Varaha Purana · Chapter 125

atha māyācakram //
sūta uvāca //
śrutvā ṣaḍṛtukarmāṇi pṛthivī saṃśitavratā //
tato nārāyaṇaṃ bhūyaḥ pratyuvāca vasundharā

maṅgalyāśca pavitrāśca ye tvayā samudāhṛtāḥ //
mama lokeṣu vikhyātā manaḥ prahlādayanti te

śrutvā tvetāni karmāṇi tvanmukhoktāni mādhava //
jātāsmi nirmalā deva śaśāṅka iva śāradaḥ

etanme paramaṃ guhyaṃ paraṃ kautūhalaṃ tathā //
mama caiva hitārthāya tvaṃ viṣṇo vaktumarhasi

yāmenāṃ bhāṣase deva mama māyeti nityaśaḥ //
kā māyā kīdṛśī viṣṇo kiṃ vā māyeti cocyate

jñātumicchāmi māyārthaṃ rahasyaṃ paramuttamam //
tatastasya vacaḥ śrutvā viṣṇurmāyākaraṇḍakaḥ

pratyuvāca tadā vākyaṃ prahasya tu vasundharām //
bhūme mā pṛccha māyāṃ me yanmāṃ pṛcchasi sādaram

vṛthā kleśaṃ kimarthaṃ tvaṃ prāpsyate yadvilokanāt //
adyāpi māṃ na jānanti rudrendrāḥ sapitāmahāḥ

mama māyāṃ viśālākṣi kiṃ punastvaṃ vasundhare//
parjanyo varṣate yatra tajjalena prapūryate

deśo nirjalatāṃ yāti eṣā māyā mama priye/
somo yatkṣīyate pakṣe pakṣe vāpi ca varddhate

amāyāṃ na sa dṛśyeta māyeyaṃ mama tattvataḥ//
hemante salilaṃ kūpe uṣṇaṃ bhavati sundari

bhavecca śītalaṃ grīṣme māyeyaṃ mama tattvataḥ//
paścimāṃ diśamāsthāya yadastaṃ yāti bhāskaraḥ

udeti pūrvataḥ prātarmāyeyaṃ mama sundari//
śoṇitaṃ caiva śukraṃ ca ubhe ca prāṇisaṃsthite

garbhe ca jāyate janturmāyeyaṃ mama sundari/
jīvaḥ praviśya garbhaṃ tu sukhaduḥkhe ca vindati

jātaśca vismaretsarvameṣā māyā mamottamā //
ātmakarmāśrito jīvo naṣṭasaṃjño gataspṛhaḥ

karmaṇā nīyate'nyatra māyaiṣā mama cottamā //
śukraśoṇitasaṃyogājjāyate mama jantavaḥ

aṅgulyaścaraṇau caiva bhujau śīrṣaṃ kaṭistathā //
pṛṣṭhaṃ tathodaraṃ caiva dantauṣṭhapuṭanāsikam

karṇau netre kapālau ca lalāṭaṃ jihvayā saha//
etayā māyayā yuktā jāyante yadi jantavaḥ

tasyaiva jīryate bhuktamagninā pītameva ca//
adhaśca sravate jantureṣā māyā mamottamā

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca paṃcama//
annātpravarttate jantureṣā māyā mama priyā

sarvartuṣu nijākāraḥ sthāvare jaṅgame tathā //
tattvaṃ na jñāyate tasya māyaiṣā mama sundari

āpo divyāstathā bhaumā āpo yeṣu pratiṣṭhitāḥ //
nadyo vṛddhiṃ prayāntyatra māyaiṣā mama sundari

vṛṣṭau bahūdakāḥ sarve palvalāni sarāṃsi ca //
grīṣme sarvāṇi śuṣyanti etanmāyābalaṃ mama

himavacchikharānmuktā nāmnā mandākinī nadī //
gāṃ gatā sā bhavedgaṅgā māyaiṣā mama kīrttitā

meghā vahanti salilamuddhṛtya lavaṇārṇavāt //
varṣanti madhuraṃ loke etanmāyābalaṃ mama

rogārtā jantavaḥ kecidbhakṣayanti mahauṣadham //
tasya vīryaṃ samāśritya māyāṃ tu visṛjāmyaham

auṣadhe dīyamāne'pi jantuḥ paṃcatvameti yat //
nirvīryamauṣadhaṃ kṛtvā kālo bhūtvā harāmyaham

prathamaṃ jāyate garbhaḥ paścātsaṃjāyate pumān //
jāyate madhyamaṃ rūpaṃ tato'pi jarayā yutaḥ

tata indriyanāśaśca etanmāyābalaṃ mama //
yadbhūmau vihitaṃ bījaṃ tasmāttajjāyate'ṅkuram

punaśca patrādiyutametanmāyābalaṃ mama //
ekabījātprakīrṇādvai jāyante tāni bhūriśaḥ

tatrāmṛtaṃ visṛjāmi māyāyogena bhūriśaḥ //
loka evaṃ vijānāti garuḍo vahate'cyutam

bhūtvā vegena garuḍo vahāmyātmānamātmanā //
yā etā devatāḥ sarvā yajñabhāgena toṣitāḥ

māyāmetāmahaṃ kṛtvā toṣayāmi divaukasaḥ //
lokāḥ sarve vijānanti devā nityaṃ makhāśinaḥ

māyāmetāmahaṃ kṛtvā yakṣyāmi tridivaukasaḥ //
sarvo'pi bhajate loke yaṣṭāraṃ ca bṛhaspatim

māyāmāṅgirasīṃ kṛtvā yājayāmi divaukasaḥ //
sarve lokā vijānanti varuṇaḥ pāti sāgaram

māyāṃ tu vāruṇīṃ kṛtvā rakṣāmi ca mahārṇavam //
sarve lokā vijānanti kubero'yaṃ dhaneśvaraḥ

kuberamāyāmādāya ahaṃ rakṣāmi taddhanam //
evaṃ lokā vijānanti vṛtraḥ śakreṇa sūditaḥ

śākrīṃ māyāṃ samāsthāya mayā vṛtro niṣūditaḥ //
evaṃ lokā vijānanti ādityaśca dhruvo mahān

meruṃ māyāmayaṃ kṛtvā vahāmyādityameva ca //
evamābhāṣate loko jalaṃ vā naśyate'khilam

vaḍavāmukhamāsthāya pibāmi tadahaṃ jalam //
vāyuṃ māyāmayaṃ kṛtvā megheṣu visṛjāmyaham

yadīdaṃ bhāṣate lokaḥ kutraitattiṣṭhate jalam //
devā api na jānanti amṛtaṃ kutra tiṣṭhati

mama māyāniyogena tiṣṭhati hyauṣadhaṃ vane //
loko hyevaṃ vijānāti rājā pālayate prajāḥ

rājamāyāmahaṃ kṛtvā pālayāmi vasundharām //
ye tu vai dvādaśādityā udeṣyanti yugakṣaye

praviśya tānahaṃ bhūme māyāṃ loke sṛjāmyaham //
sūryaśca cāṃśunā bhūme sadā lokeṣu pacyate

māyāmaṃśumayīṃ kṛtvā pūrayāmyakhilaṃ jagat //
varṣante yatra saṃvarttā dhārairmusalasannibhaiḥ

māyāṃ sāṃvarttakīṃ gṛhya pūrayāmyakhilaṃ jagat //
yatsvapāmi varārohe śeṣasyopari dhāriṇi

anantamāyayā cāhaṃ dhārayāmi svapāmi ca //
varāhamāyāmādāya bhūme jānāsi kiṃ na vai

devā yatra nilīyante sā māyā mama kīrttitā //
tvaṃ cāpi vaiṣṇavīṃ māyāṃ kṛtvā jānāsi kiṃ na tat

dhāritāsi ca suśroṇi vārān saptadaśaiva tu //
māyā tu mama devīyaṃ kṛtvā hyekārṇavāṃ mahīm

mam māyābalaṃ hyetadyena tiṣṭhāmyahaṃ jale //
prajāpatiṃ ca rudraṃ ca sṛjāmi ca vahāmi ca

te'pi māyāṃ na jānanti mama māyāvimohitāḥ //
atho pitṛgaṇāścāpi ya ete sūryavarccasaḥ

māyāṃ pitṛmayīṃ hyetāṃ gṛhṇāmīti ca tattvataḥ //
kintu tvayaiva suśroṇi anyacca śṛṇu sundari

ṛṣirmāyānusāreṇa striyā yoniṃ praveśitaḥ //
tato viṣṇorvacaḥ śrutvā śrotukāmā vasundharā

karābhyāmañjaliṃ kṛtvā vākyametattadabravīt //
kiṃ tena ṛṣimukhyena kṛtaṃ karma suduṣkaram

strītvaṃ caiva punaḥ prāptaṃ strīyoniṃ caiva prāpitaḥ //
etanme sarvamākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ mama

tasya brāhmaṇamukhyasya strītve yatkarma pāpakam//
tato mahyā vacaḥ śrutvā hṛṣṭatuṣṭamanā hariḥ

madhuraṃ vākyamādāya pratyuvāca vasundharām //
śṛṇu tattvena me devi dharmākhyāne ca sundari

māyā mama viśālākṣi rohiṇī lomaharṣiṇī //
māyāyā mama yogena somaśarmā ca karśitaḥ

gato gatīranekāśca uttamādhamamadhyamāḥ //
brāhmaṇatvaṃ punaḥ prāpto mama māyāpracoditaḥ

yathā brāhmaṇamukhyena prāptā strīyonireva ca //
na tasya vikṛtaṃ karma aparādho na vidyate

mamaivārādhanaparo mama karmaparāyaṇaḥ //
nityaṃ cintayate bhūme mama mūrtiṃ manoramām

ayaṃ dīrgheṇa kālena tasya tuṣṭo'smi sundari //
tapasā karmaṇā bhaktyā ananyamanasā stutaḥ

tatastasya mayā devi dattvā darśanamuttamam //
vareṇa chandito vipra tapastuṣṭo'smi te dvija

varaṃ varaya bhadraṃ te tava yaddhṛdi varttate //
ratnāni kāṃcanaṃ gāvastathā rājyamakaṇṭakam

athavecchasi taṃ svargaṃ yatra saukhyaṃ varāṅganāḥ //
dhanaratnaṃ samṛddhaṃ hi hemabhāṇḍavibhūṣitam

yatra sarvā divyarūpā bhavantyapsarasaḥ parāḥ//
dadāmi te varaṃ vipra yāvatte cittacintitam//
tato mama vacaḥ śrutvā sa ca brāhmaṇapuṃgavaḥ //
śirasā patito bhūmau māmuvāca priyaṃ vacaḥ

atha no kupyase deva varaṃ samanuyācate //
yattvayā bhāṣitaṃ deva mama deyaṃ yadṛcchayā

na cāhaṃ kāṃcanaṃ gāvo na ca strīrājyameva ca //
svargaṃ vāpsaraso vāpi aiśvaryaṃ na manoharam

tathā svargasahasrāṇāmekaṃ cāpi na rocate//
jñātumicchāmi te māyāṃ yayā krīḍasi mādhava

tatastasya vacaḥ śrutvā samayā tatra bhāṣitaḥ //
kiṃ māyayā te viprendra akāryaṃ pṛcchase dvija

devā api na jānanti viṣṇumāyāvimohitāḥ//
tato mama vacaḥ śrutvā sa ca brāhmaṇapuṃgavaḥ

uvāca madhuraṃ vākyaṃ māyayā ca pracoditaḥ//
yadi tuṣṭo'si me deva karmaṇā tapasā'thavā

tava deva prasādena mamaivaṃ dīyatāṃ varaḥ //
tatastu sa mayā proktastapasvī brāhmaṇastathā

gaccha kubjāmrake gaṅgāsnāto māyāṃ tu gacchasi//
mamaiva vacanaṃ śrutvā kṛtvā caiva pradakṣiṇam//
kubjāmrake devi vipro mama māyābhilāṣukaḥ //
tataḥ kuṇḍī tridaṇḍī ca mātrābhāṇḍaṃ ca yatnataḥ

sthāpayitvā yathānyāyaṃ tīrthamārādhayadyathā//
tato hyavataradgaṅgāṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

avagāhya tato gaṅgāṃ sarvagātre ca kledite //
tāvanniṣādasadane tatstrīgarbhe gato'bhavat

hṛdaye'cintayattatra garbhakleśena pīḍitaḥ //
aho kaṣṭaṃ mayā kiṃsvitkarma vā duṣkṛtaṃ kṛtam

yo'haṃ niṣādagarbhe'sminvasāmi narakeṣu ca //
dhik tapo dhikca me karma dhikphalaṃ dhik ca jīvitam

yo'haṃ niṣādagarbhe'sminpīḍāsti malasaṃkule //
asthnāṃ triśatasaṅkīrṇe navadvārābhisaṃvṛte

purīṣamūtrasaṅkīrṇe māṃsaśoṇitakarddame//
durgandhe duḥsahe caiva vātikaśleṣmapattike

bahurogasamākīrṇe bahuduḥkhatamākule //
alaṃ kiṃ tena coktena duḥkhānyanubhavāmi ca

kuto viṣṇuḥ kuto vāhaṃ kuto gaṅgājalāni ca //
garbhasaṃsāraniṣkrāntaḥ paścādāpyāmi tāṃ kriyām

evaṃ cintayamānastu śīghraṃ garbhādviniḥsṛtaḥ //
bhūmyāṃ tu patatastasya naṣṭaṃ yatpūrvacintitam

ajāyata tataḥ kanyā niṣādasya gṛhe tadā //
dhanadhānyasamṛddhasya brāhmaṇo varttate sa ca

na ca saṃjñāyate kiṃcidviṣṇumāyāvimohitā//
atha dīrghasya kālasya kṛtodvāhā yaśasvinī

putrānduhitaraścaiva janayāmāsa māyayā //
bhakṣyābhakṣyaṃ ca khādeta peyāpeyaṃ ca tatpibet

jīvāni caiva satataṃ ghātitāni tatastataḥ //
kāryākāryaṃ na jānīte vācyāvācyaṃ tatheti ca

gamyāgamyaṃ na jānāti māyājālena mohitaḥ //
paṃcāśadvarṣake kāle mayā khyātaḥ sa brāhmaṇaḥ

ghaṭaṃ gṛhītvā viḍliptavastrakṣālanakāraṇāt //
tīre niḥkṣipya vastraṃ sa ghaṭaṃ ca vinidhāya hi

snātuṃ gaṅgājale sthitvā vigāhayati jāhnavīm //
prasvedagharmasantaptaḥ sa śiraḥsnānamīhate

jātastapodhanastatra daṇḍī kuṇḍīdharaḥ punaḥ //
yatra paśyati vipro'sau mātrāṃ kuṇḍīṃ tridaṇḍakam

vastrādi darśitaṃ caiva yatra saṃsthāpitaṃ purā //
tattena sarvaṃ sandṛṣṭaṃ jāte jñāne tu pūrvavat

vipreṇa jñātukāmena viṣṇumāyāṃ yathā purā //
tata uttaratastatra gaṅgāyāṃ tu tapodhanaḥ

vāso gṛhṇāti savrīḍo yogaṃ ca paricintayan//
upaviśya ca gaṅgāyāḥ puline samabāluke

tato vindati cātmānaṃ tapasā yattadā kṛtam //
mayā kiṃ karma pāpena kṛtaṃ nindyaṃ suduṣkaram

evaṃ nindati cātmānaṃ dhikkurvan sādhudūṣitam //
ācāro vā paribhraṣṭo yenāhaṃ prāpitastvimām

niṣādasya kule jāto bhakṣyābhakṣyāśca bhakṣitāḥ //
jīvāśca ghātitāḥ sarve jalasthaladivaukasaḥ

peyāpeyaṃ ca me pītaṃ vikrītāścāpyavikreyāḥ //
agamyāgamanaṃ caiva vācyāvācyaṃ na rakṣitam

veśmanyabhojyabhojyaṃ ca bhuktaṃ caiva na saṃśayaḥ //
putrā duhitaraścaiva niṣādājjanitā mayā

tataḥ kiṃcāparādhaṃ vā kena vā tadvicintaye //
yenāhaṃ prāpito hyenāṃ naiṣādīmīdṛśīṃ daśām

etasminnaṃtare bhūme niṣādaḥ krodhamūrcchitaḥ //
putraiḥ parivṛtastatra māyātīrthamupāgataḥ

tato mṛgayate bhāryāṃ bhaktiyuktāṃ śubhekṣaṇām //
paripṛcchati caikaikaṃ tapyamānaṃ tapodhanam

kva gatāsi priye'smākaṃ tyaktvā putrān gṛhe ca mām //
bālā duhitā roditi kṣudhārttāstanapāyinī

kiṃ nu paśyatha bhāryāṃ me gaṅgātīramupāgatā //
ghaṭamādāya hastena āgatā jalakāraṇāt

tatraiva ca narāḥ sarve māyātīrthamupāgatāḥ //
paśyaṃte'tra parivrājaṃ kumbhaṃ caiva yathāsthitam

tato duḥkhena saṃtaptaḥ apaśyaṃśca svakāṃ priyām //
dṛṣṭvā paṭaṃ ca kumbhaṃ ca karuṇaṃ paryavedayet//१ ०८//
idaṃ vāsaśca kumbhaśca nadīkūle ca tiṣṭhati //
na cāpi dṛśyate bhāryā mama gaṅgāmupāgatā

atha kenāpi grāheṇa snāyamānā tapasvinī //
gṛhītā toyamadhye tu jihvāloḍena cābalā

na cāpriyaṃ mayā'syuktā kadācidapi vācakam //
svapne'pi noktapūrvāsi kadācidapi cāpriyam

athavāpi piśācena bhakṣitā bhūtarākṣasaiḥ //
ākṛṣṭā kiṃ nu rogeṇa gaṅgātīraṃ samāśritā

kiṃ kṛtaṃ duṣkṛtaṃ pūrvaṃ mayā karma susaṅkaṭam //
yena matpurato bhāryāpyadṛṣṭā vigatiṃ gatā

ehi me subhage kānte mama cittānuvarttini //
paśyaitānbālakān bhītān kliśyamānānitastataḥ

māṃ paśya tvaṃ varārohe trīnputrānatibālakān //
catasro duhitṝḥ paśya sarvāśca mama mānade

mama putrā rudantyete bālakāstava lālasā //
nityaṃ ca dārikā rakṣa mama duṣkṛtakāriṇaḥ

kāmaṃ māṃ kṣudhitaṃ caiva jñāsyase tvaṃ pipāsitam //
evamuktā ca kalyāṇi mama muktyā vyavasthitā

evaṃ vilapamānasya niṣādasya tvitastataḥ //
savrīḍaṃ bhāṣate vipro niṣādaṃ gaccha nāsti sā

sukhaṃ yogaṃ ca te nītvā sā gatā hyanivṛttaye //
taṃ rudantaṃ tathā dṛṣṭvā kāruṇyena pariplutaḥ

niṣādaṃ bhāṣate tatra gaccha kiṃ parikliśyase //
bālāṃstānparirakṣasva āhārairvividhairapi

ete na tyajanīyāste kadācidapi putrakāḥ //
parivrāja vacaḥ śrutvā niṣādastasya sannidhau

uvāca madhuraṃ vākyaṃ duḥkhaśokapariplutaḥ //
aho munivaraśreṣṭha aho dharmabhṛtāṃ vara

sāntvito'smi tvayā vipra vacanairmadhurākṣaraiḥ

niṣadāsya vacaḥ śrutvā sa muniḥ saṃśitavrataḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ duḥkhaśokapariplutaḥ

mā rodīrvacmi bhadraṃ te tavāhaṃ sā priyā'bhavat //
gaṅgātīraṃ samāsādya munirjāto'smahaṃ tathā

parivrājavacaḥ śrutvā niṣādo vigatajvaraḥ //
ślakṣṇaṃ vacanamādāya pratyuvāca dvijottamam

kimidaṃ bhāṣase vipra avyaktaṃ yatkadācana //
na bhāvaṃ vā yaddhaṭitaṃ striyaḥ puṃstvaṃ sadaiva hi

niṣādasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇo duḥkhamūrcchitaḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ gaṅgātīre ca dhīvaram

śīghraṃ gaccha svakaṃ deśametān gṛhya svabālakān //
sarveṣāṃ ca yathāsaṃkhyaṃ snehaḥ karttavya eva ca

sa tena codito hyevaṃ niṣādo nāvagacchati //
madhuraṃ svaramādāya pratyuvāca dvijottamam

kiṃ tvayā duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ pūrvaṃ purātanam //
mama yadbhāṣase caiva strītvaṃ prāpto'si tatkatham

kena doṣeṇa prāptastvaṃ strītvaṃ bhūtvā pumān punaḥ //
puṃstvaṃ caiva kathaṃ prāpta etadācakṣva pṛcchataḥ

evaṃ tasya vacaḥ śrutvā sa ṛṣiḥ saṃśitavrataḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ māyātīrthajalecaram

niṣāda śṛṇu tattvena matkathāṃ ca prajalpataḥ //
na mayā duṣkṛtaṃ kiṃcitkṛtaṃ kutrāpi tattvataḥ

ekabhaktaṃ mayācāre abhakṣyaṃ caiva varjitam //
sa mayārādhito devo lokanātho janārdanaḥ //
karmabhirbahubhiścaiva mayā darśanakāṅkṣiṇā

atha dīrgheṇa kālena mayā dṛṣṭo janārddanaḥ //
vareṇa chandayāmāsa bahudhā māyayā tataḥ

mayā nābhīpsitastasmāddīyamāno varastataḥ//
māyāṃ me darśaya vibho viṣṇo praṇatavatsala

tato māṃ bhāṣate viṣṇurmāyāṃ dṛṣṭvā hyalaṃ dvija //
mayā punaḥ punaścokto mama prītyā pradarśaya

tato'haṃ tena cāpyuktastarhi drakṣatyalaṃ bhavān //
gaccha kubjāmrake gaṅgāṃ snātvetyaṃtarhito'bhavat

ahaṃ māyāpralobhena gaṅgātīramupāgataḥ //
daṇḍaṃ kuṇḍīṃ ca vastraṃ ca tīre saṃsthāpya yatnanaḥ //
tataḥ snānavidhānena nimagnastajjale'male

na tatra kiṃcijjānāmi kimidaṃ kiṃ pravarttate //
niṣādīgarbhasambhūtastava patnyabhavaṃ tataḥ

kenacitkāraṇenātra praviṣṭo jāhnavījale //
snātvā'paśyaṃ pūrvavacca tāvajjāto ṛṣistvaham

niṣāda paśya kuṇḍīṃ ca mātrāṃ vastraṃ yathā purā //
paṃcāśadvarṣadeśīyo jāto'smi tvadgṛhe vasan //
daṇḍavastrādi yatkiṃcinna jīrṇaṃ gaṅgayā hṛtam

evaṃ tena tataścoktā niṣādo'dṛśyatāṃ gataḥ //
ye ca te bālakāstatra teṣāṃ kaścinna dṛśyate

sa tato brāhmaṇo devi tapastapati niścitam //
ūrdhvaśvāsorddhabāhuśca vāyubhakṣaparāyaṇaḥ

tasya pratiṣṭhamānasya aparāhṇaṃ tu jāyate //
tataḥ pramucyate toyaṃ devi kṛtvā yathocitam

karmaṇyāni ca puṣpāṇi āhṛtya śraddhayānvitaḥ //
arcayitvā yathānyāyaṃ vīrāsanamupāgataḥ

vṛtastu brāhmaṇairmukhyairgaṅgāsnāneṣu vai dvijaḥ //
ūcustato dvijāstatra tapasvinamaniṃditam

pūrvāhṇe sthāpayitvātra mātrāṃ kuṇḍīṃ tridaṇḍakam //
ito gato'si brahmendra sthāpayitvā tu dhīvarān //
vismṛtaṃ kiṃ tvayā sthānaṃ kathaṃ śīghraṃ na cāgataḥ

tato vipravacaḥ śrutvā tūṣṇīmāsīnmunistadā //
brāhmaṇānugataṃ sthānamātmanātmānusaṃsthitaḥ

etasminnaṃtare devi sa ca brāhmaṇapuṃgavaḥ //
adya paṃcāśadvarṣāṇi amāvāsyādya caiva hi

kathametāvataṅkālaṃ māmūcurbrāhmaṇāśca kim //
pūrvāhne sthāpayitvā tvaṃ svāṃ mātrāṃ cāparāhṇike //
kathaṃ kāle'nusamprāptaḥ kimetaditi bhāṣate

etasminnaṃtare devi brāhmaṇāya tato mayā //
darśayitvā nijaṃ rūpaṃ tamavocamidaṃ dhare

kimidaṃ bhrāṃtarūpo'si kiṃ vā tvaṃ dṛṣṭavānasi //
paśyāmi tvāṃ vyagramiva sāvadhāno bhava svayam

evamuktaḥ sa tu mayā bhūmau kṛtvā śiraḥ svakam //
uvāca duḥkhito dīno niḥśvasya ca muhurmuhuḥ

aho deva dvijā ete māṃ vadanti jagadguro//
pūrvāhṇe sthāpayitvā tvaṃ vastraṃ daṇḍakamaṇḍalū //
āgato'syaparāhne kiṃ sthalaṃ vismṛtavānasi

ahaṃ vyādhasya vai bhūtvā bhāryā ca vyādhayonijā //
paṃcāśadvarṣaparyaṃtaṃ tatra sthitvā tataḥ kila

tasmāccaiva trayaḥ putrāstisraścāpi ca kanyakāḥ //
jātānyevamapatyāni duṣṭakarmakṛtastathā

snātuṃ kadācidgaṅgāyāṃ gato'haṃ tīrabhūmigaḥ //
sthāpayitvādya svaṃ vastraṃ magnaḥ snāsyan jale'male//
unmajya svayaṃ punaścaiva prāpto rūpaṃ munistutam

kiṃ mayā vikṛtaṃ karma sevamānena mādhava //
tapaśca tapyamānena kiṃ mayā vikṛtaṃ kṛtam

bhakṣitaṃ kimakarmaṇyaṃ sevamānena cācyuta //
vyabhicāraśca me tatra ko jātastu tavārccane

etadācakṣa tattvena yenāhaṃ narakaṃ gataḥ//
etaccintāvyākulo'haṃ nibodha bhagavanmama

māyālubdhena hi mayā pūrvaṃ vijñāpito hyasi //
nānyatsmarāmi pāpaṃ ca narake yena pātitaḥ

tatastasya vacaḥ śrutvā kāruṇyaparidevitam //
uktavānasmi taṃ vipraṃ duḥkhasaṃtaptamānasam

mā duḥkhaṃ kuru viprendra ātmadoṣasamudbhavam //
vikarma na kṛtaṃ kiṃcidapi me vipra pūjane //
yena duḥkhamanuprāptaṃ tiryagyoniṃ ca vai gataḥ

uktameva mayā pūrvaṃ śṛṇu brāhmaṇapuṅgava //
varān varaya bho brahman tvaṃ māyāṃ vṛtavānasi

dadāmi divyabhogānvai bhaumānvāpi tavepsitam //
tāṃstu necchasi māyāyā darśanaṃ vṛtavānasi

dṛṣṭā tu vaiṣṇavī māyā yā tvayā brāhmaṇepsitā //
na gato divasaśreṣṭha nāparāhṇe'pi kutracit //
varṣāṇi caiva paṃcāśānniṣādasya gṛhe'pi na

anyacca te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva dvijottama //
yā eṣā vaiṣṇavī māyā tvayā brāhmaṇa īpsitā

tvayā na tatkṛtaṃ kiṃcicchubhaṃ vāśubhameva vā //
sarvaṃ māyāmayaṃ tatra vismayātparitapyase

yattvayā duṣkṛtaṃ karma vyabhicāraśca tatra vai //
arccanaṃ ca na te bhraṣṭaṃ tapaścaiva na nāśitam

bhavāntare kṛtaṃ yacca yenedaṃ prāptavānmahat //
duḥkhaṃ tacca tavākhyāsye śṛṇu brāhmaṇasattama

mama bhaktā dvijāḥ śuddhā yattvayā nābhivāditāḥ //
tatpāpādīdṛśo bhogastava jāto hi duḥkhadaḥ

ye ca bhāgavatāḥ śuddhāste nūnaṃ mama mūrttayaḥ //
tānviprānye namasyanti te māmeva namasyate //
vidito'smīha viprendra tairahaṃ nātra saṃśayaḥ

mama darśanakāmā ye te me bhaktā dvijāstathā //
śuddhā bhāgavatāḥ pūjyā draṣṭavyāḥ sarvadā nṛbhiḥ

viśeṣeṇa kalau brahmandvijarūpo hyavasthitaḥ //
tasmādbrāhmaṇabhaktā ye te madbhaktā na saṃśayaḥ

yo māṃ prāptamiheccheta yasyāvācyaṃ na vidyate //
ananyamānaso bhūtvā madbhakteṣu niyojayet

gaccha brāhmaṇa siddho'si yadā prāṇānvimokṣyasi //
tadā''gantā'si matsthānaṃ śvetadvīpaṃ na saśaṃyaḥ

evamuktvā varārohe tatraivāntarhito'bhavam //
so'pi dvijastanuṃ tyaktvā māyātīrthe yaśasvini //
kṛtvā suduṣkaraṃ karma śvetadvīpamupāgataḥ

dhanvī tūṇī śarī khaḍgī māyābalaparākramaḥ //
māṃ ca paśyati vai nityaṃ māyābalasusaṃsthitam

māyayā kiṃ tava dhare na māyāṃ jñātumarhasi//
mama māyāṃ na jānanti devadānavarākṣasāḥ

etatte kathitaṃ bhūme māyākhyānaṃ mahaujasam //
māyācakramiti khyātaṃ sarvapuṇyasukhāvaham

ākhyānānāṃ mahākhyānaṃ tapasāṃ ca parantapaḥ //
puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ gatīnāṃ ca parā gatiḥ

nityaṃ paṭhedyo bhakteṣu abhakteṣu na kīrtayet //
mā paṭhennīcamadhyeṣu mā paṭhecchāstradūṣake

agrataḥ pṛcchatā śūdramadbhakteṣu tathāgrataḥ //
paṭhate śobhate vipro na tu ye śāstradūṣakāḥ

kalyamutthāya yo bhūme paṭhate ca dṛḍhavrataḥ //
tena dvādaśa varṣāṇi mamāgre paṭhitaṃ bhavet

atha pūrṇena kālena pumānpaṃcatvamāgataḥ //
madbhakto jāyate devi viyoniṃ na ca gacchati

ya evaṃ śṛṇuyānnityaṃ mahākhyānaṃ vasundhare //
na sa jāyeta mandātmā viyoniṃ naiva gacchati

etatte kathitaṃ bhadre tvayā yatpūrvamīpsitam //
mucyamānā varārohe kimanyatparipṛcchasi

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre māyācakraṃ nāma paṃcaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ