Language

ENहिગુ
Scripture Library

Varaha Purana · Chapter 11

11.11.1

śrīvarāha uvāca /
tatastamīdṛśaṃ dṛṣṭvā tadā gauramukhāśramam /
durjjayaścintayāmāsa ramyamāśramamaṇḍalam

11.11.2

praviśāmyatra paśyāmi ṛṣīn paramadhārmikān /
cintayitvā tadā rājā praviveśa tamāśramam

11.11.3

tasya praviṣṭasya tato rājñaḥ paramaharṣitaḥ /
cakāra pūjāṃ dharmātmā tadā gauramukho muniḥ

11.11.4

svāgatādikriyāḥ kṛtvā kathānte taṃ mahāmuniḥ /
svaśaktyā'haṃ nṛpaśreṣṭha sānugasya ca bhojanam

11.11.5

kariṣyāmi pramucyantāṃ sādhu vāhā iti dvijaḥ /
evamuktvā sthitastūṣṇīṃ sa muniḥ saṃśitavrataḥ

11.11.6

rājā'pi tasthau tadbhaktyā svasahāyaiḥ samanvitaḥ /
akṣauhiṇyo balasyāsya pañcamātrāstadā sthitāḥ /
ayaṃ ca tāpasaḥ kiṃ me dāsyate bhojanaṃ tviha

11.11.7

nimantrya durjayaṃ viprastadā gauramukho nṛpam /
cintayāmāsa kiṃ cāsya mayā deyaṃ tu bhojanam

11.11.8

evaṃ cintayatastasya maharṣerbhāvitātmanaḥ /
sthito manasi deveśo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ

11.11.9

tataḥ saṃsmṛtya manasā devaṃ nārāyaṇaṃ tadā /
toṣayāmāsa gaṅgāyāṃ praviśya munisattamaḥ

11.11.10

dharaṇyuvāca /
kathaṃ gauramukho viṣṇuṃ toṣayāmāsa bhūdhara /
etanme kautukaṃ śrotuṃ samyagicchā pravarttate

11.11.11

namo'stu viṣṇave nityaṃ namaste pītavāsase /
namaste cādyarūpāya namaste jalarūpiṇe

11.11.12

namaste sarvasaṃsthāya namaste jalaśāyine /
namaste kṣitirūpāya namaste tejasātmane

11.11.13

namaste vāyurūpāya namaste vyomarūpiṇe /
tvaṃ devaḥ sarvabhūtānāṃ prabhustvamasi hṛcchayaḥ

11.11.14

tvamoṅkāro vaṣaṭkāraḥ sarvatraiva ca saṃsthitaḥ /
tvamādiḥ sarvadevānāṃ tava cādirna vidyate

11.11.15

tvaṃ bhūstvaṃ ca bhuvo deva tvaṃ janastvaṃ mahaḥ smṛtaḥ /
tvaṃ tapastvaṃ ca satyaṃ ca tvayi deva carācaram

11.11.16

tvatto bhūtamidaṃ viśvaṃ tvadudbhūtā ṛgādayaḥ /
tvattaḥ śāstrāṇi jātāni tvatto yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ

11.11.17

tvatto vṛkṣā vīrudhaśca tvattaḥ sarvā vanauṣadhīḥ /
paśavaḥ pakṣiṇaḥ sarpāstvatta eva janārdana

11.11.18

mamāpi devadeveśa rājā durjayasaṃjñitaḥ /
āgato'bhyāgatastasya ātithyaṃ karttumutsahe

11.11.19

tasya me nirdhanasyādya devadeva jagatpate /
bhaktinamrasya deveśa kuruṣvānnādyasaṃcayam

11.11.20

yaṃ yaṃ spṛśāmi hastena yaṃ yaṃ paśyāmi cakṣuṣā /
vṛkṣaṃ vā tṛṇakandaṃ vā tattadannaṃ caturvidham

11.11.21

tathā tvanyatamaṃ vā'pi yad dhyātaṃ manasā mayā /
tat sarvaṃ siddhyatāṃ mahyaṃ namaste parameśvara

11.11.22

iti stutyā tu deveśastutoṣa jagatāṃ patiḥ /
munestasya svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa keśavaḥ

11.11.23

uvāca suprasannātmā brūhi vipra varaṃ param /
evaṃ śrutvā'kṣiṇī yāvadunmīlayati vai muniḥ

11.11.24

tadā śaṅkhagadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ /
garuḍastho'pi tejasvī dvādaśādityasaprabhaḥ

11.11.25

divi sūryasahastrasya bhavedyugapadutthitā /
yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ

11.11.26

tatraikasthaṃ jagat kṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā /
dadarśa sa munirdevi vismayotphullalocanaḥ

11.11.27

jagāma śirasā devaṃ kṛtāñjalirathābravīt /
yadi me varado devo bhūyād bhaktasya keśava

11.11.28

idānīmeṣa nṛpatiryathā sabalavāhanaḥ /
mamāśrame kṛtāhāraḥ śvaḥ prayātā svakaṃ gṛham

11.11.29

ityuktastasya deveśo varadaḥ saṃbabhūva ha /
cittasiddhiṃ dadau tasmai maṇiṃ ca sumahāprabham

11.11.30

taṃ dattvā'ntardadhe devaḥ sa ca gauramukho muniḥ /
jagāma cāśramaṃ puṇyaṃ nānā ṛṣiniṣevitam

11.11.31

tatra gatvā sa viprendraścintayamāsa vai muniḥ /
himavacchikharākāraṃ mahābhramiva connatam /
śaśāṅkaraśmisaṅkāśaṃ gṛhaṃ vai śatabhūmikam

11.11.32

tādṛśānāṃ sahastrāṇi lakṣakoṭyaśca sarvaśaḥ /
gṛhāṇi nirmame vipro viṣṇorlabdhavarastadā

11.11.33

prākārāṇi tatopānte tallagnodyānakāni ca /
kokilākulaghuṣṭāni nānādvijavarāṇi ca /
campakāśokapunnāganāgakeśaravanti ca

11.11.34

nānājātyastathā vṛkṣā gṛhodyāneṣu sarvaśaḥ /
hastināṃ hastiśālāśca turagāṇāṃ ca mandurāḥ

11.11.35

cakāra saṃcayān vipro nānābhakṣyāṇi sarvaśaḥ /
bhakṣyaṃ bhojyaṃ tathā lehyaṃ coṣyaṃ bahuvidhaṃ tathā /
cakārānnādyanicayaṃ hemapātryaśca sarvataḥ

11.11.36

evaṃ kṛtvā sa viprastu rājānaṃ bhūritejasam /
uvāca sarvasainyāni praviśantu gṛhāniti

11.11.37

evamuktastato rājā tadgṛhaṃ parvatopamam /
praviveśāntareṣvanye bhṛtyā viviśurāśu vai

11.11.38

tatasteṣu praviṣṭeṣu tadā gauramukho muniḥ /
pragṛhya taṃ maṇiṃ divyaṃ rājānaṃ cedamabravīt

11.11.39

majjanābhyavahārārthaṃ pathi śramakṛte tathā /
vilāsinīstathā dāsān preṣayiṣyāmi te nṛpa

11.11.40

evamuktvā sa viprendrastaṃ maṇiṃ vaiṣṇavaṃ śubham /
ekānte sthāpayāmāsa rājñastasya prapaścataḥ

11.11.41

tasmin sthāpitamātre tu maṇau śuddhasamaprabhe /
niśceruryoṣitastatra divyarūpāḥ sahastraśaḥ

11.11.42

sukumārāṅgarāgādyāḥ sukumāravarāṅaganāḥ /
sukapolāḥ sucārvyaṅgyaḥ sukeśāntāḥ sulocanāḥ /
kāścitsauvarṇapātrīśca gṛhītvā saṃpratasthire

11.11.43

evaṃ yoṣidgaṇāstatra narāḥ karmakarāstathā /
nirjagmustasya nṛpateḥ sarve bhṛtyā nṛpasya ha /
kevalaṃ bhojanaṃ pūrvaṃ paridhānaṃ ca sarvaśaḥ

11.11.44

tāḥ striyaḥ sarvabhṛtyānāṃ rājamārgeṇa majjanam /
daduste ca narāśvānāṃ hastināṃ ca tvarānvitāḥ

11.11.45

nānāvidhāni tūryāṇi tatrāvādyanta sarvaśaḥ /
majjane nṛpatestatra nanṛtuścānyayoṣitaḥ /
aparāśca jagustatra śakrasyeva pramajjataḥ

11.11.46

evaṃ divyopacāreṇa snātvā rājā mahāmanāḥ /
cintayāmāsa rājendro vismayāviṣṭacetanaḥ /
kimidaṃ munisāmarthyaṃ tapaso vā'tha vā maṇeḥ

11.11.47

evaṃ snātvā śubhe vastre paridhāyottame tathā /
vividhānnaṃ tu vidhinā bubhuje sa nṛpottamaḥ

11.11.48

/50
yathā ca nṛpateḥ pūjā kṛtā tena maharṣiṇā /
tadvad bhṛtyajanasyāpi cakāra munisattamaḥ

11.11.49

yāvat sa rājā bubhuje sabhṛtyabalavāhanaḥ /
tāvadastagiriṃ bhānurjagāmāruṇasaprabhaḥ

11.11.50

tatastu rātriḥ samapadyatā'dhunā
śaracchaśāṅkojjvalaṛkṣamaṇḍitā /
karoti rāgaṃ sa ca rohiṇīdhavaḥ
susaṅgataṃ saumyaguṇeṣu tāpi ca

11.11.51

bhṛgūdvahaḥ kṛṣṇatarāṃśubhānunā
sahodyato daityaguruḥ surādhipaḥ /
athāntarātpakṣagato na rājate
svabhāvayogena matistu dehinām

11.11.52

suraktatāṃ bhūmisutaśca muñcate
rāhuḥ sitī candramasoṃśubhiḥ sitaiḥ /
muktaḥ svabhāvo jagataḥ surāsurai-
ranusvabhāvo balavān sukṛnnṛpaḥ

11.11.53

siteśvarākhyāpitaraśmimaṇḍale
sūryatvasiddhāntakaṣeva nirmale /
karoti keturna pare mahattama-
stadā kuśīleṣu gatiśca nirmalā

11.11.54

budhoccabuddhirjagato vibhāvayan
rarāja rājño tanayaḥ svakarmabhiḥ /
bhṛtecchakaḥ kakṣavivāhitaściraṃ
bhavediyaṃ sādhuṣu sammitirdhruvam

11.11.55

karoti ketuḥ kapilaṃ viyacciraṃ
rājñaḥ surāṇāṃ pathi saṃsthitaṃ bhṛśam /
na durjanaḥ sajjanasaṃsadi kvacit
karoti śuddhaṃ nijakarmakauśalam

11.11.56

śaśāṅkaraśmipravibhāsitā api
prakāśamīyurniratāḥ pade pade /
kulaṃbhavāḥ saṃbhavadharmapattayo
mahāṃśuyogānmahatāṃ samunnatim

11.11.57

tridoṣasaktānnikṛto'sya sarvaśaḥ
sutena rājño varuṇasya sūryajaḥ /
virājate kauśikasanniveśitā
na vedakarma kvacidanyathā bhavet

11.11.58

dvandvaḥ sametān mama yaḥ śiśuḥ purā
harirya ārādhitavān nṛpāsanam /
lakṣmyāpi buddhyā suciraṃ prakāśate
dhruveṇa viṣṇusmaraṇena durlabham

11.11.59

itīdṛśī rātrirabhūdṛṣeḥ śubhe
varāśrame durjayabhūpateḥ śubhā /
sabhṛtyasāmantavarāśvadantinaḥ
subhaktavastrābharaṇādipūjayā

11.11.60

itīdṛśāyāṃ vararatnacitritāḥ
supaṭṭasaṃvītavarāstṛtāstadā /
gṛheṣu paryaṅkavarāḥ samāśritāḥ
surūpayoṣitkṛtabhaṅgabhāsurāḥ

11.11.61

sa tatra rājā visasarja bhūbhṛtaḥ
svayaṃ sabhṛtyānapi sarvato gṛhān /
gateṣu suṣvāpa varastriyā vṛtaḥ
sureśavatsvargagataḥ pratāpavān

11.11.62

evaṃ sumanasastasya sabhṛtyasya mahātmanaḥ /
ṛṣestasya prabhāvena hṛṣṭāstu suṣupustadā

11.11.63

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sa rājā tāḥ striyaḥ punaḥ /
antarddhānaṃ gatāstatra dṛṣṭvā tāni gṛhāṇi ca

11.11.64

adṛśyāni mahārhāṇi varāsanajalāni ca /
rājā sa vismayāviṣṭaścintayāmāsa duḥkhitaḥ

11.11.65

kathamevaṃ maṇirmahyaṃ bhavatīti punaḥ punaḥ /
cintayannadhigamyātha sa rājā durjayastadā

11.11.66

cintāmaṇimimaṃ cāsya harāmīti vicintya saḥ /
prayāṇaṃ nodayāmāsa sa rājāśramabāhyataḥ /
āśramasya bahirgatvā nātidūre savāhanaḥ

11.11.67

tato virocanākhyaṃ vai preṣayāmāsa mantriṇam /
ṛṣergauramukhasyāpi maṇeryācanakarmaṇi

11.11.68

ṛṣiṃ taṃ ca samāgatya maṇiṃ yācitumudyataḥ /
ratnānāṃ bhājanaṃ rājā maṇiṃ tasmai pradīyatām

11.11.69

amātyenaivamuktastu kruddho gauramukho'bravīt /
pratigṛhṇāti viprastu rājā caiva dadāti ca /
tvaṃ ca rājā punarbhūtvā yācase dīnavat katham

11.11.70

evaṃ brūhi durācāraṃ rājānaṃ durjayaṃ svayam /
gaccha drutaṃ durācāra mā tvāṃ loko'tyagāditi

11.11.71

(evamuktvā muniḥ prāgāt kuśedhmāharaṇāya vai /
cintayan manasā taṃ ca maṇiṃ śatruvināśanam )

11.11.72

evamuktastadā dūto jagāma ca nṛpāntikam /
kathayāmāsa tatsarvaṃ yaduktaṃ brāhmaṇena ca

11.11.73

tataḥ krodhaparītātmā śrutvā brāhmaṇabhāṣitam /
durjayaḥ prāha nīlākhyaṃ sāmantaṃ gaccha māciram /
brāhmaṇasya maṇiṃ gṛhya tūrṇamehi yadṛcchayā

11.11.74

evamuktastadā nīlo bahusenāparicchadaḥ /
jagāma sa ca viprasya vanyamāśramamaṇḍalam

11.11.75

tatrāgnihotraśālāyāṃ dṛṣṭvā taṃ maṇimāhitam /
uttīrya syandanānnīlaḥ so'varohata bhūtale

11.11.76

avatīrṇe tatastasmin nīle paramadāruṇe /
krūrabuddhyā maṇestasmānnirjagmuḥ śastrapāṇayaḥ

11.11.77

sarathāḥ sadhvajāḥ sāśvāḥ sabāṇāḥ sāsicarmiṇaḥ /
sadhanuṣkāḥ satūṇīrā yodhāḥ paramadurjayāḥ /
niścerustaṃ maṇiṃ bhitvā asaṃkhyeyā mahābalāḥ

11.11.78

tatra sajjā mahāśūrā daśa pañca ca saṃkhyayā /
nāmabhistān mahābhāge kathayāmi śrṛṇuṣva tān

11.11.79

suprabho dīptatejāśca suraśmiḥ śubhadarśanaḥ /
sukāntiḥ sundaraḥ sundaḥ pradyumnaḥ sumanāḥ śubhaḥ

11.11.80

suśīlaḥ sukhadaḥ śambhuḥ sudāntaḥ soma eva ca /
ete pañcadaśa proktā nāyakā maṇitotthitāḥ

11.11.81

tato virocanaṃ dṛṣṭvā bahusainyapariṣkṛtam /
yodhayāmāsuravyagrā vividhāyudhapāṇayaḥ

11.11.82

dhanūṃṣi teṣāṃ kanakaprabhāṇi
śarān sujāmbūnadapuṅkhanaddhān /
patanti khaṅgāni vibhīṣaṇāni
bhuśuṇḍiśūlāḥ paramapradhānāḥ

11.11.83

ratho rathaṃ saṃparivārya tasthau
gajo gajasyāpi hayo harasya /
padātiratyugraparākramaśca
padātimeva prasasāra cāgryam

11.11.84

dvandvanyanekāni tathaiva yuddhe
dravanti śūrāḥ paribhartsayantaḥ /
vibhīṣaṇaṃ nirgatacāpamārgaṃ
babhūva bāhuprabhavaṃ sughoram

11.11.85

tathā pravṛtte tumule'tha yuddhe
hataḥ sa rājñaḥ sacivo visaṃjñaḥ /
sahānugaḥ sarvabalairupeto
jagāma vaivasvatamandirāya

11.11.86

tasmin hate durjayarājamantriṇi
upāyayau svena balena rājā /
sa durjayaḥ sāśvaratho'titīvraḥ
pratāpavāṃstairmaṇijairyuyodha

11.11.87

tatastasmiṃstadā rājño mahatkadanamābabhau /
tato hetuprahetṛbhyāṃ śrutvā jāmātaraṃ raṇe

11.11.88

yudhyamānaṃ mahābāhuṃ tatastvāyayatuścamūḥ /
tasmin bale tu daityā ye tān śrṛṇuṣva dhareritān

11.11.89

praghaso vighasaścaiva saṅghaso'śanisaprabhaḥ /
vidyutprabhaḥ sughoṣaśca unmattākṣo bhayaṃkaraḥ

11.11.90

agnidanto'gnitejāśca bāhuśakraḥ pratardanaḥ /
virādho bhīmakarmā ca vipracittistathaiva ca

11.11.91

ete pañcadaśa śreṣṭhā asurāḥ paramāyudhāḥ /
akṣauhiṇīparīvāra ekaiko'tra pṛthakpṛthak

11.11.92

mahāmāyāstu samare durjjayasya mahātmanaḥ /
yuyudhurmaṇijaiḥ sārddhaṃ mahāsainyaparicchadāḥ

11.11.93

(suprabhaḥ praghasaṃ tvājau tāḍayāmāsa pañcabhiḥ /
śarairāśīviṣākāraiḥ prataptaiḥ patagairiva // )

11.11.94

taptatejāstribhirbāṇairvighasaṃ saṃpravidhyata /
saṃghasaṃ daśabhirbāṇaiḥ suraśmiḥ pratyavidhyata

11.11.95

aśaniprabhaṃ raṇe'vidhyat pañcabhiḥ śubhadarśanaḥ /
vidyutprabhaṃ sukāntistu sughoṣaṃ sundarastathā

11.11.96

unmattākṣaṃ tathāvidhyat sundaḥ pañcabhirāśugaiḥ /
cakartta ca dhanustasya śitena nataparvaṇā

11.11.97

sumanā agnidaṃṣṭraṃ tu suśubhaścāgnitejasam /
suśīlo vāyuśakraṃ tu sumukhaśca pratardanam

11.11.98

(virādhena tathā śambhuḥ sukīrtirbhīmakarmmaṇā /
vipracittistathā somaṃ etad yuddhaṃ mahānabhūt //)

11.11.99

parasparaṃ suyuddhena yodhayitvā'stralāghavāt /
yathāsaṃkhyena te daityāḥ punarmaṇibhavairhatāḥ

11.11.100

yāvat saṃgrāmaghoro vai mahāṃsteṣāṃ vyavarddhata /
tāvat samitkuśādīni kṛtvā gauramukho muniḥ

11.11.101

āgato mahadāścaryaṃ saṃgrāmaṃ bhīmadarśanam /
bahusainyaparīvāraṃ sthitaṃ taṃ cāpi durjjayam

11.11.103

taṃ dṛṣṭvā sa munirdvāri cintāparama eva hi /
upaviśyādhigamyātha maṇeḥ kāraṇameva ha // ११. १०२ //
evaṃ kṛtvā maṇikṛtaṃ raudraṃ gāḍhaṃ ca saṃyugam /
cintayāmāsa deveśaṃ hariṃ gauramukho muniḥ

11.11.104

sa devaḥ puratastasya pītavāsāḥ khagāsanaḥ /
kimatra te mayā kāryamiti vāṇīmudīrayat

11.11.105

sa ṛṣiḥ prāñjalirbhūtvā uvāca puruṣottamam /
jahīmaṃ durjjayaṃ pāpaṃ sasainyaṃ parivāriṇam

11.11.106

evamuktastadā tena cakraṃ jvalanasannibham /
(mumoca durjayabale kālacakraṃ sudarśanam)

11.11.107

tena cakreṇa tatsainyamāsuraṃ daurjayaṃ kṣaṇāt /
nimeṣāntaramātreṇa bhasmavad bahudhā kṛtam

11.11.108

evaṃ kṛtvā tato devo muniṃ gauramukhaṃ tadā /
uvāca nimiṣeṇedaṃ nihataṃ dānavaṃ balam

11.11.109

araṇye'smiṃstatastvevaṃ naimiṣāraṇyasaṃjñitam /
bhaviṣyati yathārthaṃ vai brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ

11.11.110

ahaṃ ca yajñapuruṣa etasmin vanagocare /
nāmnā yājyā sadā ceme daśa pañca ca nāyakāḥ /
kṛte yuge bhaviṣyanti rājāno maṇijā mune

11.11.111

evamuktvā tato devo gato'ntardhānamīśvaraḥ /
dvijo'pi svāśrame tasthau mudā paramayā yutaḥ

11.11

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekādaśo'dhyāyaḥ

११.९७ pāṭhabhedaḥ
sumanā agnidaṃṣṭraṃ tu suvedaścāgnitejasam/ sunalo vāyuśakrau tu suvedastu pratardanam// ११.१००

Original text: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc