વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 10

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
એવં સૃષ્ટ્વા જગત્સર્વં ભગવાન્ લોકભાવનઃ ।
વિરરામ તતઃ સૃષ્ટિર્વ્યવર્દ્ધત ધરે તદા

વૃદ્ધાયામથ સૃષ્ટૌ તુ સર્વે દેવાઃ પુરાતનમ્ ।
નારાયણાખ્યં પુરુષં યજન્તો વિવિધૈર્મખૈઃ

દ્વીપેષુ ચૈવ સર્વેષુ વર્ષેષુ ચ મખૈર્હરિમ્ ।
દેવાઃ સત્રૈર્મહદ્ભિસ્તે યજન્તઃ શ્રદ્ધયાઽન્વિતાઃ ।
તોષયામાસુરત્યર્થં સ્વં પૂજ્યં કર્તુમીપ્સવઃ

એવં તોષયતાં તેષાં બહુવર્ષસહસ્ત્રિકમ્ ।
કાલે દેવસ્તદા તુષ્ટઃ પ્રત્યક્ષત્વં જગામ હ

અનેકબાહૂદરવક્ત્રનેત્રો
મહાગિરેઃ શ્રૃઙ્ગમિવોલ્લિખંસ્તદા ।
ઉવાચ કિં કાર્યમથો સુરેશો
બ્રૂતાં વરં દેવવરા વરં વઃ

દેવા ઊચુઃ ।
જયસ્વ ગોવિન્દ મહાનુભાવ
ત્વયા વયં નાથ વરેણ દેવાઃ ।
મનુષ્યલોકેઽપિ ભવન્તમાદ્યં
વિહાય નાસ્માન્ભવતે હ કશ્ચિત્

રુદ્રાદિત્યા વસવો યે ચ સાધ્યા
વિશ્વેઽશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ ।
સર્વે ભવન્તં શરણં ગતાઃ સ્મ
કુરુષ્વ પૂજ્યાનિહ વિશ્વમૂર્તે

એવમુક્તસ્તદા તૈસ્તુ મહાયોગેશ્વરો હરિઃ ।
કરોમિ સર્વાન્ વઃ પૂજ્યાનિત્યુક્ત્વાઽન્તરધીયત

દેવા અપિ નિજૌકાંસિ ગતવન્તઃ સનાતનમ્ ।
સ્તુવન્તઃ પરમેશોઽપિ ત્રિવિધં ભાવમાસ્થિતઃ

એવં ત્રિધા જગદ્ધાતા ભૂત્વા દેવાન્ મહેશ્વરઃ ।
આરાધ્ય સાત્ત્વિકં રાજં તામસં ચ ત્રિધા સ્થિતમ્

સાત્ત્વિકેન પઠેદ્ વેદાન્ યજેદ્ યજ્ઞેન દેવતાઃ ।
આત્મનોઽવયવો ભૂત્વા રાજસેનાપિ કેશવઃ

સ કાલરૂપિણં રૌદ્રં પ્રકૃત્યા શૂલપાણિનમ્ ।
આત્મનો રાજસીં મૂર્તિં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ ।
તામસેનાપિ ભાવેન અસુરેષુ વ્યવસ્થિતઃ

એવં ત્રિધા જગદ્ધાતા ભૂત્વા દેવાન્ મહેશ્વરઃ ।
આરાધયામાસ તતો લોકોઽપિ ત્રિવિધોઽભવત્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનનામ્ના ગૃહ્ય વ્યવસ્થિતઃ ।
સ ચ નારાયણો દેવઃ કૃતે યુગવરે પ્રભુઃ

ત્રેતાયાં રુદ્રરૂપસ્તુ દ્વાપરે યજ્ઞમૂર્તિમાન્ ।
કલૌ નારાયણો દેવો બહુરૂપો વ્યજાયત

તસ્યાદિકૃત્તતો વિષ્ણોશ્ચરિતં ભૂરિતેજસઃ ।
શ્રૃણુષ્વ સર્વં સુશ્રોણિ ગદતો મમ ભામિનિ

આસીત્ કૃતયુગે રાજા સુપ્રતીકો મહાબલઃ ।
તસ્ય ભાર્યાદ્વયં ચાસીદવિશિષ્ટં મનોરમમ્

વિદ્યુત્પ્રભા કાન્તિમતી તયોરેતે તુ નામની ।
તયોઃ પુત્રં સમં રાજા ન લેભે યત્નવાનપિ

યદા તદા મુનિશ્રેષ્ઠમાત્રેયં વીતકલ્મષમ્ ।
તોષયામાસ વિધિના ચિત્રકૂટે નગોત્તમે

સક ઋષિસ્તોષિતસ્તેન દીર્ઘકાલં વરાર્થિના ।
વરં દિદિત્સયા યાવદબ્રવીદત્રિજો મુનિઃ

તાવદિન્દ્રોઽપિ કરિણા ગતઃ પાર્શ્વેન તસ્ય હ ।
દેવસૈન્યૈઃ પરિવૃતસ્તૂષ્ણીમેવ મહાબલઃ

તં દૃષ્ટ્વાઽન્તર્ગતપ્રીતિમપ્રીતિં પ્રીતવાન્ મુનિઃ ।
ચુકોપ દેવરાજાય શાપમુગ્રં સસર્જ હ

યસ્માત્ ત્વયા મમાવજ્ઞા કૃતા મૂઢ દિવસ્પતે ।
તતસ્ત્વં ચાલિતો રાજ્યાદન્યલોકે વસિષ્યસિ

એવમુક્ત્વાઽપિ કોપેન સુરેશં તં ચ ભૂપતિમ્ ।
ઉવાચ રાજન્ પુત્રસ્તે ભવિતા દૃઢવિક્રમઃ

ઇન્દ્રરૂપોપમઃ શ્રીમાનુદ્યચ્છસ્ત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
વિદ્યાપ્રભાવકર્મ્મજ્ઞઃ ક્રૂરકર્મા ભવિષ્યતિ ।
દુર્જયોઽતિબલી રાજા એવમુક્ત્વા ગતો મુનિઃ

સોઽપિ રાજા સુપ્રતીકો ભાર્યાયાં ગર્ભમાવહત્ ।
વિદ્યુત્પ્રભાયાં ધર્મજ્ઞઃ સાઽપિ કાલે ત્વસૂયત

તસ્યાઃ પુત્રઃ સમભવદ્ દુર્જયાખ્યો મહાબલઃ ।
જાતકર્માદિસંસ્કારં તસ્ય ચક્રે મુનિઃ સ્વયમ્ ।
(દુર્વાસા નામ તપસો તસ્ય દેહમકલ્મષઃ

)
તસ્ય ચેષ્ટેર્બલેનાસૌ મુનેઃ સૌમ્યો બભૂવ હ ।
વેદશાસ્ત્રાર્થવિદ્યાયાં પારગો ધર્મવાન્ શુચિઃ

યા દ્વિતીયાઽભવત્ પત્ની તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ।
નામ્ના કીર્ત્તિમતી ધન્યા તસ્યાઃ પુત્રો બભૂવ હ ।
નામ્ના સુદ્યુમ્ન ઇત્યેવં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ

અથ કાલેન મહતા સ રાજા રાજસત્તમઃ ।
સુપ્રતીકઃ સુતં દૃષ્ટ્વા દુર્જયં યોગ્યમન્તિકે

આત્મનો વૃદ્ધભાવં ચ વારાણસ્યાધિપો બલી ।
ચિન્તયામાસ રાજ્યાર્થં દુર્જયં પ્રતિ ભામિનિ

એવં સંચિન્ત્ય ધર્માત્મા તસ્ય રાજ્યં દદૌ નૃપઃ ।
સ્વયં ચ ચિત્રકૂટાખ્યં પર્વતં સ જગામ હ

દુર્જયોઽપિ મહદ્રાજ્યં હસ્ત્યશ્વરથવાજિભિઃ ।
સંયોજ્ય ચિન્તયામાસ રાજ્યવૃદ્ધિં પ્રતિ પ્રભુઃ

એવં સંચિન્ત્ય મેધાવી હસ્ત્યશ્વરથપત્તિભિઃ ।
સમેતાં વાહિનીં કૃત્વા ઉત્તરાં દિશમાશ્રિતઃ ।
તસ્ય ચોત્તરતો દેશાઃ સર્વે સિદ્ધા મહાત્મનઃ

ભારતાખ્યમિદં વર્ષં સાધયિત્વા સુદુર્જયઃ ।
તતઃ કિંપુરુષં નામ વર્ષં તેનાપિ સાધિતમ્

તતઃ પરતરં ચાન્યદ્ધરિવર્ષં જિગાય સઃ ।
રમ્યં હિરણ્મયં ચાપિ કુરુભદ્રાશ્વમેવ ચ ।
ઇલાવૃતં મેરુમધ્યમેતત્ સર્વં જિગાય સઃ

જિત્વા જમ્બ્વાખ્યમેતદ્ધિ દ્વીપં યાવદસૌ નૃપઃ ।
જગામ દેવરાજાનં જેતું સર્વસુરાન્વિતમ્

મેરુપર્વતમારુહ્ય દેવગન્ધર્વદાનવાન્ ।
ગુહ્યકાન્ કિં નરાન્ દૈત્યાંસ્તતો બ્રહ્મસુતો મુનિઃ ।
નારદો દુર્જયજયં દેવરાજાય શંસત

તત ઇન્દ્રસ્ત્વરાયુક્તો લોકપાલૈઃ સમન્વિતઃ ।
જગામ દુર્જયં હન્તું સોઽચિરેણાસ્ત્રનિર્જ્જિતમ્ ।
વિહાય પર્વતં મેરું મર્ત્યલોકમિહાગતઃ

પૂર્વદેશે ચ દેવેન્દ્રો લોકપાલૈઃ સમં પ્રભુઃ ।
સ્થિતવાંસ્તસ્ય સુમહચ્ચરિતં સંભવિષ્યતિ

દુર્જયશ્ચ સુરાઞ્જિત્વા યાવત્ પ્રતિનિવર્ત્તતે ।
ગન્ધમાદનપૃષ્ઠે તુ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્ ।
કૃત્વાઽવસ્થિતસંભારમાગતં તાપસૌ તુ તમ્

તાવગતાવથાબ્રૂતાં રાજન્ દુર્જ્જય લોકપાઃ ।
નિવારિતાસ્ત્વયા સર્વં લોકપાલૈર્વિના જગત્ ।
ન પ્રવર્ત્તત તસ્માન્ નૌ દેહિ તત્પદમુત્તમમ્

એવમુક્તે તતસ્તૌ તુ દુર્જ્જયઃ પ્રાહ ધર્મવિત્ ।
કૌ ભવન્તાવિતિ તતસ્તાવૂચતુરરિંદમૌ ।
વિદ્યુત્સુવિદ્યુન્નામાનાવસુરાવિતિ માનદ

ત્વયા સમ્પ્રતિ ચેચ્છામો ધર્મ્યં સત્સુ સુસંસ્કૃતૌ ।
લોકપાલમતં સર્વમાવાં કુર્મ સુદુર્જય

એવમુક્તે દુર્જ્જયેન તૌ સ્વર્ગે સન્નિવેશિતૌ ।
લૌકપાલૌ કૃતૌ સદ્યસ્તતોઽન્તર્ધાનં જગ્મતુઃ

તયોરપિ મહત્કર્મ ચરિતં ચ ધરાધરે ।
ભવિષ્યતિ મહારાજો દુર્જયો મન્દરોપરિ

ધનદસ્ય વનં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા નન્દનસન્નિભમ્ ।
મુદા બભ્રામ રમ્યેઽસ્મિન્ સ યાવદ્રાજસત્તમઃ

તાવત્સુવર્ણવૃક્ષાધઃ કન્યાદ્વયમપશ્યત ।
અતીવરૂપસંપન્નમતીવાદ્ભુતદર્શનમ્

દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયાવિષ્ટઃ ક ઇમે શુભલોચને ।
એવં સંચિન્ત્ય યાવત્ સ ક્ષણમેકં વ્યવસ્થિતઃ ।
તસ્મિન્ વને તાવદુભૌ તાપસૌ સોઽવલોકયત્

તૌ દૃષ્ટ્વા સહસા રાજા યયૌ પ્રીત્યા પરાં મુદમ્ ।
અવતીર્ય દ્વિપાત્ તૂર્ણં નમશ્ચક્રે તયોઃ સ્વયમ્

ઉપવિષ્ટઃ સ તાભ્યાં તુ કૌશ્યે દત્તે વરાસને ।
પૃષ્ટઃ કસ્ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય વા કિમિહ સ્થિતઃ

તૌ પ્રહસ્યાબ્રવીદ્ રાજા સુપ્રતીકેતિ વિશ્રુતઃ ।
તસ્ય પુત્રઃ સમુત્પન્નો દુર્જયો નામ નામતઃ

પૃથિવ્યાં સર્વરાજાનો જિગીષન્નિહ સત્તમૌ ।
આગતોઽસ્મિ ધ્રુવં ચૈવ સ્મર્ત્તવ્યોઽહં તપોધનૌ ।
ભવન્તૌ કૌ સમાખ્યાતં મમાનુગ્રહકાઙ્ક્ષયા

તાપસાવૂચતુઃ ।
આવાં હેતૃપ્રહેત્રાખ્યૌ મનોઃ સ્વાયંભુવઃ સુતૌ ।
આવાં દેવવિનાશાય ગતૌ સ્વો મેરુપર્વતમ્

તત્રાવયોર્મહાસૈન્યં ગજાશ્વરથસંકુલમ્ ।
જિગાય સર્વદેવાનાં શતશોઽથ સહસ્ત્રશઃ

તે ચ દેવા મહત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા સર્વં નિપાતિતમ્ ।
અસુરૈરુજ્ઝિતપ્રાણં તતસ્તે શરણં ગતાઃ

ક્ષીરાબ્ધૌ યત્ર દેવેશો હરિઃ શેતે સ્વયં પ્રભુઃ ।
તત્ર વિજ્ઞાપયામાસુઃ સર્વે પ્રણતિપૂર્વકમ્

દેવદેવ હરે સર્વં સૈન્યં ત્વસુરસત્તમૈઃ ।
પરાજિતં પરિત્રાહિ ભીતં વિહ્વલ્લોચનમ્

ત્વયા દેવાસુરે યુદ્ધે પૂર્વં ત્રાતાઃ સ્મ કેશવ ।
સહસ્ત્રબાહોઃ ક્રૂરસ્ય સમરે કાલનેમિનઃ

ઇદાનીમપિ દેવેશ અસુરૌ દેવકણ્ટકૌ ।
હેતૃપ્રહેતૃનામાનૌ બહુસૈન્યપરિચ્છદૌ ।
તૌ હત્વા ત્રાહિ નઃ સર્વાન્ દેવદેવ જગત્પતે

એવમુક્તસ્તતો દેવો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
અહં યાસ્યામિ તૌ હન્તુમિત્યુવાચ જગત્પતિઃ

એવમુક્તાસ્તતો દેવા મેરુપર્વતસન્નિધૌ ।
પ્રતસ્થુસ્તેઽથ મનસા ચિન્તયન્તો જનાર્દનમ્

તૈઃ સંચિન્તિતમાત્રસ્તુ દેવશ્ચક્રગદાધરઃ ।
આવયોઃ સૈન્યમાવિશ્ય એક એવ મહાબલઃ

એકધા દશધાત્માનં શતધા ચ સહસ્ત્રધા ।
લક્ષધા કોટિધા કૃત્વા સ્વભૂત્યા ચ જગત્પતિઃ

એવં સ્થિતે દેવવરે અસ્મત્સૈન્યે મહાબલઃ ।
યઃ કશ્ચિદસુરો રાજન્નાવયોર્બલમાશ્રિતઃ ।
સ હતઃ પતિતો ભૂમૌ દૃશ્યતે ગતચેતનઃ

એવં તત્ સહસા સૈન્યં માયયા વિશ્વમૂર્તિના ।
નિહતં સાશ્વકલિલં પત્તિદ્વિપસમાકુલમ્

ચતુરઙ્ગં બલં સર્વં હત્વા દેવો રથાઙ્ગધૃક્ ।
આવાં શોષાવથો દૃષ્ટ્વા ગતોઽન્તર્દ્ધાનમીશ્વરઃ

આવયોરીદૃશં કર્મ દૃષ્ટં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
તતસ્તમેવ શરણં ગતાવારાધનાય વૈ

ત્વં ચાસ્મન્મિત્રતનયઃ સુપ્રતીકાત્મજો નૃપ ।
ઇમે ચ આવયોઃ કન્યે ગૃહાણ મનુજેશ્વર ।
હેતૃકન્યા સુકેશી તુ મિશ્રકેશી પ્રહેતૃણઃ

દુર્જયસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ હેતૃણા તે ઉભે શુભે ।
કન્યે જગ્રાહ ધર્મેણ ભાર્યાર્થં મનુજેશ્વરઃ

તે લબ્ધ્વા સહસા રાજા મુદા પરમયા યુતઃ ।
આજગામ સ્વકં રાષ્ટ્રં નિજસૈન્યસમાવૃતઃ

તતઃ કાલેન મહતા તસ્ય પુત્રદ્વયં બભૌ ।
સુકેશ્યાઃ સુપ્રભઃ પુત્રો મિશ્રકેશ્યાઃ સુદર્શનઃ

સ રાજા દુર્જયઃ શ્રીમાઁલ્લબ્ધ્વા પુત્રદ્વયં શુભમ્ ।
સ્વયં કાલાન્તરે શ્રીમાઞ્જગામારણ્યમન્તિકે

તત્રસ્થો વનજાતીર્હિ બધયન્ વૈ ભયંકરાઃ ।
દદર્શારણ્યમાશ્રિત્ય મુનિં સ્થિતમકલ્મષમ્

તપસ્યન્તં મહાભાગં નામ્ના ગૌરમુખં શુભમ્ ।
ઋષિવૃન્દસ્ય ગોપ્તારં ત્રાતારં પાપિનઃ સ્વયમ્

તસ્યાશ્રમે વિમલજલાવિલેમરુ-
ત્સુગન્ધિવૃક્ષપ્રવરે દ્વિજન્મનઃ ।
રરાજ જીમૂત ઇવામ્બરાન્મહી-
મુપાગતઃ પ્રવરવિમાનવદ્ ગૃહઃ

જ્વલનમખાગ્નિપ્રતિભાષિતામ્બરઃ
સુશુદ્ધસંવાસિતવેશકુટ્ટકઃ ।
શિષ્યૈઃ સમુચ્ચારિતસામનાદકઃ
સુરૂપયોષિદૃષિકન્યકાકુલઃ ।
ઇતીદૃશોઽસ્યાવસાથો વરાશ્રમે
સુપુષ્પિતાશેષતરુપ્રસૂનઃ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે દશમોઽધ્યાયઃ