Varaha Purana · Chapter 170

śrīvarāha uvāca //
punaranyat pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare //
mathurāyāṃ purā vṛttaṃ gokarṇasya mahātmanaḥ//
vasukarṇaḥ pitā tasya vaiśyo dhanasamṛddhimān

tasya bhāryā suśīlā tu nāmnā guṇasamanvitā //
bharttuḥ priyakarī sādhvī na prasūtā vayo'dhikā

vilalāpa ca suśroṇi caikānte dīnamānasā //
sarasvatī saṃgame'tha striyo dṛṣṭvā prajāvatīḥ

vṛkṣamūle tu tatraiva munirekaḥ samāsthitaḥ //
tasyā vilapitaṃ śrutvā śanaiḥ sakaruṇaṃ hṛdi

jāta hārdaḥ priyaṃ ceṣṭaṃ śanaiḥ striyamathābravīt //
kā tvaṃ kasyāsi subhage kimarthaṃ rodiṣi svayam

iti tasya vacaḥ śrutvā sā strī ṛṣimathābravīt //
sāpatyāstu striyo dṛṣṭvā krīḍantyo bālakaiḥ saha

mama tannāsti hi mune durbhagāyāḥ prajāsukham //
uvāca muniśārdūlastāṃ striyaṃ putragarddhinīm

devatāyāḥ prasādena tava putro bhaviṣyati //
śivasyāyatanaṃ puṇyaṃ gokarṇeti ca viśrutam

tamārādhaya deveśaṃ patyā saha yaśasvini //
snānadīpopahāreṇa stotrairnānāvidhairjapaiḥ

ityuktā sā ca suśroṇī praṇipatya prasādya tam //
bhartre sā kathayāmāsa yaduktaṃ muninā priyam

sa tadvacanamākarṇya prītiyuktaṃ susaṃyutam //
jagādoccaiḥ priyāṃ devi bhadraṃ jāto manorathaḥ

mamāpyetanmataṃ devi yaduktamṛṣiṇā tataḥ //
iti priyāṃ samābhāṣya priyayā ca tathā'karot

sarasvatyāḥ saṃgame tau snātvā gokarṇamarcatuḥ //
puṣpadīpopahāraṃ tu cakrāte tau dinedine

evaṃ tayordaśābdāni gatāni sutahetave //
tataḥ prasanno bhagavānumāpatiruvāca ha

bhaviṣyati yuvāṃ putro rūpavānguṇasaṃyutaḥ //
sasyasantativaddṛśyaḥ santāno yasya vai bahu

devatānāṃ prasādena taduktasya bhaviṣyati //
ityuktau tau tu devena snānaṃ kṛtvā sarasvatīm

prabhāte devadevāya dadau dravyamanantakam //
brāhmaṇebhyo dadau bhojyaṃ vastrāya bahudakṣiṇam

tatastasyāṃ suśīlāyāṃ garbhādhānamavindata //
tataḥ pravavṛdhe garbhaḥ śuklapakṣe yathā śaśī //
suṣuve daśame māsi putraṃ bālaṃ śaśiprabham

gosahasraṃ tadā dattvā sasuvarṇaṃ savastrakam //
bahuśaḥ sarvavarṇebhyaḥ putrajanmamahotsave

jātakarma tathā caiva nāmakarma cakāra ca //
gokarṇaṃ nāma tasyaiva pitā cakre nirūpya ca

evamannaprāśanaṃ ca cūḍopanayanaṃ tathā //
ataḥparaṃ ca godānaṃ vaivāhikamanuttamam

dānaṃ tu dadatastasya devatāṃ pūjayiṣyataḥ //
kṛtāni bahumukhyāni maṃgalāni yathāvidhi

tataḥ praviṣṭe tāruṇye tvaprajaṃ vīkṣya putrakam //
punarvivāhayāmāsa bhāryāṇāṃ ca catuṣṭayam

vayorūpaguṇopetāstasya bhāryāḥ sulocanāḥ //
aprajā eva tāḥ sarvā nābhavatputriṇī kvacit

tenaiva dharma ārabdhaḥ prajārtho devasevanam //
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca

prapāmālāśca nityānnaṃ bhojanaṃ varttanāni ca //
anityatāṃ tato matvā caṃcalā'sthirajīvitam

viniyogaḥ kṛtastena sarvadā sarvakarmasu //
gokarṇasya samīpe tu paścime cakrapāṇinaḥ

prāsādaṃ kārayāmāsa paṃcāyatanakaṃ hareḥ //
ārāmastatra vistīrṇaḥ puṣpajātyastathaiva ca

āmrajambīranāraṅgaṃ bījapūraḥ sadāḍimaḥ //
prākāraṃ kārayāmāsa parikhāmaṇḍalīyakam

prāvarttanaṃ ca kūpeṣu yena siṃcetpravāṭikām //
puṣpāṇi ca vicinvaṃti sarvāstā varayoṣitaḥ

snānaṃ pūjādikaṃ tadvanmārjanaṃ dīpakarma ca //
kurvanti devatāgāre tāḥ sarvāḥ śubhalocanā

pativratā mahābhāgāścaturo bhaginīryathā //
nityakālaṃ patervākye sthitāḥ kurvantyaharniśam

mālākārastathā nityaṃ viṭapāṃśca prasiṃcati //
pālayāmāsa vidhivadvidhidṛṣṭena karmaṇā

jātāḥ supuṣpavantaśca drumāḥ phalasamanvitāḥ //
nityakālaṃ tvarpayantaḥ phalānāṃ sumahotsavam

dīyate bhujyate sarvairyathā śakrastathā sadā //
evaṃ tu vasatastasya mathurāyāṃ sthitasya ca

dhanasya saṃkṣayo jātaḥ pratyahaṃ dadataḥ sataḥ //
śeṣamātre dhane tasya cintābhūnmahatī tadā

mātāpitroḥ kuṭumbasya bharaṇīyasya bhojanam //
kathaṃ brūhi kariṣyāmi mahākaṣṭaṃ tu so'bravīt

iti niścitya manasā vaṇigbhāvaṃ hṛdi sthiram //
kṛtvā sārthamupāmantrya nirgataḥ pūrvamaṇḍalam

tatra krītvā supaṇyāni uttarāpathagāni ca //
yātāyātaṃ tataḥ kṛtvā lābhālābhavicakṣaṇaḥ

krītvā kreyāni vastūni lābhālābhaṃ vicārya ca //
uttarāpathadeśāttu sārthaṃ sabahuvistaram

maṇiratnaṃ hyaśvaratnaṃ paṭṭaratnaṃ samarthakam //
gṛhītvā tu samāgacchanmathurāyāṃ gṛhaṃ prati

ekadā sārthasambhāro viśrāntumupacakrame //
sānau parvatasāmīpye prabhūtayavasodake

nadyāstīre supradeśe āvāsāṃśca pracakrire //
niveśya bhāṇḍaṃ tatraiva aśvānāṃ yavasādikam

samādiśyetikṛtyaṃ ca bhṛtyaiḥ katipayairvṛtaḥ //
samāruroha taṃ śailaṃ bahukandaraśobhitam

krīḍārthaṃ viharaṃstatra so'paśyat sthānamuttamam //
prasannasalilopetaṃ nāraṅgaistu vibhūṣitam

phalavantaśca vṛkṣāśca puṣpāṇi surabhīṇi ca //
pāṣāṇasandhau tatrasthairmālākāraistu ropitam

tatrāruhya darīdvāraṃ yāvaddṛṣṭirnipātyate //
tāvadabhyāgatādīni svāgatādi śṛṇoti ca

śrutvāpi śabdaprabhavaṃ kimetaditi niścayam //
kariṣyaṃstatra caikānte dṛṣṭaḥ pañjaragaḥ śukaḥ

tenoktaṃ bho ihāgaccha ātithyaṃ karavāṇi te //
pādyaṃ gṛhāṇa bhoḥ pāntha āsanaṃ te idaṃ śubham

phalānīmāni svādūni madhumāṃsodakāni ca //
yatheṣṭaṃ yāvatīcchā ca tāvadgṛhṇantvime narāḥ

āgatya pitarau mahyaṃ viśeṣaṃ tau kariṣyataḥ //
atitherāgatasyeha pūjāyā vimukho bhavet

gṛhasthastasya pitaro vasanti narake dhruvam //
pūjite pūjitāḥ svarge modante kālamakṣayam

atithiryasya bhagnāśo gṛhātpravrajate yadi //
ātmano duṣkṛtaṃ tasmai dattvā tatsukṛtaṃ haret

tasmātsarvaprayatnena pūjyo vai gṛhamedhinā //
kāle prāptastvakāle vā yathā viṣṇustathaiva saḥ

evaṃvidhāḥ śubhā vāco vaiśyo dharmopadeśakāt //
śrutvā śukātsa sarvasmai gokarṇo mudito'bravīt

ṛṣiḥ kastvaṃ purāṇajñaḥ kiṃ vā devo'tha guhyakaḥ //
tava prasannarūpasya yasyeyaṃ vāgamānuṣī

kastvaṃ kathaya me satyamutsāhaścātithipriyaḥ //
dhanyaḥ sa mānuṣo yasya nityaṃ sannihito bhavān

ityuktaḥ sa śukaḥ sarvaṃ śaśaṃsātmapurākṛtam //
śṛṇu raudraṃ yathā pūrve mayā kṛtamabuddhinā

śukasya vipriyaṃ yādṛṅ maharṣestu tapasyataḥ //
sumeroruttare pārśve maharṣigaṇasevite

tapaścacāra vipulaṃ śuko vyāsasuto mahān //
śrotukāmāḥ purāṇāni setihāsāni naigamāḥ

ṛṣayastatra cājagmurasito devalastadā //
mārkaṇḍeyo bharadvājo yavakrītastato bhṛguḥ

aṅgirāstaittirī raibhyaḥ kāṇvo medhātithiḥ kṛtaḥ //
tantuḥ sutanturādityo vasumānekato dvitaḥ

vāmadevaścāśvaśirāstriśīrṣo gautamodaraḥ //
anye ca siddhā devāśca pannagā guhyakāstathā

śukaṃ sammukhayāmāsuḥ papracchurddharmasaṃhitām //
ahaṃ tu vāmadevasya śiṣyo nāmnā śukodaraḥ

bhraṣṭaḥ śraddhānvito bālyātsunītyāmagrataścaran //
ūhāpohakaraṃ praśnaṃ vāraṃvāraṃ ca pṛṣṭavān

anyāyavādinaṃ māṃ ca gururnityaṃ niṣedhati //
gurūṇāmagrato vākyaṃ kathāyāṃ vadatāṃ saha

pūrvapakṣāśca siddhāntāḥ parasparajigīṣavaḥ //
antare cāntarākṣepaṃ punarnaivamavocathāḥ

evaṃ niṣedhitaścāhaṃ guruṇā munisattamaiḥ //
na kṛtaṃ yanmayā vākyaṃ tenāhaṃ śapitastadā

śukena kopācchāpo me datto'yaṃ jalpako baṭuḥ //
yathānāmā tvayaṃ pakṣī śuko bhavati nānyathā

ityuktamātre vacane tatraivāhaṃ śukodaraḥ //
śukatvaṃ tatkṣaṇātprāptaḥ kṣamasvetyūcu tejasā

munayastaṃ mahātmānaṃ śukaṃ tattvārthavittamam //
nānyathā nānyathā coktaṃ kadācittsaṃbhaviṣyati

āgāmikāle dāsyāmi varamasmai śukāya bho//
yuṣmākamuparodhena yathārūpo vihaṅgamaḥ

ayaṃ bhaviṣyati sadā sadbhāvahitabhāvanaḥ//
purāṇatattvavettā ca sarvaśāstrārthapāragaḥ

mathurāyāṃ mṛtaḥ paścādbrahmalokaṃ gamiṣyati //
evaṃ śāpaṃ varaṃ gṛhya tasmāddīno hyahaṃ drutam

mathurāmathuroccāraṃ kurvannityamatandritaḥ//
nityodvignaśca me gātre himādrau tu guhāṃ vasan

prāpto'haṃ śabareṇaiva yenāhaṃ pañjare dhṛtaḥ //
śabarastu sabhāryo vai krīḍate sa mayā saha

muneḥ prasādānme jñānaṃ na jahāti kadācana //
bhujyate hyavaśenaiva kṛtaṃ yena yathā ca yat

svastho bhava mahābhāga mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ //
ityuktaḥ sa tu gokarṇastadā tena śukena ca

tasya tadvacanaṃ hṛdyaṃ śukamokṣapradāyakam //
yā sā muktipradā ramyā madhurā pāpanāśinī

tasyāṃ vasāmyahaṃ bhadra vāṇijyārthamihāgataḥ //
punaricchāmahe tatra bhāṇḍaṃ gṛhya yathāsukham /170.८०//
mathurāvāsinaṃ śrutvā gokarṇaṃ sa śukastadā //
putraṃ saṃsthāpya cātmānaṃ gokarṇasya yathepsitam

evaṃ ca vadatastasya śabarī śayanotthitā //
darpānnirgatya tu bahirdadarśāsanasaṃsthitam

bhṛtyaiḥ parivṛtaṃ cārudarśanīyasvarūpakam //
nirīkṣya bahuśastatra śuko vacanamabravīt

priyātithiṃ ca saṃprāptaṃ mātaḥ pūjyatamaṃ śucim //
kuru pūjāṃ yathārhaṃ ca gokarṇasya varātitheḥ

śukasya vacanādyāvatpūjārthamupakalpitam //
na dadāti tatastatra vanācchabara āgataḥ

tasyāgre tu punastena śukenātithipūjanam //
śaṃsitaṃ sa tathetyuktvā kṛtvā pūjāṃ praṇamya ca

phalāni māṃsayuktāni madhūni surabhīṇi ca//
saṃpādya saṃvidaṃ kṛtvā vada kiṅkaravāṇi te

ityuktaḥ śabareṇātha gokarṇo vākyamabravīt //
anyatkiṃcidatho deyaṃ yadi kiṃciddadāsi ca

śuko'yaṃ pañjarasścaśca putrārthaṃ me pradīyatām //
mathurāyāṃ gamiṣyāmi kṛtārthaḥ piturantike

ityuktamātre vacane śabaro vākyamabravīt //
asmākaṃ yamunāsnānaṃ saṅgame yamunāmbhasaḥ

sarasvatyāḥ phale caiva datte dāsyāmi te śukam //
śabareṇaivamuktastu gokarṇaḥ pratyabhāṣata

sarasvatyāḥ saṅgame ca yatphalaṃ labhate naraḥ //
snānena kiṃ phalaṃ tasya yadi jānāsi tadvada

śabara uvāca //
śukenānena me sarvaṃ mathurāyāśca yatphalam

yatphalaṃ saṅgamasyoktaṃ śṛṇuyāddvādaśīvratam //
viyonistho rākṣaso vā tiryagyoniṃ gatasya vā

yamuddiśya vrataṃ kuryātsa gacchetparamāṃ gatim //
saṅgamasya phalaṃ tasya dṛṣṭvā gokarṇamīśvaram

nāsau yamapuraṃ yāti viṣṇulokaṃ ca gacchati //
evaṃ mayā śrutaṃ tasya saṅgamasya mahāphalam

iti śrīvarāhapurāṇe gokarṇasarasvatīmāhātmye saptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ