Varaha Purana · Chapter 189

atha piṇḍakalpotpattiprakaraṇam //
dharaṇyuvāca //
śrutaṃ śrāddhaṃ yathāvṛttaṃ śaucāśaucāṃśca sarvaśaḥ //
caturṇāmapi varṇānāṃ pretabhojyaṃ yathāvidhi

utpannaṃ saṃśayaṃ me'dya bhagavanvaktumarhasi //
cāturvarṇyeṣu sarveṣu dadyāddānaṃ dvijottame

pratigṛhṇanti ye tatra pretabhāgaṃ viśeṣataḥ //
aniṣṭaṃ garhitaṃ tatra pretena saha bhojanam

bhuktvā teṣāṃ dvijo deva mucyate kena karmaṇā //
kathaṃ te tārayiṣyanti dātāraṃ puruṣotama

praṇayātstrīsvabhāvena pṛcchāmi tvāṃ janārdana //
evamukto'pi bhūmyā 'sau śaṃkhadundubhiniḥsvanaḥ

varāharūpī bhagavānpratyuvāca vasundharām //
śrīvarāha uvāca //
sādhu bhūme varārohe yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

kathayiṣyāmi te devi tārayanti yathā dvijāḥ//
bhuktvā tu pretabhojyāni brāhmaṇo jñānadurbalaḥ

viśodhanārthaṃ dehasya upavāsaṃ tu kārayet //
ahorātroṣito bhūtvā vipro jñānena saṃyutaḥ

pūrvasaṃdhyāṃ vinirvartya kṛtvā caivāgnitarpaṇam //
tilahomaṃ prakurvīta śāntimaṅgalapāṭhakaḥ

prāksrotasaṃ nadīṃ gatvā snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ //
paṃcagavyaṃ tataḥ pītvā madhuparkeṇa saṃyutam

audumbare ca pātre ca kṛtvā śāntyudakāni ca//
prokṣayecca gṛhaṃ sarvaṃ yatrātiṣṭhatsvayaṃ dvijaḥ

devāścāgnimukhāḥ sarve tarpayitvā vibhāgaśaḥ //
bhūtānāṃ ca baliṃ dadyādbrāhmaṇebhyaśca bhojanam

ekā gaustu pradātavyā pāpakṣayakarī tadā //
evaṃ tu kurute yaśca sa yāti paramāṃ gatim

pretānne codarasthe tu kāladharmamupāgataḥ //
ākalpaṃ narake ghoraṃ vasamānaḥ suduḥkhitaḥ

prāpnoti rākṣasatvaṃ vai tato mucyeta kilbiṣāt //
prāyaścittaṃ tu karttavyaṃ dātṛbhoktṛsukhāvaham

gohastyaśvadhanādīni sāgarāntāni mādhavi //
pratigṛhṇanti ye viprā mantreṇa vidhipūvarkam

prāyaścittaṃ caredyastu sa tārayati niścitam /
dvijo jñānena sampanno vedābhyāsarataḥ sadā

sa tārayati cātmānaṃ dātāraṃ naiva saṃśayaḥ //
brāhmaṇo nāvamantavyastribhirvarṇairdharādhare

daive ca janmanakṣatre śrāddhakāle ca parvasu //
pretakāryeṣu sarveṣu parīkṣya nipuṇaṃ dvijam

vedavidyāvratasnātaṃ bahudharmanirantaram //
śīlayuktaṃ susantuṣṭaṃ dharmajñaṃ satyavādinam

kṣamāyuktaṃ ca śāstrajñamahiṃsāyāṃ rataṃ tathā //
ebhirguṇaistu saṃyuktaṃ brāhmaṇaṃ prāpya satvaraḥ

dadyāddānāni viprāya sa vai tārayituṃ kṣamaḥ //
kuṇḍagoleṣu yaddattaṃ niṣphalaṃ tattu jāyate

kuṇḍagolaṃ pratigrāhi dātāraṃ cāpyadho nayet //
pitrye karmaṇi caikaṃ tu kuṇḍaṃ vā golakaṃ tathā

dṛṣṭvā taṃ pitaro yānti nirāśā nirayaṃ drutam //
daive karmaṇi caivaṃ tu teṣāṃ dattaṃ suniṣphalam

tasmāddānaṃ na dātavyamapātrāya yaśasvini //
atrārthe yatpurā vṛttaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare

avantīviṣaye kaścidrājā hyatyantadhārmikaḥ //
nāmnā medhātithiścaiva manuvaṃśavivarddhanaḥ

rājñaḥ purohitaścāsīccandraśarmmā dvijottamaḥ //
ātreyagotre cotpanno vedavādarataḥ sadā

sa rājā brāhmaṇebhyaśca gā dadāti dine dine //
śataṃ dattvā vidhānena pṛścādbhuṅkte narādhipaḥ

gate bahutithe kāle rājño medhātitheḥ pituḥ //
śrāddhasya divasaḥ prāpto vaiśākhe varavarṇini //
viprānāhvāpayāmāsa piturvai śrāddhakāraṇāt

āgatānbrāhmaṇāndṛṣṭvā medhātithirakalmaṣaḥ //
viprānnatvā guruṃ caiva śrāddhārambhamathākarot

śrāddhaṃ kṛtvā tu vidhivatpiṇḍānnirvāpya yatnataḥ //
śrāddhasaṃkalpitaṃ cānnaṃ viprebhyaḥ pradadau bahu

tanmadhye brāhmaṇaḥ kaścidgolako'vasthitastadā //
śrāddhe saṃkalpitaṃ cānnaṃ tasmai dattaṃ vidhānataḥ

tenaiva śrāddhadoṣeṇa rājñastu pitarastadā //
svargādbhraṣṭāvalambante vane kaṇṭakasaṃyute

kṣutpipāsārditā nityaṃ krandante ca punaḥ punaḥ //
kadāciddaivayogena rājā medhātithiḥ svayam

mṛgayārthaṃ gatastatra dvitraiḥ parijanairvṛtaḥ //
tatrāvalambato dṛṣṭvā tānapṛcchaddvijapriyaḥ

ke bhavanto'tra saṃprāptā daśāmetāṃ suduḥkhitāḥ //
kena karmavipākena bhavantaḥ kathayantu me

pitara ūcuḥ //
asmadvaṃśakaro nityaṃ nāmnā medhātithiḥ prabhuḥ //
vayaṃ tasyaiva pitaro narakaṃ gantumudyatāḥ

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā rājā duḥkhasamanvitaḥ //
uvāca tānpitṝnsarvānsāntvapūrvamidaṃ vacaḥ

medhātithiruvāca//
medhātithirahaṃ nāmnā bhavantaḥ pitaro mama //
kena vai karmadoṣeṇa nirayaṃ gantumudyatāḥ

pitara ūcuḥ //
śrāddhaṃ saṃkalpitaṃ cānnaṃ dattaṃ tadgolakāya vai //
tenaiva karmadoṣeṇa narakaṃ gantumudyatāḥ

tatra duḥkhaṃ mahadbhuktvā punargacchāmahe divam //
putra tvaṃ caiva dātā ca sarvalokahite rataḥ

asaṃkhyātāstvayā dattā gāvaḥ subahudakṣiṇā//
tena puṇyena gacchāmaḥ svargaṃ hyatisukhapradam

tatra cānnaṃ na vidyeta yena tṛptirbhaviṣyati //
punaḥ śrāddhaṃ tvayā kāryaṃ pitṝṇāṃ tṛptidāyakam

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā medhātithiragādgṛham //
āhūya candraśarmārṇaṃ guruṃ vacanamabravīt

medhātithiruvāca //
candraśarmanpunaḥ śrāddhaṃ kariṣye pituradya vai //
āhūyantāṃ dvijāḥ sarve kuṇḍagolakavarjitāḥ

ityuktamātre vacane candraśarmā purohitaḥ //
āhūtavāndvijānsarvānvedapāṭhakṛtaśramān

sādhūnkṣāṃtānkulīnāṃśca suśīlānmānavarjitān //
rājñā tu kārayāmāsa śrāddhaṃ vidhividāṃ varaḥ

kṛte śrāddhe tataḥ paścātpiṇḍānnirvāpya yatnataḥ //
brāhmaṇānbhojayāmāsa dakṣiṇābhiḥ prapūjya ca

paścādvisarjayāmāsa svayaṃ tu bubhuje nṛpaḥ //
bhuktvā punarvanaṃ gatvā dṛṣṭavāṃśca svakānpitṝn

hṛṣṭānpuṣṭānbalairyuktānrājā tu mumude bhṛśam //
dṛṣṭvā tu pitaraścaiva rājānaṃ pitṛvatsalam

ūcurvinayasampannāḥ prītipūrvamidaṃ vacaḥ//
svasti te'stu gamiṣyāmaḥ svargalokaṃ prati prabho

idānīṃ ca tvayā kāryamasmaddhitamanu'ttamam //
golakāya na dātavyaṃ daivaṃ pitryamathāpi vā

tayordattaṃ tu yacchrāddhaṃ niṣphalaṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ //
daive karmaṇi divye ca brāhmaṇo naiva labhyate

saṅkalpayitvā cānnaṃ tu gobhyo deyaṃ yathāvidhi //
gavāmabhāve nadyāṃ vā kṣipedannaṃ prayatnataḥ

apātrāya na dātavyaṃ nāstikāya gurudruhe //
golakāya na dātavyaṃ kuṇḍāya ca viśeṣataḥ

ityuktvā pitaraḥ sarve gatāḥ svargāya bhāmini//
medhātithirapi prāyātsvapuraṃ brāhmaṇairvṛtaḥ//५६/
yaduktaṃ pitṛbhiḥ sarvaṃ taccakāra mudāyutaḥ //
tasmātte kathitaṃ devi eko'pi brāhmaṇottamaḥ

santārayati durgebhyo viṣamebhyo na saṃśayaḥ //
eko'pi tārituṃ śakto yathā nāvā mahajjalam

tasmāddānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇāya vasundhare //
devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām

sarve śrāddhaṃ kariṣyanti nimiprabhṛtayo dhare //
māse māse ca vai paścātpitṛpakṣe tapodhanāḥ

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre piṇḍakalpotpattirnāmekonanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ