Varaha Purana · Chapter 17

dharaṇyuvāca /
ye te maṇau tadā deva utpannā narapuṃgavāḥ /
teṣāṃ varo bhagavatā dattastretāyuge kila

rājāno bhavitāro vai kathaṃ teṣāṃ samudbhavaḥ /
kiṃ ca cakrurhi te karma pṛthaṅ nāmāni śaṃsa me

śrīvarāha uvāca /
suprabho maṇijo yastu rājā nāmnā mahāmanāḥ /
tasyotpattiṃ varārohe śrṛṇu tvaṃ bhūtadhāriṇi

āsīd rājā mahābāhurādau kṛtayuge purā /
śrutakīrtiriti khyātastrailokye balavattaraḥ

tasya putratvamāpede suprabho maṇijo dhare /
prajāpāleti vai nāmnā śrutakīrtirmahābalaḥ

saikasmiṃścid dine prāyād vipinaṃ śvāpadākum /
tatrāpaśyadṛṣerdhanyaṃ mahadāśramamaṇḍalam

tasmin mahātapā nāma ṛṣiḥ paradhārmikaḥ /
tapastepe nirāhāro japan brahma sanātanam

tatrāsau pārthivaḥ śrīmān praveśāya matiṃ tadā /
cakāra cāviśad rājā prajāpālo mahātapāḥ

tasmin varāśramapade vanavṛkṣajātyā
dharāprasūtorjitamārgajuṣṭāḥ /
latāgṛhā induraviprakāśino
nāyāsitajñāḥ kulabhṛṅgarājāḥ

suraktapadmodarakomalāgra-
nakhāṅgulībhiḥ prasṛtaiḥ surāṇām /
varāṅganābhiḥ padapaṅktimuccai-
viṃhāya bhūmiṃ tvapi vṛtraśatroḥ

kvacit samīpe tamatīva hṛṣṭai-
rnānādvijaiḥ ṣaṭcṛraṇaiśca mattaiḥ /
vāsadbhiruccairvividhapramāṇāḥ
śākhāḥ supuṣpāḥ samayogayuktāḥ

kadambanīpārjjunaśīlaśāla-
latāgṛhasthairmadhurasvareṇa /
juṣṭaṃ vihaṅgaiḥ sujanaprayogā
nirākulā kāryadhṛtiryathāsthaiḥ

makhāgnidhūmairuditāgnihomai-
stataḥ samantāt gṛhamedhibhirdvijaiḥ /
siṃhairivādharmmakarī vidāritaḥ
sa tīkṣṇadaṃṣṭrairvaramattakesaraiḥ

evaṃ sa rājā vividhānupāyān
varāśrame prekṣamāṇo viveśa /
tasmid praviṣṭe tu sa tīvratejā
mahātapāḥ puṇyakṛtāṃ pradhānaḥ /
dṛṣṭo yathā bhānuranantabhānuḥ
kauśyāsane brahmavidāṃ pradhānaḥ

dṛṣṭvā sa rājā vijayī mṛgāṇāṃ
matiṃ visasmāra muneḥ prasaṅgāt /
cakāra dharmaṃ prati mānasaṃ so
anuttamaṃ prāpya nṛpo muniṃ saḥ

sa munistaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā prajāpālamakalmaṣam /
abhyāgatakriyāṃ cakre āsanasvāgatādibhiḥ

tataḥ kṛtāsano rājā praṇamya ṛṣipuṅgavam /
papraccha vasudhe praśnamimaṃ paramadurlabham

bhagavan duḥkhasaṃsāramagnaiḥ pumbhistitīrṣubhiḥ /
yatkāryaṃ tanmamācakṣva praṇate śaṃsitavrata

mahātapā uvāca /
saṃsārārṇavamajjamānamanujaiḥ potaḥ sthiro'tidhruvaḥ
kāryaḥ pūjanadānahomavividhairyajñaiḥ samaṃ dhyāyanaiḥ /
kīlaiḥ kīlitamokṣabhiḥ surabhaṭairūrdhvaṃ mahārajjubhiḥ
prāṇādyairadhunā kuruṣva nṛpate potaṃ trilokeśvaram

nārāyaṇaṃ narakaharaṃ sureśaṃ
bhaktyā namaskurvati yo nṛpeśa /
sa vītaśokaḥ paramaṃ viśokaṃ
prāpnoti viṣṇoḥ padamavyayaṃ tat

nṛpa uvāca /
bhagavan sarvadharmajña kathaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ /
pūjyate mokṣamicchadbhiḥ puruṣairvada tattvataḥ

mahātapā uvāca /
śrṛṇu rājan mahāprājña yathā viṣṇuḥ prasīdati /
puruṣāṇāṃ tathā strīṇāṃ sarvayogīśvaro hariḥ

sarve devāḥ sapitaro brahmādyāścāṇḍamadhyagāḥ /
viṣṇoḥ sakāśādutpannā itīyaṃ vaidikī śrutiḥ

agnistathāśvinau gaurī gajavaktrabhujaṃgamāḥ /
kārtikeyastathādityo mātaro durgayā saha

diśo dhanapatirviṣṇuryamo rudraḥ śaśī tathā /
pitaraśceti saṃbhūtāḥ prādhānyena jagatpateḥ

hiraṇyagarbhasya tanau sarvaṃ eva samudbhavāḥ /
pṛthakpṛthak tato garvaṃ vahamānāḥ samantataḥ

ahaṃ yogyastvahaṃ yājya iti teṣāṃ svano mahān /
śrūyate devasamitau sāgarakṣubdhasannibhaḥ

teṣāṃ vivadamānānāṃ vahnirutthāya pārthiva /
uvāca māṃ yajasveti dhyāyadhvaṃ māmiti bruvan

prājāpatyamidaṃ nūnaṃ śarīraṃ madvinākṛtam /
vināśamupapadyeta yato nāhaṃ mahānaham

evamuktvā śarīraṃ tu tyaktvā vahnirviniryayau /
nirgate'pi tatastasmiṃstaccharīraṃ na śīryate

tato'śvinau mūrtimantau prāṇāpānau śarīragau /
āvāṃ pradhānāvityevamūcaturyājyasattamau

evamuktvā śarīraṃ tu vihāya kvacidāsthitau /
tayorapi kṣayaṃ kṛtvā kṣetrī tatpuramāsthitaḥ

tato vāgabrabīd gaurī prādhānyaṃ mayi saṃsthitam /
sā'pyevamuktvā kṣetrāt tu niścakrāma bahiḥ śubhā

tayā vināpi tatkṣetraṃ vāgūnaṃ vyavatiṣṭhata /
tato gaṇapatirvākyamākāśākhyo'bravīt tadā

na mayā rahitaṃ kiñciccharīraṃ sthāyi dūrataḥ /
kālāntaretyevamuktvā so'pi niṣkramya dehataḥ

pṛthagbhūtastathāpyetaccharīraṃ nāpyanīnaśat /
vinākāśākhyatattvena tathāpi na viśīryate

suṣiraistu vihīnaṃ tu dṛṣṭvā kṣetraṃ vyavasthitam /
śarīradhātavaḥ sarve te brūyurvākyameva hi

asmābhirvyatiriktasya na śarīrasya dhāraṇam /
bhavatītyevamuktvā te jahuḥ sarve śarīriṇaḥ

tairvyapetamapi kṣetraṃ puruṣeṇa prapālyate /
taṃ dṛṣṭvā tvabravīt skandaḥ so'haṃkāraḥ prakīrtitaḥ

mayā vinā śarīrasya saṃbhūtirapi neṣyate /
evamuktvā śarīrāt tu so'bhyapetaḥ pṛthak sthitaḥ

tenākṣatena tatkṣetraṃ vinā muktavadāsthitam /
taṃ dṛṣṭvā kupito bhānuḥ sa ādityaḥ prakīrtitaḥ

mayā vinā kathaṃ kṣetramimaṃ kṣaṇamapīṣyate /
evamuktvā prayātaḥ sa taccharīraṃ na śīryate

tataḥ kāmādirutthāya gaṇo mātṛvisaṃjñitaḥ /
na mayā vyatiriktasya śarīrasya vyavasthitiḥ /
evamuktvā sa yātastu śarīraṃ tanna śīryate

tato māyā'bravītkopāt sā ca durgā prakīrtitā /
na mayā'sya vinā bhūtirityuktvā'ntardadhe punaḥ

tato diśaḥ samuttasthurūcuścedaṃ vaco mahat /
nāsmābhī rahitaṃ kāryaṃ bhavatīti na saṃśayaḥ /
catasra āgatāḥ kāṣṭhā apayātāḥ kṣaṇāt tadā

tato dhanapatirvāyurmayyapete kva saṃbhavaḥ /
śarīrasyeti sopyevamuktvā mūrdhānago'bhavat

tato viṣṇurmano brūyānnāyaṃ deho mayā vinā /
kṣaṇamapyutsahet sthātumityuktvā'ntardadhe punaḥ

tato dharmo'bravīt sarvamidaṃ pālitavānaham /
idānīmapyupagate kathametadbhaviṣyati

evamuktvā gato dharmastaccharīraṃ na śīryate /
tatobravīnmahādevaḥ avyakto bhūtanāyakaḥ

mahatsaṃjño mayā hīnaṃ śarīraṃ no bhaved yathā /
evamuktvā gataḥ śambhustaccharīraṃ na śīryate

taṃ dṛṣṭvā pitaraścocustanmātrā yāvadasmabhiḥ /
pragatairebhiretacca śarīraṃ śīryate dhruvam /
evamuktvā tu te dehaṃ tyaktvā'ntarddhānamāgatāḥ

agniḥ prāṇo apānaśca ākāśaṃ sarvadhātavaḥ /
kṣetraṃ tadvadahaṃkāro bhānuḥ kāmādayo mayā /
kāṣṭhā vāyurviṣṇurdharma śambhustathendriyārthakāḥ

etairmuktaṃ tu tatkṣetraṃ tat tathaiva vyavasthitam /
somena pālyamānaṃ tu puruṣeṇendurūpiṇā

evaṃ vyavasthite some ṣoḍaśātmanyathākṣare /
prāgvat tatra guṇopetaṃ kṣetramutthāya babhrama

prāgavasthaṃ śarīraṃ tu dṛṣṭvā sarvajñapālitam /
tāḥ kṣetradevatāḥ sarvā vailakṣaṃ bhāvamāśritāḥ

tamevaṃ tuṣṭuvuḥ sarvāstaṃ devaṃ parameśvaram /
svasthānamīyiṣuḥ sarvāstadā nṛpatisattama

tvamagnistvaṃ tathā prāṇastvamapānaḥ sarasvatī /
tvamākāśaṃ dhanādhyakṣastvaṃ śarīrasya dhātavaḥ

ahaṃkāro bhavān deva tvamādityo'ṣṭako gaṇaḥ /
tvaṃ māyā pṛthivī durgā tvaṃ diśastvaṃ marutpatiḥ

tvaṃ viṣṇustvaṃ tathā dharmastvaṃ jiṣṇustvaṃ parājitaḥ /
akṣarārthasvarūpeṇa parameśvarasaṃjñitaḥ

asmābhirapayātaistu kathametadbhaviṣyati /
evamatra śarīraṃ tu tyaktamasmābhireva ca

tat paraṃ bhavatā deva tadavasthaṃ prapālyate /
sthānabhaṅgo na naḥ kāryaḥ svayaṃ sṛṣṭvā prajāpate

evaṃ stutastato devasteṣāṃ toṣaṃ paraṃ yayau /
uvāca caitān krīḍārthaṃ bhavantotpāditā mayā

kṛtakṛtyasya me kiṃ nu bhavadbhirviprayojanam /
tathāpi dadmi vo rūpe dve dve pratyekaśo'dhunā

bhūtakāryeṣvamūrtena devaloke tu mūrtinā /
tiṣṭhadhvamapi kālānte layaṃ tvāviśata drutam

śarīrāṇi punarnaivaṃ karttavyo'hamiti kvacit /
mūrttīnāṃ ca tathā tubhyaṃ dadmi nāmāni vo'dhunā

agnervaiśvānaro nāma prāṇāpānau tathāśvinau /
bhaviṣyati tathā gaurī himaśailasutā tathā

pṛthivyādigaṇastveṣa gajavaktro bhaviṣyati /
śarīradhātavaśceme nānābhūtāni eva tu /
ahaṃkārastathā skandaḥ kārttikeyo bhaviṣyati

bhānuścādityarūpo'sau mūrttāmūrtta ca cakṣuṣī /
kāmādyo'yaṃ gaṇo bhūyo mātṛrūpo bhaviṣyati

śarīramāyā durgaiṣā kāraṇānte bhaviṣyati /
daśa kanyā bhaviṣyanti kāṣṭhāstvetāstu vāruṇāḥ

ayaṃ vāyurdhaneśastu kāraṇānte bhaviṣyati /
ayaṃ mano viṣṇunāmā bhaviṣyati na saṃśayaḥ

dharmo'pi yamanāmā ca bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
mahattattvaṃ ca bhagavān mahādevo bhaviṣyati

indriyārthāśca pitaro bhaviṣyanti na saṃśayaḥ /
ayaṃ somaḥ svayaṃ bhūtvā yāmitraṃ sarvadāmarāḥ

evaṃ vedāntapuruṣaḥ prokto nārāyaṇātmakaḥ /
svasthāne devatāḥ sarvā devastu virarāma ha

evaṃ prabhāvo devo'sau vedavedyo janārdanaḥ /
kathito nṛpate tubhyaṃ kimanyacchrotumicchasi

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saptadaśo'dhyāyaḥ