Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Chapter 19

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ /
vasiṣṭhasyāpavāho 'sau kathaṃ vai saṃbabhūva ha /
kimarthaṃ sā saricchreṣṭhā tamṛṣiṃ pratyavāhayat

lomaharṣaṇa uvāca
viśvāmitrasya rājarṣervasiṣṭhasya mahātmanaḥ /
bhṛśaṃ vairaṃ babhūveha tapaḥsparddhākṛte mahat

āśramo vai vasiṣṭhasya sthāṇutīrthe babhūva ha /
tasya paścimadigbhāge viśvāmitrasya dhīmataḥ

yatreṣṭvā bhagavān sthāṇuḥ pūjayitvā sarasvatīm /
sthāpayāmāsa deveśo liṅgākārāṃ sarasvatīm

vasiṣṭhastatra tapasā ghorarūpeṇa saṃsthitaḥ /
tasyeha tapasā hīno viśvāmitro babhūva ha

sarasvatīṃ samāhūya idaṃ vacanamabravīt /
vasiṣṭhaṃ munisārdūlaṃ svena vegena ānaya

ihāhaṃ taṃ dvijaśreṣṭhaṃ haniṣyāmi na saṃśayaḥ /
etacchratvā tu vacanaṃ vyathitā sā mahānadī

tathā tāṃ vyathitāṃ dṛṣṭvā vepamānaṃ mahānadīm /
viśvāmitro 'bravīt kruddho vasiṣṭhaṃ śīghramānaya

tato gatvā saricchreṣṭhā vasiṣṭhaṃ munisattamam /
kathayāmāsa rudatī viśvāmitrasya tad vacaḥ

tapaḥkriyāviśīrṇāṃ ca bhṛśaṃ śokasamanvitām /
uvāca sa saricchreṣṭhāṃ viśvāmitrāya māṃ vacaḥ

tasya tad vacanaṃ śrutvā kṛpāśīlasya sā satit /
cālayāmāsa taṃ stānāt pravāheṇāmbhasastadā

sa ca kūlāpahārema mitrāvaruṇayoḥ sutaḥ /
uhyamānaśca tuṣṭāva tadā devīṃ sarasvatīm

pitāmahasya sarasaḥ pravṛttāsi sarasvati /
vyāptaṃ tvayā jagat sarvaṃ tavaivāmbhobhiruttamaiḥ

tvamevākāśagā devī megheṣu sṛjase payaḥ /
sarvāstvāpastvameveti tvatto vayamadhīmahe

puṣṭirdhṛtistathā kīrtiḥ siddhiḥ kāntiḥ kṣamā tathā /
svadhā svāhā tathā vāṇī tavāyattamidaṃ jagat

tvameva sarvabhūteṣu vāṇīrūpeṇa saṃsthitā /
evaṃ sarasvatī tena stutā bhagavatī tadā

sukhenovāha taṃ vipraṃ viśvāmitraśramaṃ prati /
nyavedayattadā khinnā viśvāmitrāya taṃ munim

tamānītaṃ sarasvatyā dṛṣṭvā kopasamanvitaḥ /
athānviṣat praharaṇaṃ vasiṣṭhāntakaraṃ tadā

taṃ tu kruddhamabhiprekṣya brahmahatyābhayānnadī /
apovāha vasiṣṭhaṃ taṃ madhye caivāmbhasastadā /
ubhayoḥ kurvatī vākyaṃ vañcayitvā ca gādhijam

tato 'pavāhitaṃ dṛṣṭvā vasiṣṭhamṛṣisattamam /
abravīt krodharaktākṣo viśvāmitro mahātapāḥ

yasmānmāṃ saritāṃ śreṣṭhe vañcayitvā vinirgatā /
śoṇitaṃ vaha kalyāṇi rakṣogrāmaṇisaṃyutā

tataḥ sarasvatī śaptā viśvāmitreṇa dhīmatā /
avahacchoṇitonmiśraṃ toyaṃ saṃvatsaraṃ tadā

atharṣayaśca devāśca gandharvāpsarasastadā /
sarasvatīṃ tadā dṛṣṭvā bhabhūvurbhṛśaduḥkhitāḥ

tasmintīrthavare puṇye śoṇitaṃ samupāvahat /
tato bhūtapiśācāśca rākṣasāśca samāgatāḥ

tatasto śoṇitaṃ sarve pibantaḥ sukhamāsate /
tṛptāśca subhṛśaṃ tena sukhitā vigatajvarāḥ /
nṛtyantaśca hasantaśca yathā svargajitastathā

kasyacittvatha kālasya ṛṣayaḥ satapodhanāḥ /
tīrthayātrāṃ samājagmuḥ sarasvatyāṃ tapodhanāḥ

tāṃ dṛṣṭvā rākṣasaighoraiḥ pīyamānāṃ mahānadīm /
paritrāṇe sarasvatyāḥ paraṃ yatnaṃ pracakrire

te tu sarve mahābhāgāḥ samāgamya mahāvratāḥ /
āhūya saritāṃ śreṣṭhāmidaṃ vacanamabravan

kiṃ kāraṇaṃ saricchreṣṭhe śoṇitena hlado hyayam /
evamākulatāṃ yātaḥ śrutvā vetsyāmahe vayam

tataḥ sā sarvamācaṣṭa viśvāmitraviceṣṭitam /
tataste munayaḥ prītāḥ sarasvatyāṃ samānayan /
aruṇāṃ puṇyatoyaughāṃ sarvaduṣkṛtanāśanīm

dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyā rākṣasā duḥkhitā bhṛśam /
ūcustān vai munīn sarvān dainyayuktāḥ punaḥ punaḥ

vayaṃ hi kṣudhitāḥ sarve dharmahīnāśca śāśvatāḥ /
na ca naḥ kāmakāroyaṃ yad vayaṃ pāpakāriṇaḥ

yuṣmākaṃ cāprasādena duṣkṛtena ca karmaṇā /
pakṣo 'yaṃ vardhate 'smākaṃ yataḥ smo brahmarākṣasāḥ

evaṃ vaiśyāśca śūdrāśca kṣatriyāśca vikarmabhiḥ /
ye brāhmaṇān pedviṣanti te bhavantīha rākṣasāḥ

yoṣitāṃ caiva pāpānāṃ yonidoṣeṇa varddhate /
iyaṃ saṃtatirasmākaṃ gatireṣā sanātanī

śaktā bhavantaḥ sarveṣāṃ lokānāmapi tāraṇe /
teṣāṃ te munayaḥ śrutvā kṛpāśīlāḥ punaśca te

ūcuḥ parasparaṃ sarve tapyamānāśca te dvijāḥ /
kṣutakīṭāvapannaṃ ca yaccocchiṣṭāśitaṃ bhavet

keśāvapannamādhūtaṃ mārutaśvāsadvaṣitam /
ebhiḥ saṃsṛṣṭamannaṃ ca bhāgaṃ vai rakṣasāṃ bhavet

tasmājjñātvā sadā vidvān annānyetāni jarjayet /
rākṣasānāmasau bhuṅkte yo bhuṅkte annamīdṛśam

śodhayitvā tu tattīrthamṛṣayaste tapodhanāḥ /
mokṣārthaṃ rakṣasāṃ teṣāṃ saṃgamaṃ tatra kalpayan

aruṇāyāḥ sarasvatyāḥ saṃgame lokaviśrute /
trirātropoṣitaḥ snāto mucyate sarvakilbiṣaiḥ

prāpte kaliyuge ghore adharme pratyupasthite /
aruṇāsaṃgame snātvā muktimāpnoti mānavaḥ

tataste rākṣasāḥ sarve snātāḥ pāpavivarjitāḥ /
dviyāmālyambaradharāḥ svargasthitisamanvitāḥ