Varaha Purana · Chapter 137

atha gṛdhrajambukākhyānam / tatrādityavarapradānam //
sūta uvāca //
śrutvā tu vipulaṃ hyetadaparādhaviśodhanam //
karma bhāgavataṃ śreṣṭhaṃ sarvabhāgavata priyam

aho karma mahāśreṣṭhaṃ bhagavaṃstava bhāṣitam //
mama caiva priyārthāya tava bhaktasukhāvaham

śrutaṃ hyeva mahābāho sarvadharmārtha sādhakam//
tava bhaktasukhārthāya tadbhavānvaktumarhati

kimucyate vrataṃ caiva śubhaṃ kubjāmrakaṃ mahat //
kataraccāpi tacchreṣṭhaṃ kṣetraṃ bhaktasukhāvaham

śrīvarāha uvāca //
śṛṇu me paramaṃ guhyaṃ yattvayā pṛcchitaṃ mama //
mama kṣetraṃ paraṃ caiva śuddhaṃ bhāgavatapriyam

paraṃ kokāmukhaṃ sthānaṃ tathā kubjā mrakaṃ param //
paraṃ saukaravaṃ sthānaṃ sarvasaṃsāramokṣaṇam

yatra saṃsthā ca me devi hyuddhṛtāsi rasātalāt //
yatra bhāgīrathī gaṅgā mama saukarave sthitā

dharovāca //
keṣu lokeṣu yāntīśa saukare ye mṛtāḥ prabho //
kiṃ vā puṇyaṃ bhavettatra snātasya pibatastathā

kati tīrthāni padmākṣa kṣetre saukarave tava //
dharmasaṃsthāpanārthāya tadviṣṇo vaktumarhasi

śrīvarāha uvāca //
śṛṇu tattvena me devi yattvaṃ māṃ paripṛcchasi //
yāṃ gatiṃ te prapadyante narāḥ saukarave mṛtāḥ

yatra snātasya yatpuṇyaṃ gatasya ca mṛtasya ca//
yatra yāni ca tīrthāni mama saṃsthānasaṃsthitāḥ

śṛṇu puṇyaṃ mahābhāge mama kṣetreṣu sundari //
prāpnuvanti mahābhāge gatā saukaravaṃ prati

daśa pūrvāparāścāpi apare sapta paṃca ca //
svargaṃ gacchanti puruṣāsteṣāṃ ye tatra vai mṛtāḥ

gamanādeva suśroṇi mukhasya mama darśanāt //
saptajanmāntare bhadre jāyate vipule kule

dhanadhānyasamṛddheṣu rūpavānguṇavān śuciḥ //
madbhaktaścaiva jāyeta mama karmaparāyaṇaḥ

evaṃ vai mānuṣo bhūtvā aparādhavivarjitaḥ //
gamanaṃ tasya kṣetrasya maraṇaṃ tatra kāraṇam

ye mṛtāstasya kṣetrasya saukarasya prabhāvataḥ //
śaṅkhacakragadāpadmadhanurhastāścaturbhujāḥ

tyaktvā kalevaraṃ tūrṇaṃ śvateddvīpaṃ prayānti te //
anyacca te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare

tīrtheṣu teṣu snātaśca yāṃ prāpnoti parāṃ gatim //
cakratīrthaṃ mahābhāge yatra cakraṃ pratiṣṭhitam

śṛṇu puṇyaṃ tatra bhadre prāpnoti paramaṃ naraḥ //
cakratīrthe naro gatvā niyato niyatāśanaḥ

vaiśākha dvādaśīṃ prāpya snāyādyo vidhipūrvakam //
daśavarṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca

dhanadhānyasamṛddho hi jāyate vipule kule //
madbhaktaścāpi jāyeta mama karmaparāyaṇaḥ

aparādhaṃ varjayati dīkṣitaścaiva jāyate //
bhūtvā vai mānuṣastatra tīrthe saṃsārasāgaram

tīrtvā cakra gadāśaṃkhapadmapāṇiścaturbhujaḥ //
mama rūpadharaḥ śrīmānmama loke mahīyate

cakratīrthe viśālākṣi maraṇe kṛtakṛtyataḥ //
etacchrutvā vacastasya śrotukāmā vasundharā

śirasyañjalimādhāya ślakṣṇametaduvāca ha //
tatra saukarave tīrthe candramāstvāmatoṣayat

etadācakṣva tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me //
vasudhāyā vacaḥ śrutvā viṣṇurmāyākaraṇḍakaḥ

uvāca vākyaṃ medinyāḥ meṣadundubhiniḥsvanaḥ //
śṛṇu bhūme prayatnena kathyamānaṃ mayānaghe

tasya vai kāraṇaṃ yena tena cārādhitosmyaham //
tasya prīto'smyahaṃ devi viśuddhenāntarātmanā

darśitaśca mayā hyātmā yo hi deveṣu durlabhaḥ //
rūpaṃ somena taddṛṣṭvā visaṃjñastadanantaram

māṃ sa draṣṭuṃ na śaknoti mama tejaḥpramohitaḥ //
tato nimīlitākṣeṇa kṛtvā śirasi cāñjalim

na śaknoti tathā vaktuṃ bhīruḥ santrastalocanaḥ //
evametadviceṣṭantaṃ brāhmaṇānāmapīśvaram

vāṇīṃ sūkṣmāṃ samādāya sa somo codito mayā //
kiṃ vā phalaṃ samuddiśya tapyase sumahattapaḥ

brūhi tatvena me soma yatte manati varttate //
sarvaṃ sampādayiṣyāmi tvatprasādānna saṃśayaḥ

mama vākyaṃ tataḥ śrutvā grahāṇāṃ pravareśvaraḥ//
uvāca madhuraṃ vākyaṃ somatīrthamavasthitaḥ

bhagavan yadi tuṣṭo'si mama cātra gataḥ prabho//
yoganātho jagacchreṣṭhaḥ sarvayogīśvareśvaraḥ

yāvallokā dhariṣyanti tāvattvayi janārdana //
atulā tvayi me bhaktirbhavennityaṃ suniścalā

yaccāpi mama tadrūpaṃ tvayā saṃsthāpitaṃ prabho //
saptadvīpeṣu dṛśyeta tatra tatraiva saṃsthitam

soma ityeva yajñeṣu pibantu mama brāhmaṇāḥ//
gatiḥ pāramikā teṣāṃ divyā viṣṇo bhavedyathā

kṣīṇastatra tvamāvasyāṃ tatra piṇḍapitṛkriyāḥ//
pravarttante yathānyāyaṃ bhaveyaṃ saumyadarśanaḥ

adharme ca na me buddhirbhavedviṣṇo kadācana/
patitvaṃ cātha gaccheyamoṣadhīnāṃ tathā kuru

yadi tuṣṭo mahādeva ādimadhyānta varjitaḥ //
mama caiva priyārthāya etanme dīyatāṃ varaḥ

tataḥ somavacaḥ śrutvā tatraivāntarhito'bhavam //
evaṃ taptaṃ mahābhāge tapaḥ somena niśca yāt

prāptā ca paramā siddhiḥ somatīrthe'nyadurllabhā //
snāyādyaḥ somatīrthe tu mama karmaparāyaṇaḥ

aṣṭamena tu bhaktena mama karmavidhau sthitaḥ //
phalaṃ tasya pravakṣyāmi somatīrthe narasya yata

yatra taptaṃ tapastena somena sumahātmanā //
pañcavarṣasahasrāṇi ekapādena tiṣṭhatā

pañcavarṣasahasrāṇi tathaivorddhvamukhaḥ sthitaḥ //
evamugraṃ tapaḥ kṛtvā kāntimānabhavacca saḥ

mamāparādhānmuktaśca brāhmaṇānāṃ patistathā //
evameva mahābhāge somatīrthe kṛtodakaḥ

triṃśadvarṣasahasrāṇi triṃśadvarṣaśatāni ca //
jāyate brāhmaṇaḥ subhru vedavedāṅgapāragaḥ

dravyavānguṇavāṃścaiva saṃvibhāgī yaśasvini //
madbhaktaścaiva jāyeta aparādhavivarjitaḥ

sa eṣa brāhmaṇo bhūtvā saṃsārādvipramucyate //
tasya cihnaṃ pravakṣyāmi soma tīrthasya sundari

tattīrthaṃ yena vijñeyaṃ mama mārgānusāriṇā //
vaiśākhasya tu māsasya śuklapakṣasya dvādaśī

pravṛtte cāndhakāre tu yatra kaścinna dṛśyate//
somena ca vinā bhūmirdṛśyate candrasaprabhā

ālokaścaiva dṛśyeta somastatra na dṛśyate //
evaṃ tvāṃ vacmi he bhadre eṣa ३ vismayaḥ paraḥ

etaccihnaṃ mahābhāge puṇye saukarave mama //
saumatīrthe viśālākṣi yena mucyanti jantavaḥ

anyacca te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare //
prabhāvamasya kṣetrasya vismayaṃ paramaṃ mahat

akāmā tu mṛtā tīrthe ātmanaḥ karmaniścayāt //
mama kṣetraprabhāveṇa sṛgālī mānuṣī bhavet

rājaputrī viśālākṣī śyāmā sarvāṅgasundarī //
guṇavadrūpasampannā catuḥṣaṣṭikalānvitā

tasya pūrveṇa pārśvena tīrthaṃ gṛdhravaṭaṃ smṛtam //
yatrākāmo mṛto gṛdhro mānuṣatvamupāgataḥ

vākyaṃ nārāyaṇācchrutvā dharaṇī śubhalakṣaṇā //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ viṣṇubhaktasukhāvaham

aho tīrthaprabhāvo vai tvayā prokto mahānmama //
yasya deva prabhāveṇa tiryagyonitvamāgatau //
gṛdhraścaiva sṛgālī ca prāptau vai mānuṣīṃ tanum

snānena tatra tīrthe ca maraṇādvā janārdana //
kāṃ gatiṃ vai prapadyante tanmamācakṣva keśava

cihnaṃ ca kīdṛśaṃ teṣāṃ jāyante yena te tathā //
akāmāvapi tau kṣetre prāptau nu paramāṃ gatim

tato mahīvacaḥ śrutvā viṣṇurdharmavidāṃ varaḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ dharmakāmo vasundharām

śṛṇu tattvena me bhūme yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
ubhau tau kāraṇādyasmātprāptau vai mānuṣīṃ gatima

tasminkāle hyatikrānte mama karmaviniścayāt //
tretāyuge hyupakrānte jñāte ca yugasaṃsthitau

tatra rājā mahābhāgaḥ svadharmakṛtaniścayaḥ //
brahmadatteti vikhyātaḥ puraṃ kāmpillamāsthitaḥ

tasya putro mahābhāgaḥ sarvadharmeṣu niṣṭhitaḥ //
somadatteti vikhyātaḥ kumāraḥ śubhalakṣaṇaḥ

pitrarthe mṛgayāṃ yāto mṛgalipsurvane tadā //
araṇye sa tadā gatvā vyāghrasiṃhaniṣevite

na tatra labhate kiñcitpitṛkārye narādhipaḥ //
evaṃ hi bhramatastasya sṛgālī dakṣiṇe tathā

aṅgamadhye tu viddhā sā sphurantī sarvamaṅgalā //
tathā sā bāṇasantaptā vyathayā ca pariplutā

pītvā sā salilaṃ tatra vṛkṣaṃ śākoṭakaṅgatā //
ātapena pariklāntā bāṇaviddhāturā bhṛśam

akāmā muñcatī prāṇān tīrthaṃ somātmakaṃ prati //
etasminnaṃtare bhadre rājaputraḥ kṣudhārditaḥ

prāpto gṛdhravaṭaṃ tīrthaṃ viśrāmaṃ tatra cākarot //
atha paśyati gṛdhraṃ sa vaṭaśākhāṃ samāśritam

ekena sa tu bāṇena tayā gṛdhro nipātitaḥ //
sa tatra patito gṛdhro vaṭamūle yaśasvini

gatāsurnaṣṭasaṃjño vai bāṇabhinnastathā hṛdi //
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ gṛdhraṃ rājaputrastutoṣa ha

tasya cchitvā tataḥ pakṣau gṛhītvā rājanandanaḥ //
bāṇapakṣānvidhātuṃ ca somadatto gṛhaṃ yayau

so'pi dīrgheṇa kālena akāmo'pi mṛtaḥ khagaḥ //
jātaḥ kaliṅgarājasya suto guṇavibhūṣitaḥ

rūpavān paṇḍitaścaiva prajānaṃdakaraḥ sadā //
tasminrājani nāyāsaṃ ko'pi kutrāpi viṃdati

yā sā sṛgālī sañjajñe kāṃcīrājasya vai sutā//
rūpayuktā guṇavatī dakṣā sarvāṃgasuṃdarī

catuḥṣaṣṭikalāyuktā kokileva sukhasvarā

evaṃ pravarttite tatra kāṃcīrājye kaliṅgake //
hārdikyātsauhṛdātprītiranyo'nyakulaniścayāt

bhūme mama prasādena sambadho'jāyata svataḥ //
atha dīrgheṇa kālena kāṃcīrājasutā tathā

kaliṅgarājaputreṇa vidhinā tu vivāhitā //
kāṃcīrājastayoḥ prītyā nānāratnāni cādadat

bhūṣaṇāni ca divyāni gajāśvamahiṣīḥ striyaḥ //
tataḥ kaliṅgarājo'pi savadhūkaṃ nijaṃ sutam

ādāya svagṛhaṃ yātastena rājñātimānitaḥ //
evaṃ gacchati kāle vai dampatyostuṣyamāṇayoḥ

avyucchinnā'bhavatprītī rohiṇīcaṃdrayoriva //
rematustau vihāreṣu devatāyataneṣu ca

vane copavane caiva ye kecinnandanopamāḥ //
bharttāraṃ sā na paśyeccetkadācidapi pārśvataḥ

naṣṭaṃ manyeta cātmānaṃ rājaputrī yaśasvini //
na cetpaśyati bhāryāṃ svāṃ so'pi rājanyanandanaḥ

ātmānaṃ manyate prītyā naṣṭaprāyaṃ vasundhare //
dine dine tayorevaṃ varddhate prītiruttamā

nāntaraṃ paśyate kaścit puruṣaḥ puṇyakarmaṇoḥ //
so'pi buddhyā suśīlena kṛtena ca vasundhare

kaliṃgastoṣayāmāsa paurānjānapadāṃstathā //
antaḥpure tu yā nāryaḥ kaliṃgeṣu dhare tayoḥ

tābhyāṃ santoṣitāḥ sarvāḥ śīlena svaguṇaistathā//
evaṃ pravarddhitā tābhyāṃ prītiḥ pūrvaṃ yaśasvini

ramate tatra cānyonyaṃ śacīvāsavayoriva //
atha praṇayapūrvaṃ sā kāṃtaṃ sarvāṃgasundarī

vyajijñapadrājasutaṃ sauhṛdena yaśasvinī //
kiṃcidicchāmi te vaktuṃ rājaputra yaśodhana

mama snehātpriyaṃ caiva tadbhavānvaktumarhati //
tato bhāryāvacaḥ śrutvā kaliṃgasya sutaḥ prabhuḥ

uvāca madhuraṃ vākyaṃ padmapatranibhekṣaṇaḥ //
yadvadiṣyasi bhadre tvaṃ yacca te'sti manīṣitam

sarvaṃ te kathayiṣyāmi śape satyena sundari //
satyaṃ mūlaṃ brāhmaṇānāṃ viṣṇuḥ satye pratiṣṭhitaḥ

tasya mūlaṃ tapo rājñi rājyaṃ satye pratiṣṭhitam //
nāhaṃ mithyā pravakṣyāmi kadācidapi sundari

na mithyā pūrvamuktaṃ me brūhi kiṃ karavāṇi te //
hastyaśvaratharatnāni yānāni ca dhanāni ca

athavā paramagryaṃ tu paṭṭabandhaṃ karomi te //
sā bhartṛvacanaṃ śrutvā kāṃcīrājasya cātmajā

saṃgṛhya cobhau caraṇau bharttāramidamabravīt //
na caiva ratnānīcchāmi hastyaśvarathameva ca

paṭṭabandhena kāryaṃ ca yāvaddhriyati me guruḥ //
ekā svapitumicchāmi madhyāhne tu tathāvidhe

na ciraṃ vālpakālaṃ tu yathā kaścinna paśyati //
śvaśuro yadi vā śvaśrūryathaivānyo narādhipa

suptā naiva ca draṣṭavyā vratametanmuhūrttakam //
ātmano vai gṛhajanā ye kecitsvajane janāḥ

te māṃ prasuptāṃ paśyeyuḥ kadācidapi saṃsthitām //
tato bhāryāvacaḥ śrutvā kaliṅgaiśvaryavarddhanaḥ

bāḍhamityeva tāṃ vākyaṃ pratyuvāca vasundhare //
visrabdhā bhava suśroṇi kalyāṇena yaśasvini

na tvāṃ vai drakṣyate kaścicchayanīye mahāvratām //
evaṃ gacchati kāle tu tayostu tadanantare

kaliṅgo jarayā yukto putraṃ rājye'bhyaṣecayat //
rājyaṃ dattvā varārohe yathānyāyaṃ kulodbhavam

kṛtvā niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ dattvā paṃcatvamāgataḥ //
evaṃ prabhustato rājyaṃ piturdattaṃ yathocitam

ekākī svapate tatra yatra kaścinna paśyati //
sa tu dīrgheṇa kālena kaliṅgakulavarddhanaḥ

sutānajanayatpaṃca ādityasamatejasaḥ //
evaṃ tu mānuṣaṃ lokaṃ mama māyāpramohitam

ātmakarmasu saṃyuktaṃ cakravatparivarttate //
jāto janturbhavedbālo bālastu taruṇo bhavet

taruṇo madhyamaṃ yāti paścādyāti jarāṃ tataḥ //
bālo vai yāni karmāṇi karotyajñānataḥ svayam

na sa lipyati pāpena evametanna saṃśayaḥ //
tataḥ kariṣyato rājyaṃ niṣkaṇṭakamanāmayam

saptasaptativarṣāṇi hyatītāni yaśasvini //
aṣṭasaptatike varṣe ekānte tu narādhipaḥ

tameva cintayannarthaṃ madhyasaṃsthe divākare //
mādhavasya tu māsasya śuklapakṣe tu dvādaśī

buddhiḥ sampadyate tasya priyādarśanalālasā //
ko'rcyastatkiṃ vrataṃ cāsyā eṣā svapiti nirjane

na suptāyā vrataṃ kiṃciddṛśyate dharmasaṃcayaḥ //
na ca viṣṇukṛtaṃ karma na caiveśvaracoditam

manunā vai kṛto dharma eṣa naiva na dṛśyate //
na kvāpyapakṛto dharmo mahānapi na yoginām

na tatra eṣa vidyeta yaścaredvratamīdṛśam //
bārhaspatyeṣu dharmeṣu yāmyeṣu ca na vidyate

na eṣa vidyate tatra suptā carati yadvratam //
bhuktvā tu kāmabhogāni bhuktvā tu piśitodanam

tāmbūlaṃ raktavastraṃ tu susūkṣme paṭṭavāsasī //
sugandhairbhūṣitā gātre sarvaratnasamāyutā

mama kāntā viśālākṣī kimatra carate vratam //
kupyetāpi tu santuṣṭā priyā me kamalekṣaṇā

avaśyameva draṣṭavyā kīdṛśaṃ carati vratam //
kinnaraiḥ supralakṣyeta vaśīkaraṇamuttamam

atha yogīśvarī bhūtvā yatra gacchati rocate //
athavā cānyasaṃsṛṣṭā kāmarogeṇa cāvṛtā

evaṃ cintayatastasya astaṃ prāpto divākaraḥ //
saṃvṛttā rajanī subhrūḥ sarvasārthasukhāvahā

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ prabhātasamaye śubhe //
paṭhanti māgadhā bandisūtā vaitālikāstathā

śaṅkhadundubhinādaiśca bodhito vasudhādhipaḥ //
sarvalokahitārthāya udite ca divākare

yattadā cintitaṃ pūrvaṃ draṣṭukāmena tāṃ priyām //
sarvacintāṃ parityajya sā cintā hṛdi varttate

snātastu vidhinā so'tha kṣaumābhyāmupasaṃvṛtaḥ //
bhūtvā cotsārayāmāsa ājñāṃ dattvā yathocitam

vratasthaṃ yaḥ spṛśenmāṃ tu nārī puruṣa eva ca //
dharmayuktena daṇḍena mama vadhyo bhavettu saḥ

evamājñāpayitvā tu kāliṅgo nṛpatiḥ kila //
gataśca tvarayā dhīmānpraviṣṭastatra suvrate

paryaṅkasya tale tatra rājā darśanalālasaḥ //
vilokya tāṃ varārohāṃ tataścintāparāyaṇām //३ ४//
tataḥ kamalapatrākṣī vedanāyāsapīḍitā //
rujārttā rurude tatra śirovedanatāḍitā

kiṃ mayā tu kṛtaṃ karma pūrvameva suduṣkaram //
yenāhamīdṛśīṃ prāptā daśāṃ puṇyaparikṣayāt

bharttā ca māṃ na jānāti kliśyamānāmanāthavat //
atha māṃ kiṃ kathaṃ bharttā manyate svajano'pi vā

kathaye kiṃ śayānā tu sakhīnāṃ śayane sthitā//
evamatra na yujyeta yanmayā paricintitam

kiṃca vātmani duḥkhasya sarvametacca yujyate //
kiṃca māṃ vakṣyate bharttā kiṃ ca māmitare janāḥ

anyāyena vrataṃ cīrṇaṃ sarvato vikṛtaṃ bhavet //
kadācidapi kāle tu gacchetsaukaravaṃ prati

tato brūyāmidaṃ vākyaṃ yanme hṛdyavatiṣṭhate //
tataḥ priyāvacaḥ śrutvā samutthāya tato nṛpaḥ

dorbhyāmāliṅgya vai bhāryāṃ vākyametaduvāca ha //
kimidaṃ bhāṣase bhadre ātmānaṃ na praśaṃsasi

aśocyā śocitā yā tu yacca nindasi cātmani //
bhiṣajaḥ kiṃ na vidyante aṣṭakarmasamāhitāḥ

ye tu saṃsthāpayeyuste śiraso vedanāṃ parām //
tvayā pūrvaṃ vratamiṣādvedanā yadi gopitā

yena vai kliśyase bhadre śirasya sukhapīḍitā //
vāyunā kaphapittena śoṇitena kaphena vā

sannipātasya doṣeṇa yenedaṃ pīḍyate śiraḥ //
kāle vikāle kṛtvā vai pittodrekaṃ yaśasviti

aśnāsi piśitaṃ cānnaṃ tenedaṃ dūṣyate śiraḥ //
kriyate'tra śirāvedho rudhirasrāva eva ca

dīyate cecchiro'bhyaṅgaḥ kathaṃ tiṣṭhati vedanā //
kimetadgopitaṃ bhadre mayi tanna niveditam

tvayā vratamiṣeṇāyamātmā saṃkliśyate vṛthā //
yā tvaṃ vai bhāṣase vākyaṃ saukare gamanaṃ prati

tatra gopyaṃ kimastīti yena te parivedanā //
tataḥ kamalapatrākṣī savrīḍā duḥkhapīḍitā

bharturgṛhītvā caraṇau sā patiṃ pratyabhāṣata //
prasīda me mahārāja nedaṃ praṣṭuṃ tvamarhasi

mama pūrvakathāṃ vīra duṣṭakarmānusāriṇīm //
tato bhāryāvacaḥ śrutvā kaliṅgānāṃ janādhipaḥ

uvāca madhuraṃ vākyaṃ suhitenāntarātmanā //
kimidaṃ gopyate devi mamāgre varavarṇini

tathyameva mahābhāge pṛcchyamānā yaśasvini //
tato bhartṛvacaḥ śrutvā vismayotphullalocanā

uvāca madhuraṃ vākyaṃ kaliṅgānāṃ mahādhipam //
bharttā dharmo yaśo bharttā bharttaiva priyamātmanaḥ

avaśyameva tadvācyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchati //
tathāpi notsahe vaktuṃ hṛdi yatparivarttate

tava pīḍākaramiti tanmāṃ na praṣṭumarhasi //
etadduḥkhaṃ mahābhāga hṛdi me parivarttate

sukhe hi varttase nityaṃ mahārājo'si sundaraḥ //
bahvyo matsadṛśā bhāryāstiṣṭhantyantaḥpure tava

prāśnāsi piśitānnaṃ ca prāvārānbhūṣaṇāni ca //
ācchādayasi yānaiśca hastyaśvarathapṛṣṭhagaḥ

gacchasyanārataṃ rājan kiṃ sthitaṃ ca mayā vinā //
ājñā ca te'pratihatā gandhānbhogāṃśca sarvaśaḥ

bibharṣi svecchayā rājanna māṃ saṃpraṣṭumarhasi //
tvaṃ me devo guruḥ sākṣādbharttā yajñaḥ sanātanaḥ

dharmaścārthaśca kāmaśca yaśaḥ svargaśca mānada //
pṛṣṭayā me sadā vācyaṃ sarvaṃ satyaṃ priyaṃ tava

pativratānāṃ sarvāsāmeṣa dharmaḥ sanātanaḥ //
na saṃśaye niyoktavyaḥ sukhastho hi patiḥ striyā

etanniścitya me pīḍāṃ na praṣṭuṃ tvamihārhasi //
tato bhāryāvacaḥ śrutvā kaliṅgānāṃ janādhipaḥ

uvāca madhuraṃ vākyaṃ bhāryāpīḍābhipīḍitaḥ //
śṛṇu tattvena me bhadre śubhaṃ vā yadi vāśubham

avaśyameva vaktavyaṃ pṛṣṭayā patinā dhruvam //
yāni guhyānyaguhyāni striyo dharmapathe sthitāḥ

bharttāraṃ ca samāsādya rahastāṃ gopayanti na //
kṛtvā suduṣkaraṃ karma rāgalobhapramohitā

yā sugopāyate guhyaṃ satī sā nocyate budhaiḥ //
evaṃ cintya mahābhāge brūhi satyaṃ yaśasvini

adharmaste na bhavitā guhyārthakathane mama //
tato bhartṛvacaḥ śrutvā sā devī paramapriyā

pratyuvāca priyaṃ vākyaṃ rājānaṃ dharmavādinam //
devo rājā gurū rājā somo rājeti paṭhyate

avaśyameva vaktavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ //
yadi guhyaṃ na me kāryaṃ śrūyatāṃ rājasattama

abhiṣiṃcasva rājye sve jyeṣṭhaṃ putraṃ kulocitam//
ehi nātha mayā sārddhaṃ kṣetraṃ saukaravaṃ prati

tato bhāryāvacaḥ śrutvā kaliṃgānāṃ janādhipaḥ // /
bāḍhamityeva vākyena chandayāmāsa tāṃ priyām

dāsyāmi rājyaṃ putrāya vacanāttava sundari//
yathā pūrvaṃ mayā labdhaṃ svapituryadyathākramam

ityuktvā tau mahābhāgau yuktaṃ caiva parasparam //
rājā ca rājaputrī ca niṣkrāntau tadgṛhāttataḥ

tataḥ kañcukinaṃ dṛṣṭvā provācoccasvareṇa ca //
apasāraya sarvaṃ vai janamāvṛtya tiṣṭhati

jñānakautūhalo yo'tra śīghraṃ gacchatvito bahiḥ//
tato halahalāśabdaḥ pravṛtto'ntaḥpure mahān

.
kimidaṃ kāraṇaṃ vṛttaṃ yena cotsāritā vayam //
nājñāsti cintālolānāmāgatānāṃ svakāryataḥ

aśrotavyaṃ bhavennūnaṃ yena cotsāritā vayam //
tato bhojyānnapānāni bhuktvā rucyā nṛpaḥ priyān

samaṃ mahiṣyā cācamya kṣaṇaṃ viśramya pārthivaḥ //
amātyānānayāmāsa hyabhiṣektuṃ nijaṃ sutam

samprāptānsacivāṃstatra rājā vacanamabravīt //
rājadhānī saṃskriyatāṃ maṅgalācārapūrvakam

vṛddhāmātyamupāsyātha kaliṅgo dharmasaṃhitam //
nītiśāstrārthatattvajñamuvācāviklavaṃ vacaḥ

kālyamicchāmyahaṃ tāta putraṃ rājye'bhiṣecitum //
śīghraṃ sajjaṃ prakurvantu ābhiṣecanikaṃ vidhim

bhūtamityeva taṃ prāhuḥ sacivāstaṃ narādhipam //
asmākamapi taccaiva rocate yatprabhāṣase

putraste rājaśārdūla sarvalokahite rataḥ //
prajānurāgavāñchūro nītijñastu vicārakaḥ

manīṣitaṃ tava vibho samyaṅ no manasaḥ priyam //
evamuktvā gatāmātyāḥ sūryaścāstamupāgataḥ

sukhena sā gatā rātrirgītagāndharvavāditaiḥ //
bodhitaḥ sa ca rājā tu sūtamāgadhabandibhiḥ

vetālikaiśca suśroṇi sarvamaṃgalapāṭhakaiḥ //
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmudite ca divākare

muhūrttaṃ śubhamāsādya hyabhiṣiktaḥ sutaḥ śuciḥ //
evaṃ datvā tadā rājyaṃ mūrdhni cāghrāya dharmavit

uvāca madhuraṃ vākyaṃ putraṃ putravatāṃ varaḥ //
rājyasthenāpi te putra karttavyaṃ śṛṇu tanmama

yadīccheḥ paramaṃ dharmaṃ pitṝṇāṃ tāraṇaṃ tathā //
dātavyaṃ na ca haṃtavyaṃ haṃtavyāḥ pāradārikāḥ

bālaghātāśca haṃtavyā haṃtavyāḥ strīvighātakāḥ///
na lobhaḥ parabhāryāsu brāhmaṇīṣu viśeṣataḥ

surūpāṃ paranārīṃ tu dṛṣṭvā cakṣurnimīlayeḥ //
paradravyeṣu mā lobhaḥ anyāyopārjjiteṣu ca

na ciraṃ tiṣṭhasi kvāpi kathaṃcana na paśyasi //
rakṣaṇīyaśca te deśaḥ kuśalanyāyasajjitaḥ

nityodyuktena sthātavyamamātyavacanaṃ kuru //
amātyo yadvaco brūyāttasya kāryaṃ vimarśayan

avaśyameva karttavyaṃ śarīraparirakṣaṇam //
prajā yena pramodaṃti yena tuṣyaṃti brāhmaṇāḥ

evaṃ te putra karttavyaṃ mama priyahitaiṣiṇā //
saptavyasanavargo'tra doṣo rājñāṃ mahānbhavet

arthadūṣaṇakaṃ caiva na karttavyaṃ kadācana //
amātyaṃ nāpriyaṃ brūyā yamicche rājakarmaṇi

nāhaṃ nivāraṇīyaste gamanāya pathe sthitaḥ //
etanme kriyatāṃ śīghraṃ yadīcchasi mama priyam

tataḥ piturvacaḥ śrutvā rājaputro yaśasvini //
pituḥ pādau tu saṃgṛhya karuṇaṃ pratyuvāca tam

mama kiṃ tāta rājyena kośena ca balena ca //
yastvayā rahitastāta na śaknomi viceṣṭitum

abhiṣekaṃ rājaśabdaṃ mama saṃjñāpitaṃ tvayā //
etanna bahumanye'haṃ vinā tāta tvayā hyaham

krīḍāmevā'tra jānāmi yena krīḍanti bālakāḥ //
rājyacintāṃ na jānāmi rājāno yāṃ tu kurvate

tataḥ putravacaḥ śrutvā kaliṅgānāṃ mahīpatiḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ sāmapūrvaṃ yaśasvini

yaccedaṃ bhāṣase putra nāhaṃ jānāmi tadvacaḥ //
putra śikṣāpayiṣyanti paurajānapadāstava

evaṃ saṃdiśya taṃ tatra sa rājā dharmaśāstrataḥ //
gamanāya matiṃ cakre kṣetraṃ saukaravaṃ prati

taṃ prayāntaṃ tato dṛṣṭvā paurajānapadāstava

sakalatrasutāḥ sarve'pyanuyānti narādhipam

hastyaśvarathayānāni striyaścāntaḥpurasthitāḥ //
saṃhṛṣṭamanasaḥ sarve anuyānti narādhipam

atha dīrgheṇa kālena prāpya saukaravaṃ tadā //
dhanadhānyasamṛddhyādi pradadau tatra mādhavi

evaṃ gacchati kāle tu tayostatra vasundhare //
pravarttamānayornityaṃ dharme karmaṇi śuddhayoḥ

tataḥ sa padmapatrākṣaḥ kaliṅgānāṃ janādhipaḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ kāṃcīrājasutāṃ tadā

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ vai jīvitaṃ mama sundari //
brūhi tatparamaṃ guhyaṃ yanmayā pūrvapṛcchitam

tato bhartturvacaḥ śrutvā prahasya rucirekṣaṇā //
ubhau tau caraṇau gṛhya rājānaṃ vākyamabravīt

evametanmahābhāga yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
upoṣya tu trirātraṃ tvaṃ paścācchroṣyasi mānada

bāḍhamityeva tāṃ rājā pratyuvāca yaśasvini //
padmapatraviśālākṣi pūrṇacandranibhānane

yathā vadasi suśroṇi tathaiva mama rocate //
dantakāṣṭhaṃ samādāya dvādaśāṃgulamāyatam

snātvā saṅkalpayāmāsa trirātraṃ niyamānvitau //
upoṣya tau trirātraṃ tu vidhinā niyamānvitau

tataḥ snātau śucī kṣaume paridhāya tu vāsasī //
praṇamya bhūṣitau viṣṇuṃ dampatī tadanantaram

tataḥ sā sundarī bhūṣāṃ samuttārya śubhekṣaṇā//
mahyaṃ nivedayāmāsa provāca ca janeśvaram

ehyehi nātha gacchāvaḥ paśya gopyaṃ manīṣitam//
tato haste patiṃ gṛhya udvāha iva sundarī

uvāca madhuraṃ vākyaṃ kaliṃgādhipatiṃ tathā//
sṛgālī pūrvamevāhaṃ tiryyagyonivyavasthitā

viddhāsmi somadattena bāṇena mṛgalipsunā//
etaṃ śirasi me rājanpaśya bāṇaṃ susaṃskṛtam

yasya doṣeṇa me'pyeṣa rujā śirasi saṃsthitā//
kāṃcīrājakule janma pitrā dattā tava priyā

kṣetraprabhāvānme saiṣā jātā siddhirnamo'stu te//
sa tataḥ padmapatrākṣaḥ kaliṅgānāṃ janādhipaḥ

śrutvā rājā priyāṃ vākyaṃ pratyuvāca smṛtiṅgataḥ//
ahaṃ gṛdhro mahābhāge tenaiva vanacāriṇā

somadattena bāṇena ekenaiva nipātitaḥ//
tato jāto'smyahaṃ bhadre kaliṃgānāṃ janādhipaḥ

jāto'smi paramā vyuṣṭiḥ prāptaṃ rājyaṃ mayā mahat//
siddhirlabdhā varārohe mayā sarvāṃgasundari

akāmapatitenāpi paśya kṣetrasya vai phalam//
ye ca bhāgavataśreṣṭhā ye ca nārāyaṇapriyāḥ

paurajānapadāḥ sarve śrutvā tu tadanantaram//
lābhālābhau parityajya sarvakarmāṇyakārayan

tatraiva maraṇaṃ prāpuḥ sarvasaṃgavivarjitāḥ//
śvetadvīpaṃ tataḥ prāptāḥ sarva eva caturbhujāḥ

sarve śaṅkhadharāścaiva sarve cāyudhasaṃyutāḥ/.
tāḥ striyaśca varārohe stutimānyā mahaujasaḥ

śvetadvīpe pramodante sarvabhogasamanvitāḥ//
evaṃ te kathitaṃ bhūme vyuṣṭiḥ saukarave mahat

akāmapatitāścaiva śvetadvīpamupāgatāḥ//
ya etena vidhānena vāsaṃ tīrthe tu kārayet

maraṇaṃ ca viśālākṣi śvetadvīpaṃ ca gacchati//
anyacca te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare

snānādākhoṭake tīrthe yatphalaṃ samupāśnute//
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca

nandanaṃ samavāśritya modante caiva sarvadā//
tataḥ svargātparibhraṣṭo jāyate vipule kule

madbhaktaścaiva jāyeta evametanna saṃśayaḥ//
punaranyatpravakṣyāmi snāto gṛdhravaṭe naraḥ

yatphalaṃ samavāpnoti snānamātrakṛtodakaḥ//
navavarṣasahasrāṇi navavarṣaśatāni ca

indralokaṃ samāsādya modate nirjaraiḥ saha//
indralokātparibhraṣṭo mama tīrthaprabhāvataḥ

sarvasaṅgaṃ parityajya madbhaktaścaiva jāyate//
etatte kathitaṃ bhadre snānamātrasya yatphalam

yattvayā pṛcchitaṃ pūrvaṃ sarvasaṃsāramokṣaṇam//
tato nārāyaṇācchrutvā pṛthivī saṃśitavratā

uvāca madhuraṃ vākyaṃ lokanāthaṃ janārdanam//
kena karmavipākena tīrthaṃ punaravāpyate

snānaṃ vā maraṇaṃ deva yathāvadvaktumarhasi//
śrīvarāha uvāca //
śṛṇu devi mahābhāge pūrvadharmakṛto narāḥ

kenacitkarmadoṣeṇa tiryagyonimavāpya hi //
janmāntarārjitaiḥ puṇyaistīrthasnāna japādibhiḥ

mahādānaiśca labhyeta tīrthe pañcatvamarccakaiḥ //
janmāntarakṛtaṃ karma yatsvalpamapi vā bahu

tatkadācitphalatyeva na tasya parisaṃkṣayaḥ //
kadācidvāsahāyo vai puṇyatīrthādidarśanāt

durbalaṃ prabalambhūtvā prabalaṃ durbalambhavet //
pāpāntaraṃ samāsādya gahanā karmaṇo gatiḥ

yadalpamiva dṛśyeta tanmahattvāya kalpate //
ata eva manuṣyatvaṃ prāptaṃ rājatvameva ca

sṛgālī caiva gṛdhraśca tīrthasyaiva prabhāvataḥ //
maraṇādeva samprāpya kṣīṇapāpau smṛtiṃ punaḥ

śvetadvīpaṃ tataḥ prāptau jānīhi tvaṃ vasundhare //
punaranyatpravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare

tīrthaṃ vaivasvataṃ nāma yatrārkastaptavāṃstapaḥ //
kadācitputrakāmena mārttaṇḍena mahattapaḥ

kṛtaṃ cāndrāyaṇaṃ tatra daśavarṣasahasrakam //
tataḥ saptasahasrāṇi vāyubhakṣastu saṃsthitaḥ

tatastuṣṭo'smyahaṃ bhadre sūryasya sumahaujasaḥ //
vareṇa chandayāmāsa ādityaṃ tadanantaram

vivasvantaṃ mahābhāgaṃ mama karmaparāyaṇam //
varaṃ varaya bhadraṃ te yaste manasi varttate

tato mamavacaḥ śrutvā kaśyapasya suto balī //
madhuraṃ svaramādāya pratyuvāca mahadvacaḥ

yadi deva prasanno'si ayaṃ me dīyatāṃ varaḥ //
putramicchāmyahaṃ deva prasādātte sureśvara

/
vivasvadvacanaṃ śrutvā tuṣṭo'haṃ tasya sundari //
tasya śuddhena manasā proktavānasmi sundari

yamaśca yamunā caiva mithunaṃ janayiṣyataḥ //
evaṃ tasya varaṃ dattvā ādityasya vasundhare

ātmayogaprabhāveṇa tatraivāntarhito'bhavam //
ādityo'pi gato bhadre veśma svaṃ ca mahādhanam

puṇyaṃ saukarave kṛtvā suduṣkarataraṃ mahat //
aṣṭamena tu bhaktena yastu snāti vasundhare

daśavarṣasahasrāṇi sūryaloke mahīyate //
athavā tatra suśroṇi mriyate puṇyavānnaraḥ

yamalokaṃ na gacchettu tīrthasyāsya prabhāvataḥ //
etatte kathitaṃ bhadre snānasya maraṇasya ca

phalaṃ caiva yathāvṛttaṃ tīrthe saukarave mama //
ākhyānānāṃ mahākhyānaṃ kriyāṇāṃ ca mahākriyā

eṣa japyaḥ pramāṇaṃ ca sandhyopāsanameva ca //
eṣa tejaśca mantraśca sarvabhāgavatapriyam

piśunāya na dātavyaṃ mūrkhe bhāgavate na tu //
na ca vaiśyāya śūdrāya yena jānanti māṃ param

paṇḍitānāṃ sabhāmadhye ye ca bhāgavatā bhuvi //
maṭhe brāhmaṇamadhye tu ye ca vedavidāṃ varāḥ

dīkṣitāya ca dātavyaṃ ye ca śāstrāṇi jānate //
etatte kathitaṃ bhadre puṇyaṃ saukarave mahat

ya etatpaṭhate subhru kalya utthāya mānavaḥ //
tena dvādaśavarṣāṇi cintito'haṃ na saṃśayaḥ

na sa jāyeta garbheṣu muktimāpnoti śāśvatīm //
yaḥ paṭhedakemadhyāyaṃ tārayetsa kulāndaśa

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre tīrthamāhātmye saukarave gṛdhrajambūkākhyāne ādityavarapradānādikaṃ nāma saptatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ