyuttiṣṭhanti sahasraśaḥ

tatra śuṣyanti te pāpāḥ sarvadoṣasamanvitāḥ //
majjantaśca vamantaśca trātāraṃ nāpnuvanti te

athānye bahavastatra bahubhiścāpi dūtakaiḥ //
kūṭaśālmalimāropya lohakaṇṭakasaṃvṛtām

asiśaktiprahāraiśca tāḍayanti punaḥpunaḥ //
tatra śākhāsu ghorāsu mayā dṛṣṭāḥ sahasraśaḥ

kūṣmāṇḍā yātudhānāśca laṃbamānā bhayānakāḥ //
atikramya ca te skandhāstīkṣṇakaṇṭakasaṅkulāḥ

vedanārttāstu vegena śīghraṃ śākhā upāruhan //
tatra te nihatā ghorā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ/ ५३ //
ghnanti cārūḍhagātrāṇi niḥśaṅkaṃ tamasā vṛtam //
saṃkramāccaiva khādanti śālāyāṃ kapivadbhṛśam

yathā ca kukkuṭaṃ khādet kaścinmleccho nirākṛtaḥ //
tathā kaṭakaṭāśabdastasminvṛkṣe mayā śrutaḥ

pakvamāmraphalaṃ yadvannaraḥ khādedyathā vane //
evaṃ te mukhataḥ kṛtvā mahāvaktrā durāsadāḥ

cūṣayitvā tu tānsarvāṃste ca tasminnagottame //
visṛjanti kṣitiṃ yāvadāsthibhūtānnarāṃstathā

tato javena saṃyuktā vanasthāścūṣitāḥ punaḥ //
āviṣṭāni ca karmāṇi punaḥ śīghramakāmayan

adhastāttu punastatra paśyantaḥ pāpakarmiṇaḥ //
bahusaṃkhyeṣu pāpeṣu dāruṇeṣu suduḥkhitāḥ

bho deva pāhi muñceti vadantaḥ puruṣaṃ vacaḥ //
yamadūtā nirāmarṣāḥ sūdayanti punaḥ punaḥ

pāṣāṇavarṣaiḥ kecittu pāṃsuvarṣaiśca vidrutāḥ //
praviśanti nagacchāyāṃ tataste prajvalanti tu

dravanti ca punastatra dūtaiścāpi dṛḍhaṃ hatāḥ //
bhuvaneṣu ca ghoreṣu pacyante te dṛḍhāgninā

vāripūrṇaṃ tataḥ kumbhaṃ śītalaṃ ca jalaṃ punaḥ //
dīyatāṃ dīyatāṃ ceti bruvate naḥ prasīdatha

tataḥ pānīyarūpeṇa jalaṃ taptaṃ tu dīyate //
tena dagdhāśca ārttāśca krośantaśca parasparam

āliṅgyāliṅgya duḥkhārttāḥ kecittatra patanti vai //
tathānye kṣudhitāstatra hāhābhūtamacetasaḥ

annānāṃ ca sumiṣṭānāṃ bhakṣyāṇāṃ ca viśeṣataḥ //
paśyanti rāśiṃ tatrasthāṃ sugandhāṃ parvatopamām

dadhikṣīrarasāṃścaiva kṛsarānpāyasaṃ tathā //
madhumādhavapūrṇāni surāmaireyakasya ca

mādhvīkasya ca pānasya sīdhorjātīrasasya ca //
pānāni divyāni sugandhīni vai śītalānica

gorasasya ca pānāni bhājanāni ca nityaśaḥ //
tapo'rjitāni divyāni tiṣṭhanti sukṛtātmanām

mālyāni dhūpaṃ gandhāśca nānārasasamāyutāḥ //
manoharāśca kāntāśca bhūyiṣṭhāśca sahasraśaḥ

bhojaneṣu ca sarveṣu striyaḥ kāntā manoharāḥ //
gṛhītakumbhamaṇikāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

phalāni kuṇḍahastāśca pātrahastāstathāparāḥ //
sumanaḥpādya hastāśca adīnā paramāṅganāḥ

annadānaratāścaiva bhojayanti sahasraśaḥ //
nūpurojvalapādāśca tiṣṭhanti ca manoharāḥ

upasthāpya mahāyogyamatra kāle ca yoṣitaḥ //
bruvanti sarvāstāścaiva tasyāṃ tasya ca dakṣiṇāḥ

nighnantaśca hasantaśca dūtā niṣṭhuravādinaḥ //
bhobho kṛtaghnā lubdhāśca paradārābhimarśakāḥ

pāpāśayā niṣkṛtikāḥ sarvadānavivarjitāḥ //
parāpavādaniratāḥ pāpairbaddhakathānakāḥ

nirlajjā gṛhakā deyā yācituṃ manasā hitāḥ //
sulabhāni na dattāni vibhave sati laukike

pānīyamatha kāṣṭhāni yadyannaṃ sukhamāgatam //
tena vadhyā bhavanto vai yātanābhiranekaśaḥ

karmaṇāṃ ca kṣayo jātaḥ saṃsāre yadi pacyate //
vimuktāśceha lokāttu janiṣyatha sudurgatāḥ

kuleṣu sudaridreṣu sañjātāḥ pāpakarmiṇaḥ//
pāpairanugatā ghorairmānuṣaṃ lokamāśritāḥ

vṛttasthā bhuñjate hemāṃścāturvarṇyānviśeṣataḥ //
tataḥ satyaratā śāntā dayāvantaḥ sudhārmikāḥ

iha viśrāmya te dhīrāḥ kiṃcitkālaṃ sahānugāḥ //
gacchanti paramaṃ sthānaṃ pṛthivyāṃ vā mahatkule

bahusundaranārīke samṛddhe susamāhitāḥ //
ajāyanta tathā kṣāntāḥ prāpsyanti paramāṃ gatim

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saṃsāracakra yātanānāṃ svarūpavarṇanaṃ nāmāṣṭanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ