Varaha Purana · Chapter 122

atha kokāmukhamāhātmyam //
varāha uvāca //
guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare //
tiryagyonigatāścāpi yena mucyanti kilbiṣāt

aṣṭamyāṃ ca caturddaśyāṃ maithunaṃ yo na gacchati //
bhuktvā parasya cānnāni yaścaiva na vikutsati

bālye vayasyapi ca yo mama nityamanuvrataḥ //
yena kenāpi saṃtuṣṭo yo mātāpitṛpūjakaḥ

āyāse jīvati na yaḥ pravibhāgī guṇānvitaḥ //
dātā bhoktā ca kāryeṣu svatantro nityasaṃyataḥ

vikarma nābhikurvīta kaumāravratasaṃsthitaḥ //
sarvabhūtadayāyuktaḥ sattvena ca samanvitaḥ

matyā ca niḥspṛho'tyantaṃ parārtheṣvaspṛhaḥ sadā //
īdṛgbuddhiṃ samādāya mama lokāya gacchati //
imaṃ guhyaṃ varārohe devairapi durāsadam

tacchṛṇuṣvānavadyāṅgi kathyamānaṃ mayā'naghe //
jarāyujāṇḍajodbhijjasvedajāni kadācana

ye na hiṃsanti bhūtāni śuddhātmāno dayāparāḥ //
yastu kokāmukhe devi dhruvaṃ prāṇānparityajet

manasā na calatyeva mama vallabhatāṃ vrajet //
tato viṣṇuvacaḥ śrutvā sā mahī saṃśitavratā

varāharūpiṇaṃ devaṃ pratyuvāca vasundharā

dharaṇyuvāca //
ahaṃ śiṣyā ca dāsī ca bhaktā ca tvayi mādhava

evaṃ me paramaṃ guhyaṃ tvadbhaktyā vaktumarhasi //
cakraṃ vārāṇasīṃ caiva aṭṭahāsaṃ ca naimiṣam

bhadrakarṇahradaṃ caiva hitvā kokāṃ praśaṃsasi //
nagaraṃ ca dviraṇḍaṃ ca mukuṭaṃ maṇḍaleśvaram

kedāraṃ ca tato muktvā ki kokāṃ ca praśaṃsasi //
devadāruvanaṃ muktvā tathā jāleśvaraṃ vibhum

durgaṃ mahābalaṃ muktvā kiṃ vai kokāṃ praśaṃsasi //
gokarṇaṃ ca tato muktvā śuddhajālmeśvaraṃ tathā

ekaliṅgaṃ tato muktvā kiṃ vā kokāṃ praśaṃsasi //
evaṃ pṛṣṭastathā bhaktyā mādhavaśca mahāprabhuḥ

varāharūpī bhagavānpratyuvāca vasundharām //
śrīvarāha uvāca //
evametanmahābhāge yanmāṃ tvaṃ bhīru bhāṣase

kathayiṣyāmi te guhyaṃ kokā yena viśiṣyate //
ete rudrāśritāḥ kṣetrā ye tvayā parikīrtitāḥ

ete pāśupatāścaiṣāṃ kokā bhāgavatasya ha //
tatrānyatte pravakṣyāmi mahākhyānaṃ varānane

kṛtaṃ kokāmukhe caiva mama kṣetre hi sundari //
kaścillubdho miṣāhāraścaranvai kokamaṇḍale

tatrālpenāmbunā yukte hrade matsyastu tiṣṭhati //
dṛṣṭvā taṃ lubdhakastūrṇaṃ baḍiśenājahāra ha //
tasya hastācca balavānmatsyastūrṇaṃ vinirgataḥ //
atha śyenastu taṃ harttuṃ mantrayitvā nabhaścaraḥ

nipatya taṃ gṛhītvaiva proḍḍīnastvarayānvitaḥ //
aśaktasya tato netuṃ matsyaḥ kokāmukhe'patat

tatkṣetrasya prabhāveṇa rājaputro'bhavatprabhuḥ //
rūpavān guṇavāñchuddhaḥ kulena vayasānvitaḥ

atha kālena tasyaiva mṛgavyādhasya cāṅganā//
gṛhītvā caiva māṃsāni gacchantī yāti tatra vai

ekā cillī māṃsalubdhā taddhastānmāṃsagarddhinī //
āgatyāgatya tarasā harttuṃ samupacakrame

mṛgavyādhā balānmāṃsaṃ hartukāmāṃ tu cillikām//
bāṇenaikena saṃhatya pātitā bhuvi tatkṣaṇāt

ākāśātpātitā bhadre kokāyāṃ mama sannidhau//
jātā candrapure ramye rājaputrī yaśasvinī

sā vyavarddhata kanyā tu vayorūpaguṇānvitā//
catuḥṣaṣṭikalāyuktā puruṣaṃ sā jugupsati

rūpavānguṇavāñchūro yuddhakāryārthaniścitaḥ //
saumyaśca puruṣaścaiva sā ca neti jugupsati

rūpavānguṇavāñchūro yudakāryārthaniṣṭhitaḥ //
saumyaṃ ca puruṣaṃ caiva sarvānabhijugupsati

atha kenacitkālena śaka ānandapūrake//
sambandho jāyata tayormadhyame vayasi sthayoḥ

tathā tu tau samāsādya parasparamatha kramāt //
yathānyāyaṃ sa viproktaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

sa vai tathā samaṃ nityaṃ sā ca tena samaṃ śubhā //
anyonyaṃ ramamāṇau tau muhūrtamapi nojjhataḥ

gacchatyevaṃ bahutare kāle caivāpyaniṃditā //
samapremṇā ca saṃyuktā sauhradena ca nāyakam

bhajamānā vinītā ca sauhṛdācca viśeṣataḥ //
evaṃ bahugataḥ kālaḥ kāmabhogeṣu saktayoḥ

rājaputrastasto'pyatra śakānāṃ naṃdavarddhanaḥ//
tasyā jāyata madhyāhne śirorugatipīḍinī

ye kecidbhiṣajastatra gadeṣu kuśalāḥ śubhe//
te tatroṣadhayogaṃ ca cakrustenāpi vedanā

nanāśa naiva saṃyātaḥ kālo bahutithastataḥ//
na sambudhyati cātmānaṃ viṣṇumāyāvimohitaḥ

pūrṇe hi samaye tattu ubhayośca tadantaram/
tasya kālaḥ saṃvṛtasya yo'sau pūrvapratistavaḥ

ayane gata eteṣāṃ vṛttaṃ kautūhalaṃ bhuvi //
anyo'nyaprītiyuktau tu nānyo'nyaṃ jahatuḥ kvacit

tataḥ sarvānavadyāṅgī bharttāramidamabravīt //
kimidaṃ tava bhadraṃ te vedanā jāyate śire

etadācakṣva tattvena yadyahaṃ ca tava priyā //
bahavo bhiṣajaścaiva nānāśāstraviśāradāḥ

kurvanti tava karmāṇi vedanā ca na gacchati //
evaṃ sa priyayā proktastāṃ priyāṃ punarabravīt

idaṃ kiṃ vismṛtā bhadre sarvavyādhisamanvitam //
yallabdhaṃ mānuṣatvaṃ ca sukhaduḥkhasamanvitam

saṃsārasāgarārūḍhaṃ nātipraṣṭuṃ tvamarhasi //
tenaivaṃ bhāṣitā bālā śrotukāmā varānanā

tataḥ kadācicchayane suptau tau dampatī kila//
gate bahutithe kāle punaḥ papraccha sā priyam

kathayasva tamevārthaṃ yanmayā pūrvapṛcchitam//
kiṃ māṃ na bhāṣase nātha sābhiprāyaṃ vacastava

gopyaṃ vā kiṃcidastīha kiṃ gopayasi me puraḥ//
avaśyaṃ caiva vaktavyaṃ yadyahaṃ tava vallabhā

iti nirbandhataḥ pṛṣṭaḥ sa śakādhipatirnṛpaḥ//
tāṃ priyāṃ praṇayātprāha bahumānapuraḥsaram

mucyatāṃ mānuṣaṃ bhāvaṃ tāṃ jātiṃ smara paurvikīm //
atha kautūhalaṃ bhadre śravaṇe pūrvajanmanaḥ

manmātāpitarau gatvā prasādaya śucismite//
mānārhau mānayitvā tau yayāhaṃ jaṭhare dhṛtaḥ

tayorājñāṃ puraskṛtya mānayitvā yathārhataḥ //
atha kokāmukhe gatvā kathayiṣyāmyasaṃśayam

svapūrvajanmavṛttaṃ tu devānāmapi dularbham //
tatra te kathayiṣyāmi sarvavṛttamanindite

tataḥ sā hyanavadyāṅgī śvaśrūśvaśurayoḥ puraḥ //
gatvā gṛhītvā caraṇau tatastāvidamabravīt

kiṃcidvijñaptukāmāsmi tatra vāmavadhīyatām //
bhavadājñāṃ puraskṛtya bhavadbhyāmanumānitau

puṇye kokāmukhe gantumicchāvastatra vāṃ gurū //
kāryagauravabhāvena na niṣedhyau kathañcana

adya yāvatkimapi vāṃ yācitaṃ na mayā kvacit//
purastāddhyāvayostanme yācitaṃ dātumarhataḥ

śirāvedenayā yuktaḥ sadā tava suto hyayam //
madhyāhne mṛtakalpo vai jāyate hyacikitsakam

sukhāni sarvaviṣayānvisṛjya paripīḍitaḥ //
kokāmukhaṃ vinā kaṣṭaṃ na nivṛttaṃ bhaviṣyati

kadācinnoktapūrvaṃ te rahasyaṃ paramaṃ mahat //
tvaritaṃ gantumicchāmi viṣṇostatparamaṃ padam

dampatibhyāṃ hi mananaṃ rocatāṃ sarvathaiva hi //
tato vadhūvacaḥ śrutvā śakānāmadhipo nṛpaḥ

kareṇa svayamādāya vadhūṃ putramuvāca ha //
kimidaṃ cintitaṃ vatsa kokāmukhagamaṃ prati

hastyaśvaratha yānāni striyaścāpsarasopamāḥ //
sarvametattu saptāṅgaṃ kośakoṣṭhādisaṃyutam

śaraṇaṃ vittayo rājyaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //
mitraṃ varāsanaṃ caiva gṛhṇīṣva sutasattama

tvayi pratiṣṭhitāḥ prāṇāḥ santānaṃ ca taduttaram //
tataḥ piturvacaḥ śrutvā rājaputro yaśasvini

pituḥ pādau gṛhītvā ca provāca vinayānvitaḥ //
alaṃ rājyena kośena vāhanena balena vā

gantumicchāmi tatrāhaṃ tūrṇaṃ kokāmukhaṃ mahat //
śirovedanayā yukto yadi jīvāmyahaṃ pitaḥ

tadā rājyaṃ balaṃ kośo mamaivaitanna saśaṃyaḥ //
tatraiva gamanānmahyaṃ vedanā nāśameṣyati/६८//
putroktamavadhāryaiva śakānāmadhipo nṛpaḥ //
anujajñe tataḥ kokāṃ gaccha putra namo'stu te

vaṇijaścaiva paurāśca vaiśyāścāpi varāṅganāḥ //
anujagmū rājaputraṃ kokāmukhapathe sthitam

atha dīrgheṇa kālena prāptaḥ kokāmukhaṃ tvidam //
tatra gatvā varārohā bharttāramidamabravīt १७३//
pūrvapṛṣṭaṃ mayā yatte vakṣyāmīti ca māṃ prati //
kokāmukhe tvayāpyuktaṃ tadetanmama kathyatām

niśamyeti priyāproktaṃ rājaputro yaśasvini //
prahasyāha bhiyā tāṃ tu samāliṅgya vasundhare

rajanī sampravṛtteyaṃ sukhaṃ svāpo vidhīyatām //
śvaḥ sarvaṃ kathayiṣyāmi yatte manasi varttate

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ snātau kṣaumavibhūṣitau//
praṇamya śirasā viṣṇuṃ haste gṛhya tataḥ priyām

tataḥ pūrvottare pārśve nityaṃ yo hṛdi tiṣṭhati //
asthīni darśayāmāsa avaśiṣṭāni yāni tu

etāni mama cāsthāni pūrvadehodbhavāni ca //
ahaṃ purābhavaṃ matsyaḥ kokeṣu vicaran jale

vyādhena nigṛhīto'smi baḍiśena jalecaraḥ//
taddhastānnirgatastatra balena patito bhuvi

śyenenāmiṣalubdhena nakhairviddho'smi sundari //
nīta ākāśamārgeṇa tasmācca patito'tra vai

tena tasya prahāreṇa jātā śirasi vedanā //
ahameva vijānāmi nānyo jānāti māṃ vinā

etatte kathitaṃ bhadre pūrvapṛṣṭaṃ ca yattvayā //
gaccha sundari bhadraṃ te yatra te varttate manaḥ

tataḥ sāpyanavadyāṅgī raktapadmaśubhānanā //
karuṇaṃ svaramādāya bharttāraṃ punarabravīt

etadarthaṃ mayā bhadra guhyaṃ noktaṃ tathā svakam //
ahaṃ ca yādṛśī pūrvamabhavaṃ tacchṛṇuṣva me

kṣutpipāsāpariśrāntā cillī gaganagāminī//
vṛkṣopari samāsīnā bhakṣyaṃ caiva vicinvatī

atha kaścinmṛgavyādho hatvā vanacarānbahūn//
saṃgṛhya māṃsabhārānvai tena mārgeṇa saṅgataḥ

sthāpayitvā māṃsabhārānpriyāyāḥ savidhe svayam //
kāṣṭhānyānayituṃ yātaḥ kṣudhito māṃsapācane

pravṛtto'gnimupādāya tāvaduḍḍīya satvaram//
māṃsapiṇḍo mayā viddho dṛḍhairvajramayairnakhaiḥ

na ca saktāsmi saṃharttuṃ māṃsabhāraprapīḍitā //
aśaktā dūragamane savidhe hi vyavasthitā

bhakṣayitvā tato māṃsaṃ vyādhaḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ //
apaśyanmāṃsapiṇḍaṃ tu mṛgayāmāsa pārśvataḥ

tāvaddadarśa māṃ tatra khādantīṃ māṃsapiṇḍikām//
tataḥ sa dhanurudyamya saśaraṃ ca vyakarṣata

viddhā bāṇena māṃ tatra bhakṣayantamipātayat //
tato'haṃ bhramamāṇā vai niśceṣṭā gatajīvitā

patitāsmyavaśā bhadra kālatantre durāsade //
etatkṣetraprabhāveṇa tvakāmāpi nṛpātmajā

jātāsmi tvatpriyā cāpi smarantī pūrvajanma tat//
etāni paśya cāsthīni śeṣāṇi bahukālataḥ

galitānyalpaśeṣāṇi prāṇanātha samīpataḥ //
evaṃ sā darśayitvā tu bharttāraṃ punarabravīt

ānīto'si mayā bhadra sthānaṃ kokāmukhaṃ prati//
etatkṣetraprabhāveṇa tiryagyonigatā api

uttame tu kule jātā mānuṣī jātimāśritāḥ //
yaṃ yaṃ pravakṣyase dharmaṃ viṣṇuproktaṃ yaśodhana

taṃ tameva kariṣyāmi viṣṇuloke sukhāvaham //
tatastasyā vacaḥ śrutvā labdhapūrvasmṛtirnṛpaḥ

vismayaṃ paramaṃ gatvā sādhu sādhvityapūjayat //
tasmin kṣetre ca yatkarma karttavyaṃ dharmasaṃhitam

tacchrutvā kāniciddevī svayaṃ cakre pativratā//
anye'pi sarve tacchrutvā yasya yadrocate priyam

tattatsarve'pi kurvaṃti vidhidṛṣṭena karmaṇā //
tatra tau dampatī dravyamannaṃ ratnaṃ dvijeṣu ca

dadatuḥ paramaprītau pātrebhyaśca yathārhataḥ //
ye'nye tatsārthamāsādya yātāste'pi vasundhare

brāhmaṇebhyo daduḥ svāni viṣṇubhaktyā yatavratāḥ //
tatra sthitvā varārohe mama karmavyavasthitaḥ

tatkṣetrasya prabhāveṇa śvetadvīpamupāgatāḥ //
evaṃ sa rājaputro'pi mama karmavyavasthitaḥ

muktvā tu mānuṣaṃ bhāvaṃ śvetadvīpamupāgataḥ //
sarve ca puruṣāstatra ātmanātmānudarśanāt

( śuklāmbaradharā divyabhūṣaṇaiśca vibhūṣitāḥ //
dīptimanto mahākāyāḥ sarve ca śubhadarśanāḥ

striyo'pi divyā yatratyā divyabhūṣaṇabhūṣitāḥ //
tejasā dīptimatyaśca śuddhasattva vibhūṣitāḥ

mayi śuddhaṃ paraṃ bhāvamārūḍhāḥ satyavarccasaḥ //
etatte kathitaṃ devi kokāmukhamanuttamam

yatra matsyaśca cillī ca sakāmā ye samāgatāḥ //
keciccāndrāyaṇaṃ kuryuḥ keciccaiva jalāśanam

te ca viṣṇumayāndharmāndvijastāṃstāntsamācaret //
bahudhānyavaraṃ ratnaṃ daṃpatyo'tha yaśasvinī

te'pi kurvanti karmāṇi mama bhaktā vyavasthitāḥ //
te'pi dīrgheṇa kālena aṭamānā itastataḥ

kurvanto mama karmāṇi bhāvyaṃ paṃcatvamāgatāḥ //
tataḥ kṣetraprabhāveṇa mama karmaprabhāvataḥ

mama caiva prasādena śvetadvīpamupāgataḥ //
evaṃ sa rājaputro'tha sarvabhūtaguṇānvitaḥ //१ १२ //
bhuktvā tu mānuṣaṃ bhāvamūrdhvaśākhonutiṣṭhati //
yo'sau parijanastasya mama karmavyavasthitaḥ //११ ३ //
mānuṣaṃ bhāvamutsṛjya mama lokamupāgataḥ //
sarvaśo dyutimāṃstatra ātmanānātmadarśanāt

)
yāśca tatra striyaḥ kāścitsarvāścotpalagandhinīḥ //
māyayā matimanmuktāḥ sarvāścaiva priyāvṛtāḥ

prasādānmama suśroṇi śvetadvīpamupāgatāḥ//
eṣa dharmaśca kīrtiśca śaktiścaiva mahadyaśaḥ

karmaṇāṃ paramaṃ karma tapasāṃ ca mahattapaḥ //
ākhyānānāṃ ca paramaṃ kṛtīnāṃ paramā kṛtiḥ

dharmāṇāṃ ca paro dharmastavārthaṃ kīrtito mayā //
krodhanāya na taṃ dadyānmūrkhāya piśunāya ca

abhaktāya na taṃ dadyādaśraddhāya śaṭhāya ca //
dīkṣitāyaiva dātavyaṃ suprapannāya nityaśaḥ

paṇḍitāya ca dātavyaṃ yaśca śāstraviśāradaḥ //
etanmaraṇakāle'pi dhārayedyaḥ samāhitaḥ

so'pi mucyeta pūtātmā garbhādyonibhavādbhayāt //
etatte kathitaṃ bhadre mahākhyānaṃ mahaujasam

ya etena vidhānena gatvā kokāmukhaṃ mahat//
te'pi yānti parāṃ siddhiṃ cillīmatsyau yathā purā

iti śrīvarāhapurāṇe kokāmukhamāhātmye dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ