Varaha Purana · Chapter 112

athobhayatomukhīgodānahemakumbhadānapurāṇapraśaṃsāḥ //
hotovāca //
ataḥ paraṃ mahārāja śṛṇūbhayamukhīṃ tataḥ //
vidhānaṃ tadvarārohe dharaṇyā kathitaṃ purā

tadahaṃ sampravakṣyāmi tava puṇyaphalaṃ mahat //
dharaṇyuvāca //
yā tvayā kapilā proktā pūrvamutpāditā prabho

homadhenuḥ sadā puṇyā sā jñeyā katilakṣaṇā //
kiyatyaḥ kapilāḥ proktāḥ svayameva svayambhuvā

prasūyamānā dānena kiṃ puṇyaṃ syācca mādhava //
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa jagadguro

śrīvarāha uvāca //
śṛṇuṣva devi tattvena pavitraṃ pāpanāśanam //
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

kapilā hyagnihotrārthe yajñārthe ca varānane //
uddhṛtya sarvatejobhirbrahmaṇā nirmitā purā

pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam //
puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ kapilā ca vasundhare

tapasastapa evāgryaṃ vratānāṃ vratamuttamam //
dānānāmuttamaṃ dānaṃ nidhīnāṃ hyetadakṣayam

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni guhyānyāyatanāni ca //
pavitrāṇi ca puṇyāni sarvalokeṣu sundari

hotavyānyagnihotrāṇi sāyaṃ prātardvijātibhiḥ //
kapilāyā ghṛteneha dadhnā kṣīreṇa vā punaḥ

juhvate hyagnihotrāṇi mantraiśca vividhaiḥ sadā //
pūjayannatithīṃścaiva parāṃ bhaktimupāgatāḥ

te yāntyādityavarṇaiśca vimānairdvijasattamāḥ //
sūrya maṇḍalamadhyāttu brahmaṇā nirmitā purā

kapilā yā piṅgalākṣī sūryasaukhyapradāyinī //
siddhibuddhipradā dhenuḥ kapilānantarūpiṇī

pūrvoktā yāstu kapilāḥ sarvalakṣaṇalakṣitāḥ //
sarvā hyetā mahābhāgāstārayanti na saṃśayaḥ

saṃgameṣu praśastāśca sarvapāpavināśanāḥ //
agnipucchā agnimukhī agnilomānalaprabhā

tathāgnāyī tathā devī suvarṇākhyā pravartate //
gṛhītvā kapilāṃ śūdrātkāmataḥ sadṛśaḥ pibet

patitaiḥ sa hi vijñeyaścāṇḍālasadṛśo'dhamaḥ //
tasmānna pratigṛhṇīyācchrūdrādvipraḥ pratigraham

dūrātte pariharttavyāḥ śvabhistulyā ivādhvare //
parvakāle hi sarve vai varjitāḥ pitṛdaivataiḥ

asambhāṣyāḥ pratigrāhyā śūdrāste pāpakarmaṇaḥ //
pibanti yāvat kapilāṃ tāvatteṣāṃ pitāmahaḥ

bhūmermalaṃ samaśnanti jāyante viḍbhujaściram //
tāsāṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ vāpi navanītamathāpi vā

upajīvanti ye śūdrāsteṣāṃ gatimataḥ śṛṇu //
kapilājīvinaḥ śūdrāḥ krūrā gacchanti rauravam

raurave tu mahāraudre varṣakoṭiśataṃ dhare //
tato vimuktāḥ kālena śuno yoniṃ vrajanti hi

śuno yonyā vimuktāstu viṣṭhābhukkṛmayastataḥ //
viṣṭhāsthāneṣu pāpiṣṭhaḥ sudurgandhiṣu nityaśaḥ

bhūyobhūyo jāyamānastathottāraṃ na vindati //
brāhmaṇaścaiva yo vidvānkuryātteṣāṃ pratigraham

tataḥ prabhṛtyamedhyāntaḥ pitarastasya śerate //
na taṃ vipraṃ tu sambhāṣenna caivaikāsanaṃ viśet

sa nityaṃ varjanīyo hi dūrāttu brāhmaṇairdhare //
yastena saha sambhāṣettathā caikāsanaṃ vrajet

prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ tena śuṣyati sa dvijaḥ//
ekasya gopradānasya sahasrāṃśena pūryate

kimanyairbahubhirdānaiḥ koṭisaṃkhyānavistaraiḥ //
śrotriyāya daridrāya suvṛttāyāhitāgnaye

āsannaprasavāṃ dhenuṃ dānārthaṃ pratipālayeta //
kapilārddhaprasūtā vai dātavyā ca dvijanmane

jāyamānasya vatsasya mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate //
tāvatsā pṛthivī jñeyā yāvadgarbhaṃ na muñcati

dhenvā yāvanti romāṇi savatsāyā vasundhare //
tāvatyo varṣakoṭyastu brahmavādibhirarcitāḥ

vasanti brahmaloke vai ye nityaṃ kapilāpradāḥ //
suvarṇaśṛṅgīṃ yaḥ kṛtvā raupyayuktakhurāṃ tathā

brāhmaṇasya kare dattvā suvarṇaṃ raupyameva ca //
kapilāyāstadā pucchaṃ brāhmaṇasya kare nyaset

udakaṃ ca kare dattvā vācayecchuddhayā girā //
sasamudravanā tena saśailavanakānanā

ratnapūrṇā bhaveddattā pṛthivī nātra saṃśayaḥ //
pṛthivīdānatulyena dānenaitena vai naraḥ

nandito yāti pitṛbhirviṣṇvākhyaṃ paramaṃ padam //
brahmasvahārī goghno vā bhrūṇahā pāpadehakaḥ

mahāpātakayukto'pi vaṃcako brahmadūṣakaḥ //
nindako brāhmaṇānāṃ ca tathā karmāvadūṣakaḥ

mahāpātakayukto'pi gavāṃ dānena śudhyati //
yaścobhayamukhīṃ dadyātprabhūtakanakānvitām

taddinaṃ pāyasāhāraṃ payasā vāpi vā bhavet //
suvarṇasya sahasreṇa tadarddhenāpi bhāmini

tasyāpyarddhaśatenātha paṃcāśacca tato'rddhakam //
yathāśaktyā pradātavyā vittaśāṭhyaṃ vivarjayet

imāṃ gṛhṇobhayamukhīmubhayatra śamo'stu vai //
dade vaṃśavivṛddhyarthaṃ sadā svastikarī bhava

pratigṛhṇāmi tvāṃ dheno kuṭumbārthe viśeṣataḥ //
śubhaṃ bhavatu me nityaṃ devadhātri namo'stu te

me nityaṃ svasti bhavatu rudrāṅgeti namonamaḥ //
ॐ dyostvā dadātu pṛthivī tvā prati gṛhṇatu

ka idaṃ kasmā adāditi japitvā vai vasundhare //
visṛjya brāhmaṇaṃ devi tāṃ dhenuṃ tadgṛhaṃ nayet

evaṃ prasūyamānāṃ yo gāṃ dadāti vasundhare //
pṛthivī tena dattā syātsaptadvīpā na saṃśayaḥ

vadanti tāṃ candrasamānavaktrāṃ prataptajāmbūnadatulyavarṇām //
mahāsitattvāṃ tanuvṛttamadhyāṃ sevantyajasraṃ kulitā hi devāḥ

prātarutthāya yo martyaḥ kalpaṃ cedaṃ samāhitaḥ //
jitendriyaḥ śucirbhūtvā paṭhedbhaktyā samanvitaḥ

triḥ sadāvarttanaṃ kṛtvā pāpaṃ varṣakṛtaṃ ca yat //
naśyate tatkṣaṇādeva vāyunā pāṃsavo yathā

śrāddhakāle paṭhedyastu idaṃ pāvanamuttamam //
tasyānnaṃ saṃskṛtaṃ taddhi pitaro'śnanti dhīmataḥ

amāyāṃ vātha yaḥ kaściddvijānāmagrataḥ paṭhet //
pitarastasya tṛpyanti varṣāṇāṃ śatameva ca

yaścaitacchṛṇuyānnityaṃ tadgatenāntarātmanā //
saṃvatsarakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

hotovāca //
idaṃ rahasyaṃ rājendra varāheṇa purātanam //
dharaṇyai kathitaṃ rājandhenumāhātmyamuttamam

mayā te kathitaṃ sarvaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
dvādaśyāṃ māghamāsasya śuklāyāṃ tiladhenudaḥ

sarvakāmasamṛddhārtho vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt//
dvādaśyāṃ śrāvaṇe māsi śuklāyāṃ rājasattama

pratyakṣadhenurdātavyā sahiraṇyā nṛpottama //
sarvadā sarvadhenūnāṃ pradānaṃ rājasattama

sarvapāpapraśamanaṃ bhuktimuktipradāyakam //
etatte sarvamākhyātaṃ samāsādbahuvistaram

dhenūnāṃ phalamuddiśya sarvakāmapradaṃ nṛṇām //
athavā pīḍyase'tyantaṃ kṣudhayā pārthivottama

idānīṃ kārttikī ceyaṃ varttate ca narādhipa //
brahmāṇḍaṃ sarvasampannaṃ bhūtaratnauṣadhairyutam

devadānavayakṣaistu yuktametatsadā vibho //
etaddhemamayaṃ kṛtvā sarvabījarasānvitam

saratnaṃ puruṣaḥ kṛtvā kārttikyāṃ dvādaśī dine//
athavā paṃcadaśyāṃ ca kārttikasya viśeṣataḥ

purohitāya gurave dadyādbhaktisamanvitaḥ //
brahmāṇḍodaravartīni yāni bhūtāni pārthiva

tāni dattāni tena syuḥ samāsātkathitaṃ tava //
yo yajñe yajate rājan sahasraśatadakṣiṇaiḥ

saikadeśo yajettasya brahmāṇḍasya viśeṣataḥ //
yaḥ punaḥ sakalaṃ cedaṃ brahmāṇḍaṃ yajate naraḥ

tena ceṣṭaṃ hutaṃ dattaṃ paṭhitaṃ kīrttitaṃ bhavet //
evaṃ śrutvā tato rājā hemakumbhaprakalpitam

brahmāṇḍamṛṣaye prādātsavidhānaṃ ca tatkṣaṇāt //
sarvakāmaiḥ susaṃvīto yayau svargaṃ narādhipaḥ

tasmāttvamapi rājendra taddattvā tu sukhī bhava //
evamukto vasiṣṭhena so'pyevamakaronnṛpaḥ

jagāma paramāṃ siddhiṃ yatra gatvā na śocati //
śrīvarāha uvāca //
iyaṃ te kathitā devi saṃhitā sarvakāmikā

varāhākhyā varārohe sarvapātakanāśinī //
sarvajñādutthitā ceyaṃ tato brahmā bubodha ha

brahmā svasūnave prādātpulastyāya mahātmane//
so'pi rāmāya ca prādādbhārgavāya mahātmane

asāvapi svaśiṣyāya prādādugrāya dhāriṇi //
ugro'pi manave prādādeṣa vaḥ kīrtito mayā

sambandhaḥ pūrvakalpīyo dvitīyaṃ śṛṇu sāmpratam //
sarvajñāllabdhavānasmi tvaṃ ca matto dharādhare

tvattaśca tapasā siddhā vetsyante kapilādayaḥ //
krameṇa yāvadvyāsena jñātametadbhaviṣyati

tasyāpi śiṣyo bhavitā nāmnā vai romaharṣaṇiḥ //
asau śunakaputrāya kathayiṣyati nānyathā

aṣṭādaśa purāṇāni veda dvaipāyano guruḥ //
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā

tathānyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṇḍeyaṃ ca saptamam //
āgneyamaṣṭamaṃ proktaṃ bhaviṣyaṃ navamaṃ tathā

daśamaṃ brahmavaivartta laiṅgamekādaśaṃ smṛtam //
vārāhaṃ dvādaśaṃ proktaṃ skāndaṃ cāpi trayodaśam

caturdaśaṃ vāmanakaṃ kaurmaṃ paṃcadaśaṃ smṛtam //
mātsyaṃ ca gāruḍaṃ caiva brahmāṇḍaṃ ca tataḥ param

ya etatpāṭhayedbhaktyā kārtikyāṃ dvādaśīdine //
tasya nūnaṃ bhavetputro hyaputrasyāpi dhāriṇi

yasyedaṃ tiṣṭhate gehe likhitaṃ pūjyate sadā //
tasya nārāyaṇo devaḥ svayaṃ tiṣṭhati dhāriṇi

yaścaitacchṛṇuyādbhaktyā nairantaryeṇa mānavaḥ //
śrutvā tu pūjayedyastu śāstraṃ vārāhasaṃjñitam

śrutvā tu pūjayecchāstraṃ tathā viṣṇuṃ sanātanam //
gandhaiḥ puṣpaistathā vastrairbrāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ

yathāśaktyā nṛpo grāmaiḥ pūjayedvatsakaṃ dhare //
sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyamāpnuyāt

iti śrīvarāhapurāṇe śvetavinītāśvopākhyāne ubhayatomukhīgodāna hemakumbhadāna purāṇapraśaṃsanaṃnāma dvādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ