Varaha Purana · Chapter 188
atha piṇḍakalpaśrāddhotpatiprakaraṇam //
dharaṇyuvāca //
devadevo'si devānāṃ lokanātho'parigrahaḥ //
āāśeaucakarma vidhivacchrotumicchāmi mādhava
śrīvarāha uvāca //
āśeaucaṃ śṛṇu kalyāṇi yathā śudhyanti mānavāḥ //
gatāyuṣastṛtīyena snānaṃ kuryānnadījale
piṇḍaṃ saṃcūraṇaṃ dadyāttrīṃśca dadyājjalāñjalīn //
caturthe paṃcame ṣaṣṭhe piṇḍamekaṃ jalāñjalim
anyasthāneṣu dātavyaṃ snānāttvahani saptame //
evaṃ pratidinaṃ kāryaṃ yāvacca daśamaṃ dinam
kṣārādinā vastraśaucaṃ dine ca daśame tathā //
tilāmalakasnehena gotrajaḥ snānamācaret
piṇḍadānaṃ vivartyātha kṣeaurakarma tu kārayet //
snānaṃ kṛtvā vidhānena jñātibhiḥ svagṛhaṃ vrajet
ekādaśe ca divase ekoddiṣṭaṃ yathāvidhi//
snātvā caiva śucirbhūtvā pretaṃ vipreṣu yojayet
ekoddiṣṭaṃ manuṣyāṇāṃ cāturvarṇyasya mādhavi//
yathaikaṃ dravyasaṃyuktaṃ svaṃ vipraṃ bhojayettadā
snātvā caiva śucirbhūtvā pretaṃ preteṣu yojayet//
ekoddiṣṭaṃ tu dravyāṇāṃ cāturvarṇyasya mādhavi
apākadravyaṃ saṃgṛhya brahmaṇo vacanaṃ yathā//
triṣu varṇeṣu karttavyaṃ pākabhojanamityuta
śuśrūṣayā vipannānāṃ śūdrāṇāṃ ca varānane//
trayodaśe dine prāpte supakvairbhojayeddvijān
mṛtasya nāma coddiśya yasyārthe ca prayojitaḥ//
svargatasyeti saṅkalpya kṛtvā brāhmaṇamandiram
gatvā nimantritaṃ vipraṃ namro bhūtvā samāhitaḥ //
mantreṇānena bho devi manasyeva paṭhanti tam
gato'si divyaloke tvaṃ kṛtāntavihitena ca //
manasā vāyubhūtastvaṃ vipramenaṃ samāśraya
astaṅgate tathāditye gatvā brāhmaṇamandiram //
dattvā tu pādyaṃ vidhivan namaskṛtya dvijottamam
pādsaṃvāhanaṃ kāryaṃ pretasya hitakāmyayā //
pretabhogaśarīre tu brāhmaṇasya ca sundari
yāvattu tiṣṭhate tatra pretabhogamudīkṣate //
tāvanna saṃspṛśedbhūme mama gātraṃ pratiṣṭhitam
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmudite ca divākare //
śmaśrukarma prakarttavyaṃ viprasya tu yathāvidhi
snāpanābhyañjanaṃ kāryaṃ pretasantoṣadāyakam//
gṛhītvā bhūmibhāgaṃ ca sthaṇḍilaṃ tatra kārayet
nipātadeśaṃ saṃgṛhya śucideśe samāhitaḥ//
nadīkūle nikhāte vā pretabhūmiṃ vinirdeśet
catuḥṣaṣṭikṛtaṃ bhāgaṃ yathāvatsukṛtaṃ bhavet//
tato dakṣiṇapūrveṣu digvibhāgeṣu sundari
chāyāyāṃ kuṃjarasyāpi nadīkūladrume tathā //
cāṇḍālādiprahīṇe tu pretakāryaṃ samācaret
yaṃ deśaṃ ca na paśyanti kukkuṭaśvānaśūkarāḥ //
śvā cāpohati rāveṇa garjitena ca śūkaraḥ
kukkuṭaḥ pakṣavātena cāṇḍālaśca yathā dhare//
tatra kurvanti ye śrāddhaṃ pitṝṇāṃ bandhanapradam
varjanīyā budhairete pretakāryeṣu sundari //
devatāsuragandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ
nāgā bhūtāni yajñāśca ye ca sthāvarajaṅgamāḥ //
snānaṃ kṛtvā yathā devi tava pṛṣṭhe pratiṣṭhitāḥ
/
dhārayiṣyāmi suśroṇi viṣṇumāyātataṃ jagat //
caṇḍālamāditaḥ kṛtvā narāṇāṃ tu śubhāśubham
snānaṃ kurvantu te bhūme sthaṇḍile tadanantare //
akṛtvā pṛthivībhāgaṃ nivāpaṃ ye tu kurvate
tvadadhīnaṃ jagadbhadre tavocchiṣṭaṃ hataṃ bhavet //
na devāḥ pitarastasya gṛhṇantīha kadācana
patanti narake ghore tenocchiṣṭena sundari //
sthaṇḍile pretabhāgaṃ tu dadyātpūrvāhṇikaṃ tu tam
kṛtvā tu piṇḍasaṅkalpaṃ nāmagotreṇa mādhavi //
paścādaśnanti gotrāṇi kulajāścaikabhojanāḥ
na dadyādanyagotrebhyo ye na bhuñjanti tatra vai //
caturṇāmapi varṇānāṃ pretakāryeṣu sundarī
evaṃ dattena prīyante pretalokagatā narāḥ //
adatvā pretabhāgaṃ tu bhuṅkte yastatra mānavaḥ
gatvā mahānadīṃ so'pi sacailaṃ snānamācaret //
tīrthāni manasā gatvā tribhirabhyukṣayedbhuvam
evaṃ śuddhiṃ tataḥ kṛtvā brāhmaṇān śīghramānayet //
āgatāṃśca dvijān dṛṣṭvā karttavyā svāgatakriyā
arghyaṃ pādyaṃ tato dadyāddhṛṣṭapuṣṭena mādhavi //
āsanaṃ copakalpeta mantreṇa vidhipūrvakam
mantraḥ-
idaṃ te āsanaṃ dattaṃ viśrāmaṃ kriyatāṃ dvija//
kuruṣva me prasādaṃ ca suprasīd dvijottama
upaveśyāsane vipraṃ chatraṃ saṅkalpayetpunaḥ //
nivāraṇārthamākāśe bhūtā gaganacāriṇaḥ
devagandharva yakṣāśca siddhasaṃghā mahāsurāḥ //
dhāraṇārthaṃ tathākāśe chatraṃ tejasvināṃ kṛtam
/
pretasya ca hitārthāya dhārayeta vasundhare //
pūrvaṃ saṃhṛṣṭatuṣṭena pretabhāgaṃ ca dāpayet
chatramāvaraṇārthaṃ tu dadyāñcaiva dvijātaye //
ākāśe tatra paśyanti devāḥ siddhapurogamāḥ
gandharvā hyasurāḥ siddhā rākṣasāḥ piśitāśinaḥ //
dṛśyamāneṣu sarveṣu pretaḥ saṃvrīḍito bhavet
vrīḍamānaṃ tato dṛṣṭvā hasaṃtyasurarākṣasāḥ //
evaṃ nivāraṇaṃ chatramādityena kṛtaṃ purā
pretalokagatānāṃ ca sarvadevarṣiṇāṃ purā //
agnivarṣaṃ śilāvarṣaṃ taptaṃ tatra jalodakam
bhasmavarṣaṃ tato ghoramahorātreṇa mādhavi //
pādau ca te na dahyetāṃ yamasya viṣayaṃ gate //
tamo'ndhakāraviṣamaṃ durgamaṃ ghoradarśanam
ekākī duḥsahaṃ loke pathā yena sa gacchati //
kālo mṛtyuśca dūtaśca yaṣṭimudyamya pṛṣṭhataḥ
ahorātreṇa ghoreṇa pretaṃ nayati mādhavi //
dadyāttadarthaṃ viprāya padatre ca sukhāvahe
taptavālumayī bhūmiḥ kaṇṭakairupasaṃstṛtā//
tena durgāṇi tarati dattayopānahātra vai
paścāddhūpaṃ ca dīpaṃ ca dadyādvai mantrapūrvakam//
yāti yena vijānīyātpṛthakpretena yojayet
nāmagotramudāhṛtya pretāya tadanantaram //
śīghramāvāhayedbhūme darbhapātre ca bhūtale
mantraḥ-
iha lokaṃ parityajya gato'si paramāṃ gatim //
gṛhṇa gandhaṃ mudā yukto bhaktyā pretopapāditam
gandhamantraḥ-
sarvagandhaṃ sarvapuṣpaṃ dhūpaṃ dīpaṃ tathaiva ca //
pratigṛhṇīṣva viprendra pretamokṣaprado bhava
evaṃ vastrāṇi viprāya sarvāṇyābharaṇāni ca //
punaḥ punaśca pakvānnaṃ prayacchettu vasundhare
evamādīni dravyāṇi pretabhogyāni sarvaśaḥ //
pādaśaucādi triḥ kṛtvā cāturvarṇyasya mādhavi
evaṃvidhaḥ prayoktavyaḥ śūdrāṇāṃ mantravarjitam //
amantrasya ca śūdrasya vipro gṛhṇāti mantrataḥ
etatsarvaṃ vinirvartya pakvānnaṃ bhojayeddvijam//
bhokṣyamāṇena vipreṇa jñānaśuddhena sundari
pretāya prathamaṃ dadyānna spṛśeta parātparam //
sarvaṃ vyañjanasaṃyuktaṃ pretabhāgaṃ prakalpayet
devatvaṃ brāhmaṇatvaṃ ca pretapiṇḍe pradīyate //
mānuṣatvaṃ nivāpeṣu jñātavyaṃ satataṃ budhaiḥ
pitṛsthāne pradātavyaṃ vidhānānmantrasaṃyutam //
evaṃ preteṣu vipreṣu eva kālo na vidyate
hastaśaucaṃ punaḥ kṛtvā hyupaspṛśya yathāvidhi //
samantraṃ pratigṛhṇāti pakvānnaṃ bhakṣyabhojanam
bhujyamānasya viprasya pretabhāgaṃ ca nityaśaḥ //
jñātivargeṣu gotreṣu sambandhisvajaneṣu ca
bhāgastatra pradātavyastasyārthe yasya vidyate //
viprāya dīyamāne tu vāraṇīyaṃ na kenacit
nivārayati yo dattaṃ guruhatyāphalaṃ labhet //
na devā pratigṛhṇanti nāgnaya pitarastathā
evaṃ vilupyate dharmaḥ pretastatra na tuṣyati //
evaṃ vicintyamānasya yathā dharmo na lupyate
jñātisambandhimadhye tu yo dadyātpretabhojanam //
hṛṣṭena manasā vipre pretabhāgaṃ viśeṣataḥ
kūṭavatpratitiṣṭheta dṛṣṭvā tṛptiṃ na gacchati //
evaṃ tu pretabhāvena śīghraṃ muñcati kilbiṣāt
tṛptiṃ jñātvā tu viprasya pakvānnena tu mādhavi //
dātavyamudake tasya pāṇāvabhyukṣaṇaṃ tataḥ
dṛṣṭvā tu proṣitaṃ tena ucchiṣṭaṃ na visarjjayet //
brāhmaṇe nāpyanujñātaḥ śīghraṃ saṃraṃbhayettataḥ
dātavyaṃ tatra cocchiṣṭaṃ yena hetumagarhitam //
upaspṛśya vidhānena mama tīrthagatena ca
śucirbhūtvā tu vidhivatkṛtvā śāntyudakāni tu //
praṇamya śirasā devi nivāpasthānamāgataḥ //
mantraiḥ stutistu karttavyā tava bhaktyā'vatiṣṭhatā
namo namo medini lokamātarurvyai mahāśailaśilādharāyai //
namonamo dhāriṇi lokadhātri jagatpratiṣṭhe vasudhe namo'stu te
evaṃ nivāpadānena tava bhaktena sundari //
dadyāttilodakaṃ tasya nāmagotramudāharet
jānubhyāmavaniṃ gatvā namaskṛtya dvijottamān //
pāṇiṃ saṃgṛhya hastena mantreṇotthāpayeddvijān
dadyācchayyānaṃ devi tathaivāñjanakaṅkaṇam //
aṃjanaṃ kaṃkaṇaṃ gṛhya śayyāmākramya sa dvijaḥ
muhurtaṃ tatra viśramya nivāpasthānamāgataḥ//
gavāṃ lāṃgūlamuddhṛtya dadyādbrāhmaṇahastake
pātreṇodumbarasthena kṛtvā kṛṣṇatilodakam //
udāharettu mantrānvai saurabheyān dvijātayaḥ
mantrapūtaṃ tadā toyaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
uddhṛtya tacca lāṃgūlaṃ toyenābhyukṣya vai tataḥ
paścātpretaṃ visarjyaivaṃ dadyāddānaṃ dvijātaye //
nivāpamannamaśuciṃ dadyādvāyasatarpaṇama
gatvā tu brāhmaṇebhyo'pi svagṛhaṃ yatra tiṣṭhati //
pakvānnaṃ bhojayetsarvaṃ na tiṣṭhet prativāsikam
pipīlikādibhūtāni pretabhāgaṃ ca sarvaśaḥ //
kṛtvā tu tarpaṇaṃ devi yasyārthe tasya kalpayet
bhukteṣu teṣu sarveṣu dīnānāthān pratarpya ca//
pretarājapuraṃ gatvā prayacchati sa mādhavi
sarvānnamakṣayaṃ tasya dattaṃ bhavati sundari//
karttavya evaṃ saṃskāraḥ pretabhāvaviśodhanaḥ
nemiprabhṛtibhiḥ śaucaṃ cāturvarṇyasya sarvataḥ//
bhaviṣyati na sandeho dṛṣṭapūrvaṃ svayambhuvā
kṛtvā tu dharmasaṃkalpaṃ pretakāryaṃ viśeṣataḥ//
na bhetavyaṃ tvayā putra pretakārye kṛte sati
vistareṇa mayā proktaṃ pratyakṣaṃ nāradasya ca//
tvayā vatsa sutasyārthe kraturekaḥ pratiṣṭhitaḥ
tasmātprabhṛti lokeṣu pitṛyajño bhaviṣyati //
evaṃ yāsyati vatsa tvaṃ na śokaṃ karttumarhasi
śivalokaṃ brahmalokaṃ viṣṇulokaṃ na saśaṃyaḥ//
evamuktvā tadātreyaḥ pitṛkarma yathāvidhi
dātavyaṃ tu tṛtīye ca māse saptanaveṣu ca //
ekādaśe tathā māse dadyātsāṃvatsarīṃ kriyām
pretasyāvāhanaṃ kṛtvā śucirbhūtvā samāhitaḥ //
pakvānnaṃ bhojayettatra pretabhāgaṃ yathāvidhi
mantrayuktopacāreṇa cāturvarṇyasya sarvataḥ //
vṛṣalānāmamantrāṇāṃ prayoktavyaṃ yathāvidhi
pretakārye nivṛtte tu pūrṇe saṃvatsare tathā //
prayānti jantavaḥ kecidgatvā gacchanti cāpare
pitāmahaḥ snuṣā bhāryā jñātisambandhibāndhavāḥ //
yadyete bahavaḥ santi svapnopamamidaṃ jagat
svayaṃ muhūrttaṃ roditvā tato yāti parāṅmukhaḥ //
snehapāśena baddho vai kṣaṇārddhānmucyate tataḥ
kasya mātā pitā kasya kasya bhāryā sutāstathā //
yuge yuge tu varttante mohapāśena badhyate
snehabhāvena karttavyaḥ saṃskāro hi mṛtasya ca //
mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca
saṃsāreṣvanubhūtāni kasya te kasya vā vayam //
svayambhuvā vidhiḥ proktaḥ pretasaṃskāralakṣaṇaḥ
pretakārye nivṛtte tu pitṛtvamupajāyate //
māsi māsi hyamāyāṃ vai karttavyaṃ pitṛtarpaṇam
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ //
juhuyādbrāhmaṇamukhe tṛptirbhavati śāśvatī
evamuktvā sa ātreyaḥ pitṛyajña viniścayam //
muhūrte dhyānamāsthāya tatraivāntaradhīyata
nārada uvāca //
śrutvā tu mṛtasaṃskāramātreyoktaṃ yathāvidhi //
cātuvarṇyasya sarvasya tvayā dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ
pitṛyajñamupaśrāddhe māsi māsi dine tathā //
varttayanti yathānyāyamṛṣayaśca tapodhanāḥ
nirdiṣṭaṃ brāhmaṇānāṃ vai śūdrāṇāṃ mantravarjitam //
neminā ca kṛtaṃ śrāddhaṃ tataḥ prabhṛti vai dvijāḥ
kurvanti satataṃ śrāddhaṃ naimiśrāddhaṃ taducyate //
svastyastu te mahābhāga yāsyāmi munisattama
evamuktvā muniśreṣṭho nārado dvijatattamaḥ //
tejasā dyotayansarvaṃ gataḥ śakrapuraṃ prati
evaṃ ca piṇḍasaṃkalpaṃ śrāddhotpattiśca mādhavi //
ātreyeṇaiva muninā sthāpitaṃ brāhmaṇeṣu ca
iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre piṇḍakalpa śrāddhotpattirnāmāṣṭāśītyadhikaśatatamo'dhyāya
Original text: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0