Varaha Purana · Chapter 144

atha someśvarādiliṅgamuktikṣetratriveṇyādimāhātmyam
// sūta uvāca //
śrutvā mandāramāhātmyaṃ dharmakāmā vasundharā //
vismayaṃ paramaṃ gatvā punaḥ papraccha mādhavam

dharaṇyuvāca //
mayā devaprasādena śrutaṃ mandāravarṇanam //
mandārātparamaṃ sthānaṃ viṣṇo tadvaktumarhasi

śrīvarāha uvāca //
śṛṇu tattvena me devi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
kathayiṣyāmi me guhyaṃ śālagrāmamiti smṛtam

dvāpare tu yuge bhūme yadūnāṃ kulasaṃkule //
tatra śūra iti khyāto yadūnāṃ vaṃśavarddhanaḥ

tasya putro mahābhāgo sarvakarmaparāyaṇaḥ //
vasudevo gṛhe jāto yādavānāṃ kulodvahaḥ

tasya bhāryā ca vasudhe sarvāvayavasundarī //
devakī nāma nāmā ca manojñā śubhadarśanā

tasyā garbhe mahābhāge bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ //
vāsudeva iti khyāto devānāmarimardanaḥ

tato'pi saṃsthite tatra yādavānāṃ kulodvahe //
tatra brahmarṣiparamaḥ sāla ṅkāyana eva ca

mamaivārādhanārthāya bhramate sa diśo daśa //
putrārthaṃ sa tapastepe meruśṛṅge samāhitaḥ

tataḥ piṇḍārake gatā mama kṣetre vasundhare //
lohārgale tato gatvā sahasraṃ caiva tiṣṭhati

īśvareṇa samaṃ pūrvaṃ sarvayogeśvaraṃ sthitam //
na ca paśyati māṃ devi mārgamāṇa itastataḥ

īśvareṇa samaṃ pūrvamahamāsaṃ vasundhare //
tasyaiva tapyamānasya sālaṃkāyanakasya ha

tasminkṣetre haro devo matsva rūpeṇa saṃyutaḥ //
śālagrāme girau tasmiñchilārūpeṇa tiṣṭhati

ahaṃ tiṣṭhāmi tatraiva girirūpeṇa nityaśaḥ //
tasmiñchilāḥ samagrāstu matsvarūpā na saṃśayaḥ

pūjanīyāḥ prayatnena kiṃpunaścakralāñchitāḥ //
liṅgarūpeṇa ca harastatra devālaye girau

śivanābhāḥ śilāstatra cakranābhāstathā śilāḥ //
someśvarādhiṣṭhitastu śivarūpo giriḥ smṛtaḥ

somena tatra saṃsthāpya svanāmnā liṃgamuttamam //
varṣāṇāṃ tu sahasraṃ vai svaśāpasya nivṛttaye

tataḥ śāpādvinirmuktaḥ tejasā ca pariplutaḥ //
svakaṃ tejobalaṃ prāpya tuṣṭāva girijā patim

someśvarācca varadamāvirbhūtaṃ triyambakam

soma uvāca //
śivaṃ saumyamumākāntaṃ bhaktānugrahakātaram //
nato'smi paṃcavadanaṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam

śaśāṃkaśekharaṃ divyaṃ sarvadevanamaskṛtam //
pinākapāṇiṃ deveśaṃ bhaktānāmabhayapradam

triśūlinaṃ ḍamaruṇā lasaddhastaṃ vṛṣadhvajam //
nānāmukhairgaṇairjuṣṭaṃ nānārūpairbhayānakaiḥ

tripuraghnaṃ mahākālamandhakādiniṣūdanam //
gajājināvṛtaṃ sthāṇuṃ vyāghracarmavibhūṣitam

nāgabhogopavītaṃ ca rudramāladharaṃ prabhum //
arūpamapi sarveśaṃ bhaktecchopāttavigraham

vahnisomārka nayanaṃ manovācāmagocaram //
jaṭājūṭaprakaṭitaṃ gaṃgāsammārjjitāṃhasam

kailāsanilayaṃ śambhuṃ himācalakṛtāśramam //
evaṃ stutastadā śambhurinduṃ vacanamabravīt

varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi varttate //
durllabhaṃ darśanaṃ yasmātprāptavānasi gopate

soma uvāca //
varaṃ dadāsi ceddeva mama liṃge sadā vasa //
etalliṃgasya bhaktānāṃ pūrayasva manoratham

devadeva uvāca //
viṣṇusānnidhyamapyatra sadaiva niva sāmyaham //
viśeṣatastvadīye'sminnadyaprabhṛtigopate

mamaivānyā parā mūrttistaṃ śaśāṅka na saṃśayaḥ //
etalliṃgārccakānāṃ ca bhaktānāṃ mama sarvadā

varāndāsyāmi bhadraṃ te devānāmapi durlabhān //
sālaṅkāyanakākhyasya munestu tapaso balāt

viṣṇunā saha saṃmantrya sthitāvāvāṃ kalānidhe //
śālagrāmagirirviṣṇurahaṃ someśvarābhidhaḥ

tayoḥ parvatayoryā vai śilā viṣṇuśivābhidhā //
revayā ca kṛtaṃ pūrvaṃ tapaḥ śivasutuṣṭidam

mama tvatsadṛśaḥ putro bhūyāditi manīṣayā//
ahaṃ kasyāpi na sutaḥ kiṃ karomīti cintayan

revāyāstu varo deyastvavaśyaṃ mṛgalāñchana //
niścityaivaṃ tadā proktaḥ prasannenāntarātmanā

liṃgarūpeṇa te devi gajānanapuraskṛtaḥ //
garbhe tava vasiṣyāmi putro bhūtvā śivapriye

mama tvamaparā mūrttiḥ khyātā jalamayī śivā//
śivaśaktivibhedena āvāmekatrasaṃsthitau

evaṃ dattavarā revā matsānnidhyamihāgatā //
revākhaṇḍamiti khyātaṃ tataḥ prabhṛti gopate

gaṇḍakyāpi purā taptaṃ varṣāṇāmayutaṃ vidho //
śīrṇaparṇāśanaṃ kṛtvā vāyubhakṣā'pyanantaram

divyavarṣaśataṃ tepe viṣṇuṃ cintayatī tadā //
tataḥ sākṣājjagannātho harirbhaktajanapriyaḥ

uvāca madhuraṃ vākyaṃ prītaḥ praṇatavatsalaḥ //
gaṇḍaki tvāṃ prasanno'smi tapasā vismito'naṣe

anavicchinnayā bhaktyā varaṃ varaya suvrate //
kiṃ deyaṃ tadvadasvāśu prīto'smi varavarṇini

gaṇḍakyapi purā dṛṣṭvā śaṃkhacakragadādharam //
daṇḍavatpraṇatā bhūtvā tataḥ stotuṃ pracakrame

aho deva mayā dṛṣṭo durdarśo yogināmapi //
tvayā sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

tadanu tvaṃ praviṣṭo'si puruṣastena cocyate //
tvallīlonmīlite viśve kaḥ svatantro'sti vai pumān

anādyantamaparyaṃtaṃ yadbrahma śrutiboghitam //
tadeva tvaṃ mahāviṣṇo yastvāṃ veda sa vedavit

tavaivādyā jaganmātā yā śaktiḥ paramā smṛtā //
tāṃ yogamāyāṃ prakṛti pradhānamiti cakṣate

nirguṇaḥ puruṣo'vyaktaścitsvarūpo nirañjanaḥ //
ānandarūpaḥ śuddhātmā hyakarttā nirvikārakaḥ

svāṃ yogamāyāmāviśya kartṛtvaṃ prāptavānasi //
prakṛtyā sṛjyamāne'smindraṣṭā sākṣī niga dyate

prakṛtaistriguṇairasminsṛjyamāne'pi nānyathā //
sānnidhyamātrato deva tvayi sphurati kāraṇe

sphaṭike hi yathā svacche japā kusumarāgataḥ //
prakāśyate tvaprakāśājjyotīrūpaṃ natā'smi tat

brahmādayo'pi kavayo na vidanti yathārthataḥ //
tatkathaṃ vedmyahaṃ mūḍhā tava rūpaṃ nirañjanam

mūḍhasya jagato madhye sthitā kiṃcidajānatī //
tvayā dhṛtā kṛtā cāsmi yogyāyogyamavindatī

tena loke mahattvaṃ ca tvatprasādena caiṣitā //
yayāce'jñatayodāra tanme dātuṃ tvamarhasi

dayālurasi dīneṣu neti māṃ na vada prabho //
tataḥ provāca bhagavāndevi yadyattvamicchasi

tadyācaya varārohe adeyamapi sarvathā //
yaddurlabhaṃ manuṣyāṇāṃ śīghraṃ yācaya māṃ prati

maddarśanamanu prāpya ko vā'pūrṇo manorathaḥ //
tato himāṃśo sā devī gaṇḍakī lokatāriṇī

prāṃjaliḥ praṇatā bhūtvā madhuraṃ vākyamabravīt //
yadi deva prasanno'si deyo me vāñchito varaḥ

mama garbhagato bhūtvā viṣṇo matputratāṃ vraja //
tataḥ prasanno bhagavāṃścintayāmāsa gopate

kiṃ yācitaṃ nimnagayā nityaṃ matsaṅgalubdhayā //
dāsyāmi yācitaṃ yena lokānāṃ bhavamokṣaṇam

ityevaṃ kṛpayā devo niścitya manasā svayam//
gaṇḍakīmavadatprītaḥ śṛṇu devi vaco mama

śālagrāmaśilārūpī tava garbhagataḥ sadā //
sthāsyāmi tava putratve bhaktānugrahakāraṇāta/

matsānnidhyānnadīnāṃ tvamatiśreṣṭhā bhaviṣyasi //
darśanātsparśanātsnānātpānāccaivāvagāhanāt

hariṣyasi mahāpāpaṃ vāṅmanaḥkāyasambhavam //
yaḥ snāsyati vidhānena devarṣipitṛtarpakaḥ

tarpayetsvapitṝṃścāpi tārayitvā divaṃ nayet //
svayaṃ mama priyo bhūtvā brahmalāke gamiṣyati

/
yadi tvayyutsṛjetprāṇān mama karmaparāyaṇaḥ //
so'pi yāti mama sthānaṃ yatra gatvā na śocati

evaṃ dattvā varāndevyai tatraivāntaradhīyata//
tataḥ prabhṛti tiṣṭhāmaḥ kṣetre'smiñchaśalāñchana

ahaṃ ca bhagavānviṣṇurbhaktecchopāttavigrahaḥ //
evamuktvā dvijapatimanvagṛhṇāddharaḥ prabhuḥ

prabhāsayannuḍupateraṃgāni pramamārjja ha //
śaṅkareṇa kareṇāpi nīrujāni vidhāya ca

paśyatastasya tu vidhostatraivāṃtaradhīyata //
someśāddakṣiṇe bhāge bāṇenādriṃ vibhidya vai

rāvaṇena prakaṭitā jaladhārā'tipuṇyadā //
bāṇagaṃgeti vikhyātā yā snātā cāghahāriṇī

someśātpūrva digbhāge rāvaṇasya tapovanam //
yatra sthitvā trirātreṇa tapasaḥ phalamaśrute

yatra nṛtyena deveśastuṣṭastasmai varaṃ dadau //
tena rāvaṇanṛtyena prakhyāto narttanācalaḥ

snātvā tu bāṇagaṃgāyāṃ dṛṣṭvā bāṇeśvaraṃ prabhum //
gaṃgāsnānaphalaṃ prāpya modate devavaddivi

sālaṅkāyanako'pyāśu kṣetre tasminparaṃ mama //
śālagrāme mahātīvramāsthitaṃ paramaṃ tapaḥ

anyacca te pravakṣyāmi paraṃ guhyaṃ vasundhare //
tapyatastasya tu mune rīśvareṇa samaṃ sutam

prāpyāmīti paraṃ bhāvaṃ jñātvā devo maheśvaraḥ //
sundaraṃ tvaparaṃ rūpaṃ dhṛtvā dṛṣṭisukhāvaham

sālaṅkāyanaputratvaṃ yogamāyāmupāśritaḥ //
prāpto'pi taṃ na jānāti dakṣiṇaṃ pāśvarmāsthitaḥ

māyāyogabalopetastryakṣo vai śūlapāṇidhṛk //
rūpavān guṇavāṃścaiva vapuṣādityasannibhaḥ

sa taṃ na jñāyate jātaṃ mamaivārādhane sthita. //
atha nandī prahasyāha mahādevājñayā munim

uttiṣṭha muni śārdūla saphalaste manorathaḥ //
tvaddakṣiṇāṅgājjāto'smi putraste śādhi māṃ prabho

tvayā tapaḥ samārabdhamīśvareṇa samaṃ sutam //
prāpsyāmīti tato mahyaṃ sadṛśo'nyo na kaścana

vicāryeti tavāhaṃ vai jāto'smi svayameva ca //
tapasārādhayandevaṃ śaṅkhacakragadādharam

prāpto'si paramāṃ siddhiṃ tvatputro'haṃ yataḥ sthitaḥ //
śrutvā tannandino vākyaṃ prahṛṣṭavadano muniḥ

vismitastu tadovāca kathaṃ nādyāpi me hariḥ//
dṛggocaratvamāyāti jātaṃ cettapasaḥ phalam

yāvattaṃ na samīkṣiṣye tāvanna virataṃ tapaḥ //
ahamatraiva vatsyāmi yāvadacyutadarśanam

tvamapi yogena mathurāṃ vraja satvaram //
madāśrame tatra puṇye dhanaṃ govrajasaṃkulam

āmuṣyāyaṇamādāya śīghramatra samānaya

tatastvājñāṃ samādāya nandī satvaramāvrajat //
gatvā ca mathurāṃ tasya ṛṣerāśramamīkṣya ca

dṛṣṭvāmuṣyāyaṇaṃ tatra pṛṣṭvā nāma tamapyuta //
gṛhe vitte ca kuśalamapṛcchadgodhaneṣu ca

sālaṃkāyanaśiṣyo'pi āmuṣyāyaṇasaṃjñitaḥ //
sarvatra kuśalaṃ sādho prabhāvāttu gurormama

gurośca kuśalaṃ brūhi kutrāste sa tapodhanaḥ //
bhavān kutaḥ samāyātaḥ kimatrāgamakāraṇam

tanme vistarato brūhi arghyaścaivopagṛhyatām //
ityuktaḥ so'rghyamādāya viśramya ca tato guroḥ

vṛttāntaṃ kathayāmāsa tvāgamasya ca kāraṇam //
tatastenaiva sahito godhanaṃ tatpragṛhya ca

dinaiḥ katipayaiścaiva gaṇḍakītīramāśritaḥ //
śanairuttīrya ca tatastriveṇīṃ prāpya harṣitaḥ

devikā nāma devānāṃ prabhāvācca tapasyatām //
niyamārthaṃ samudbhūtā gaṃḍakyā militā śubhā

āśramādaparā cāsītpulastyapulahāśramāt //
gaṃḍakyā militā sāpi triveṇī gaṇḍakītyabhūt

kāmikaṃ tanmahātīrthaṃ pitṝṇāmativallabham //
tatra sthitaṃ mahāliṅgaṃ trijaleśvarasaṃjñitam

muktibhuktipradaṃ devi darśanādaghanāśanam

dharaṇyuvāca //
prayāge yā triveṇīti yatra devo maheśvaraḥ //
śūlaṭaṅka iti khyātaḥ someśa iti cāparaḥ

veṇīmādhavanāmnā'pi yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitaḥ //
gaṅgā ca yamunā caiva sarasvatyaparā nadī

sarveṣāṃ caiva devānāmṛṣīṇāṃ sarasāmapi//
sarveṣāṃ caiva tīrthānāṃ samājastatra me śrutaḥ

yatrāplutā divaṃ yānti mṛtā muktiṃ prayānti ca //
tīrtharāja iti khyātaṃ tattīrthaṃ keśavapriyam

saiva triveṇī vikhyātā kimapūrvāṃ praśaṃsasi //
etadguhyatamaṃ proktaṃ tvayā viṣṇo na saṃśayaḥ

tatkathyatāṃ mahābhāga lokānāṃ hitakāmyayā //
mayyanukrośubuddhyā ca kṛpāṃ kuru dayānidhe

śrīvarāha uvāca //
śṛṇuṣva devi bhadraṃ te yadguhyaṃ pari pṛcchasi //
atra te kīrttayiṣyāmi setihāsāṃ kathāṃ śubhām

purā viṣṇustapastepe lokānāṃ hitakāmyayā //
himālaye girau ramye devatāgaṇasevite

tato bahutithe kāle yāte sati tapasyataḥ//
tīvraṃ tejaḥ prādurāsīdyena lokāścarācarāḥ

tasyoṣmaṇā samudbhūtaḥ svedapūrastu gaṇḍayoḥ //
tena jātā dhunī divyā lokānāmaghahāriṇī

maharlokādayaḥ sarve vismitāḥ sarvato diśam //
tasya prabhavamicchanto jñātuṃ neśuḥ kathaṃcana

devāḥ sarve tato jagmurbrahmāṇaṃ prati cotsukāḥ//
papracchuḥ prabhavaṃ tasya praṇamya ca punaḥpunaḥ

brahmāpi hi na jānāti mohitastasya māyayā //
tato devaiḥ samaṃ brahmā śaṅkaraṃ pratyupasthitaḥ

taṃ dṛṣṭvā sahasā devaiḥ sametaṃ pratyupasthi tam//
papraccha taṃ mahādevastadāmanakāraṇam

brahmā taṃ ca mahādevaṃ papraccha praṇataḥ sthitāḥ//
atyadbhutaṃ mahattejaścādbhutaṃ kiṃ maheśvara

yena pratyāhatā kṣmā'sau jagadvyatikarāvahā //
kinnu syātkathamatetsyātkaścāsya prabhavo vibho

śivaḥ kṣaṇaṃ tato dhyātvā brahmādyān pratyuvāca ha //
mahaso'sya samutpattiṃ mahato darśayāmi vaḥ

jagāma devasahitaḥ somaḥ sahagaṇaḥ prabhuḥ //
yatrāste bhagavānviṣṇurmahatā tapasānvitaḥ

uvāca paramaprītastadā śambhuḥ smayanniva //
tapasyasi kimicchantastvaṃ karttā jagatāṃ prabhuḥ

sarvādhāro' khilādhyakṣastatkiṃ yattava durllabham //
evamuktaḥ pratyuvāca praṇamya jagatāṃ prabhuḥ

ahaṃ lokahitārthāya tapastaptuṃ samudyataḥ //
tvatto varānabhīpsanvai tvaddarśanasamutsukaḥ

tvaddarśanamamanuprāpya kṛtārtho'smi jagatpate

śiva uvāca //
muktikṣetramidaṃ deva darśanādeva muktidam //
gaṇḍasvedodbhavā yatra gaṇḍakī saritāṃ varā

bhaviṣyati na sandeho yasyā garbhe bhaviṣyati //
tvayi sthite jaga nnāthe tava sānnidhyakāraṇāt

ahaṃ brahmā ca devāśca ṛṣibhiḥ saha keśava //
sarve vedāśca yajñāśca sarvatīrthāni cāpyuta

vasiṣyāmaḥ sadaivātra gaṇḍakyāṃ jagatāṃ pate //
kārttikaṃ sakalaṃ māsaṃ yaḥ snāsyati naraḥ prabho

sarvapāpavinirmukto muktibhāgī na saṃśayaḥ //
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam

yatra snānena labhyeta gaṃgāsnānaphalaṃ naraiḥ //
smaraṇāddarśanātsparśānniṣpāpo jāyate naraḥ

yasyāstatsamatāṃ kānyā labhedgaṃgāṃ vinā nadīm //
yatra sā paramā puṇyā gaṇḍakī bhuktimuktidā

aparā devikā nāmnā gaṇḍakyā saha saṃgatā //
pulastyapulahau pūrvaṃ tepāte paramaṃ tapaḥ

yatra sṛṣṭividhānārthaṃ kṛtvāśramapadaṃ pṛthak //
sṛṣṭervidhānasāmarthyaṃ yatra labdhaṃ tataḥ param

tato'bhūdbrahmatanayā puṇyā sā saritāṃ varā //
gaṇḍakyā yatra militā brahmaputrī yaśasvinī

triveṇī sā mahāpuṇyā devānāmapi durllabhā //
dhare jānīhi tatkṣetraṃ yojanaṃ paramārccitam

purā vedanidheḥ putrau jayo vijaya eva ca //
yajanāya gatau rājñā vṛtau tau kardamātmajau

tṛṇabindoḥ sutau pāpau jātau dṛṣṭyaiva suvratau //
yajñavidyāsunipuṇau vedavedāṃgapāragau

pūjayantau hariṃ bhaktyā tanniṣṭhendriyamānasau //
yayoḥ pūjayatornityaṃ sānnidhyaṃ kila keśavaḥ

dadāti pūjāvasare bhaktyā kila vaśīkṛtaḥ //
maruttena kadācittāvāhūtau kuśalau dvijau

rājñā samāptayajñena pūjayitvā puraskṛtau //
dakṣiṇābhistoṣayitvā visṛṣṭau gṛha māgatau

vibhāgaṃ karttumārabdhau pasparddhāte parasparam //
samo vibhāgaḥ karttavya iti jyeṣṭho'bhyabhāṣata

vijayaścābravīccainaṃ yena labdhaṃ hi tasya tat //
jayo'bravīdasāmarthyaṃ manvāno māṃ bravīṣi kim

na dadāsi gṛhītvā yattasmādgrāhatvamāpnuhi //
vijayo'pyabravīnnūnamandhībhūto'ti kiṃ dhanaiḥ

gajo bhava madāndhastvaṃ yo māmevaṃ prabhāṣase //
evaṃ tau grāhamātaṃgāvabhūtāṃ śāpataḥ pṛthak

gaṇḍakyāmeva sañjāto grāhaḥ pūrvasmṛtirdvijaḥ //
triveṇīkṣetramadhye tu jayo'bhūdvai mahāngaja

kariśāvairgajībhiśca krīḍamāno vane vasan //
bahūnyabdasahasrāṇi vyatītāni tayostadā

vane viharatorbhūme śāpamohitayoḥ satoḥ //
kadācitsa gajaḥ snātuṃ kareṇu gaṇasaṃvṛtaḥ

triveṇīmabhito yāto'vagāhanaparāyaṇaḥ //
siṃcankareṇūstābhiśca sicyamāno jalaṃ piban

svayaṃ ca pāyayaṃstāśca cikrīḍa prītamānasaḥ //
evaṃ saṃkrīḍatastatra daivayogena tasya hi

grāhaḥ sampreritaḥ pūrvaṃ vairayogamanusmaran //
jagrāha sudṛḍhaṃ pādaṃ gajo'pi ca viṣāṇataḥ

grāhaṃ vivyādha so'pyenamākarṣayata tajjale //
tayoryuddhaṃ samabhavadanekābdaṃ vikarṣaṇaiḥ

ākarṣaṇaiśca bahubhirddantabhedaiḥ parasparam//
prayudhyatostayorevaṃ matsaragrastayoḥ satoḥ

tattvāni pīḍitānyāsannanekāni kṣayaṃ yayuḥ //
tato jaleśvaro rājā bhagavantaṃ vyajijñapat

tena vijñāpito devo bhagavānbhaktavatsalaḥ //
sudarśanena cakreṇa grāhāsyaṃ samapāṭayat

kṣiptaṃ punaḥ punastattu śilāḥ saṅghaṭṭayaddhare //
saṅghaṭṭanāttu cakrasya śilāścakreṇa lācchitāḥ

bāhulyena babhūvurhi tasminkṣetre pare mama //
vajrakīṭaiśca jñātāni santatāni vilokaya

na sandehastvayā kāryastriveṇīṃ prati sundari //
triveṇīkṣetramahimā evaṃ te parikīrttitaḥ

yadā ca bharato rājā pulastyasyāśramāntike //
sthitvā paryacaradviṣṇuṃ trijaleśamapūjayat

tataḥprabhṛti tasyāsīdbharatenāratiḥ sphuṭam //
punaśca mṛgadehānte jaḍaḥ sa bharato'bhavat

tainaiva pūjito yasmājjaleśvara iti smṛtaḥ //
yasya saṃpūjanādbhaktyā yogasiddhiḥ prajāyate

śālagrāme pare kṣetre yadāhaṃ subhage sthitaḥ //
tatra jñātvā jaleśena stuto'haṃ vasudhe mahi

/
tato bhaktakṛpāveśātkṣiptavāṃstatsudarśanam //
prathamaṃ patitaṃ yatra tatra tīrthaṃ tato'bhavat

tatra snānena tejasvī sūryaloke mahīyate //
yadi prāṇairviyujyeta mama loke mahīyate

bhaktasaṃrakṣaṇārthāya mayājñaptaṃ sudarśanam //
yatra yatra bhramati tattatra tatrāṃkitāḥ śilāḥ

evaṃ tadvai bhramākṣiptaṃ sarvaṃ cakamayaṃ tvabhūt //
tataḥ sa paṃcarātrāṇi sthitvā vai vidhipūrvakam

godhanānyagrataḥ kṛtvā harikṣetraṃ jagāma ha //
hariṇādhiṣṭhitaṃ kṣetraṃ pūjanīyaṃ tataḥ smṛtam

yadā nandī śūlapāṇirgodhanena puraskṛtaḥ //
sthitavāṃstaddinādetatkhyātaṃ hariharaprabham

devānāmaṭanāccaiva devāṭa iti saṃjñitam //
tasya devasya mahimā kena vaktuṃ hi śakyate

sa śūlapāṇirdeveśo bhaktābhayavidhāyakaḥ //
munibhirddevagandharvaiḥ sevyate'cintyaśaktimān

tasminsthāne mahādevaḥ sālaṅkāyanakasya hi //
putratvaṃ nandirūpeṇa prāptaḥ sākṣācchivaḥ prabhuḥ

svayaṃ caiva mahāyogī yogasiddhividhāyakaḥ //
āsthitaḥ paramaṃ pīṭhaṃ tīrthe caiva tridhārake

trijaṭābhyo'bhavandhārā stisro vai paramādbhutāḥ //
gaṃgā ca yamunā caiva puṇyā caiva sarasvatī

etattraidhārikaṃ tīrthaṃ trijaṭābhyaḥ samutthitam //
yatra śambhuḥ sthitaḥ sākṣānmahāyogī maheśvaraḥ

śālagrāmābhidhe kṣetre hariśīlanatatparaḥ //
diśañjñānaṃ svabhaktānāṃ saṃsārādyena mucyate

tīrthe tridhāre yaḥ srātvā santarpya pitṛdevatāḥ //
mahāyoginamabhyarcya na bhūyo janmabhāgbhavet

tasyaiva pūrvadigbhāge haṃsatīrthamiti smṛtam //
tatraikaṃ kautukaṃ vṛttaṃ tacchṛṇuṣva mahattaram

kadācicchivarātryāṃ tu bhaktaiḥ pūjāmahotsave //
naivedyairvividhaiḥ sṛṣṭaiḥ pūjayitvā tu yoginam

tatra kākāḥ samutpeturanne tasminbubhukṣitāḥ //
gṛhītvānnaṃ tu tatkākastena coḍḍīya nirgataḥ

/
tadgṛhītuṃ paraḥ kāka stenāyudhyata cāṃbare //
tāvubhau yudhyamānau tu kuṇḍe tasminnipetatuḥ

tatra haṃsau tato bhūtvā nirgatau candravarcasau //
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ tatra ye militā janāḥ

haṃsatīrthamiti procustataḥprabhṛti sattame //
tataḥ prabhṛti tattīrthaṃ haṃsatīrthamiti smṛtam

pūrvaṃ yakṣakṛtaṃ tattu yakṣatīrthamiti smṛtam //
tatra snāto naraḥ śuddho yakṣaloke mahīyate

tatrā'tha muṃcate prāṇāñchivabhaktiparāyaṇaḥ //
yakṣalokamatikramya mama lokaṃ prapadyate

evaṃ prabhāvaṃ tattīrthaṃ mahāyogiprabhāvataḥ //
ahaṃ śivaśca lokānāmanugrahaparāyaṇau

etatte sarvamākhyātaṃ kṣetraṃ guhyaṃ vasundhare //
ārabhya muktikṣetraṃ tatkṣetraṃ dvādaśayojanam

śālagrāmasvarūpeṇa mayā yatra sthitaṃ svayam //
svabhaktānāṃ viśeṣeṇa paramānandadāyakam

guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ kimanyacchrotumicchasi

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre someśvarādiliṃga hariharamuktikṣetra triveṇyādimahimānirūpaṇaṃ nāma catuścatvāriṃśadadhikaśatatamodhyāyaḥ